Phần đầu, phẩm Răn dạy và Truyền dạy, thứ bảy, đoạn bốn.
Lại nữa, Thiện Hiện (tức ngài Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của đức Phật, nổi tiếng hiểu sâu lẽ "không")! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát; Bồ-tát là người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh, "Ma-ha-tát" nghĩa là "bậc lớn"), ý ông nghĩ sao? Chính vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật; là khâu đầu tiên trong chuỗi mười hai nhân duyên, tức mười hai khâu nối tiếp nhau giải thích vì sao chúng sinh cứ sinh ra rồi chết đi mãi) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức đức Phật), không phải.
Chính hành (những hành động, tạo tác sinh ra do mê muội), thức (tâm thức nhận biết, đi vào đời sống mới), danh sắc (phần tinh thần và phần thể xác lúc mới hình thành), lục xứ (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan với đối tượng), thọ (sự cảm nhận khổ, vui, hoặc không khổ không vui), ái (lòng khao khát, ham muốn), thủ (sự bám giữ, chiếm lấy), hữu (sự hình thành nghiệp lực dẫn tới đời sau), sinh (sự sinh ra), lão tử (già và chết) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với vô minh là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với hành cho đến lão tử là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Trong vô minh có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong hành cho đến lão tử có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có vô minh chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có hành cho đến lão tử chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa vô minh mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa hành cho đến lão tử mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông nghĩ sao? Chính bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa nghĩa là "đến bờ bên kia", tức pháp tu trọn vẹn đưa người vượt khỏi biển khổ sinh tử để đến giải thoát; bố thí là đem của cải, giáo pháp, sự che chở cho người khác) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Chính tịnh giới (giữ giới luật trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn, chịu đựng), tinh tiến (siêng năng không lùi bước), tĩnh lự (thiền định, lắng tâm suy xét), Bát-nhã (trí tuệ thấy rõ thực chất của mọi sự vật) ba-la-mật-đa là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với bố thí ba-la-mật-đa là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Trong bố thí ba-la-mật-đa có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có bố thí ba-la-mật-đa chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa bố thí ba-la-mật-đa mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông nghĩ sao? Chính nội không ("không" nghĩa là trống rỗng, không có bản chất riêng cố định; nội không là cái bên trong, tức sáu giác quan, vốn là không) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải.
Chính ngoại không (sáu đối tượng bên ngoài như hình sắc, âm thanh… vốn là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều là không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (không gian mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý cao nhất, tức niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (những gì do nhân duyên tạo thành đều là không), vô vi không (những gì không do nhân duyên tạo thành cũng là không), tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không), vô tế không (không có điểm đầu điểm cuối, là không), tán không (các pháp vốn rời rạc, tan tác, không có gì gom giữ được, là không), vô biến dị không (cái không hề đổi khác cũng là không), bản tính không (bản tính của các pháp là không), tự tướng không (đặc tính riêng của mỗi pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp, như vô thường, khổ…, là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều là không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được, là không), vô tính không (cái không có bản chất cũng là không), tự tính không (bản chất tự có của các pháp là không), vô tính tự tính không (cả cái không có bản chất lẫn bản chất tự có đều là không) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải.
Cái khác với nội không là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với ngoại không cho đến vô tính tự tính không là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Trong nội không có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong ngoại không cho đến vô tính tự tính không có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có nội không chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có ngoại không cho đến vô tính tự tính không chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa nội không mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa ngoại không cho đến vô tính tự tính không mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông nghĩ sao? Chính chân như (bản chất chân thật, "như vậy", không đổi của mọi sự vật) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Chính pháp giới (cõi bản chất chung của mọi sự vật), pháp tính (tính chất chân thật của các pháp), bất hư vọng tính (tính không hư dối), bất biến dị tính (tính không đổi khác), bình đẳng tính (tính bình đẳng như nhau), ly sinh tính (tính lìa khỏi sự sinh khởi), pháp định (sự cố định thường hằng của pháp), pháp trụ (sự an trụ của pháp), thực tế (chỗ tột cùng của sự thật), hư không giới (cõi hư không, rộng khắp, không ngăn ngại), bất tư nghị giới (cõi không thể nghĩ bàn) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với chân như là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với pháp giới cho đến bất tư nghị giới là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Trong chân như có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong pháp giới cho đến bất tư nghị giới có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có pháp giới cho đến bất tư nghị giới chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa chân như mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa pháp giới cho đến bất tư nghị giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông nghĩ sao? Chính tứ niệm trụ (bốn phép quán giữ tâm tỉnh thức: quán thân, quán cảm nhận, quán tâm, quán các pháp) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Chính tứ chính đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa có sinh ra, làm cho điều thiện đã có tăng thêm), tứ thần túc (bốn nền tảng đưa tới định lực và thần thông: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, quán xét), ngũ căn (năm gốc rễ của đời tu: niềm tin, siêng năng, nhớ nghĩ đúng, định, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc rễ ấy lớn mạnh mà thành), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa tới giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với tứ niệm trụ là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Trong tứ niệm trụ có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tứ niệm trụ chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa tứ niệm trụ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông nghĩ sao? Chính khổ thánh đế (chân lý cao quý về sự khổ của đời sống) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Chính tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân gây ra khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với khổ thánh đế là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với tập, diệt, đạo thánh đế là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Trong khổ thánh đế có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong tập, diệt, đạo thánh đế có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có khổ thánh đế chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tập, diệt, đạo thánh đế chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa khổ thánh đế mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa tập, diệt, đạo thánh đế mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông nghĩ sao? Chính tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định từ thấp lên cao, tâm lắng dần, an vui và trong sáng) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Chính tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn đối với chúng sinh: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo niềm vui của người, buông xả bình đẳng) và tứ vô sắc định (bốn tầng định cao nhất, tâm không còn vướng vào hình thể vật chất) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với tứ tĩnh lự là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với tứ vô lượng, tứ vô sắc định là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Trong tứ tĩnh lự có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong tứ vô lượng, tứ vô sắc định có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tứ tĩnh lự chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tứ vô lượng, tứ vô sắc định chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa tứ tĩnh lự mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa tứ vô lượng, tứ vô sắc định mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông nghĩ sao? Chính bát giải thoát (tám phép thiền quán giúp thoát khỏi sự trói buộc của lòng tham đắm) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Chính bát thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, vượt thắng các đối tượng đem ra quán), cửu thứ đệ định (chín tầng định tu nối tiếp nhau theo thứ tự từ thấp lên cao), thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, màu xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức, thấy nó trùm khắp mọi nơi) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với bát giải thoát là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Trong bát giải thoát có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có bát giải thoát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa bát giải thoát mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông nghĩ sao? Chính không giải thoát môn (cánh cửa giải thoát bằng cách quán thấy mọi pháp đều trống rỗng, không có bản chất riêng) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Chính vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách quán thấy mọi pháp không có hình tướng cố định để bám vào) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách không còn mong cầu, không còn tạo tác) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với không giải thoát môn là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Trong không giải thoát môn có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong vô tướng, vô nguyện giải thoát môn có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có không giải thoát môn chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có vô tướng, vô nguyện giải thoát môn chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa không giải thoát môn mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa vô tướng, vô nguyện giải thoát môn mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông nghĩ sao? Chính đà-la-ni môn (pháp môn đà-la-ni; đà-la-ni là năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không để quên mất) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Chính tam-ma-địa môn (pháp môn tam-ma-địa; tam-ma-địa là định, trạng thái tâm chuyên chú vào một chỗ, không tán loạn) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với đà-la-ni môn là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với tam-ma-địa môn là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Trong đà-la-ni môn có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong tam-ma-địa môn có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có đà-la-ni môn chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tam-ma-địa môn chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa đà-la-ni môn mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa tam-ma-địa môn mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông nghĩ sao? Chính Cực hỉ địa ("địa" là tầng bậc trên đường tu của Bồ-tát, có mười địa; Cực hỉ địa là bậc thứ nhất, bậc vui mừng tột độ) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Chính Ly cấu địa (bậc lìa mọi nhơ bẩn), Phát quang địa (bậc phát ra ánh sáng trí tuệ), Diệm tuệ địa (bậc trí tuệ rực cháy như lửa), Cực nan thắng địa (bậc rất khó vượt qua), Hiện tiền địa (bậc trí tuệ hiện rõ trước mắt), Viễn hành địa (bậc đi xa), Bất động địa (bậc không còn lay động), Thiện tuệ địa (bậc trí tuệ khéo léo), Pháp vân địa (bậc mây pháp, giáo pháp che khắp như mây) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với Cực hỉ địa là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Trong Cực hỉ địa có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có Cực hỉ địa chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa Cực hỉ địa mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông nghĩ sao? Chính ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt trí tuệ, mắt pháp, mắt Phật) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Chính lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự tại, nghe được mọi âm thanh xa gần, biết tâm người khác, biết các đời trước, thấy được mọi nơi và sự sinh tử của chúng sinh, dứt sạch mọi phiền não) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với ngũ nhãn là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với lục thần thông là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Trong ngũ nhãn có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong lục thần thông có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có ngũ nhãn chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có lục thần thông chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa ngũ nhãn mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa lục thần thông mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông nghĩ sao? Chính Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật, như biết rõ điều gì hợp lẽ, điều gì không hợp lẽ, biết rõ nghiệp báo của chúng sinh…) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Chính tứ vô sở úy (bốn điều không hề sợ hãi của Phật khi giảng dạy giáo pháp giữa đại chúng), tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu và nói không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện luận), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai khác) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với Phật thập lực là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, thập bát Phật bất cộng pháp là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Trong Phật thập lực có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, thập bát Phật bất cộng pháp có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có Phật thập lực chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, thập bát Phật bất cộng pháp chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa Phật thập lực mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, thập bát Phật bất cộng pháp mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông nghĩ sao? Chính đại từ (lòng thương lớn, muốn ban niềm vui cho mọi chúng sinh) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Chính đại bi (lòng xót thương lớn, muốn cứu mọi chúng sinh khỏi khổ), đại hỉ (niềm vui lớn khi thấy chúng sinh được an vui), đại xả (sự buông xả lớn, đối với mọi chúng sinh bình đẳng không thiên vị) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với đại từ là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với đại bi, đại hỉ, đại xả là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Trong đại từ có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong đại bi, đại hỉ, đại xả có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có đại từ chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có đại bi, đại hỉ, đại xả chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa đại từ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa đại bi, đại hỉ, đại xả mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông nghĩ sao? Chính ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp nổi bật trên thân của bậc đại nhân như Phật) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Chính tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ đi kèm theo ba mươi hai tướng ấy) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với ba mươi hai tướng đại sĩ là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với tám mươi vẻ đẹp phụ là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Trong ba mươi hai tướng đại sĩ có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong tám mươi vẻ đẹp phụ có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có ba mươi hai tướng đại sĩ chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tám mươi vẻ đẹp phụ chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa ba mươi hai tướng đại sĩ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa tám mươi vẻ đẹp phụ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông nghĩ sao? Chính vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót, luôn ghi nhớ rõ ràng) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Chính hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong sự buông xả, bình thản, không dính mắc) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với vô vong thất pháp là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với hằng trụ xả tính là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Trong vô vong thất pháp có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong hằng trụ xả tính có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có vô vong thất pháp chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có hằng trụ xả tính chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa vô vong thất pháp mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa hằng trụ xả tính mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông nghĩ sao? Chính nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp đều là không) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Chính đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi hình tướng chi tiết của tất cả các pháp, tức trí tuệ viên mãn của Phật) là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với nhất thiết trí là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Cái khác với đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không phải. Trong nhất thiết trí có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có nhất thiết trí chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa nhất thiết trí mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có. Lìa đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Thưa Thế Tôn, không có.
Bấy giờ đức Phật bảo Cụ thọ (tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo cao tuổi, đầy đủ đức hạnh) Thiện Hiện: "Ông thấy ý nghĩa gì mà nói rằng: chính sắc (hình thể vật chất, thân xác) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính thọ (sự cảm nhận khổ, vui), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm ý), thức (sự phân biệt, nhận biết) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với sắc không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với thọ, tưởng, hành, thức không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong sắc có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong thọ, tưởng, hành, thức có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có sắc; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có thọ, tưởng, hành, thức; không phải lìa sắc mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa thọ, tưởng, hành, thức mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
Cụ thọ Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn! Ngay cả bồ-đề (sự giác ngộ), tát-đỏa (chúng sinh, loài có tình thức; hai chữ này ghép lại thành "Bồ-tát"), sắc, thọ, tưởng, hành, thức còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì bản chất của chúng vốn không có, huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Cái ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng: chính sắc là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính thọ, tưởng, hành, thức là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với sắc là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với thọ, tưởng, hành, thức là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong sắc có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong thọ, tưởng, hành, thức có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có sắc; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có thọ, tưởng, hành, thức; lìa sắc mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa thọ, tưởng, hành, thức mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy ý nghĩa gì mà nói rằng: chính nhãn xứ (con mắt, xét như chỗ dựa để sinh ra sự thấy; "xứ" là chỗ, nơi phát sinh nhận biết) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính nhĩ xứ (tai), tị xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (tâm ý) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với nhãn xứ không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong nhãn xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có nhãn xứ; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ; không phải lìa nhãn xứ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Bạch Thế Tôn! Ngay cả bồ-đề, tát-đỏa, nhãn xứ, nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì bản chất của chúng vốn không có, huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Cái ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng: chính nhãn xứ là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với nhãn xứ là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong nhãn xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có nhãn xứ; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ; lìa nhãn xứ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy ý nghĩa gì mà nói rằng: chính sắc xứ (hình sắc mà mắt thấy) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị nếm), xúc xứ (những gì thân chạm biết, như nóng lạnh, cứng mềm), pháp xứ (những đối tượng của tâm ý, như ý niệm, ý tưởng) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với sắc xứ không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong sắc xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có sắc xứ; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ; không phải lìa sắc xứ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Bạch Thế Tôn! Ngay cả bồ-đề, tát-đỏa, sắc xứ, thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì bản chất của chúng vốn không có, huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Cái ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng: chính sắc xứ là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với sắc xứ là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong sắc xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có sắc xứ; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ; lìa sắc xứ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy ý nghĩa gì mà nói rằng: chính nhãn giới (con mắt, xét như một trong mười tám "giới", tức mười tám loại yếu tố cấu thành sự nhận biết) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính nhĩ giới, tị giới, thiệt giới, thân giới, ý giới (các yếu tố tai, mũi, lưỡi, thân, ý) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với nhãn giới không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với nhĩ, tị, thiệt, thân, ý giới không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong nhãn giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong nhĩ, tị, thiệt, thân, ý giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có nhãn giới; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có nhĩ, tị, thiệt, thân, ý giới; không phải lìa nhãn giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa nhĩ, tị, thiệt, thân, ý giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Bạch Thế Tôn! Ngay cả bồ-đề, tát-đỏa, nhãn giới, nhĩ, tị, thiệt, thân, ý giới còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì bản chất của chúng vốn không có, huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Cái ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng: chính nhãn giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính nhĩ, tị, thiệt, thân, ý giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với nhãn giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với nhĩ, tị, thiệt, thân, ý giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong nhãn giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong nhĩ, tị, thiệt, thân, ý giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có nhãn giới; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có nhĩ, tị, thiệt, thân, ý giới; lìa nhãn giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa nhĩ, tị, thiệt, thân, ý giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy ý nghĩa gì mà nói rằng: chính sắc giới (yếu tố hình sắc mà mắt thấy; ở đây không phải là "cõi Sắc") không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới (các yếu tố âm thanh, mùi, vị, những gì thân chạm biết, và đối tượng của tâm ý) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với sắc giới không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với thanh, hương, vị, xúc, pháp giới không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong sắc giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong thanh, hương, vị, xúc, pháp giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có sắc giới; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có thanh, hương, vị, xúc, pháp giới; không phải lìa sắc giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa thanh, hương, vị, xúc, pháp giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Bạch Thế Tôn! Ngay cả bồ-đề, tát-đỏa, sắc giới, thanh, hương, vị, xúc, pháp giới còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì bản chất của chúng vốn không có, huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Cái ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng: chính sắc giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với sắc giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong sắc giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong thanh, hương, vị, xúc, pháp giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có sắc giới; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có thanh, hương, vị, xúc, pháp giới; lìa sắc giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa thanh, hương, vị, xúc, pháp giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy ý nghĩa gì mà nói rằng: chính nhãn thức giới (yếu tố nhận biết qua con mắt, tức sự thấy biết) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính nhĩ thức giới, tị thức giới, thiệt thức giới, thân thức giới, ý thức giới (các yếu tố nhận biết qua tai, mũi, lưỡi, thân, ý) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với nhãn thức giới không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với nhĩ, tị, thiệt, thân, ý thức giới không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong nhãn thức giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong nhĩ, tị, thiệt, thân, ý thức giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có nhãn thức giới; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có nhĩ, tị, thiệt, thân, ý thức giới; không phải lìa nhãn thức giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa nhĩ, tị, thiệt, thân, ý thức giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Bạch Thế Tôn! Ngay cả bồ-đề, tát-đỏa, nhãn thức giới, nhĩ, tị, thiệt, thân, ý thức giới còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì bản chất của chúng vốn không có, huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Cái ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng: chính nhãn thức giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính nhĩ, tị, thiệt, thân, ý thức giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với nhãn thức giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với nhĩ, tị, thiệt, thân, ý thức giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong nhãn thức giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong nhĩ, tị, thiệt, thân, ý thức giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có nhãn thức giới; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có nhĩ, tị, thiệt, thân, ý thức giới; lìa nhãn thức giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa nhĩ, tị, thiệt, thân, ý thức giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy ý nghĩa gì mà nói rằng: chính nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa con mắt, hình sắc và cái biết của mắt) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính nhĩ xúc, tị xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc (sự tiếp xúc tương tự nơi tai, mũi, lưỡi, thân, ý) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với nhãn xúc không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong nhãn xúc có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có nhãn xúc; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc; không phải lìa nhãn xúc mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Bạch Thế Tôn! Ngay cả bồ-đề, tát-đỏa, nhãn xúc, nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì bản chất của chúng vốn không có, huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Cái ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng: chính nhãn xúc là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với nhãn xúc là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong nhãn xúc có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có nhãn xúc; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc; lìa nhãn xúc mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy ý nghĩa gì mà nói rằng: chính các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra (những cảm nhận khổ, vui, hoặc không khổ không vui nảy sinh nhờ điều kiện là sự tiếp xúc nơi mắt; "duyên" là điều kiện) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính các cảm thọ do nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với các cảm thọ do nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong các cảm thọ do nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có các cảm thọ do nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra; không phải lìa các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa các cảm thọ do nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Bạch Thế Tôn! Ngay cả bồ-đề, tát-đỏa, các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, các cảm thọ do nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì bản chất của chúng vốn không có, huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Cái ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng: chính các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính các cảm thọ do nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với các cảm thọ do nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong các cảm thọ do nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có các cảm thọ do nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra; lìa các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa các cảm thọ do nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy ý nghĩa gì mà nói rằng: chính địa giới (yếu tố đất, tức tính chất cứng chắc) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính thủy giới (yếu tố nước, tính ẩm ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố nhận biết) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với địa giới không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với thủy, hỏa, phong, không, thức giới không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong địa giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong thủy, hỏa, phong, không, thức giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có địa giới; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có thủy, hỏa, phong, không, thức giới; không phải lìa địa giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa thủy, hỏa, phong, không, thức giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Bạch Thế Tôn! Ngay cả bồ-đề, tát-đỏa, địa giới, thủy, hỏa, phong, không, thức giới còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì bản chất của chúng vốn không có, huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Cái ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng: chính địa giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính thủy, hỏa, phong, không, thức giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với địa giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với thủy, hỏa, phong, không, thức giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong địa giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong thủy, hỏa, phong, không, thức giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có địa giới; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có thủy, hỏa, phong, không, thức giới; lìa địa giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa thủy, hỏa, phong, không, thức giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy ý nghĩa gì mà nói rằng: chính nhân duyên (điều kiện là nguyên nhân trực tiếp sinh ra kết quả) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính đẳng vô gián duyên (điều kiện là niệm tâm trước vừa diệt liền mở đường cho niệm tâm sau sinh ra, nối tiếp không gián đoạn), sở duyên duyên (điều kiện là đối tượng mà tâm hướng tới để nhận biết), tăng thượng duyên (điều kiện hỗ trợ, hoặc không ngăn trở, cho sự vật sinh ra) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với nhân duyên không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong nhân duyên có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có nhân duyên; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên; không phải lìa nhân duyên mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Bạch Thế Tôn! Ngay cả bồ-đề, tát-đỏa, nhân duyên, đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì bản chất của chúng vốn không có, huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Cái ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng: chính nhân duyên là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với nhân duyên là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong nhân duyên có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có nhân duyên; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên; lìa nhân duyên mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy ý nghĩa gì mà nói rằng: chính các pháp do duyên sinh ra (mọi sự vật, hiện tượng do các điều kiện hợp lại mà thành) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với các pháp do duyên sinh ra không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong các pháp do duyên sinh ra có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có các pháp do duyên sinh ra; không phải lìa các pháp do duyên sinh ra mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Bạch Thế Tôn! Ngay cả bồ-đề, tát-đỏa, các pháp do duyên sinh ra còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì bản chất của chúng vốn không có, huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Cái ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng: chính các pháp do duyên sinh ra là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với các pháp do duyên sinh ra là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong các pháp do duyên sinh ra có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có các pháp do duyên sinh ra; lìa các pháp do duyên sinh ra mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy ý nghĩa gì mà nói rằng: chính vô minh không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử (các khâu tiếp theo trong mười hai nhân duyên đã kể trên) không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với vô minh không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với hành cho đến lão tử không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong vô minh có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong hành cho đến lão tử có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có vô minh; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có hành cho đến lão tử; không phải lìa vô minh mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa hành cho đến lão tử mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Bạch Thế Tôn! Ngay cả bồ-đề, tát-đỏa, vô minh, hành cho đến lão tử còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì bản chất của chúng vốn không có, huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Cái ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng: chính vô minh là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính hành cho đến lão tử là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với vô minh là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với hành cho đến lão tử là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong vô minh có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong hành cho đến lão tử có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có vô minh; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có hành cho đến lão tử; lìa vô minh mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa hành cho đến lão tử mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy ý nghĩa gì mà nói rằng: chính bố thí ba-la-mật-đa không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với bố thí ba-la-mật-đa không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong bố thí ba-la-mật-đa có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có bố thí ba-la-mật-đa; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa; không phải lìa bố thí ba-la-mật-đa mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Bạch Thế Tôn! Ngay cả bồ-đề, tát-đỏa, bố thí ba-la-mật-đa, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì bản chất của chúng vốn không có, huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Cái ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng: chính bố thí ba-la-mật-đa là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với bố thí ba-la-mật-đa là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong bố thí ba-la-mật-đa có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có bố thí ba-la-mật-đa; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa; lìa bố thí ba-la-mật-đa mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy ý nghĩa gì mà nói rằng: chính nội không không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với nội không không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với ngoại không cho đến vô tính tự tính không không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong nội không có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong ngoại không cho đến vô tính tự tính không có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có nội không; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có ngoại không cho đến vô tính tự tính không; không phải lìa nội không mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa ngoại không cho đến vô tính tự tính không mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Bạch Thế Tôn! Ngay cả bồ-đề, tát-đỏa, nội không, ngoại không cho đến vô tính tự tính không còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì bản chất của chúng vốn không có, huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Cái ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng: chính nội không là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính ngoại không cho đến vô tính tự tính không là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với nội không là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với ngoại không cho đến vô tính tự tính không là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong nội không có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong ngoại không cho đến vô tính tự tính không có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có nội không; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có ngoại không cho đến vô tính tự tính không; lìa nội không mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa ngoại không cho đến vô tính tự tính không mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy ý nghĩa gì mà nói rằng: chính chân như không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với pháp giới cho đến bất tư nghị giới không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong chân như có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong pháp giới cho đến bất tư nghị giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có pháp giới cho đến bất tư nghị giới; không phải lìa chân như mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa pháp giới cho đến bất tư nghị giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Bạch Thế Tôn! Ngay cả bồ-đề, tát-đỏa, chân như, pháp giới cho đến bất tư nghị giới còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì bản chất của chúng vốn không có, huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Cái ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng: chính chân như là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính pháp giới cho đến bất tư nghị giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với pháp giới cho đến bất tư nghị giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong pháp giới cho đến bất tư nghị giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có pháp giới cho đến bất tư nghị giới; lìa chân như mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa pháp giới cho đến bất tư nghị giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy ý nghĩa gì mà nói rằng: chính tứ niệm trụ không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với tứ niệm trụ không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi không phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong tứ niệm trụ có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tứ niệm trụ; không phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi; không phải lìa tứ niệm trụ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; không phải lìa tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
"Bạch Thế Tôn! Ngay cả bồ-đề, tát-đỏa, tứ niệm trụ, tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì bản chất của chúng vốn không có, huống chi lại có Bồ-tát Ma-ha-tát! Cái ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng: chính tứ niệm trụ là Bồ-tát Ma-ha-tát; chính tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với tứ niệm trụ là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong tứ niệm trụ có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tứ niệm trụ; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi; lìa tứ niệm trụ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa (Kinh lớn về trí tuệ đưa người vượt qua bờ sinh tử), quyển thứ mười bốn.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ mười lăm.
Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang (cao tăng đời Đường, Trung Quốc, người sang Ấn Độ thỉnh kinh) vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video