Phần đầu, phẩm "Tướng chấp trước và không chấp trước" (tức những biểu hiện của sự bám víu và không bám víu), thứ ba mươi sáu, đoạn bốn.
Này Thiện Hiện (tên dịch nghĩa của Tu-bồ-đề, một trong mười vị đại đệ tử của đức Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tính Không)! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh) hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo đưa sang bờ giải thoát, thấy rõ mọi sự vật đều không có thực thể cố định), nếu không hành nơi nhất thiết trí (trí biết rõ toàn thể mọi sự vật một cách tổng quát, thấy mọi pháp đều là Không), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Ở đây "không hành nơi" nghĩa là không lấy điều ấy làm chỗ bám víu để thực hành. Không hành nơi đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành khác nhau để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí của Phật, biết trọn vẹn cả cái chung lẫn mọi chi tiết riêng của tất cả sự vật), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Không hành nơi nhất thiết trí là thường (còn mãi, không đổi) hay vô thường (đổi thay, sinh rồi diệt), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí là thường hay vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi nhất thiết trí là lạc (vui sướng) hay khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí là lạc hay khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi nhất thiết trí là ngã (có một cái "tôi" thật sự, làm chủ, không đổi) hay vô ngã (không có cái "tôi" như vậy), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí là ngã hay vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi nhất thiết trí là tịnh (trong sạch) hay bất tịnh (nhơ bẩn), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí là tịnh hay bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Ngay cả tự tính (bản chất thật có, riêng của chính nó) của nhất thiết trí còn không có gì cả, huống chi lại có nhất thiết trí là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh. Ngay cả tự tính của đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí còn không có gì cả, huống chi lại có đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tất cả đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì: năng lực ghi nhớ và nắm giữ trọn vẹn mọi giáo pháp không để quên mất, cũng chỉ những câu chú có năng lực ấy), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tất cả tam-ma-địa môn (các pháp môn thiền định, tức trạng thái tâm chuyên chú vào một đối tượng, không tán loạn), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Không hành nơi tất cả đà-la-ni môn là thường hay vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tất cả tam-ma-địa môn là thường hay vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tất cả đà-la-ni môn là lạc hay khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tất cả tam-ma-địa môn là lạc hay khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tất cả đà-la-ni môn là ngã hay vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tất cả tam-ma-địa môn là ngã hay vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tất cả đà-la-ni môn là tịnh hay bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tất cả tam-ma-địa môn là tịnh hay bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Ngay cả tự tính của tất cả đà-la-ni môn còn không có gì cả, huống chi lại có tất cả đà-la-ni môn là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh. Ngay cả tự tính của tất cả tam-ma-địa môn còn không có gì cả, huống chi lại có tất cả tam-ma-địa môn là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi quả Dự lưu (quả vị Thánh đầu tiên: người đã bước vào dòng của bậc Thánh, lần đầu thấy được chân lý), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi quả Nhất lai (quả Thánh thứ hai: chỉ còn trở lại cõi đời một lần nữa), quả Bất hoàn (quả Thánh thứ ba: không còn trở lại tái sinh nơi cõi Dục, tức cõi còn tham muốn ngũ dục) và quả A-la-hán (quả Thánh cao nhất của người tu theo hàng Thanh văn: dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Không hành nơi quả Dự lưu là thường hay vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán là thường hay vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi quả Dự lưu là lạc hay khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán là lạc hay khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi quả Dự lưu là ngã hay vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán là ngã hay vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi quả Dự lưu là tịnh hay bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán là tịnh hay bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Ngay cả tự tính của quả Dự lưu còn không có gì cả, huống chi lại có quả Dự lưu là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh. Ngay cả tự tính của quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán còn không có gì cả, huống chi lại có quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác — người tự mình tu và giác ngộ vào thời không có Phật, nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không giáo hóa rộng rãi), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi Độc giác bồ-đề là thường hay vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi Độc giác bồ-đề là lạc hay khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi Độc giác bồ-đề là ngã hay vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi Độc giác bồ-đề là tịnh hay bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Ngay cả tự tính của Độc giác bồ-đề còn không có gì cả, huống chi lại có Độc giác bồ-đề là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát (mọi việc tu hành của các bậc đại Bồ-tát), thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát là thường hay vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát là lạc hay khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát là ngã hay vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát là tịnh hay bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Ngay cả tự tính của tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát còn không có gì cả, huống chi lại có tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi Vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn) của chư Phật, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật là thường hay vô thường, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật là lạc hay khổ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật là ngã hay vô ngã, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật là tịnh hay bất tịnh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Ngay cả tự tính của Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật còn không có gì cả, huống chi lại có Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh.
Lại nữa, này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi sắc (phần vật chất có hình tướng, gồm cả thân thể) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Sắc trọn vẹn và sắc không trọn vẹn đều không gọi là sắc. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu không hành nơi thọ (sự cảm nhận khổ, vui, hay không khổ không vui), tưởng (sự nhận biết, hình dung hình tướng), hành (các hoạt động tạo tác của tâm như ý muốn, quyết định), thức (sự phân biệt, nhận biết) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. (Sắc cùng thọ, tưởng, hành, thức gọi chung là năm uẩn, tức năm nhóm yếu tố hợp thành con người.) Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Thọ, tưởng, hành, thức trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là thọ, tưởng, hành, thức. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi nhãn xứ (con mắt, xét như một chỗ làm phát sinh nhận thức; "xứ" là chỗ, nơi phát sinh) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Nhãn xứ trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là nhãn xứ. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu không hành nơi nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (ý, tức tâm suy nghĩ) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi sắc xứ (hình sắc mà mắt thấy) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Sắc xứ trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là sắc xứ. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu không hành nơi thanh xứ (âm thanh tai nghe), hương xứ (mùi mũi ngửi), vị xứ (vị lưỡi nếm), xúc xứ (những gì thân chạm biết), pháp xứ (những gì ý nghĩ tưởng tới) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi nhãn giới ("giới" là yếu tố, phạm vi riêng biệt; nhãn giới là yếu tố con mắt) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Nhãn giới trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là nhãn giới. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu không hành nơi sắc giới (ở đây là yếu tố hình sắc mà mắt thấy, không phải cõi Sắc), nhãn thức giới (yếu tố cái biết nơi mắt, tức sự thấy), nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, hình sắc và cái biết của mắt), và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra (những cảm nhận khổ, vui, không khổ không vui phát sinh nhờ sự tiếp xúc ấy) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, dù trọn vẹn hay không trọn vẹn, đều không gọi là sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi nhĩ giới (yếu tố cái tai) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Nhĩ giới trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là nhĩ giới. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu không hành nơi thanh giới (yếu tố âm thanh), nhĩ thức giới (yếu tố cái biết nơi tai, tức sự nghe), nhĩ xúc (sự tiếp xúc của tai), và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, dù trọn vẹn hay không trọn vẹn, đều không gọi là thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tỷ giới (yếu tố cái mũi) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Tỷ giới trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là tỷ giới. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu không hành nơi hương giới (yếu tố mùi), tỷ thức giới (yếu tố cái biết nơi mũi, tức sự ngửi), tỷ xúc (sự tiếp xúc của mũi), và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, dù trọn vẹn hay không trọn vẹn, đều không gọi là hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi thiệt giới (yếu tố cái lưỡi) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Thiệt giới trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là thiệt giới. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu không hành nơi vị giới (yếu tố vị), thiệt thức giới (yếu tố cái biết nơi lưỡi, tức sự nếm), thiệt xúc (sự tiếp xúc của lưỡi), và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, dù trọn vẹn hay không trọn vẹn, đều không gọi là vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi thân giới (yếu tố thân thể, xét như giác quan xúc chạm) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Thân giới trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là thân giới. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu không hành nơi xúc giới (yếu tố những gì thân chạm biết như cứng, mềm, nóng, lạnh), thân thức giới (yếu tố cái biết nơi thân, tức sự cảm biết khi chạm), thân xúc (sự tiếp xúc của thân), và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, dù trọn vẹn hay không trọn vẹn, đều không gọi là xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi ý giới (yếu tố ý, tức tâm suy nghĩ) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Ý giới trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là ý giới. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu không hành nơi pháp giới (ở đây là yếu tố đối tượng của ý, tức mọi điều tâm nghĩ tưởng tới), ý thức giới (yếu tố cái biết nơi ý), ý xúc (sự tiếp xúc của ý với đối tượng), và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, dù trọn vẹn hay không trọn vẹn, đều không gọi là pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi địa giới (yếu tố đất, tức tính cứng chắc) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Địa giới trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là địa giới. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu không hành nơi thủy giới (yếu tố nước, tính ẩm ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố nhận biết) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Thủy, hỏa, phong, không, thức giới trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý — mắt xích đầu tiên của mười hai nhân duyên, tức chuỗi mười hai nguyên nhân nối tiếp khiến chúng sinh sinh tử luân hồi) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Vô minh trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là vô minh. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu không hành nơi hành (những hành động tạo nghiệp do vô minh), thức (cái biết khởi đầu khi thác sinh vào đời mới), danh sắc (thân và tâm lúc mới hình thành), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc của giác quan với đối tượng), thọ (sự cảm nhận), ái (lòng khao khát, ham muốn), thủ (sự bám giữ), hữu (sự tồn tại, tức nghiệp lực dẫn tới đời sau), sinh (sinh ra), lão tử (già và chết), sầu, than, khổ, ưu, não (buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, dù trọn vẹn hay không trọn vẹn, đều không gọi là hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi bố thí ba-la-mật-đa ("ba-la-mật-đa" là sự hoàn thiện đưa sang bờ giải thoát; bố thí ba-la-mật-đa là sự hoàn thiện về hạnh cho đi, giúp đỡ người khác) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Bố thí ba-la-mật-đa trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là bố thí ba-la-mật-đa. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu không hành nơi tịnh giới ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện về giữ giới trong sạch), an nhẫn ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện về nhẫn nhịn, chịu đựng), tinh tấn ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện về siêng năng), tĩnh lự ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện về thiền định, lắng tâm suy xét) và bát-nhã ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện về trí tuệ) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa, dù trọn vẹn hay không trọn vẹn, đều không gọi là tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi nội không (các giác quan bên trong như mắt, tai... đều trống rỗng, không có thực thể) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Nội không trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là nội không. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Nếu không hành nơi ngoại không (các đối tượng bên ngoài như hình sắc, âm thanh... đều không có thực thể), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (cả mười phương không gian rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối cao, Niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác, không sinh diệt, cũng là không), tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không), vô tế không (không có điểm khởi đầu và điểm kết thúc, là không), tán không (sự vật vốn là tập hợp sẽ tan rã, là không), vô biến dị không (cái không đổi khác, không bị bỏ đi, cũng là không), bản tính không (bản tính của mọi pháp vốn là không), tự tướng không (đặc điểm riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (đặc điểm chung của các pháp, như vô thường, là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều là không), bất khả đắc không (mọi pháp không thể nắm bắt được, là không), vô tính không (cái không có tự tính cũng là không), tự tính không (tự tính của các pháp là không), vô tính tự tính không (cả cái không có tính lẫn tự tính đều là không) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Ngoại không cho đến vô tính tự tính không, dù trọn vẹn hay không trọn vẹn, đều không gọi là ngoại không cho đến vô tính tự tính không. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi chân như (thực tướng như thật, không biến đổi của mọi sự vật) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Chân như trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là chân như. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu không hành nơi pháp giới (ở đây là bản chất chân thật chung của mọi pháp, khác với "pháp giới" là đối tượng của ý nói ở trên), pháp tính (tính chân thật của các pháp), bất hư vọng tính (tính không hư dối), bất biến dị tính (tính không đổi khác), bình đẳng tính (tính bình đẳng như nhau), ly sinh tính (tính lìa khỏi sự sinh khởi), pháp định (các pháp an định như vậy), pháp trụ (các pháp an trụ như vậy), thực tế (chỗ tận cùng chân thật của sự vật), hư không giới (tính rộng khắp như hư không, không ngăn ngại), bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn) — đây đều là những tên gọi khác của chân như — là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Pháp giới cho đến bất tư nghị giới, dù trọn vẹn hay không trọn vẹn, đều không gọi là pháp giới cho đến bất tư nghị giới. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi Khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời sống trong luân hồi là khổ — một trong bốn thánh đế, tức bốn chân lý cao quý) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Khổ thánh đế trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là Khổ thánh đế. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu không hành nơi Tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân gây ra khổ), Diệt thánh đế (chân lý về sự dứt hết khổ, tức Niết-bàn), Đạo thánh đế (chân lý về con đường đưa tới dứt khổ) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Tập, Diệt, Đạo thánh đế trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là Tập, Diệt, Đạo thánh đế. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc, tâm lắng đọng dần từ thấp lên cao) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Bốn tĩnh lự trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là bốn tĩnh lự. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu không hành nơi bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ — thương yêu ban vui, bi — xót thương cứu khổ, hỷ — vui theo niềm vui người khác, xả — buông xả, bình đẳng) và bốn vô sắc định (bốn tầng định cao vượt khỏi mọi hình sắc: Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Bốn vô lượng và bốn vô sắc định trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là bốn vô lượng và bốn vô sắc định. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tám giải thoát (tám phép thiền quán giúp thoát khỏi sự trói buộc của lòng tham đắm nơi cõi có hình sắc và cõi không hình sắc) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Tám giải thoát trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là tám giải thoát. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu không hành nơi tám thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, vượt thắng các cảnh hình sắc để không còn bị chúng lôi cuốn), chín thứ đệ định (chín tầng định nhập vào lần lượt theo thứ tự: bốn tầng thiền, bốn tầng định vô sắc và diệt thọ tưởng định — định dứt hết cảm nhận và nhận biết), mười biến xứ (mười phép quán một thứ — đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức — trùm khắp mọi nơi) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi bốn niệm trụ (bốn chỗ đặt sự tỉnh giác: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Bốn niệm trụ trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là bốn niệm trụ. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu không hành nơi bốn chánh đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh thêm lớn), bốn thần túc (bốn nền tảng của năng lực thiền định và thần thông: ý muốn, siêng năng, nhất tâm, quán xét), năm căn (năm gốc rễ của điều lành: lòng tin, siêng năng, nhớ nghĩ chân chính, định, trí tuệ), năm lực (năm sức mạnh phát ra từ năm căn ấy), bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa tới giác ngộ), tám thánh đạo chi (tám nhánh của con đường Thánh: thấy biết chân chính, suy nghĩ chân chính, lời nói chân chính, việc làm chân chính, nghề sống chân chính, siêng năng chân chính, nhớ nghĩ chân chính, định chân chính) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Bốn chánh đoạn cho đến tám thánh đạo chi, dù trọn vẹn hay không trọn vẹn, đều không gọi là bốn chánh đoạn cho đến tám thánh đạo chi. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi không giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách quán thấy mọi pháp đều là không) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Không giải thoát môn trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là không giải thoát môn. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu không hành nơi vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách quán thấy mọi pháp không có hình tướng để nắm bắt) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách không còn mong cầu, tạo tác điều gì) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Vô tướng, vô nguyện giải thoát môn trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi mười địa của Bồ-tát (mười giai vị tu hành từ thấp đến cao của Bồ-tát) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Mười địa của Bồ-tát trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là mười địa của Bồ-tát. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi năm nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời thấy xa và thấy cả việc sinh tử của chúng sinh, mắt tuệ thấy lẽ Không, mắt pháp thấy rõ các pháp môn để độ người, mắt Phật thấy biết trọn vẹn tất cả) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Năm nhãn trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là năm nhãn. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu không hành nơi sáu thần thông (sáu năng lực siêu việt: đi lại và biến hóa tự tại, nghe xa, biết tâm người khác, biết các đời trước, thấy xa và thấy sự sinh tử của chúng sinh, dứt sạch phiền não) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Sáu thần thông trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là sáu thần thông. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật, như biết rõ điều gì hợp lẽ và điều gì không hợp lẽ, biết rõ nghiệp và quả báo của chúng sinh...) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Mười lực của Phật trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là mười lực của Phật. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu không hành nơi bốn vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn tự tin, không chút sợ hãi khi thuyết pháp trước đại chúng), bốn vô ngại giải (bốn khả năng hiểu biết và diễn đạt thông suốt không vướng mắc: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn ngữ, về biện luận), đại từ (lòng thương yêu lớn, ban vui cho chúng sinh), đại bi (lòng xót thương lớn, cứu khổ cho chúng sinh), đại hỷ (niềm vui lớn khi chúng sinh được an lạc), đại xả (tâm buông xả lớn, bình đẳng với tất cả), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai khác) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật, dù trọn vẹn hay không trọn vẹn, đều không gọi là bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi pháp vô vong thất (phẩm chất không bao giờ quên mất, luôn nhớ rõ, không sai sót) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Pháp vô vong thất trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là pháp vô vong thất. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu không hành nơi tính hằng trụ xả (tính luôn an trú trong sự buông xả, tâm thường bình thản trước mọi cảnh) là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Tính hằng trụ xả trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là tính hằng trụ xả. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi nhất thiết trí là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là nhất thiết trí. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu không hành nơi đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tất cả đà-la-ni môn là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Tất cả đà-la-ni môn trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là tất cả đà-la-ni môn. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu không hành nơi tất cả tam-ma-địa môn là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Tất cả tam-ma-địa môn trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là tất cả tam-ma-địa môn. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi quả Dự lưu là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Quả Dự lưu trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là quả Dự lưu. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu không hành nơi quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi Độc giác bồ-đề là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Độc giác bồ-đề trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là Độc giác bồ-đề. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật là trọn vẹn hay không trọn vẹn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật trọn vẹn và không trọn vẹn đều không gọi là Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật. Cũng không hành theo cách như thế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Bấy giờ cụ thọ (tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo đủ tuổi đạo và đức hạnh) Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức đức Phật)! Thật là kỳ diệu! Đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: Như Lai — bậc từ chân như mà đến; Ứng — bậc xứng đáng nhận sự cúng dường của trời người; Chánh Đẳng Giác — bậc giác ngộ chân chính và trọn vẹn) đã khéo vì các thiện nam tử, thiện nữ nhân (những người nam, người nữ có lòng lành, theo đạo Phật) theo Đại thừa (cỗ xe lớn, tức con đường tu hành của Bồ-tát nhằm thành Phật và cứu độ khắp chúng sinh) mà giảng nói đủ mọi tướng chấp trước và không chấp trước." Phật dạy: "Này Thiện Hiện! Đúng vậy, đúng vậy, đúng như lời ông nói. Tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đều khéo vì các thiện nam tử, thiện nữ nhân theo Đại thừa mà giảng nói đủ mọi tướng chấp trước và không chấp trước, khiến họ học Bát-nhã Ba-la-mật-đa, lìa bỏ mọi sự nhiễm đắm bám víu, mau chóng đạt tới chỗ rốt ráo."
Lại nữa, này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với sắc, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với thọ, tưởng, hành, thức, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với nhãn xứ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với sắc xứ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với nhãn giới, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc, và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với nhĩ giới, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc, và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với tỷ giới, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc, và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với thiệt giới, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc, và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với thân giới, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với xúc giới, thân thức giới, thân xúc, và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với ý giới, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với pháp giới, ý thức giới, ý xúc, và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với địa giới, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với thủy, hỏa, phong, không, thức giới, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với vô minh, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với bố thí ba-la-mật-đa, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với nội không, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với chân như, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với Khổ thánh đế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với Tập, Diệt, Đạo thánh đế, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với bốn tĩnh lự, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với bốn vô lượng, bốn vô sắc định, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với tám giải thoát, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với bốn niệm trụ, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với không giải thoát môn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không hành nơi tướng chấp trước hay không chấp trước đối với mười địa của Bồ-tát, thì đó là hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ hai trăm chín mươi.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ hai trăm mười một (?).
Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho giáo điển của Phật: kinh, luật, luận) Huyền Trang (cao tăng đời Đường ở Trung Quốc, từng sang Ấn Độ thỉnh kinh) vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video