Phần đầu — Phẩm thứ bảy "Giáo giới giáo thụ" (phẩm nói về việc răn dạy và chỉ bảo cách tu hành), đoạn thứ năm
Lại nữa, Thiện Hiện (tên dịch nghĩa của Tu-bồ-đề, một trong mười đại đệ tử của đức Phật, nổi tiếng hiểu sâu lẽ "không")! Ông dựa theo ý nghĩa nào mà nói rằng: chính khổ thánh đế (chân lý cao quý thứ nhất: đời sống trong vòng sinh tử là khổ) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát là người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh; Ma-ha-tát nghĩa là "chúng sinh lớn", chỉ bậc Bồ-tát có tâm nguyện và công hạnh lớn); chính tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân gây ra khổ, tức tham ái và phiền não tích tụ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ, tức Niết-bàn) và đạo thánh đế (chân lý về con đường tu tập đưa đến chấm dứt khổ) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với khổ thánh đế không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với tập, diệt, đạo thánh đế không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong khổ thánh đế có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong tập, diệt, đạo thánh đế có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có khổ thánh đế; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tập, diệt, đạo thánh đế; không phải lìa khổ thánh đế mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa tập, diệt, đạo thánh đế mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
— Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của đức Phật)! Bồ-đề (sự giác ngộ), tát-đỏa (chúng sinh, loài có tình thức) — hai thành phần ghép nên chữ Bồ-tát —, khổ thánh đế, tập, diệt, đạo thánh đế, những thứ ấy còn rốt ráo không thể nắm bắt được (hoàn toàn không tìm thấy một thực thể có thật nào), vì tự tính của chúng không có thật; huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Đã không có như thế, thì làm sao có thể nói: chính khổ thánh đế là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính tập, diệt, đạo thánh đế là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với khổ thánh đế là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với tập, diệt, đạo thánh đế là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong khổ thánh đế có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong tập, diệt, đạo thánh đế có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có khổ thánh đế; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tập, diệt, đạo thánh đế; lìa khổ thánh đế có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa tập, diệt, đạo thánh đế có Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông dựa theo ý nghĩa nào mà nói rằng: chính bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc, từ sơ thiền đến tứ thiền, tâm lắng yên mà sáng suốt) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ — ban vui, bi — cứu khổ, hỷ — vui theo niềm vui của người, xả — buông bỏ, đối xử bình đẳng) và bốn vô sắc định (bốn tầng thiền định vượt khỏi mọi hình sắc vật chất: Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với bốn tĩnh lự không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với bốn vô lượng, bốn vô sắc định không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong bốn tĩnh lự có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong bốn vô lượng, bốn vô sắc định có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có bốn tĩnh lự; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có bốn vô lượng, bốn vô sắc định; không phải lìa bốn tĩnh lự mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa bốn vô lượng, bốn vô sắc định mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
— Bạch Thế Tôn! Bồ-đề, tát-đỏa, bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định, những thứ ấy còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng không có thật; huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Đã không có như thế, thì làm sao có thể nói: chính bốn tĩnh lự là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính bốn vô lượng, bốn vô sắc định là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với bốn tĩnh lự là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với bốn vô lượng, bốn vô sắc định là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong bốn tĩnh lự có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong bốn vô lượng, bốn vô sắc định có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có bốn tĩnh lự; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có bốn vô lượng, bốn vô sắc định; lìa bốn tĩnh lự có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa bốn vô lượng, bốn vô sắc định có Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông dựa theo ý nghĩa nào mà nói rằng: chính tám giải thoát (tám phép thiền quán giúp tâm thoát khỏi sự ràng buộc vào hình sắc và các cõi thiền) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính tám thắng xứ (tám phép quán làm chủ, vượt thắng các đối tượng hình sắc để dứt lòng tham), chín thứ đệ định (chín tầng thiền định nhập lần lượt theo thứ tự: bốn tĩnh lự, bốn vô sắc định và diệt thọ tưởng định) và mười biến xứ (mười phép quán cho một đối tượng — đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức — trải khắp mọi nơi) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với tám giải thoát không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong tám giải thoát có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tám giải thoát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ; không phải lìa tám giải thoát mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
— Bạch Thế Tôn! Bồ-đề, tát-đỏa, tám giải thoát, tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ, những thứ ấy còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng không có thật; huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Đã không có như thế, thì làm sao có thể nói: chính tám giải thoát là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với tám giải thoát là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong tám giải thoát có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tám giải thoát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ; lìa tám giải thoát có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông dựa theo ý nghĩa nào mà nói rằng: chính không giải thoát môn (cửa giải thoát quán thấy mọi pháp đều trống rỗng, không có tự tính) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát quán thấy mọi pháp không có hình tướng cố định để bám chấp) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát không còn mong cầu, tạo tác điều gì) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với không giải thoát môn không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với vô tướng, vô nguyện giải thoát môn không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong không giải thoát môn có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong vô tướng, vô nguyện giải thoát môn có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có không giải thoát môn; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; không phải lìa không giải thoát môn mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa vô tướng, vô nguyện giải thoát môn mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
— Bạch Thế Tôn! Bồ-đề, tát-đỏa, không giải thoát môn, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, những thứ ấy còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng không có thật; huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Đã không có như thế, thì làm sao có thể nói: chính không giải thoát môn là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với không giải thoát môn là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong không giải thoát môn có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong vô tướng, vô nguyện giải thoát môn có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có không giải thoát môn; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; lìa không giải thoát môn có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa vô tướng, vô nguyện giải thoát môn có Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông dựa theo ý nghĩa nào mà nói rằng: chính đà-la-ni môn (đà-la-ni là năng lực ghi nhớ, nắm giữ không để mất mọi lời dạy và điều lành; "môn" là các pháp môn tu tập ấy) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính tam-ma-địa môn (tam-ma-địa là định, trạng thái tâm chuyên chú vào một đối tượng không tán loạn; ở đây chỉ các pháp môn thiền định) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với đà-la-ni môn không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với tam-ma-địa môn không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong đà-la-ni môn có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong tam-ma-địa môn có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có đà-la-ni môn; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tam-ma-địa môn; không phải lìa đà-la-ni môn mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa tam-ma-địa môn mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
— Bạch Thế Tôn! Bồ-đề, tát-đỏa, đà-la-ni môn, tam-ma-địa môn, những thứ ấy còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng không có thật; huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Đã không có như thế, thì làm sao có thể nói: chính đà-la-ni môn là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính tam-ma-địa môn là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với đà-la-ni môn là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với tam-ma-địa môn là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong đà-la-ni môn có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong tam-ma-địa môn có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có đà-la-ni môn; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tam-ma-địa môn; lìa đà-la-ni môn có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa tam-ma-địa môn có Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông dựa theo ý nghĩa nào mà nói rằng: chính Cực hỷ địa (địa là giai vị, nấc tu hành của Bồ-tát, gồm mười địa; Cực hỷ địa là nấc thứ nhất, vui mừng tột bậc vì lần đầu chứng được lẽ thật) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính Ly cấu địa (nấc thứ hai, lìa sạch mọi nhơ bẩn của sự phạm giới), Phát quang địa (nấc thứ ba, trí tuệ phát ra ánh sáng), Diệm tuệ địa (nấc thứ tư, trí tuệ bừng cháy như lửa đốt sạch phiền não), Cực nan thắng địa (nấc thứ năm, vượt được điều cực khó vượt), Hiện tiền địa (nấc thứ sáu, trí tuệ thấy lẽ thật hiện rõ trước mắt), Viễn hành địa (nấc thứ bảy, đi xa vượt khỏi cảnh giới thế gian), Bất động địa (nấc thứ tám, tâm không còn bị lay động), Thiện tuệ địa (nấc thứ chín, trí tuệ khéo léo thuyết pháp không trở ngại), Pháp vân địa (nấc thứ mười, giáo pháp như mây lớn che khắp, tuôn mưa pháp cho muôn loài) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với Cực hỷ địa không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Cực hỷ địa có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có Cực hỷ địa; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa; không phải lìa Cực hỷ địa mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
— Bạch Thế Tôn! Bồ-đề, tát-đỏa, Cực hỷ địa, Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa, những thứ ấy còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng không có thật; huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Đã không có như thế, thì làm sao có thể nói: chính Cực hỷ địa là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với Cực hỷ địa là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Cực hỷ địa có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có Cực hỷ địa; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa; lìa Cực hỷ địa có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa có Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông dựa theo ý nghĩa nào mà nói rằng: chính năm nhãn (năm thứ mắt: nhục nhãn — mắt thịt; thiên nhãn — mắt của chư thiên, thấy xa không bị ngăn che; tuệ nhãn — mắt trí tuệ thấy lẽ không; pháp nhãn — mắt thấy rõ mọi pháp môn để cứu độ người; Phật nhãn — mắt của Phật thấy suốt tất cả) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: thần túc thông — biến hóa, đi lại tự tại; thiên nhãn thông — thấy mọi nơi; thiên nhĩ thông — nghe mọi âm thanh; tha tâm thông — biết tâm người khác; túc mạng thông — biết các đời trước; lậu tận thông — dứt sạch phiền não) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với năm nhãn không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với sáu thần thông không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong năm nhãn có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong sáu thần thông có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có năm nhãn; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có sáu thần thông; không phải lìa năm nhãn mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa sáu thần thông mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
— Bạch Thế Tôn! Bồ-đề, tát-đỏa, năm nhãn, sáu thần thông, những thứ ấy còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng không có thật; huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Đã không có như thế, thì làm sao có thể nói: chính năm nhãn là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính sáu thần thông là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với năm nhãn là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với sáu thần thông là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong năm nhãn có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong sáu thần thông có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có năm nhãn; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có sáu thần thông; lìa năm nhãn có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa sáu thần thông có Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông dựa theo ý nghĩa nào mà nói rằng: chính mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật, như biết rõ điều gì hợp lẽ và không hợp lẽ, biết rõ nghiệp báo trong ba đời…) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp giữa đại chúng), bốn vô ngại giải (bốn trí hiểu biết và diễn đạt không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện luận) và mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật có, không chung với các bậc tu hành khác) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với mười lực của Phật không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong mười lực của Phật có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có mười lực của Phật; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật; không phải lìa mười lực của Phật mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
— Bạch Thế Tôn! Bồ-đề, tát-đỏa, mười lực của Phật, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật, những thứ ấy còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng không có thật; huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Đã không có như thế, thì làm sao có thể nói: chính mười lực của Phật là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với mười lực của Phật là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong mười lực của Phật có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có mười lực của Phật; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật; lìa mười lực của Phật có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật có Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông dựa theo ý nghĩa nào mà nói rằng: chính đại từ (lòng thương lớn, ban niềm vui cho tất cả chúng sinh) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính đại bi (lòng xót thương lớn, cứu khổ cho tất cả chúng sinh), đại hỷ (niềm vui lớn khi thấy chúng sinh lìa khổ được vui) và đại xả (tâm buông xả lớn, đối xử bình đẳng với tất cả, không thương không ghét) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với đại từ không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với đại bi, đại hỷ, đại xả không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong đại từ có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong đại bi, đại hỷ, đại xả có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có đại từ; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có đại bi, đại hỷ, đại xả; không phải lìa đại từ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa đại bi, đại hỷ, đại xả mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
— Bạch Thế Tôn! Bồ-đề, tát-đỏa, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, những thứ ấy còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng không có thật; huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Đã không có như thế, thì làm sao có thể nói: chính đại từ là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính đại bi, đại hỷ, đại xả là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với đại từ là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với đại bi, đại hỷ, đại xả là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong đại từ có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong đại bi, đại hỷ, đại xả có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có đại từ; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có đại bi, đại hỷ, đại xả; lìa đại từ có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa đại bi, đại hỷ, đại xả có Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông dựa theo ý nghĩa nào mà nói rằng: chính ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp nổi bật trên thân của bậc đại nhân như Phật) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính tám mươi tùy hảo (tám mươi vẻ đẹp phụ đi kèm theo các tướng chính) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với ba mươi hai tướng đại sĩ không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với tám mươi tùy hảo không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong ba mươi hai tướng đại sĩ có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong tám mươi tùy hảo có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có ba mươi hai tướng đại sĩ; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tám mươi tùy hảo; không phải lìa ba mươi hai tướng đại sĩ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa tám mươi tùy hảo mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
— Bạch Thế Tôn! Bồ-đề, tát-đỏa, ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi tùy hảo, những thứ ấy còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng không có thật; huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Đã không có như thế, thì làm sao có thể nói: chính ba mươi hai tướng đại sĩ là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính tám mươi tùy hảo là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với ba mươi hai tướng đại sĩ là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với tám mươi tùy hảo là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong ba mươi hai tướng đại sĩ có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong tám mươi tùy hảo có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có ba mươi hai tướng đại sĩ; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tám mươi tùy hảo; lìa ba mươi hai tướng đại sĩ có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa tám mươi tùy hảo có Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông dựa theo ý nghĩa nào mà nói rằng: chính pháp không quên mất (khả năng ghi nhớ rõ ràng, không bao giờ quên sót điều cần làm) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính tính luôn an trụ trong xả (tâm lúc nào cũng buông xả, bình thản, không dao động) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với pháp không quên mất không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với tính luôn an trụ trong xả không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong pháp không quên mất có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong tính luôn an trụ trong xả có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có pháp không quên mất; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tính luôn an trụ trong xả; không phải lìa pháp không quên mất mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa tính luôn an trụ trong xả mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
— Bạch Thế Tôn! Bồ-đề, tát-đỏa, pháp không quên mất, tính luôn an trụ trong xả, những thứ ấy còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng không có thật; huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Đã không có như thế, thì làm sao có thể nói: chính pháp không quên mất là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính tính luôn an trụ trong xả là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với pháp không quên mất là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với tính luôn an trụ trong xả là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong pháp không quên mất có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong tính luôn an trụ trong xả có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có pháp không quên mất; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tính luôn an trụ trong xả; lìa pháp không quên mất có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa tính luôn an trụ trong xả có Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông dựa theo ý nghĩa nào mà nói rằng: chính nhất thiết trí (trí biết khắp tướng chung của mọi pháp, tức thấy tất cả đều là không) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu tập để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí tuệ viên mãn của Phật, biết rõ cả tướng chung lẫn tướng riêng của mọi pháp) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với nhất thiết trí không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong nhất thiết trí có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có nhất thiết trí; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; không phải lìa nhất thiết trí mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
— Bạch Thế Tôn! Bồ-đề, tát-đỏa, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, những thứ ấy còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng không có thật; huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Đã không có như thế, thì làm sao có thể nói: chính nhất thiết trí là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với nhất thiết trí là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong nhất thiết trí có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có nhất thiết trí; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; lìa nhất thiết trí có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí có Bồ-tát Ma-ha-tát.
Bạch Thế Tôn! Bồ-đề, tát-đỏa và các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) như sắc (hình sắc, tức phần vật chất — yếu tố đầu tiên trong năm uẩn tạo nên con người và sự vật) v.v. đã không thể nắm bắt được, mà lại nói rằng chính các pháp như sắc v.v. là Bồ-tát Ma-ha-tát, hoặc cái khác với sắc v.v. là Bồ-tát Ma-ha-tát, hoặc trong các pháp như sắc v.v. có Bồ-tát Ma-ha-tát, hoặc trong Bồ-tát Ma-ha-tát có các pháp như sắc v.v., hoặc lìa các pháp như sắc v.v. mà có Bồ-tát Ma-ha-tát, thì không có lẽ nào như thế.
Phật bảo Thiện Hiện: Hay thay, hay thay! Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Thiện Hiện! Vì các pháp như sắc v.v. không thể nắm bắt được, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không thể nắm bắt được; vì Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt đưa người tu sang bờ giác ngộ) mà vị ấy thực hành cũng không thể nắm bắt được. Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa nên học như thế.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông thế nào? Chính chân như (bản tính chân thật, vốn như thế, không đổi khác của sự vật) của sắc là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Chính chân như của thụ (cảm nhận vui, khổ, không vui không khổ), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm ý), thức (sự nhận biết phân biệt) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của sắc là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của thụ, tưởng, hành, thức là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của sắc có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của thụ, tưởng, hành, thức có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của sắc chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của thụ, tưởng, hành, thức chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của sắc mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của thụ, tưởng, hành, thức mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông thế nào? Chính chân như của nhãn xứ (xứ là chỗ dựa làm phát sinh nhận thức; nhãn xứ là con mắt, giác quan thấy) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Chính chân như của nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân thể), ý xứ (tâm ý) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của nhãn xứ là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của nhãn xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhãn xứ chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của nhãn xứ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông thế nào? Chính chân như của sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Chính chân như của thanh xứ (âm thanh, đối tượng của tai), hương xứ (mùi, đối tượng của mũi), vị xứ (vị, đối tượng của lưỡi), xúc xứ (cảm giác chạm, đối tượng của thân), pháp xứ (các ý niệm, sự vật mà tâm nghĩ đến, đối tượng của ý) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của sắc xứ là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của sắc xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của sắc xứ chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của sắc xứ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông thế nào? Chính chân như của nhãn giới (giới là yếu tố, phạm vi riêng biệt cấu thành nhận thức; nhãn giới là yếu tố mắt) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Chính chân như của nhĩ giới, tỷ giới, thiệt giới, thân giới, ý giới (các yếu tố tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của nhãn giới là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của nhãn giới có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhãn giới chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của nhãn giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông thế nào? Chính chân như của sắc giới (ở đây là yếu tố hình sắc làm đối tượng của mắt, không phải cõi Sắc) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Chính chân như của thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới (các yếu tố âm thanh, mùi, vị, cảm giác chạm, ý niệm — đối tượng của tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của sắc giới là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của sắc giới có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của sắc giới chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của sắc giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông thế nào? Chính chân như của nhãn thức giới (yếu tố cái biết qua mắt, tức sự nhận biết hình sắc do mắt) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Chính chân như của nhĩ thức giới, tỷ thức giới, thiệt thức giới, thân thức giới, ý thức giới (các yếu tố cái biết qua tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của nhãn thức giới là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của nhãn thức giới có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhãn thức giới chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của nhãn thức giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông thế nào? Chính chân như của nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, hình sắc và cái biết của mắt) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Chính chân như của nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc (sự tiếp xúc tương tự nơi tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của nhãn xúc là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của nhãn xúc có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhãn xúc chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của nhãn xúc mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông thế nào? Chính chân như của các thụ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra (những cảm nhận vui, khổ, không vui không khổ phát sinh nhờ điều kiện là sự tiếp xúc của mắt) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Chính chân như của các thụ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của các thụ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của các thụ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của các thụ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của các thụ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của các thụ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của các thụ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của các thụ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của các thụ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông thế nào? Chính chân như của địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Chính chân như của thủy giới (yếu tố nước, tính ẩm ướt kết dính), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống, hư không), thức giới (yếu tố nhận biết) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của địa giới là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của thủy, hỏa, phong, không, thức giới là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của địa giới có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của thủy, hỏa, phong, không, thức giới có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của địa giới chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của thủy, hỏa, phong, không, thức giới chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của địa giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của thủy, hỏa, phong, không, thức giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông thế nào? Chính chân như của nhân duyên (trong bốn loại duyên — tức điều kiện — làm sinh ra sự vật, nhân duyên là nguyên nhân trực tiếp sinh ra kết quả) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Chính chân như của đẳng vô gián duyên (tâm niệm trước vừa diệt liền làm điều kiện cho tâm niệm sau sinh, nối nhau không gián đoạn), sở duyên duyên (đối tượng được tâm nhận biết làm điều kiện cho tâm sinh khởi), tăng thượng duyên (mọi điều kiện hỗ trợ hoặc không ngăn trở cho sự vật sinh ra) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của nhân duyên là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của nhân duyên có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhân duyên chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của nhân duyên mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông thế nào? Chính chân như của các pháp do duyên sinh ra (mọi sự vật, hiện tượng sinh ra nhờ hội đủ các điều kiện) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của các pháp do duyên sinh ra là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của các pháp do duyên sinh ra có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của các pháp do duyên sinh ra chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của các pháp do duyên sinh ra mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông thế nào? Chính chân như của vô minh (sự mê muội, không thấy lẽ thật — khâu đầu tiên trong mười hai khâu nhân duyên nối tiếp nhau tạo nên vòng sinh tử) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Chính chân như của hành (hành động tạo nghiệp do mê muội), thức (thức tâm đi vào đời sống mới), danh sắc (phần tinh thần và thể xác lúc mới hình thành), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thụ (cảm nhận), ái (lòng tham muốn), thủ (sự bám giữ), hữu (sự hình thành đời sống mới do nghiệp), sinh (sự sinh ra), lão tử (già và chết) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của vô minh là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của hành cho đến lão tử là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của vô minh có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của hành cho đến lão tử có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của vô minh chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của hành cho đến lão tử chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của vô minh mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của hành cho đến lão tử mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông thế nào? Chính chân như của bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa nghĩa là "đến bờ bên kia", tức hạnh tu đã hoàn thiện, đưa đến giác ngộ; bố thí là đem của cải, giáo pháp, sự che chở cho người khác) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Chính chân như của tịnh giới (giữ giới thanh tịnh), an nhẫn (nhẫn nhịn, chịu đựng), tinh tiến (siêng năng không lười), tĩnh lự (thiền định), Bát-nhã (trí tuệ) ba-la-mật-đa là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của bố thí ba-la-mật-đa là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của bố thí ba-la-mật-đa có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của bố thí ba-la-mật-đa chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của bố thí ba-la-mật-đa mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông thế nào? Chính chân như của nội không (các giác quan bên trong đều trống rỗng, không có tự tính) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Chính chân như của ngoại không (các đối tượng bên ngoài là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều là không), không không (ngay cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức Niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo tác là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không), vô tế không (không có điểm đầu điểm cuối, cũng là không), tán không (sự tan rã, phân tán là không), vô biến dị không (cái không biến đổi cũng là không), bản tính không (bản tính các pháp là không), tự tướng không (tướng riêng của mỗi pháp là không), cộng tướng không (tướng chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều là không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được, nên là không), vô tính không (không có tự tính, nên là không), tự tính không (tự tính vốn là không), vô tính tự tính không (cả cái không có tự tính lẫn tự tính đều là không) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của nội không là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của ngoại không cho đến vô tính tự tính không là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của nội không có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của ngoại không cho đến vô tính tự tính không có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nội không chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của ngoại không cho đến vô tính tự tính không chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của nội không mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của ngoại không cho đến vô tính tự tính không mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông thế nào? Chính chân như của bốn niệm trụ (bốn phép an trú tâm tỉnh giác: quán thân, quán cảm thụ, quán tâm, quán các pháp) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Chính chân như của bốn chính đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều lành chưa sinh được sinh, làm cho điều lành đã sinh thêm lớn), bốn thần túc (bốn nền tảng của năng lực thiền định: ý muốn, sự siêng năng, tâm chuyên nhất, sự quán xét), năm căn (năm gốc lành: lòng tin, siêng năng, tỉnh giác, định, trí tuệ), năm lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh mà thành), bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), tám thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chân chính: thấy biết đúng, suy nghĩ đúng, nói năng đúng, hành động đúng, sinh sống đúng, siêng năng đúng, tỉnh giác đúng, thiền định đúng) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của bốn niệm trụ là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của bốn niệm trụ có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của bốn niệm trụ chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của bốn niệm trụ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông thế nào? Chính chân như của khổ thánh đế là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Chính chân như của tập, diệt, đạo thánh đế là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của khổ thánh đế là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của tập, diệt, đạo thánh đế là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của khổ thánh đế có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của tập, diệt, đạo thánh đế có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của khổ thánh đế chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của tập, diệt, đạo thánh đế chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của khổ thánh đế mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của tập, diệt, đạo thánh đế mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông thế nào? Chính chân như của bốn tĩnh lự là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Chính chân như của bốn vô lượng, bốn vô sắc định là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của bốn tĩnh lự là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của bốn vô lượng, bốn vô sắc định là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của bốn tĩnh lự có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của bốn vô lượng, bốn vô sắc định có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của bốn tĩnh lự chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của bốn vô lượng, bốn vô sắc định chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của bốn tĩnh lự mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của bốn vô lượng, bốn vô sắc định mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông thế nào? Chính chân như của tám giải thoát là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Chính chân như của tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của tám giải thoát là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của tám giải thoát có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của tám giải thoát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của tám giải thoát mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông thế nào? Chính chân như của không giải thoát môn là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Chính chân như của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của không giải thoát môn là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của không giải thoát môn có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của không giải thoát môn chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của không giải thoát môn mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông thế nào? Chính chân như của đà-la-ni môn là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Chính chân như của tam-ma-địa môn là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của đà-la-ni môn là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của tam-ma-địa môn là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của đà-la-ni môn có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của tam-ma-địa môn có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của đà-la-ni môn chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của tam-ma-địa môn chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của đà-la-ni môn mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của tam-ma-địa môn mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông thế nào? Chính chân như của Cực hỷ địa là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Chính chân như của Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của Cực hỷ địa là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của Cực hỷ địa có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của Cực hỷ địa chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của Cực hỷ địa mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông thế nào? Chính chân như của năm nhãn là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Chính chân như của sáu thần thông là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của năm nhãn là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Cái khác với chân như của sáu thần thông là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của năm nhãn có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong chân như của sáu thần thông có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của năm nhãn chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của sáu thần thông chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của năm nhãn mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải. — Lìa chân như của sáu thần thông mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? — Bạch Thế Tôn, không phải.
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ mười lăm (hết)
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ mười sáu
Tam tạng pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang (cao tăng đời Đường, Trung Quốc) vâng chiếu chỉ của vua mà dịch
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video