Thiên 314 — Hội 1 · Phẩm 36 Tướng chấp và không chấp · phần 3

 Phẩm "Chấp tướng và không chấp tướng" (phẩm: chương sách; tướng: hình dáng, đặc điểm bên ngoài mà tâm nắm lấy để phân biệt sự vật), thứ ba mươi sáu, phần ba.

 Cụ thọ (tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo cao tuổi, đủ đức hạnh) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng là người hiểu sâu nhất về lý "không") lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu giúp chúng sinh; Ma-ha-tát: bậc đại sĩ, tức Bồ-tát lớn) nên thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ thấy suốt bản chất thật của mọi sự vật, đưa người tu vượt qua sinh tử để đến bờ giải thoát) như thế nào?"

 Phật dạy: "Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi sắc (hành nơi: lấy làm chỗ để bám vào, để nương theo mà tu; sắc: phần vật chất, gồm thân xác và mọi thứ có hình chất), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thọ, tưởng, hành, thức (bốn phần tinh thần của con người: thọ là cảm nhận vui, khổ hay không vui không khổ; tưởng là nhận biết, hình dung; hành là các hoạt động tạo tác của tâm như ý muốn, quyết định; thức là cái biết phân biệt; bốn phần này cùng với sắc gọi là năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành con người), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sắc là thường hay là vô thường (thường: còn mãi, không đổi; vô thường: luôn đổi thay, không bền lâu), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thọ, tưởng, hành, thức là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi sắc là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thọ, tưởng, hành, thức là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi sắc là ngã hay là vô ngã (ngã: một cái "tôi" thật có, tự tồn tại, làm chủ; vô ngã: không có cái "tôi" như thế), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thọ, tưởng, hành, thức là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi sắc là tịnh hay là bất tịnh (tịnh: trong sạch; bất tịnh: nhơ nhớp), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thọ, tưởng, hành, thức là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tự tính của sắc (bản chất riêng, cố định của nó) còn không hề có, huống chi lại có sắc là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh. Tự tính của thọ, tưởng, hành, thức còn không hề có, huống chi lại có thọ, tưởng, hành, thức là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.

 Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi nhãn xứ (xứ: chỗ làm nơi phát sinh nhận thức; nhãn xứ là con mắt, giác quan để thấy), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân và ý — các giác quan để nghe, ngửi, nếm, chạm và suy nghĩ), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi nhãn xứ là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi nhãn xứ là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi nhãn xứ là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi nhãn xứ là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tự tính của nhãn xứ còn không hề có, huống chi lại có nhãn xứ là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh. Tự tính của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ còn không hề có, huống chi lại có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.

 Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi sắc xứ (ở đây là cảnh màu sắc, hình dáng mà mắt thấy), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, những gì thân chạm vào, và pháp tức mọi đối tượng mà ý nghĩ tới), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi sắc xứ là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi sắc xứ là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi sắc xứ là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi sắc xứ là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tự tính của sắc xứ còn không hề có, huống chi lại có sắc xứ là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh. Tự tính của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ còn không hề có, huống chi lại có thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.

 Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi nhãn giới (giới: yếu tố, phạm vi riêng; nhãn giới là yếu tố con mắt), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi sắc giới (ở đây là yếu tố cảnh sắc mà mắt thấy, không phải cõi Sắc giới), nhãn thức giới (yếu tố cái biết sinh ra nơi mắt, tức cái thấy biết), nhãn xúc (sự gặp gỡ giữa mắt, cảnh sắc và cái biết của mắt) và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên (duyên: điều kiện giúp cho một việc phát sinh; cảm thọ: các cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi nhãn giới là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi sắc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi nhãn giới là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi sắc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi nhãn giới là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi sắc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi nhãn giới là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi sắc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tự tính của nhãn giới còn không hề có, huống chi lại có nhãn giới là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh. Tự tính của sắc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên còn không hề có, huống chi lại có sắc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.

 Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi nhĩ giới (yếu tố cái tai), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thanh giới (yếu tố âm thanh), nhĩ thức giới (yếu tố cái biết sinh ra nơi tai, tức cái nghe biết), nhĩ xúc (sự gặp gỡ giữa tai, âm thanh và cái biết của tai) và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi nhĩ giới là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thanh giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi nhĩ giới là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thanh giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi nhĩ giới là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thanh giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi nhĩ giới là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thanh giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tự tính của nhĩ giới còn không hề có, huống chi lại có nhĩ giới là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh. Tự tính của thanh giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên còn không hề có, huống chi lại có thanh giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.

 Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tỷ giới (yếu tố cái mũi), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi hương giới (yếu tố mùi), tỷ thức giới (yếu tố cái biết sinh ra nơi mũi, tức cái ngửi biết), tỷ xúc (sự gặp gỡ giữa mũi, mùi và cái biết của mũi) và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi tỷ giới là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi hương giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tỷ giới là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi hương giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tỷ giới là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi hương giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tỷ giới là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi hương giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tự tính của tỷ giới còn không hề có, huống chi lại có tỷ giới là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh. Tự tính của hương giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên còn không hề có, huống chi lại có hương giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.

 Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi thiệt giới (yếu tố cái lưỡi), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi vị giới (yếu tố vị), thiệt thức giới (yếu tố cái biết sinh ra nơi lưỡi, tức cái nếm biết), thiệt xúc (sự gặp gỡ giữa lưỡi, vị và cái biết của lưỡi) và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi thiệt giới là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi vị giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thiệt giới là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi vị giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thiệt giới là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi vị giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thiệt giới là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi vị giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tự tính của thiệt giới còn không hề có, huống chi lại có thiệt giới là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh. Tự tính của vị giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên còn không hề có, huống chi lại có vị giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.

 Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi thân giới (yếu tố thân thể, giác quan xúc chạm), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi xúc giới (yếu tố những gì thân chạm vào), thân thức giới (yếu tố cái biết sinh ra nơi thân, tức cái cảm biết khi chạm), thân xúc (sự gặp gỡ giữa thân, vật chạm và cái biết của thân) và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi thân giới là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi xúc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thân giới là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi xúc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thân giới là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi xúc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thân giới là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi xúc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tự tính của thân giới còn không hề có, huống chi lại có thân giới là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh. Tự tính của xúc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên còn không hề có, huống chi lại có xúc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.

 Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi ý giới (yếu tố ý, giác quan suy nghĩ), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi pháp giới (ở đây là yếu tố các đối tượng mà ý nghĩ tới, như ý niệm, ký ức), ý thức giới (yếu tố cái biết sinh ra nơi ý), ý xúc (sự gặp gỡ giữa ý, đối tượng của ý và cái biết của ý) và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi ý giới là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi pháp giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi ý giới là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi pháp giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi ý giới là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi pháp giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi ý giới là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi pháp giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tự tính của ý giới còn không hề có, huống chi lại có ý giới là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh. Tự tính của pháp giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên còn không hề có, huống chi lại có pháp giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.

 Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi địa giới (yếu tố đất, tức tính cứng chắc của vật chất), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thủy, hỏa, phong, không, thức giới (yếu tố nước — tính ướt, dính; lửa — tính nóng; gió — tính chuyển động; không — khoảng trống; và thức — cái biết; cùng với đất gọi là sáu giới hợp thành con người), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi địa giới là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thủy, hỏa, phong, không, thức giới là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi địa giới là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thủy, hỏa, phong, không, thức giới là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi địa giới là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thủy, hỏa, phong, không, thức giới là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi địa giới là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi thủy, hỏa, phong, không, thức giới là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tự tính của địa giới còn không hề có, huống chi lại có địa giới là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh. Tự tính của thủy, hỏa, phong, không, thức giới còn không hề có, huống chi lại có thủy, hỏa, phong, không, thức giới là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.

 Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật; là mắt xích đầu tiên trong mười hai nhân duyên — chuỗi mười hai khâu nối nhau làm nhân, làm điều kiện cho nhau, khiến chúng sinh xoay vòng sinh tử), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi hành (các hành động tạo nghiệp do mê muội), thức (cái biết đi đầu thai), danh sắc (thân và tâm lúc mới thành hình), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan và cảnh), thọ (cảm nhận), ái (lòng ham muốn, đắm luyến), thủ (sự níu giữ, chấp lấy), hữu (sự tồn tại do nghiệp tạo nên, dẫn tới đời sau), sinh (sự ra đời), lão tử (già và chết), sầu, than, khổ, ưu, não (buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi vô minh là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi vô minh là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi vô minh là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi vô minh là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tự tính của vô minh còn không hề có, huống chi lại có vô minh là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh. Tự tính của hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não còn không hề có, huống chi lại có hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.

 Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi Bố thí Ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa: hạnh tu đưa tới bờ giải thoát; bố thí ba-la-mật-đa là hạnh cho đi, giúp đỡ người khác về của cải, giáo pháp, sự che chở), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi Tịnh giới (giữ giới luật trong sạch), An nhẫn (nhẫn nhịn, chịu đựng mà tâm vẫn yên), Tinh tiến (siêng năng không lười mỏi), Tĩnh lự (thiền định, giữ tâm lặng yên chuyên chú) và Bát-nhã Ba-la-mật-đa, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi Bố thí Ba-la-mật-đa là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi Tịnh giới cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi Bố thí Ba-la-mật-đa là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi Tịnh giới cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi Bố thí Ba-la-mật-đa là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi Tịnh giới cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi Bố thí Ba-la-mật-đa là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi Tịnh giới cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tự tính của Bố thí Ba-la-mật-đa còn không hề có, huống chi lại có Bố thí Ba-la-mật-đa là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh. Tự tính của Tịnh giới cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa còn không hề có, huống chi lại có Tịnh giới cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.

 Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi nội không (các giác quan bên trong như mắt, tai… vốn là không, không có thực thể riêng), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi ngoại không (các cảnh bên ngoài như sắc, tiếng… vốn là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không, không được bám vào), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức Niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác mà thành cũng là không), tất cánh không (rốt ráo, triệt để là không), vô tế không (không có điểm khởi đầu hay kết thúc, nên là không), tán không (các pháp vốn là sự tụ hợp rồi tan rã, nên là không), vô biến dị không (cái không đổi khác, không bị bỏ mất cũng là không), bản tính không (bản tính các pháp vốn là không), tự tướng không (đặc điểm riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (đặc điểm chung của các pháp, như vô thường, cũng là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được gì, nên là không), vô tính không (không có tự tính, nên là không), tự tính không (tự tính vốn là không), vô tính tự tính không (cả cái không có tự tính lẫn tự tính đều là không), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi nội không là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi ngoại không cho đến vô tính tự tính không là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi nội không là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi ngoại không cho đến vô tính tự tính không là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi nội không là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi ngoại không cho đến vô tính tự tính không là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi nội không là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi ngoại không cho đến vô tính tự tính không là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tự tính của nội không còn không hề có, huống chi lại có nội không là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh. Tự tính của ngoại không cho đến vô tính tự tính không còn không hề có, huống chi lại có ngoại không cho đến vô tính tự tính không là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.

 Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi chân như (bản thể chân thật của mọi sự vật, vẫn như thế, không hề đổi khác), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi pháp giới (ở đây là bản tính chân thật chung khắp của mọi sự vật), pháp tính (bản tính của các pháp), bất hư vọng tính (tính chân thật, không hư dối), bất biến dị tính (tính không đổi khác), bình đẳng tính (tính bình đẳng, như nhau ở mọi pháp), ly sinh tính (tính lìa khỏi sự sinh ra và diệt mất), pháp định (các pháp an định nơi bản tính chân thật), pháp trụ (các pháp an trụ nơi bản tính chân thật), thực tế (chỗ tận cùng của sự thật, nơi đến rốt ráo), hư không giới (cảnh giới như hư không, rộng không bờ bến, không ngăn ngại), bất tư nghị giới (cảnh giới không thể dùng suy nghĩ, lời nói mà hiểu thấu), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi chân như là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi pháp giới cho đến bất tư nghị giới là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi chân như là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi pháp giới cho đến bất tư nghị giới là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi chân như là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi pháp giới cho đến bất tư nghị giới là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi chân như là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi pháp giới cho đến bất tư nghị giới là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tự tính của chân như còn không hề có, huống chi lại có chân như là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh. Tự tính của pháp giới cho đến bất tư nghị giới còn không hề có, huống chi lại có pháp giới cho đến bất tư nghị giới là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.

 Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi khổ thánh đế (thánh đế: chân lý mà bậc thánh thấy rõ; khổ thánh đế là chân lý rằng đời sống trong sinh tử là khổ), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân gây ra khổ, tức lòng tham ái và phiền não), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ, tức Niết-bàn), đạo thánh đế (chân lý về con đường tu tập để dứt khổ), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi khổ thánh đế là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tập, diệt, đạo thánh đế là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi khổ thánh đế là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tập, diệt, đạo thánh đế là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi khổ thánh đế là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tập, diệt, đạo thánh đế là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi khổ thánh đế là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tập, diệt, đạo thánh đế là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tự tính của khổ thánh đế còn không hề có, huống chi lại có khổ thánh đế là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh. Tự tính của tập, diệt, đạo thánh đế còn không hề có, huống chi lại có tập, diệt, đạo thánh đế là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.

 Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định từ thấp đến cao, tâm càng lúc càng lắng sạch, an tĩnh), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn hướng tới vô số chúng sinh: từ — ban vui, bi — cứu khổ, hỷ — vui theo cái vui của người, xả — buông bỏ, đối xử bình đẳng) và bốn vô sắc định (bốn tầng định cao vượt khỏi mọi hình sắc: định quán hư không vô biên, định quán thức vô biên, định quán không có gì cả, và định không phải có tưởng cũng không phải không có tưởng), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi bốn tĩnh lự là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi bốn vô lượng, bốn vô sắc định là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi bốn tĩnh lự là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi bốn vô lượng, bốn vô sắc định là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi bốn tĩnh lự là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi bốn vô lượng, bốn vô sắc định là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi bốn tĩnh lự là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi bốn vô lượng, bốn vô sắc định là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tự tính của bốn tĩnh lự còn không hề có, huống chi lại có bốn tĩnh lự là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh. Tự tính của bốn vô lượng, bốn vô sắc định còn không hề có, huống chi lại có bốn vô lượng, bốn vô sắc định là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.

 Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tám giải thoát (tám phép thiền quán giúp tâm lần lượt thoát khỏi sự ràng buộc vào hình sắc và vào các tầng định), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tám thắng xứ (tám phép quán cảnh sắc để làm chủ, vượt thắng được cảnh, không bị cảnh lôi cuốn), chín thứ đệ định (chín tầng định nhập liên tục theo thứ tự từ thấp lên cao, không xen tạp niệm: bốn tĩnh lự, bốn vô sắc định và định diệt hết cảm thọ, tri giác), mười biến xứ (mười phép quán thấy một thứ trùm khắp mọi nơi: đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không và thức), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi tám giải thoát là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tám giải thoát là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tám giải thoát là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tám giải thoát là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tự tính của tám giải thoát còn không hề có, huống chi lại có tám giải thoát là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh. Tự tính của tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ còn không hề có, huống chi lại có tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.

 Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi bốn niệm trụ (bốn phép chú tâm quán sát: quán thân là bất tịnh, quán cảm thọ là khổ, quán tâm là vô thường, quán các pháp là vô ngã), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi bốn chính đoạn (bốn sự nỗ lực đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh thêm lớn), bốn thần túc (bốn nền tảng giúp thiền định thành tựu, sinh ra năng lực thần diệu: ý muốn, sự siêng năng, sự chuyên tâm, sự quán xét), năm căn (năm gốc rễ sinh ra điều lành: lòng tin, sự siêng năng, sự ghi nhớ chánh niệm, định, tuệ), năm lực (năm căn ấy khi lớn mạnh thành sức mạnh dẹp được điều xấu), bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: chánh niệm, chọn lựa đúng pháp, siêng năng, vui mừng, thân tâm nhẹ nhàng, định, buông xả), tám thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống bằng nghề đúng, siêng năng đúng, ghi nhớ đúng, định đúng), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi bốn niệm trụ là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi bốn niệm trụ là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi bốn niệm trụ là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi bốn niệm trụ là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tự tính của bốn niệm trụ còn không hề có, huống chi lại có bốn niệm trụ là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh. Tự tính của bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi còn không hề có, huống chi lại có bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.

 Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi không giải thoát môn (giải thoát môn: cửa ngõ đưa tới giải thoát; không giải thoát môn là quán thấy mọi pháp đều không, không có thực thể), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi vô tướng giải thoát môn (quán thấy mọi pháp không có hình tướng thật để bám vào) và vô nguyện giải thoát môn (không còn mong cầu, đắm đuối điều gì trong sinh tử), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi không giải thoát môn là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi không giải thoát môn là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi không giải thoát môn là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi không giải thoát môn là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tự tính của không giải thoát môn còn không hề có, huống chi lại có không giải thoát môn là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh. Tự tính của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn còn không hề có, huống chi lại có vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.

 Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi mười địa của Bồ-tát (mười giai đoạn, mười bậc tu chứng từ thấp đến cao trên con đường của Bồ-tát), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi mười địa của Bồ-tát là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi mười địa của Bồ-tát là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi mười địa của Bồ-tát là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi mười địa của Bồ-tát là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tự tính của mười địa Bồ-tát còn không hề có, huống chi lại có mười địa Bồ-tát là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.

 Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi năm loại mắt (nhục nhãn — mắt thịt thường; thiên nhãn — mắt của cõi trời, thấy xa, thấy xuyên suốt; tuệ nhãn — mắt trí tuệ thấy lẽ không; pháp nhãn — mắt thấy rõ mọi pháp môn để cứu độ chúng sinh; Phật nhãn — mắt của Phật, thấy biết trọn vẹn tất cả), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa và đi lại tự tại, thấy xa không bị ngăn ngại, nghe xa không bị ngăn ngại, biết được tâm người khác, biết các đời trước, và dứt sạch mọi phiền não), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi năm loại mắt là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi sáu thần thông là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi năm loại mắt là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi sáu thần thông là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi năm loại mắt là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi sáu thần thông là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi năm loại mắt là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi sáu thần thông là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tự tính của năm loại mắt còn không hề có, huống chi lại có năm loại mắt là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh. Tự tính của sáu thần thông còn không hề có, huống chi lại có sáu thần thông là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.

 Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật có, như biết rõ điều gì hợp lẽ và không hợp lẽ, biết rõ nghiệp báo của chúng sinh…), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi bốn vô sở úy (bốn điều không hề sợ hãi của Phật khi giảng pháp trước đại chúng), bốn vô ngại giải (bốn tài hiểu biết và diễn đạt không gì ngăn ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, và về biện luận), đại từ (lòng thương lớn, ban niềm vui cho chúng sinh), đại bi (lòng xót thương lớn, cứu chúng sinh khỏi khổ), đại hỷ (niềm vui lớn khi chúng sinh được an lạc), đại xả (buông xả lớn, đối với mọi chúng sinh đều bình đẳng, không thiên vị), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với bất kỳ ai khác), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi mười lực của Phật là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi mười lực của Phật là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi mười lực của Phật là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi mười lực của Phật là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tự tính của mười lực của Phật còn không hề có, huống chi lại có mười lực của Phật là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh. Tự tính của bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật còn không hề có, huống chi lại có bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.

 Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi pháp không quên mất (phẩm chất luôn ghi nhớ rõ ràng, không bao giờ quên sót hay sai lầm), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tính luôn an trụ trong buông xả (tâm lúc nào cũng bình thản, không vướng mắc, không thiên lệch), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi pháp không quên mất là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tính luôn an trụ trong buông xả là thường hay là vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi pháp không quên mất là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tính luôn an trụ trong buông xả là vui hay là khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi pháp không quên mất là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tính luôn an trụ trong buông xả là ngã hay là vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi pháp không quên mất là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tính luôn an trụ trong buông xả là tịnh hay là bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tự tính của pháp không quên mất còn không hề có, huống chi lại có pháp không quên mất là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh. Tự tính của tính luôn an trụ trong buông xả còn không hề có, huống chi lại có tính luôn an trụ trong buông xả là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ hai trăm tám mươi chín.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ hai trăm mười (?) (có lẽ là quyển thứ hai trăm chín mươi, bản gốc sót chữ).

 Tam tạng pháp sư (vị thầy tu thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật và luận) Huyền Trang (vị cao tăng đời Đường, nổi tiếng với chuyến đi sang Ấn Độ thỉnh kinh) vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video