Hội thứ nhất, phẩm "Chấp trước và không chấp trước tướng", thứ ba mươi sáu, phần năm.
Này Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, vị đệ tử của Phật nổi tiếng hiểu sâu lý Không)! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu giúp mọi chúng sinh) thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt thấu suốt bản chất thật của mọi sự, đưa người tu sang bờ giác ngộ), nếu không thực hành ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt; mắt trời thấy xa thấy suốt; mắt tuệ thấy lý Không; mắt pháp thấy rõ các pháp môn cứu độ; mắt Phật thấy biết tất cả) theo tướng chấp trước hay không chấp trước (tức hình ảnh, khái niệm mà tâm bám lấy, cho rằng "đây là dính mắc", "đây là không dính mắc"), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không thực hành lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa tự tại, tai trời nghe khắp, mắt trời thấy khắp, biết tâm người khác, nhớ các đời trước, dứt sạch phiền não) theo tướng chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không thực hành thập lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật, như biết rõ điều gì hợp lẽ hay không hợp lẽ, biết rõ nghiệp báo trong ba đời…) theo tướng chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không thực hành tứ vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn tự tin, không sợ hãi khi thuyết pháp: biết chắc mình đã giác ngộ trọn vẹn, đã dứt sạch phiền não, đã chỉ rõ những gì cản trở đường tu, đã chỉ rõ con đường thoát khổ), tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu biết và diễn đạt thông suốt không vướng ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn ngữ, về tài biện thuyết), đại từ (lòng thương lớn, ban niềm vui cho chúng sinh), đại bi (lòng xót thương lớn, cứu chúng sinh khỏi khổ), đại hỷ (niềm vui lớn trước hạnh phúc của chúng sinh), đại xả (tâm buông xả lớn, bình đẳng không thiên vị), thập bát bất cộng pháp của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với hàng đệ tử) theo tướng chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không thực hành vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót điều gì) theo tướng chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không thực hành hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong tâm buông xả, bình thản) theo tướng chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không thực hành nhất thiết trí (trí biết toàn bộ các pháp ở mặt chung, tức tính Không của chúng) theo tướng chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không thực hành đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí của Phật, biết trọn vẹn mọi pháp cả ở mặt chung lẫn từng nét riêng) theo tướng chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không thực hành tất cả các đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì, tức năng lực ghi nhớ và nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không để mất) theo tướng chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không thực hành tất cả các tam-ma-địa môn (các pháp môn thiền định, giữ tâm chuyên chú vững vàng vào một đối tượng) theo tướng chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không thực hành quả Dự lưu (quả vị đầu tiên của bậc thánh, người mới bước vào dòng thánh) theo tướng chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không thực hành quả Nhất lai (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả Bất hoàn (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi đời ham muốn này) và quả A-la-hán (quả thánh cao nhất, dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng luân hồi) theo tướng chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không thực hành Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác, người tự mình giác ngộ nhờ quán xét lý nhân duyên, không cần thầy dạy) theo tướng chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không thực hành tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát theo tướng chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu không thực hành Vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn của chư Phật) theo tướng chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với sắc (phần hình chất, vật chất) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước; đối với thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết, hình dung), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự nhận biết phân biệt) — năm thứ này gọi chung là năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành con người — không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với nhãn xứ (con mắt, xét như một trong mười hai xứ, tức sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước; đối với nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (ý) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước; đối với thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (những gì thân chạm biết), pháp xứ (những gì ý nhận biết) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với nhãn giới (con mắt, xét như một trong mười tám giới, tức mười tám yếu tố cấu thành kinh nghiệm) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước; đối với sắc giới (hình sắc mà mắt thấy), nhãn thức giới (sự nhận biết của mắt), nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, hình sắc và sự nhận biết) và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên (các cảm giác vui, khổ, không vui không khổ phát sinh từ sự tiếp xúc ấy) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với nhĩ giới (tai) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước; đối với thanh giới (âm thanh), nhĩ thức giới (sự nhận biết của tai), nhĩ xúc (sự tiếp xúc của tai) và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với tỷ giới (mũi) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước; đối với hương giới (mùi), tỷ thức giới (sự nhận biết của mũi), tỷ xúc (sự tiếp xúc của mũi) và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với thiệt giới (lưỡi) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước; đối với vị giới (vị), thiệt thức giới (sự nhận biết của lưỡi), thiệt xúc (sự tiếp xúc của lưỡi) và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với thân giới (thân) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước; đối với xúc giới (những gì thân chạm biết), thân thức giới (sự nhận biết của thân), thân xúc (sự tiếp xúc của thân) và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với ý giới (ý) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước; đối với pháp giới (những gì ý nhận biết), ý thức giới (sự nhận biết của ý), ý xúc (sự tiếp xúc của ý) và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước; đối với thủy giới (yếu tố nước, tính ẩm ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố nhận biết) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với vô minh (sự mê muội, không thấy sự thật — mắt xích đầu tiên trong mười hai nhân duyên, tức chuỗi nhân quả xoay vòng sinh tử) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước; đối với hành (hành động tạo nghiệp), thức (sự nhận biết đầu thai), danh sắc (thân và tâm sơ khởi), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng khao khát), thủ (sự bám giữ), hữu (sự tồn tại tạo ra đời sau), sinh (sự sinh ra), lão tử (già và chết), sầu, than, khổ, ưu, não (buồn rầu, than vãn, đau khổ, lo âu, phiền muộn) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với bố thí ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện trong việc cho; "ba-la-mật-đa" nghĩa là hạnh tu hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước; đối với tịnh giới ba-la-mật-đa (giữ giới trong sạch), an nhẫn ba-la-mật-đa (nhẫn nhịn chịu đựng), tinh tiến ba-la-mật-đa (siêng năng bền bỉ), tĩnh lự ba-la-mật-đa (thiền định) và Bát-nhã ba-la-mật-đa không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với nội không (tính Không — tức không có thực thể cố định — của các giác quan bên trong) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước; đối với ngoại không (tính Không của các đối tượng bên ngoài), nội ngoại không (tính Không của cả trong lẫn ngoài), không không (tính Không của chính cái Không), đại không (tính Không của mười phương rộng lớn), thắng nghĩa không (tính Không của chân lý tối thượng, tức Niết-bàn), hữu vi không (tính Không của các pháp do nhân duyên tạo thành), vô vi không (tính Không của các pháp không do nhân duyên tạo thành), tất cánh không (tính Không rốt ráo), vô tế không (tính Không của cái không có đầu không có cuối), tán không (tính Không của cái vốn phân tán), vô biến dị không (tính Không của cái không đổi khác), bản tính không (tính Không của bản tính), tự tướng không (tính Không của nét riêng), cộng tướng không (tính Không của nét chung), nhất thiết pháp không (tính Không của mọi pháp), bất khả đắc không (tính Không vì không thể nắm bắt được), vô tính không (tính Không của cái không có tự tính), tự tính không (tính Không của tự tính), vô tính tự tính không (tính Không của cả cái không có tự tính lẫn tự tính) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với chân như (bản thể chân thật, "như vậy", không biến đổi của mọi sự) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước; đối với pháp giới (ở đây là cảnh giới bản chất chung của mọi pháp), pháp tính (bản tính của các pháp), bất hư vọng tính (tính không hư dối), bất biến dị tính (tính không biến đổi), bình đẳng tính (tính bình đẳng), ly sinh tính (tính lìa khỏi sự sinh khởi), pháp định (tính quyết định, vững chắc của pháp), pháp trụ (tính thường trụ của pháp), thật tế (giới hạn chân thật tận cùng), hư không giới (cảnh giới như hư không), bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước; đối với tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự dứt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước; đối với tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không ngằn mé: từ, bi, hỷ, xả) và tứ vô sắc định (bốn tầng định của cõi Vô sắc, nơi không còn hình chất: Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với bát giải thoát (tám cấp thiền quán giúp thoát khỏi sự trói buộc vào hình sắc và tâm tưởng) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước; đối với bát thắng xứ (tám cách quán hình sắc để làm chủ, vượt thắng đối tượng), cửu thứ đệ định (chín tầng định nhập liên tiếp theo thứ tự không gián đoạn), thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng — đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức — lan tỏa khắp mọi nơi) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với tứ niệm trụ (bốn phép quán chú tâm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước; đối với tứ chánh đoạn (bốn sự nỗ lực chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều thiện chưa có, tăng trưởng điều thiện đã có), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực thiền định: ý muốn, sự siêng năng, sự chuyên tâm, sự quán xét), ngũ căn (năm căn lành: lòng tin, siêng năng, nhớ nghĩ đúng, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh phát triển từ năm căn ấy), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ thấy các pháp đều Không) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước; đối với vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ thấy không có hình tướng nào để bám) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu gì) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với Bồ-tát thập địa (mười giai vị tu hành từ thấp đến cao của Bồ-tát) không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với năm loại mắt không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước; đối với sáu thần thông không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với mười lực của Phật không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước; đối với bốn điều không sợ, bốn trí biện giải vô ngại, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với pháp không quên sót không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước; đối với tính luôn an trú trong xả không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với nhất thiết trí không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước; đối với đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với tất cả các đà-la-ni môn không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước; đối với tất cả các tam-ma-địa môn không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với quả Dự lưu không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước; đối với quả Nhất lai, quả Bất hoàn, quả A-la-hán không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với Độc giác bồ-đề không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như vậy, đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật không khởi ý niệm chấp trước hay không chấp trước, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Bấy giờ, cụ thọ (lời tôn xưng bậc tu hành lâu năm, đức hạnh) Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Thật kỳ lạ thay, Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Bản tính sâu xa của Bát-nhã Ba-la-mật-đa như thế, dù được nói ra hay không được nói ra, đều không tăng cũng không giảm."
Phật dạy: "Này Thiện Hiện! Đúng vậy, đúng vậy, đúng như lời ông nói. Bản tính sâu xa của Bát-nhã Ba-la-mật-đa như thế, dù nói hay không nói, đều không tăng không giảm. Này Thiện Hiện! Giả sử một đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: Như Lai — bậc đến từ chân như; Ứng Cúng — bậc xứng đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác — bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn) suốt cả đời mình khen ngợi hay chê bai hư không, thì hư không ấy cũng chẳng tăng chẳng giảm. Bản tính sâu xa của Bát-nhã Ba-la-mật-đa cũng lại như thế: dù được khen hay bị chê, đều không tăng không giảm. Này Thiện Hiện! Ví như một người do phép ảo thuật hóa ra, khi bị chê hay được khen thì chẳng giảm chẳng tăng, chẳng buồn chẳng vui. Bản tính sâu xa của Bát-nhã Ba-la-mật-đa cũng lại như thế: dù nói hay không nói, vẫn y như cũ, không có gì khác."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Các Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa thật là việc rất khó. Nghĩa là Bát-nhã Ba-la-mật-đa này, dù tu hay không tu, cũng không tăng không giảm, cũng không có hướng tới hay quay lưng; vậy mà các vị vẫn siêng năng tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa như thế, cho đến khi đạt Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, chưa từng thoái chuyển (lùi bước, sa sút). Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn! Các Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa cũng như tu hư không, hoàn toàn không có gì cả.
"Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có sắc nào để thi thiết (đặt bày, nêu ra như một cái có thật để gọi tên), không có thọ, tưởng, hành, thức nào để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế. Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có nhãn xứ để thi thiết, không có nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế. Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có sắc xứ để thi thiết, không có thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế.
"Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có nhãn giới để thi thiết, không có sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế. Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có nhĩ giới để thi thiết, không có thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế. Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có tỷ giới để thi thiết, không có hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế. Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có thiệt giới để thi thiết, không có vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế. Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có thân giới để thi thiết, không có xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế. Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có ý giới để thi thiết, không có pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế.
"Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có địa giới để thi thiết, không có thủy, hỏa, phong, không, thức giới để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế. Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có vô minh để thi thiết, không có hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế.
"Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có bố thí ba-la-mật-đa để thi thiết, không có tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế. Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có nội không để thi thiết, không có ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế. Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có chân như để thi thiết, không có pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghị giới để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế.
"Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có khổ thánh đế để thi thiết, không có tập, diệt, đạo thánh đế để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế. Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có bốn tĩnh lự để thi thiết, không có bốn vô lượng, bốn vô sắc định để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế. Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có tám giải thoát để thi thiết, không có tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế. Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có bốn niệm trụ để thi thiết, không có bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế. Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có không giải thoát môn để thi thiết, không có vô tướng, vô nguyện giải thoát môn để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế. Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có mười địa của Bồ-tát để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế.
"Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có năm loại mắt để thi thiết, không có sáu thần thông để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế. Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có mười lực của Phật để thi thiết, không có bốn điều không sợ, bốn trí biện giải vô ngại, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế. Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có pháp không quên sót để thi thiết, không có tính luôn an trú trong xả để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế. Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có nhất thiết trí để thi thiết, không có đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế. Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có tất cả các đà-la-ni môn để thi thiết, không có tất cả các tam-ma-địa môn để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế.
"Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có quả Dự lưu để thi thiết, không có quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế. Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có Độc giác bồ-đề để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế. Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế. Bạch Thế Tôn! Như trong hư không, không có Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật để thi thiết; Bát-nhã Ba-la-mật-đa được tu cũng lại như thế."
Bấy giờ, cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát này có thể khoác tấm áo giáp công đức lớn như thế (ví việc lấy đức hạnh và đại nguyện làm áo giáp để kiên quyết tu hành, không lùi bước), chúng con là loài hữu tình (chúng sinh, loài có tình thức) đều nên cung kính đảnh lễ. Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát vì các loài hữu tình mà khoác áo giáp công đức, siêng năng tinh tiến, thì cũng như vì hư không mà khoác áo giáp công đức, phát tâm siêng năng tinh tiến. Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn giáo hóa cho các hữu tình được thành thục (căn lành chín muồi) và giải thoát, nên khoác áo giáp công đức, siêng năng tinh tiến, thì cũng như vì muốn hư không được thành thục, giải thoát mà khoác áo giáp công đức, phát tâm siêng năng tinh tiến. Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát vì tất cả các pháp mà khoác áo giáp công đức lớn, siêng năng tinh tiến, thì cũng như vì hư không mà khoác áo giáp công đức lớn, phát tâm siêng năng tinh tiến. Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn cứu vớt các hữu tình ra khỏi vòng sinh tử (luân hồi sinh ra rồi chết đi không dứt) mà khoác áo giáp công đức, siêng năng tinh tiến, thì cũng như vì muốn nâng hư không đặt lên chỗ cao quý mà khoác áo giáp công đức lớn, phát tâm siêng năng tinh tiến.
"Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát đạt được tinh tiến ba-la-mật-đa lớn lao, vì các loài hữu tình vốn như hư không, mong họ mau thoát sinh tử, mà phát tâm hướng tới Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát đạt được thần lực không thể nghĩ bàn, không gì sánh bằng, vì biển bản tính của các pháp vốn như hư không, mà khoác áo giáp công đức lớn, phát tâm hướng tới Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát dũng mãnh mạnh mẽ bậc nhất, vì Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật vốn như hư không mà khoác áo giáp công đức, phát tâm siêng năng tinh tiến. Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát vì các loài hữu tình vốn như hư không mà siêng tu khổ hạnh, muốn chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, thật là hiếm có.
"Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn! Giả sử trong khắp tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ) đầy dẫy các đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, dày đặc như rừng tre, rừng gai, rừng lau sậy (?), rừng mía (?), trải qua một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) hoặc hơn một kiếp, thường xuyên vì các hữu tình mà giảng nói chánh pháp (giáo pháp chân chính), mỗi vị đều độ cho vô lượng vô biên hữu tình vào Niết-bàn (trạng thái dứt sạch mọi khổ đau, ra khỏi luân hồi), được an vui rốt ráo, thế mà cõi hữu tình vẫn không tăng không giảm. Vì cớ sao? Vì các hữu tình đều không có thực thể, bản tính vốn xa lìa (không có tự tính riêng). Bạch Thế Tôn! Giả sử ở mười phương, mỗi phương có số thế giới nhiều như cát sông Căng-già (tức sông Hằng ở Ấn Độ), trong đó đầy dẫy các đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, dày đặc như rừng tre, gai, lau sậy (?), mía (?), trải qua một kiếp hoặc hơn một kiếp, thường vì các hữu tình mà giảng nói chánh pháp, mỗi vị đều độ cho vô lượng vô biên hữu tình vào Niết-bàn, được an vui rốt ráo, thế mà cõi hữu tình vẫn không tăng không giảm. Vì cớ sao? Vì các hữu tình đều không có thực thể, bản tính vốn xa lìa. Bạch Thế Tôn! Giả sử tất cả thế giới trong mười phương đầy dẫy các đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, dày đặc như rừng tre, gai, lau sậy (?), mía (?), trải qua một kiếp hoặc hơn một kiếp, thường vì các hữu tình mà giảng nói chánh pháp, mỗi vị đều độ cho vô lượng vô biên hữu tình vào Niết-bàn, được an vui rốt ráo, thế mà cõi hữu tình vẫn không tăng không giảm. Vì cớ sao? Vì các hữu tình đều không có thực thể, bản tính vốn xa lìa. Bạch Thế Tôn! Do nhân duyên ấy mà con nói rằng: Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn các loài hữu tình vốn như hư không được thành thục và giải thoát mà siêng tu khổ hạnh, muốn chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, thật là hiếm có."
Lúc ấy, trong hội có một vị bật-sô (tức tỳ-kheo, người nam xuất gia) thầm nghĩ: "Ta nên cung kính đảnh lễ Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa. Trong đây tuy không có sự sinh diệt của các pháp, nhưng vẫn có thể thi thiết được giới uẩn (khối giới hạnh), định uẩn (khối thiền định), tuệ uẩn (khối trí tuệ), giải thoát uẩn (khối giải thoát) và giải thoát tri kiến uẩn (khối hiểu biết rõ rằng mình đã giải thoát); cũng có thể thi thiết được quả Dự lưu, quả Nhất lai, quả Bất hoàn, quả A-la-hán; cũng có thể thi thiết được Độc giác bồ-đề; cũng có thể thi thiết được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề; cũng có thể thi thiết được Phật bảo, Pháp bảo, Tăng bảo (ba ngôi báu: Phật, giáo pháp, đoàn thể người tu); cũng có thể thi thiết được việc chuyển pháp luân mầu nhiệm (giảng dạy giáo pháp, ví như quay bánh xe chánh pháp) để độ các loài hữu tình." Phật biết ý nghĩ ấy, liền bảo: "Này bật-sô! Đúng vậy, đúng vậy. Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa, vi diệu, khó lường."
Bấy giờ, Thiên Đế Thích (vua của cõi trời Ba Mươi Ba) hỏi cụ thọ Thiện Hiện: "Thưa Đại đức (lời tôn xưng bậc tu hành có đức lớn)! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn học Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa thì nên học như thế nào?" Thiện Hiện đáp: "Này Kiều-thi-ca (tên họ của Thiên Đế Thích)! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn học Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa thì nên học như học hư không." Khi ấy Thiên Đế Thích lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành, tin Phật pháp) đối với Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa được nói ở đây mà thọ trì (nhận lấy và gìn giữ), đọc tụng, suy nghĩ đúng lý, giảng nói cho người khác, thì con phải làm thế nào để che chở cho họ? Cúi mong Thế Tôn rủ lòng thương chỉ dạy."
Bấy giờ, cụ thọ Thiện Hiện nói với Thiên Đế Thích: "Này Kiều-thi-ca! Ông có thấy có pháp nào có thể che chở được chăng?" Thiên Đế Thích đáp: "Thưa Đại đức, không. Con không thấy có pháp nào có thể che chở được." Thiện Hiện nói: "Này Kiều-thi-ca! Nếu các thiện nam tử, thiện nữ nhân an trú đúng như Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa đã được nói, thì đó chính là được che chở. Nếu các thiện nam tử, thiện nữ nhân an trú đúng như Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa đã được nói, thường không xa lìa, thì nên biết rằng tất cả người và phi nhân (các loài không phải người như quỷ thần) rình tìm sơ hở muốn làm hại cũng không bao giờ làm được. Này Kiều-thi-ca! Nếu muốn che chở cho các Bồ-tát an trú đúng như Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa đã được nói, thì chẳng khác gì muốn che chở cho hư không. Này Kiều-thi-ca! Nếu muốn che chở cho các Bồ-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, thì chỉ uổng công nhọc sức, hoàn toàn chẳng ích gì.
"Này Kiều-thi-ca! Ý ông thế nào? Có ai che chở được những thứ như trò huyễn thuật, giấc mộng, tiếng vang, bóng trong gương, dợn nắng (ảo ảnh như mặt nước lung linh trên đồng nắng), bóng sáng, việc do phép biến hóa tạo ra, và thành Tầm Hương (thành quách ảo hiện giữa không trung, tương truyền do loài thần nhạc Càn-thát-bà — loài thần sống nhờ hương thơm — hóa ra) chăng?" Thiên Đế Thích đáp: "Thưa Đại đức, không." Thiện Hiện nói: "Này Kiều-thi-ca! Muốn che chở cho các Bồ-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa cũng lại như thế, chỉ uổng công nhọc sức, hoàn toàn chẳng ích gì.
"Này Kiều-thi-ca! Ý ông thế nào? Có ai che chở được tất cả các đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cùng những việc biến hóa do Phật làm ra chăng?" Thiên Đế Thích đáp: "Thưa Đại đức, không." Thiện Hiện nói: "Này Kiều-thi-ca! Muốn che chở cho các Bồ-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa cũng lại như thế, chỉ uổng công nhọc sức, hoàn toàn chẳng ích gì.
"Này Kiều-thi-ca! Ý ông thế nào? Có ai che chở được chân như, pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghị giới chăng?" Thiên Đế Thích đáp: "Thưa Đại đức, không." Thiện Hiện nói: "Này Kiều-thi-ca! Muốn che chở cho các Bồ-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa cũng lại như thế, chỉ uổng công nhọc sức, hoàn toàn chẳng ích gì."
Bấy giờ, Thiên Đế Thích hỏi cụ thọ Thiện Hiện: "Thưa Đại đức! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, tuy biết các pháp như huyễn, như mộng, như tiếng vang, như bóng trong gương, như dợn nắng, như bóng sáng, như việc biến hóa, như thành Tầm Hương, mà Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không chấp đây là huyễn, đây là mộng, đây là tiếng vang, đây là bóng gương, đây là dợn nắng, đây là bóng sáng, đây là việc biến hóa, đây là thành Tầm Hương; cũng không chấp rằng có cái gì do huyễn, do mộng, do tiếng vang, do bóng gương, do dợn nắng, do bóng sáng, do việc biến hóa, do thành Tầm Hương mà có; cũng không chấp rằng có cái gì thuộc về huyễn, thuộc về mộng, thuộc về tiếng vang, thuộc về bóng gương, thuộc về dợn nắng, thuộc về bóng sáng, thuộc về việc biến hóa, thuộc về thành Tầm Hương; cũng không chấp rằng có cái gì nương vào huyễn, nương vào mộng, nương vào tiếng vang, nương vào bóng gương, nương vào dợn nắng, nương vào bóng sáng, nương vào việc biến hóa, nương vào thành Tầm Hương?"
Thiện Hiện đáp: "Này Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không chấp đây là sắc, đây là thọ, tưởng, hành, thức; cũng không chấp do sắc, do thọ, tưởng, hành, thức; cũng không chấp thuộc về sắc, thuộc về thọ, tưởng, hành, thức; cũng không chấp nương vào sắc, nương vào thọ, tưởng, hành, thức, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, tuy biết các pháp như huyễn cho đến như thành Tầm Hương, mà không chấp đây là huyễn cho đến đây là thành Tầm Hương; cũng không chấp do huyễn cho đến do thành Tầm Hương; cũng không chấp thuộc về huyễn cho đến thuộc về thành Tầm Hương; cũng không chấp nương vào huyễn cho đến nương vào thành Tầm Hương.
"Này Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không chấp đây là nhãn xứ, đây là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ; cũng không chấp do nhãn xứ, do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ; cũng không chấp thuộc về nhãn xứ, thuộc về nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ; cũng không chấp nương vào nhãn xứ, nương vào nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, tuy biết các pháp như huyễn cho đến như thành Tầm Hương, mà không chấp đây là huyễn cho đến đây là thành Tầm Hương; cũng không chấp do huyễn cho đến do thành Tầm Hương; cũng không chấp thuộc về huyễn cho đến thuộc về thành Tầm Hương; cũng không chấp nương vào huyễn cho đến nương vào thành Tầm Hương.
"Này Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không chấp đây là sắc xứ, đây là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ; cũng không chấp do sắc xứ, do thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ; cũng không chấp thuộc về sắc xứ, thuộc về thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ; cũng không chấp nương vào sắc xứ, nương vào thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, tuy biết các pháp như huyễn cho đến như thành Tầm Hương, mà không chấp đây là huyễn cho đến đây là thành Tầm Hương; cũng không chấp do huyễn cho đến do thành Tầm Hương; cũng không chấp thuộc về huyễn cho đến thuộc về thành Tầm Hương; cũng không chấp nương vào huyễn cho đến nương vào thành Tầm Hương.
"Này Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không chấp đây là nhãn giới, đây là sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên; cũng không chấp do nhãn giới, do sắc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên; cũng không chấp thuộc về nhãn giới, thuộc về sắc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên; cũng không chấp nương vào nhãn giới, nương vào sắc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, tuy biết các pháp như huyễn cho đến như thành Tầm Hương, mà không chấp đây là huyễn cho đến đây là thành Tầm Hương; cũng không chấp do huyễn cho đến do thành Tầm Hương; cũng không chấp thuộc về huyễn cho đến thuộc về thành Tầm Hương; cũng không chấp nương vào huyễn cho đến nương vào thành Tầm Hương.
"Này Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không chấp đây là nhĩ giới, đây là thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên; cũng không chấp do nhĩ giới, do thanh giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên; cũng không chấp thuộc về nhĩ giới, thuộc về thanh giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên; cũng không chấp nương vào nhĩ giới, nương vào thanh giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, tuy biết các pháp như huyễn cho đến như thành Tầm Hương, mà không chấp đây là huyễn cho đến đây là thành Tầm Hương; cũng không chấp do huyễn cho đến do thành Tầm Hương; cũng không chấp thuộc về huyễn cho đến thuộc về thành Tầm Hương; cũng không chấp nương vào huyễn cho đến nương vào thành Tầm Hương.
"Này Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không chấp đây là tỷ giới, đây là hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên; cũng không chấp do tỷ giới, do hương giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên; cũng không chấp thuộc về tỷ giới, thuộc về hương giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên; cũng không chấp nương vào tỷ giới, nương vào hương giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, tuy biết các pháp như huyễn cho đến như thành Tầm Hương, mà không chấp đây là huyễn cho đến đây là thành Tầm Hương; cũng không chấp do huyễn cho đến do thành Tầm Hương; cũng không chấp thuộc về huyễn cho đến thuộc về thành Tầm Hương; cũng không chấp nương vào huyễn cho đến nương vào thành Tầm Hương.
"Này Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không chấp đây là thiệt giới, đây là vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên; cũng không chấp do thiệt giới, do vị giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên; cũng không chấp thuộc về thiệt giới, thuộc về vị giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên; cũng không chấp nương vào thiệt giới, nương vào vị giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, tuy biết các pháp như huyễn cho đến như thành Tầm Hương, mà không chấp đây là huyễn cho đến đây là thành Tầm Hương; cũng không chấp do huyễn cho đến do thành Tầm Hương; cũng không chấp thuộc về huyễn cho đến thuộc về thành Tầm Hương; cũng không chấp nương vào huyễn cho đến nương vào thành Tầm Hương.
"Này Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không chấp đây là thân giới, đây là xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên; cũng không chấp do thân giới, do xúc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên; cũng không chấp thuộc về thân giới, thuộc về xúc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên; cũng không chấp nương vào thân giới, nương vào xúc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, tuy biết các pháp như huyễn cho đến như thành Tầm Hương, mà không chấp đây là huyễn cho đến đây là thành Tầm Hương; cũng không chấp do huyễn cho đến do thành Tầm Hương; cũng không chấp thuộc về huyễn cho đến thuộc về thành Tầm Hương; cũng không chấp nương vào huyễn cho đến nương vào thành Tầm Hương.
"Này Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không chấp đây là ý giới, đây là pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên; cũng không chấp do ý giới, do pháp giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên; cũng không chấp thuộc về ý giới, thuộc về pháp giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên; cũng không chấp nương vào ý giới, nương vào pháp giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, tuy biết các pháp như huyễn cho đến như thành Tầm Hương, mà không chấp đây là huyễn cho đến đây là thành Tầm Hương; cũng không chấp do huyễn cho đến do thành Tầm Hương; cũng không chấp thuộc về huyễn cho đến thuộc về thành Tầm Hương; cũng không chấp nương vào huyễn cho đến nương vào thành Tầm Hương.
"Này Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không chấp đây là địa giới, đây là thủy, hỏa, phong, không, thức giới; cũng không chấp do địa giới, do thủy, hỏa, phong, không, thức giới; cũng không chấp thuộc về địa giới, thuộc về thủy, hỏa, phong, không, thức giới; cũng không chấp nương vào địa giới, nương vào thủy, hỏa, phong, không, thức giới, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, tuy biết các pháp như huyễn cho đến như thành Tầm Hương, mà không chấp đây là huyễn cho đến đây là thành Tầm Hương; cũng không chấp do huyễn cho đến do thành Tầm Hương; cũng không chấp thuộc về huyễn cho đến thuộc về thành Tầm Hương; cũng không chấp nương vào huyễn cho đến nương vào thành Tầm Hương.
"Này Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không chấp đây là vô minh, đây là hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; cũng không chấp do vô minh, do hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; cũng không chấp thuộc về vô minh, thuộc về hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; cũng không chấp nương vào vô minh, nương vào hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, tuy biết các pháp như huyễn cho đến như thành Tầm Hương, mà không chấp đây là huyễn cho đến đây là thành Tầm Hương; cũng không chấp do huyễn cho đến do thành Tầm Hương; cũng không chấp thuộc về huyễn cho đến thuộc về thành Tầm Hương; cũng không chấp nương vào huyễn cho đến nương vào thành Tầm Hương.
"Này Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không chấp đây là bố thí ba-la-mật-đa, đây là tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa; cũng không chấp do bố thí ba-la-mật-đa, do tịnh giới cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa; cũng không chấp thuộc về bố thí ba-la-mật-đa, thuộc về tịnh giới cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa; cũng không chấp nương vào bố thí ba-la-mật-đa, nương vào tịnh giới cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, tuy biết các pháp như huyễn cho đến như thành Tầm Hương, mà không chấp đây là huyễn cho đến đây là thành Tầm Hương; cũng không chấp do huyễn cho đến do thành Tầm Hương; cũng không chấp thuộc về huyễn cho đến thuộc về thành Tầm Hương; cũng không chấp nương vào huyễn cho đến nương vào thành Tầm Hương.
"Này Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không chấp đây là nội không, đây là ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không; cũng không chấp do nội không, do ngoại không cho đến vô tính tự tính không; cũng không chấp thuộc về nội không, thuộc về ngoại không cho đến vô tính tự tính không; cũng không chấp nương vào nội không, nương vào ngoại không cho đến vô tính tự tính không, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, tuy biết các pháp như huyễn cho đến như thành Tầm Hương, mà không chấp đây là huyễn cho đến đây là thành Tầm Hương; cũng không chấp do huyễn cho đến do thành Tầm Hương; cũng không chấp thuộc về huyễn cho đến thuộc về thành Tầm Hương; cũng không chấp nương vào huyễn cho đến nương vào thành Tầm Hương.
"Này Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không chấp đây là chân như, đây là pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghị giới; cũng không chấp do chân như, do pháp giới cho đến bất tư nghị giới; cũng không chấp thuộc về chân như, thuộc về pháp giới cho đến bất tư nghị giới; cũng không chấp nương vào chân như, nương vào pháp giới cho đến bất tư nghị giới, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, tuy biết các pháp như huyễn cho đến như thành Tầm Hương, mà không chấp đây là huyễn cho đến đây là thành Tầm Hương; cũng không chấp do huyễn cho đến do thành Tầm Hương; cũng không chấp thuộc về huyễn cho đến thuộc về thành Tầm Hương; cũng không chấp nương vào huyễn cho đến nương vào thành Tầm Hương.
"Này Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không chấp đây là khổ thánh đế, đây là tập, diệt, đạo thánh đế; cũng không chấp do khổ thánh đế, do tập, diệt, đạo thánh đế; cũng không chấp thuộc về khổ thánh đế, thuộc về tập, diệt, đạo thánh đế; cũng không chấp nương vào khổ thánh đế, nương vào tập, diệt, đạo thánh đế, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, tuy biết các pháp như huyễn cho đến như thành Tầm Hương, mà không chấp đây là huyễn cho đến đây là thành Tầm Hương; cũng không chấp do huyễn cho đến do thành Tầm Hương; cũng không chấp thuộc về huyễn cho đến thuộc về thành Tầm Hương; cũng không chấp nương vào huyễn cho đến nương vào thành Tầm Hương.
"Này Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không chấp đây là bốn tĩnh lự, đây là bốn vô lượng, bốn vô sắc định; cũng không chấp do bốn tĩnh lự, do bốn vô lượng, bốn vô sắc định; cũng không chấp thuộc về bốn tĩnh lự, thuộc về bốn vô lượng, bốn vô sắc định; cũng không chấp nương vào bốn tĩnh lự, nương vào bốn vô lượng, bốn vô sắc định, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, tuy biết các pháp như huyễn cho đến như thành Tầm Hương, mà không chấp đây là huyễn cho đến đây là thành Tầm Hương; cũng không chấp do huyễn cho đến do thành Tầm Hương; cũng không chấp thuộc về huyễn cho đến thuộc về thành Tầm Hương; cũng không chấp nương vào huyễn cho đến nương vào thành Tầm Hương.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ hai trăm chín mươi mốt.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ hai trăm mười hai (?).
Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video