Thiên 331 — Hội 1 · Phẩm 40 Việc ma · phần 1

 Phẩm Bước đầu phân biệt ma sự (ma sự: những việc chướng ngại do ma gây ra để ngăn cản người tu đạo; ma ở đây là các thế lực xấu ác, cả bên ngoài lẫn trong tâm), thứ bốn mươi, phần một.

 Bấy giờ cụ thọ (tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo lâu năm, nghĩa là "bậc đủ tuổi thọ") Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đệ tử lớn của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lý không) bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật: đấng được cả thế gian tôn kính), Phật đã khen ngợi và nói về mọi công đức của các thiện nam tử, thiện nữ nhân (những người nam, người nữ có lòng lành). Họ vì muốn chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của Phật) mà tu hành sáu ba-la-mật-đa (sáu hạnh tu hoàn hảo đưa người từ bờ mê sang bờ giác: bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã), giúp cho hữu tình (chúng sinh có tình cảm, có tâm thức) được thuần thục, và làm cho cõi Phật trang nghiêm, thanh tịnh. Bạch Thế Tôn, khi những thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy tu các hạnh để chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, thì có những ma sự gây trở ngại nào?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh; Ma-ha-tát: bậc đại sĩ, người có tâm lớn) muốn giảng những điều cốt yếu của giáo pháp mà biện tài (tài lý luận, tài ăn nói) không phát ra ngay, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Bạch Thế Tôn, vì sao Bồ-tát Ma-ha-tát ấy muốn giảng điều cốt yếu của giáo pháp mà biện tài không phát ra ngay lại là ma sự?"

 "Thiện Hiện, khi Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện về trí tuệ, tức trí tuệ thấu suốt thật tướng của mọi sự vật), thì bát-nhã ba-la-mật-đa mà vị ấy tu khó được trọn vẹn. Các hạnh tĩnh lự ba-la-mật-đa (thiền định, lắng tâm để quán xét), tinh tiến ba-la-mật-đa (siêng năng không lười biếng), an nhẫn ba-la-mật-đa (nhẫn nại chịu đựng), tịnh giới ba-la-mật-đa (giữ giới trong sạch), bố thí ba-la-mật-đa (đem của cải, giáo pháp và sự che chở ban cho người khác) mà vị ấy tu cũng khó được trọn vẹn. Vì duyên cớ ấy mà Bồ-tát Ma-ha-tát ấy muốn giảng điều cốt yếu của giáo pháp mà biện tài không phát ra ngay. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn tu các hạnh cao quý mà biện tài lại bỗng nhiên tuôn ra, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Bạch Thế Tôn, vì sao Bồ-tát Ma-ha-tát ấy muốn tu các hạnh cao quý mà biện tài lại bỗng nhiên tuôn ra lại là ma sự?"

 "Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành bố thí ba-la-mật-đa, tu hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, nhưng vì không có phương tiện khéo léo nên biện tài lại bỗng nhiên tuôn ra. Vì duyên cớ ấy mà Bồ-tát Ma-ha-tát ấy muốn tu các hạnh cao quý mà biện tài lại bỗng nhiên tuôn ra. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, khi chép bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà cứ vươn vai, ngáp dài, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, khi chép bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà bỗng nhiên đùa cợt cười giỡn, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, khi chép bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà lại khinh thường lẫn nhau, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát. Lại nữa, Thiện Hiện, khi chép bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà thân tâm rối loạn, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, khi chép bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà trong tâm nảy ra cách hiểu sai lệch, khiến câu chữ bị đảo lộn, sai sót, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát. Lại nữa, Thiện Hiện, khi chép bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà bất chợt có việc xảy ra khiến không chép được đến cùng, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát. Lại nữa, Thiện Hiện, khi chép bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà bỗng nghĩ rằng: 'Ta đối với kinh này chẳng thấy có hương vị gì, chép làm gì', rồi bỏ đi, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, khi thọ trì (nhận lấy và gìn giữ), đọc tụng, suy nghĩ, tu tập, giảng nói và nghe bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà cứ vươn vai, ngáp dài, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, khi thọ trì, đọc tụng, suy nghĩ, tu tập, giảng nói và nghe bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà bỗng nhiên đùa cợt cười giỡn, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, khi thọ trì, đọc tụng, suy nghĩ, tu tập, giảng nói và nghe bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà lại khinh thường lẫn nhau, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, khi thọ trì, đọc tụng, suy nghĩ, tu tập, giảng nói và nghe bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà thân tâm rối loạn, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, khi thọ trì, đọc tụng, suy nghĩ, tu tập, giảng nói và nghe bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà trong tâm nảy ra cách hiểu sai lệch, khiến câu chữ bị đảo lộn, sai sót, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, khi thọ trì, đọc tụng, suy nghĩ, tu tập, giảng nói và nghe bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà bất chợt có việc xảy ra khiến không làm được đến cùng, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, khi thọ trì, đọc tụng, suy nghĩ, tu tập, giảng nói và nghe bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà bỗng nghĩ rằng: 'Ta đối với kinh này chẳng thấy có hương vị gì, chịu khó nhọc làm gì', rồi bỏ đi, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, vì nhân duyên gì mà những thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy đối với kinh sâu xa này chẳng thấy hương vị gì rồi bỏ đi?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện, những thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy trong các đời quá khứ chưa tu lâu các hạnh bát-nhã, tĩnh lự, tinh tiến, an nhẫn, tịnh giới, bố thí ba-la-mật-đa. Vì thế đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa này họ chẳng thấy hương vị gì rồi bỏ đi."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như vậy, liền nghĩ rằng: 'Chúng ta ở đây không được thọ ký (được Phật báo trước rằng về sau sẽ thành Phật), nghe làm gì', rồi tâm không trong sạch, đứng dậy khỏi chỗ ngồi bỏ đi, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, vì nhân duyên gì mà trong bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa này không thọ ký cho họ, để họ phải bỏ đi?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện, Bồ-tát nào chưa vào được chánh tánh ly sinh (địa vị vững chắc, đã thấy được chân lý, thoát khỏi tình trạng phàm phu và không còn thối lui) thì không nên thọ ký đại bồ-đề (sự giác ngộ lớn của Phật) cho họ."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như vậy, liền nghĩ rằng: 'Trong này không nói đến tên của chúng ta, nghe làm gì', rồi tâm không trong sạch, đứng dậy khỏi chỗ ngồi bỏ đi, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, vì nhân duyên gì mà trong bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa này không nêu tên những Bồ-tát ấy?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện, Bồ-tát nào chưa được thọ ký đại bồ-đề thì theo lẽ tự nhiên không nên nêu tên."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân khi nghe giảng bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà nghĩ rằng: 'Trong này không nói đến thành ấp, làng xóm nơi chúng ta sinh ra, nghe làm gì', rồi tâm không trong sạch, đứng dậy khỏi chỗ ngồi bỏ đi, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, vì nhân duyên gì mà trong bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa này không nói đến thành ấp, làng xóm nơi những Bồ-tát ấy sinh ra?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện, nếu chưa nêu tên những Bồ-tát ấy thì không nên nói đến những nơi sinh khác nhau của họ."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa mà tâm không trong sạch rồi bỏ đi, thì tùy theo tâm không trong sạch đã khởi lên, chán bỏ kinh này mà bước đi bao nhiêu bước, liền bị giảm công đức bấy nhiêu kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), và mắc tội ngăn trở bồ-đề bấy nhiêu kiếp. Chịu tội ấy xong, lại phải trải qua bấy nhiêu thời gian nữa, phát tâm siêng năng tinh tấn cầu hướng đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề thì mới có thể trở lại như cũ. Vì thế Bồ-tát nếu muốn mau chứng vô thượng bồ-đề thì không nên chán bỏ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, các thiện nam tử, thiện nữ nhân theo Bồ-tát thừa (con đường tu của Bồ-tát, nhắm đến thành Phật) mà bỏ bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa để đi học các kinh khác, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát. Vì sao vậy? Thiện Hiện, vì những thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy bỏ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa là gốc rễ của nhất thiết trí trí (trí tuệ của Phật, biết trọn vẹn tất cả mọi điều), mà bám vào các kinh khác vốn chỉ như cành lá, nên rốt cuộc không thể đạt được đại bồ-đề."

 Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, những kinh khác nào giống như cành lá, không thể dẫn đến nhất thiết trí trí?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện, đó là những kinh giảng các pháp tương ứng với nhị thừa (hai con đường tu nhỏ: Thanh văn — người nghe lời Phật mà giác ngộ, và Độc giác — người tự mình giác ngộ), tức là các kinh nói về: tứ niệm trụ (bốn chỗ an trú của chánh niệm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp), tứ chánh đoạn (bốn sự nỗ lực chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh được tăng trưởng), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực siêu việt, tức bốn loại định dựa trên ý muốn, sự siêng năng, tâm và sự quán xét), ngũ căn (năm căn lành: lòng tin, siêng năng, chánh niệm, định, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh mà thành), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố giác ngộ: chánh niệm, chọn lựa pháp, tinh tiến, hoan hỷ, thân tâm nhẹ nhàng, định, buông xả), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng), cùng các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa đưa đến giải thoát: thấy mọi pháp không có thực thể, không chấp vào hình tướng, không còn mong cầu gì). Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân tu học trong những kinh ấy thì đạt được quả Dự lưu (quả thánh đầu tiên, mới bước vào dòng thánh), quả Nhất lai (chỉ còn trở lại cõi người một lần nữa), quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi dục), quả A-la-hán (đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), hoặc đạt được bồ-đề của Độc giác (sự giác ngộ của người tự mình ngộ đạo), nhưng không đạt được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Đó gọi là những kinh khác giống như cành lá, không thể dẫn đến nhất thiết trí trí. Còn Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa thì chắc chắn dẫn đến nhất thiết trí trí, có sức mạnh lớn như gốc cây. Những thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy bỏ bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà đi học các kinh khác thì chắc chắn không thể đạt được nhất thiết trí trí. Vì sao vậy? Thiện Hiện, vì bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy sinh ra mọi pháp công đức thế gian (thuộc về đời sống trong vòng sinh tử) và xuất thế gian (vượt ra khỏi vòng sinh tử) của tất cả Bồ-tát Ma-ha-tát. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa, tức là đã tu học tất cả các pháp thế gian và xuất thế gian."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, ví như con chó đói bỏ thức ăn do chủ cho, lại đi tìm xin thức ăn nơi kẻ đầy tớ. Trong đời sau sẽ có những thiện nam tử, thiện nữ nhân theo Bồ-tát thừa bỏ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, là gốc rễ của tất cả Phật pháp, để đi học các kinh tương ứng với nhị thừa, cũng giống như vậy. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, ví như có người muốn tìm voi chúa có mùi hương (loại voi quý, rất khỏe mạnh), đã được voi rồi lại bỏ đi tìm dấu chân voi. Ý ông nghĩ sao, người ấy có trí không?"

 Thiện Hiện đáp: "Người ấy không có trí."

 Phật dạy: "Thiện Hiện, trong đời sau sẽ có những thiện nam tử, thiện nữ nhân theo Bồ-tát thừa bỏ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, là gốc rễ của tất cả Phật pháp, để đi học các kinh tương ứng với nhị thừa, cũng giống như vậy. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, ví như có người muốn thấy biển lớn, đã đến bờ biển lại quay sang nhìn vũng nước trong dấu chân trâu, rồi nghĩ rằng: 'Nước trong biển lớn, nông sâu nhiều ít, há lại bằng được chỗ này sao?' Ý ông nghĩ sao, người ấy có trí không?"

 Thiện Hiện đáp: "Người ấy không có trí."

 Phật dạy: "Thiện Hiện, trong đời sau sẽ có những thiện nam tử, thiện nữ nhân theo Bồ-tát thừa bỏ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, là gốc rễ của tất cả Phật pháp, để đi học các kinh tương ứng với nhị thừa, cũng giống như vậy. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, như có người thợ hoặc học trò của người ấy muốn xây một tòa điện lớn, có kích thước như điện Thù Thắng của Thiên Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi, cõi trời thứ hai của cõi dục). Đã thấy điện ấy rồi, lại quay sang đo phỏng theo cung điện của mặt trời, mặt trăng. Ý ông nghĩ sao, người thợ hay học trò ấy có thể xây được tòa điện lớn bằng điện Thù Thắng của Đế Thích không?"

 Thiện Hiện đáp: "Bạch Thế Tôn, không thể."

 Phật dạy: "Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao, người ấy có trí không?"

 Thiện Hiện đáp: "Người ấy không có trí, là hạng ngu si."

 Phật dạy: "Thiện Hiện, trong đời sau sẽ có những thiện nam tử, thiện nữ nhân theo Bồ-tát thừa muốn cầu Vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà bỏ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế này để đi học các kinh tương ứng với nhị thừa, cũng giống như vậy. Ý ông nghĩ sao, những thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy có thể đạt được bồ-đề vô thượng của Phật không?"

 Thiện Hiện đáp: "Bạch Thế Tôn, không thể."

 Phật dạy: "Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao, những thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy có khôn ngoan không?"

 Thiện Hiện đáp: "Đó là hạng ngu si."

 Phật dạy: "Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, như có người muốn được thấy Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp), đã thấy rồi mà không nhận ra, bỏ đi nơi khác, thấy một ông vua nhỏ tầm thường, ghi lấy hình dáng của ông ta rồi nghĩ rằng: 'Hình dáng và uy đức của Chuyển luân thánh vương nào có khác gì người này.' Ý ông nghĩ sao, người ấy có trí không?"

 Thiện Hiện đáp: "Người ấy không có trí."

 Phật dạy: "Thiện Hiện, trong đời sau sẽ có những thiện nam tử, thiện nữ nhân theo Bồ-tát thừa muốn cầu Vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà bỏ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế này để đi học các kinh tương ứng với nhị thừa, cũng giống như vậy. Ý ông nghĩ sao, những thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy có thể chứng được đại bồ-đề không?"

 Thiện Hiện đáp: "Bạch Thế Tôn, không thể."

 Phật dạy: "Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao, những thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy có khôn ngoan không?"

 Thiện Hiện đáp: "Đó là hạng ngu si."

 Phật dạy: "Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, như có người đói được món ăn trăm vị ngon, lại bỏ đi để tìm ăn thứ cơm nấu từ loại lúa chín trong hai tháng (thứ lúa kém, hạt thô xấu). Ý ông nghĩ sao, người ấy có trí không?"

 Thiện Hiện đáp: "Người ấy không có trí."

 Phật dạy: "Thiện Hiện, trong đời sau sẽ có những thiện nam tử, thiện nữ nhân theo Bồ-tát thừa bỏ bộ kinh rất sâu xa Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa để đi học các kinh tương ứng với nhị thừa, rồi muốn tìm nhất thiết trí trí trong đó, cũng giống như vậy. Ý ông nghĩ sao, những thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy có khôn ngoan không?"

 Thiện Hiện đáp: "Đó là hạng ngu si."

 Phật dạy: "Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, như có người nghèo được viên ngọc vô giá, lại bỏ đi để tìm lấy ngọc ca-già mạt-ni (thứ đá pha lê, thủy tinh tầm thường giống ngọc). Ý ông nghĩ sao, người ấy có trí không?"

 Thiện Hiện đáp: "Người ấy không có trí."

 Phật dạy: "Thiện Hiện, trong đời sau sẽ có những thiện nam tử, thiện nữ nhân theo Bồ-tát thừa bỏ bộ kinh rất sâu xa Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa để đi học các kinh tương ứng với nhị thừa, rồi muốn tìm nhất thiết trí trí trong đó, cũng giống như vậy. Ý ông nghĩ sao, những thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy có khôn ngoan không?"

 Thiện Hiện đáp: "Đó là hạng ngu si."

 Phật dạy: "Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, các thiện nam tử, thiện nữ nhân theo Bồ-tát thừa khi chép bộ kinh rất sâu xa Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa mà đủ thứ biện tài đua nhau nổi lên, thích giảng nói đủ loại pháp môn khác nhau, khiến việc chép Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa không làm được đến cùng, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát. Đó là: thích giảng về bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã; thích giảng về cõi dục (cõi chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dâm dục), cõi sắc (các tầng trời có thân hình vi tế, không còn dục vọng thô), cõi vô sắc (các tầng trời chỉ còn tâm thức, không còn thân hình); thích giảng về việc thọ trì, đọc tụng, giảng nói; thích giảng về việc chăm sóc người bệnh và làm các việc phước khác."

 "Thích giảng về sắc (hình chất vật lý, thân thể và vật chất); thích giảng về thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tác ý của tâm), thức (sự nhận biết phân biệt). Thích giảng về nhãn xứ (con mắt, xét như chỗ làm phát sinh nhận thức); thích giảng về nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (tâm ý). Thích giảng về sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt); thích giảng về thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (cảm giác chạm xúc), pháp xứ (các đối tượng của ý)."

 "Thích giảng về nhãn giới (mắt, xét như một yếu tố cấu thành kinh nghiệm); thích giảng về sắc giới (ở đây là hình sắc, đối tượng của mắt), nhãn thức giới (cái biết qua mắt), cùng nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và cái biết) và các cảm thọ sinh ra do duyên nhãn xúc. Thích giảng về nhĩ giới; thích giảng về thanh giới, nhĩ thức giới, cùng nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên nhĩ xúc. Thích giảng về tỷ giới; thích giảng về hương giới, tỷ thức giới, cùng tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên tỷ xúc. Thích giảng về thiệt giới; thích giảng về vị giới, thiệt thức giới, cùng thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên thiệt xúc. Thích giảng về thân giới; thích giảng về xúc giới, thân thức giới, cùng thân xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên thân xúc. Thích giảng về ý giới; thích giảng về pháp giới (ở đây là các đối tượng của ý, như ý niệm, sự việc được nghĩ đến), ý thức giới, cùng ý xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên ý xúc."

 "Thích giảng về địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc); thích giảng về thủy giới (yếu tố nước, tính ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố tâm thức). Thích giảng về vô minh (sự không thấy rõ sự thật, gốc của luân hồi); thích giảng về hành (các hành động tạo nghiệp), thức, danh sắc (tâm và thân), lục xứ (sáu giác quan), xúc, thọ, ái (lòng khát khao ham muốn), thủ (sự bám giữ), hữu (sự hình thành đời sống mới), sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não (mười hai khâu nối nhau gọi là mười hai duyên khởi, giải thích vòng sinh tử)."

 "Thích giảng về bố thí ba-la-mật-đa; thích giảng về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Thích giảng về nội không (các giác quan bên trong là không, không có thực thể); thích giảng về ngoại không (các cảnh bên ngoài là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái không cũng là không), đại không (mười phương không gian là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có đầu, không có cuối), tán không (các pháp vốn rời rã, không có gì gom lại thành một khối thật), vô biến dị không (cái không biến đổi cũng là không), bản tánh không (bản tánh vốn là không), tự tướng không (tướng riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (tướng chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được), vô tánh không (sự không có tự tánh là không), tự tánh không (tự tánh là không), vô tánh tự tánh không (cả không có tự tánh lẫn tự tánh đều là không)."

 "Thích giảng về chân như (thực tại như thật, không thay đổi, của mọi pháp); thích giảng về pháp giới (ở đây là bản thể chung, chân thật của muôn pháp), pháp tánh (bản tánh của các pháp), tính không hư dối, tính không biến đổi, tính bình đẳng, tính lìa sinh diệt, pháp định (các pháp vốn được xác lập như thế), pháp trụ (các pháp vốn an trụ như thế), thực tế (giới hạn tột cùng của sự thật), cõi hư không, cõi không thể nghĩ bàn. Thích giảng về khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ); thích giảng về tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường chấm dứt khổ)."

 "Thích giảng về tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi sắc); thích giảng về tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ — ban vui, bi — cứu khổ, hỷ — vui theo niềm vui của người, xả — buông bỏ, bình đẳng), tứ vô sắc định (bốn tầng định thuộc cõi vô sắc). Thích giảng về bát giải thoát (tám pháp thiền quán giúp thoát khỏi sự trói buộc); thích giảng về bát thắng xứ (tám cách quán giúp làm chủ, vượt lên được các cảnh), cửu thứ đệ định (chín tầng định tu lần lượt từ thấp lên cao), thập biến xứ (mười cách quán cho một yếu tố như đất, nước, lửa, gió, màu xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức trùm khắp mọi nơi). Thích giảng về tứ niệm trụ; thích giảng về tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi. Thích giảng về không giải thoát môn (cửa giải thoát thấy mọi pháp đều không); thích giảng về vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát không chấp hình tướng), vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát không còn mong cầu). Thích giảng về mười địa của Bồ-tát (mười giai vị tu tập từ thấp đến cao của Bồ-tát)."

 "Thích giảng về ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật). Thích giảng về lục thần thông (sáu năng lực siêu việt: đi lại biến hóa tự tại, tai nghe xa, biết tâm người khác, biết các đời trước, mắt thấy xa, dứt sạch phiền não). Thích giảng về thập lực của Phật (mười trí lực đặc biệt của Phật); thích giảng về tứ vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn không sợ hãi khi thuyết pháp), tứ vô ngại giải (bốn trí biện giải không bị ngăn ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện thuyết), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật mới có). Thích giảng về pháp không quên mất (khả năng ghi nhớ, không bao giờ sai sót). Thích giảng về tánh thường an trụ nơi xả (tâm luôn an trụ trong sự buông xả, bình thản). Thích giảng về nhất thiết trí (trí biết toàn thể các pháp một cách tổng quát); thích giảng về đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu tập), nhất thiết tướng trí (trí biết tường tận mọi tướng trạng của mọi pháp, là trí của Phật). Thích giảng về tất cả các pháp môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, giữ gìn mọi giáo pháp không quên mất). Thích giảng về tất cả các pháp môn tam-ma-địa (các loại định, tâm chuyên chú vào một cảnh)."

 "Thích giảng về quả Dự lưu; thích giảng về quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán; thích giảng về bồ-đề của Độc giác. Thích giảng về tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Thích giảng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là sự giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn) của chư Phật."

 "Vì sao vậy? Thiện Hiện, vì trong Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa không có tướng thích giảng nói; vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa khó nghĩ bàn; vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa không có suy tính; vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa không có sinh diệt; vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa không có nhiễm ô hay thanh tịnh; vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa không có định tĩnh hay tán loạn; vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa lìa khỏi tên gọi và lời nói; vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa không thể nói ra được; vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa không thể nắm bắt được. Tại sao như thế? Thiện Hiện, vì trong Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, tất cả các pháp đã nói ở trên đều không có gì cả, hoàn toàn không thể nắm bắt được. Các thiện nam tử, thiện nữ nhân theo Bồ-tát thừa khi chép bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà những pháp như thế làm rối loạn tâm họ, khiến không chép được đến cùng, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chép ra được không?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa không thể chép ra được. Vì sao vậy? Thiện Hiện, vì trong bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa này, tự tánh (bản chất tự có, riêng biệt và độc lập) của sắc là không có gì cả, không thể nắm bắt; tự tánh của thọ, tưởng, hành, thức là không có gì cả, không thể nắm bắt. Tự tánh của nhãn xứ là không có gì cả, không thể nắm bắt; tự tánh của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là không có gì cả, không thể nắm bắt. Tự tánh của sắc xứ là không có gì cả, không thể nắm bắt; tự tánh của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là không có gì cả, không thể nắm bắt."

 "Tự tánh của nhãn giới là không có gì cả, không thể nắm bắt; tự tánh của sắc giới, nhãn thức giới, cùng nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên nhãn xúc là không có gì cả, không thể nắm bắt. Tự tánh của nhĩ giới là không có gì cả, không thể nắm bắt; tự tánh của thanh giới, nhĩ thức giới, cùng nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên nhĩ xúc là không có gì cả, không thể nắm bắt. Tự tánh của tỷ giới là không có gì cả, không thể nắm bắt; tự tánh của hương giới, tỷ thức giới, cùng tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên tỷ xúc là không có gì cả, không thể nắm bắt. Tự tánh của thiệt giới là không có gì cả, không thể nắm bắt; tự tánh của vị giới, thiệt thức giới, cùng thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên thiệt xúc là không có gì cả, không thể nắm bắt. Tự tánh của thân giới là không có gì cả, không thể nắm bắt; tự tánh của xúc giới, thân thức giới, cùng thân xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên thân xúc là không có gì cả, không thể nắm bắt. Tự tánh của ý giới là không có gì cả, không thể nắm bắt; tự tánh của pháp giới, ý thức giới, cùng ý xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên ý xúc là không có gì cả, không thể nắm bắt."

 "Tự tánh của địa giới là không có gì cả, không thể nắm bắt; tự tánh của thủy, hỏa, phong, không, thức giới là không có gì cả, không thể nắm bắt. Tự tánh của vô minh là không có gì cả, không thể nắm bắt; tự tánh của hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não là không có gì cả, không thể nắm bắt."

 "Tự tánh của bố thí ba-la-mật-đa là không có gì cả, không thể nắm bắt; tự tánh của tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là không có gì cả, không thể nắm bắt. Tự tánh của nội không là không có gì cả, không thể nắm bắt; tự tánh của ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không là không có gì cả, không thể nắm bắt."

 "Tự tánh của chân như là không có gì cả, không thể nắm bắt; tự tánh của pháp giới, pháp tánh, tính không hư dối, tính không biến đổi, tính bình đẳng, tính lìa sinh diệt, pháp định, pháp trụ, thực tế, cõi hư không, cõi không thể nghĩ bàn là không có gì cả, không thể nắm bắt. Tự tánh của khổ thánh đế là không có gì cả, không thể nắm bắt; tự tánh của tập, diệt, đạo thánh đế là không có gì cả, không thể nắm bắt."

 "Tự tánh của tứ tĩnh lự là không có gì cả, không thể nắm bắt; tự tánh của tứ vô lượng, tứ vô sắc định là không có gì cả, không thể nắm bắt. Tự tánh của bát giải thoát là không có gì cả, không thể nắm bắt; tự tánh của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ là không có gì cả, không thể nắm bắt. Tự tánh của tứ niệm trụ là không có gì cả, không thể nắm bắt; tự tánh của tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi là không có gì cả, không thể nắm bắt. Tự tánh của không giải thoát môn là không có gì cả, không thể nắm bắt; tự tánh của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là không có gì cả, không thể nắm bắt. Tự tánh của mười địa Bồ-tát là không có gì cả, không thể nắm bắt."

 "Tự tánh của ngũ nhãn là không có gì cả, không thể nắm bắt. Tự tánh của lục thần thông là không có gì cả, không thể nắm bắt. Tự tánh của thập lực của Phật là không có gì cả, không thể nắm bắt; tự tánh của tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật là không có gì cả, không thể nắm bắt. Tự tánh của pháp không quên mất là không có gì cả, không thể nắm bắt. Tự tánh của tánh thường an trụ nơi xả là không có gì cả, không thể nắm bắt. Tự tánh của nhất thiết trí là không có gì cả, không thể nắm bắt; tự tánh của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là không có gì cả, không thể nắm bắt. Tự tánh của tất cả các pháp môn đà-la-ni là không có gì cả, không thể nắm bắt. Tự tánh của tất cả các pháp môn tam-ma-địa là không có gì cả, không thể nắm bắt."

 "Tự tánh của quả Dự lưu là không có gì cả, không thể nắm bắt; tự tánh của quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán là không có gì cả, không thể nắm bắt. Tự tánh của bồ-đề Độc giác là không có gì cả, không thể nắm bắt. Tự tánh của tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát là không có gì cả, không thể nắm bắt. Tự tánh của Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật là không có gì cả, không thể nắm bắt."

 "Thiện Hiện, vì tự tánh của các pháp đều không có gì cả, không thể nắm bắt, nên đó chính là vô tánh (không có tự tánh). Vô tánh như vậy chính là Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không phải pháp vô tánh lại có thể chép ra cái vô tánh. Vì thế Bát-nhã ba-la-mật-đa không thể chép ra được."

 "Thiện Hiện, nếu các thiện nam tử, thiện nữ nhân theo Bồ-tát thừa nghĩ rằng: trong bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa này, vô tánh là sắc; vô tánh là thọ, tưởng, hành, thức. Vô tánh là nhãn xứ; vô tánh là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Vô tánh là sắc xứ; vô tánh là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Vô tánh là nhãn giới; vô tánh là sắc giới, nhãn thức giới, cùng nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên nhãn xúc. Vô tánh là nhĩ giới; vô tánh là thanh giới, nhĩ thức giới, cùng nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên nhĩ xúc. Vô tánh là tỷ giới; vô tánh là hương giới, tỷ thức giới, cùng tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên tỷ xúc. Vô tánh là thiệt giới; vô tánh là vị giới, thiệt thức giới, cùng thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên thiệt xúc. Vô tánh là thân giới; vô tánh là xúc giới, thân thức giới, cùng thân xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên thân xúc. Vô tánh là ý giới; vô tánh là pháp giới, ý thức giới, cùng ý xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên ý xúc."

 "Vô tánh là địa giới; vô tánh là thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Vô tánh là vô minh; vô tánh là hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não. Vô tánh là bố thí ba-la-mật-đa; vô tánh là tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Vô tánh là nội không; vô tánh là ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không."

 "Vô tánh là chân như; vô tánh là pháp giới, pháp tánh, tính không hư dối, tính không biến đổi, tính bình đẳng, tính lìa sinh diệt, pháp định, pháp trụ, thực tế, cõi hư không, cõi không thể nghĩ bàn. Vô tánh là khổ thánh đế; vô tánh là tập, diệt, đạo thánh đế. Vô tánh là tứ tĩnh lự; vô tánh là tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Vô tánh là bát giải thoát; vô tánh là bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ. Vô tánh là tứ niệm trụ; vô tánh là tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi. Vô tánh là không giải thoát môn; vô tánh là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Vô tánh là mười địa Bồ-tát."

 "Vô tánh là ngũ nhãn. Vô tánh là lục thần thông. Vô tánh là thập lực của Phật; vô tánh là tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật. Vô tánh là pháp không quên mất. Vô tánh là tánh thường an trụ nơi xả. Vô tánh là nhất thiết trí; vô tánh là đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Vô tánh là tất cả các pháp môn đà-la-ni. Vô tánh là tất cả các pháp môn tam-ma-địa."

 "Vô tánh là quả Dự lưu; vô tánh là quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán. Vô tánh là bồ-đề Độc giác. Vô tánh là tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Vô tánh là Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật."

 "Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, nếu các thiện nam tử, thiện nữ nhân theo Bồ-tát thừa khi chép Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như vậy mà nghĩ rằng: 'Ta dùng chữ viết để chép Bát-nhã ba-la-mật-đa', tức là họ chấp rằng chữ viết có thể chép ra Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, vì trong bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa này, sắc không có chữ viết; thọ, tưởng, hành, thức không có chữ viết. Nhãn xứ không có chữ viết; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ không có chữ viết. Sắc xứ không có chữ viết; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không có chữ viết."

 "Nhãn giới không có chữ viết; sắc giới, nhãn thức giới, cùng nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên nhãn xúc không có chữ viết. Nhĩ giới không có chữ viết; thanh giới, nhĩ thức giới, cùng nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên nhĩ xúc không có chữ viết. Tỷ giới không có chữ viết; hương giới, tỷ thức giới, cùng tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên tỷ xúc không có chữ viết. Thiệt giới không có chữ viết; vị giới, thiệt thức giới, cùng thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên thiệt xúc không có chữ viết. Thân giới không có chữ viết; xúc giới, thân thức giới, cùng thân xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên thân xúc không có chữ viết. Ý giới không có chữ viết; pháp giới, ý thức giới, cùng ý xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên ý xúc không có chữ viết. Địa giới không có chữ viết; thủy, hỏa, phong, không, thức giới không có chữ viết. Vô minh không có chữ viết; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não không có chữ viết."

 "Bố thí ba-la-mật-đa không có chữ viết; tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa không có chữ viết. Nội không không có chữ viết; ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không không có chữ viết. Chân như không có chữ viết; pháp giới, pháp tánh, tính không hư dối, tính không biến đổi, tính bình đẳng, tính lìa sinh diệt, pháp định, pháp trụ, thực tế, cõi hư không, cõi không thể nghĩ bàn không có chữ viết. Khổ thánh đế không có chữ viết; tập, diệt, đạo thánh đế không có chữ viết."

 "Tứ tĩnh lự không có chữ viết; tứ vô lượng, tứ vô sắc định không có chữ viết. Bát giải thoát không có chữ viết; bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ không có chữ viết. Tứ niệm trụ không có chữ viết; tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi không có chữ viết. Không giải thoát môn không có chữ viết; vô tướng, vô nguyện giải thoát môn không có chữ viết. Mười địa Bồ-tát không có chữ viết."

 "Ngũ nhãn không có chữ viết. Lục thần thông không có chữ viết. Thập lực của Phật không có chữ viết; tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật không có chữ viết. Pháp không quên mất không có chữ viết. Tánh thường an trụ nơi xả không có chữ viết. Nhất thiết trí không có chữ viết; đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không có chữ viết. Tất cả các pháp môn đà-la-ni không có chữ viết. Tất cả các pháp môn tam-ma-địa không có chữ viết."

 "Quả Dự lưu không có chữ viết; quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán không có chữ viết. Bồ-đề Độc giác không có chữ viết. Tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát không có chữ viết. Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật không có chữ viết."

 "Vì thế không nên chấp rằng có chữ viết có thể chép ra Bát-nhã ba-la-mật-đa. Bạch Thế Tôn, nếu các thiện nam tử, thiện nữ nhân theo Bồ-tát thừa chấp như thế này: trong bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa này, cái không có chữ viết là sắc; cái không có chữ viết là thọ, tưởng, hành, thức. Cái không có chữ viết là nhãn xứ; cái không có chữ viết là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Cái không có chữ viết là sắc xứ; cái không có chữ viết là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ."

 "Cái không có chữ viết là nhãn giới; cái không có chữ viết là sắc giới, nhãn thức giới, cùng nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên nhãn xúc. Cái không có chữ viết là nhĩ giới; cái không có chữ viết là thanh giới, nhĩ thức giới, cùng nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên nhĩ xúc. Cái không có chữ viết là tỷ giới; cái không có chữ viết là hương giới, tỷ thức giới, cùng tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên tỷ xúc. Cái không có chữ viết là thiệt giới; cái không có chữ viết là vị giới, thiệt thức giới, cùng thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên thiệt xúc. Cái không có chữ viết là thân giới; cái không có chữ viết là xúc giới, thân thức giới, cùng thân xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên thân xúc. Cái không có chữ viết là ý giới; cái không có chữ viết là pháp giới, ý thức giới, cùng ý xúc và các cảm thọ sinh ra do duyên ý xúc. Cái không có chữ viết là địa giới; cái không có chữ viết là thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Cái không có chữ viết là vô minh; cái không có chữ viết là hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não."

 "Cái không có chữ viết là bố thí ba-la-mật-đa; cái không có chữ viết là tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Cái không có chữ viết là nội không; cái không có chữ viết là ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không. Cái không có chữ viết là chân như; cái không có chữ viết là pháp giới, pháp tánh, tính không hư dối, tính không biến đổi, tính bình đẳng, tính lìa sinh diệt, pháp định, pháp trụ, thực tế, cõi hư không, cõi không thể nghĩ bàn. Cái không có chữ viết là khổ thánh đế; cái không có chữ viết là tập, diệt, đạo thánh đế."

 "Cái không có chữ viết là tứ tĩnh lự; cái không có chữ viết là tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Cái không có chữ viết là bát giải thoát; cái không có chữ viết là bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ. Cái không có chữ viết là tứ niệm trụ; cái không có chữ viết là tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi. Cái không có chữ viết là không giải thoát môn; cái không có chữ viết là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Cái không có chữ viết là mười địa Bồ-tát."

 "Cái không có chữ viết là ngũ nhãn. Cái không có chữ viết là lục thần thông. Cái không có chữ viết là thập lực của Phật; cái không có chữ viết là tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật. Cái không có chữ viết là pháp không quên mất. Cái không có chữ viết là tánh thường an trụ nơi xả. Cái không có chữ viết là nhất thiết trí; cái không có chữ viết là đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Cái không có chữ viết là tất cả các pháp môn đà-la-ni. Cái không có chữ viết là tất cả các pháp môn tam-ma-địa. Cái không có chữ viết là quả Dự lưu; cái không có chữ viết là quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán. Cái không có chữ viết là bồ-đề Độc giác. Cái không có chữ viết là tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Cái không có chữ viết là Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật. Thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 Phật dạy: "Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy, đúng như lời ông nói."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, các thiện nam tử, thiện nữ nhân theo Bồ-tát thừa khi chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập, suy nghĩ, giảng giải bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, nếu khởi lên ý nghĩ về đất nước, ý nghĩ về thành ấp, ý nghĩ về kinh đô, ý nghĩ về các phương hướng, xứ sở, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát. Lại nữa, Thiện Hiện, các thiện nam tử, thiện nữ nhân theo Bồ-tát thừa khi chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập, suy nghĩ, giảng giải bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, nếu khởi lên ý nghĩ về thân giáo sư (vị thầy chính truyền giới cho mình) và quỹ phạm sư (vị thầy dạy khuôn phép, oai nghi), ý nghĩ về bạn đồng học và bạn lành, ý nghĩ về cha mẹ, vợ con, ý nghĩ về anh em, chị em, ý nghĩ về bà con, bạn bè, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, các thiện nam tử, thiện nữ nhân theo Bồ-tát thừa khi chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập, suy nghĩ, giảng giải bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, nếu khởi lên ý nghĩ về giặc cướp hung ác, thú dữ, ý nghĩ về người ác, quỷ dữ, ý nghĩ về hội họp vui chơi, ý nghĩ về vui thú với kỹ nữ, ý nghĩ về báo ơn, báo oán, hay khởi lên vô số ý nghĩ khác lạ nào khác, thì tất cả đều do ác ma gợi ra để ngăn trở Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, các thiện nam tử, thiện nữ nhân theo Bồ-tát thừa khi chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập, suy nghĩ, giảng giải bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, được danh tiếng lớn, được cung kính cúng dường — tức là áo mặc, thức ăn uống, đồ nằm ngủ, thuốc men, của cải. Những thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy ham đắm những thứ đó mà bỏ dở việc đang làm, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, các thiện nam tử, thiện nữ nhân theo Bồ-tát thừa khi chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập, suy nghĩ, giảng giải bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, có các ác ma cầm đủ loại sách vở, luận thuyết thế tục, hoặc các kinh điển tương ứng với nhị thừa, giả làm người thân, bạn bè đem trao cho Bồ-tát. Trong đó nói rộng về những việc tốt đẹp của thế gian, hoặc nói rộng về các uẩn (các nhóm yếu tố cấu thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), giới (mười tám yếu tố của kinh nghiệm), xứ (mười hai chỗ: sáu giác quan và sáu cảnh), các chân lý chắc thật, duyên khởi (lẽ mọi sự đều do nhân duyên nối nhau mà sinh), ba mươi bảy pháp trợ đạo bồ-đề (ba mươi bảy pháp giúp đạt giác ngộ, gồm tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo), ba cửa giải thoát, bốn tĩnh lự, v.v., rồi bảo rằng kinh điển này nghĩa lý sâu xa, nên siêng năng tu học, hãy bỏ kinh đang học đi."

 "Các thiện nam tử, thiện nữ nhân theo Bồ-tát thừa có phương tiện khéo léo thì không nên ham thích những sách vở, luận thuyết thế tục hay kinh nhị thừa do ác ma đưa cho. Tại sao như thế? Vì sách vở, luận thuyết thế tục và kinh điển nhị thừa không thể dẫn đến nhất thiết trí trí, không phải là phương tiện khéo léo để hướng đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Thiện Hiện, trong bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa này của ta có nói rộng về con đường và phương tiện khéo léo của Bồ-tát Ma-ha-tát. Nếu siêng năng tu học theo đó thì mau chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Nếu các thiện nam tử, thiện nữ nhân theo Bồ-tát thừa bỏ bộ kinh rất sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà nhận học sách vở, luận thuyết thế tục hay kinh nhị thừa của ác ma, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, người nghe pháp ưa thích được nghe, chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, nhưng người giảng pháp lại ham vui, lười biếng, không muốn giảng cho, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát. Lại nữa, Thiện Hiện, người giảng pháp tâm không ham vui, cũng không lười biếng, thích giảng cho người khác Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, dùng phương tiện khuyến khích họ chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập, nhưng người nghe pháp lại lười biếng, ham vui, không muốn nghe nhận, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, người nghe pháp ưa thích được nghe, chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, nhưng người giảng pháp lại muốn đi phương khác nên không giảng được, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, người giảng pháp thích giảng cho người khác Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, dùng phương tiện khuyến khích họ chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập, nhưng người nghe pháp lại muốn đi phương khác nên không nghe nhận được, thì nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, người giảng pháp có nhiều tham muốn xấu, ham chuộng danh lợi, áo mặc, thức ăn uống, đồ nằm ngủ, thuốc men, sự cúng dường và của cải; còn người nghe pháp thì ít ham muốn, biết đủ, tu hạnh sống xa lìa chốn ồn ào, mạnh mẽ siêng năng chân chính, đầy đủ chánh niệm, định và tuệ, chán sợ lợi lộc, sự cung kính và danh tiếng. Hai bên không hòa hợp nên không thể giảng, nghe, chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, người giảng pháp ít ham muốn, biết đủ, tu hạnh sống xa lìa chốn ồn ào, mạnh mẽ siêng năng chân chính, đầy đủ chánh niệm, định và tuệ, chán sợ lợi lộc, sự cung kính và danh tiếng; còn người nghe pháp thì có nhiều tham muốn xấu, ham chuộng danh lợi, áo mặc, thức ăn uống, đồ nằm ngủ, thuốc men, sự cúng dường và của cải. Hai bên không hòa hợp nên không thể giảng, nghe, chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, người giảng pháp nhận giữ và thực hành mười hai công đức đỗ-đa (tức đầu-đà: các hạnh tu khổ hạnh, sống giản dị để gột bỏ tham đắm), đó là: một, ở nơi a-luyện-nhã (chốn vắng vẻ, yên tĩnh, xa làng xóm); hai, thường đi khất thực; ba, mặc áo phấn tảo (áo may từ vải vụn người ta vứt bỏ); bốn, mỗi ngày chỉ ăn một lần; năm, ngồi một chỗ ăn xong, không ăn thêm; sáu, được gì ăn nấy; bảy, ở nơi gò mả; tám, ở ngoài trời trống; chín, ở dưới gốc cây; mười, thường ngồi không nằm; mười một, được chỗ ngồi chỗ nằm nào thì dùng chỗ ấy; mười hai, chỉ có ba tấm áo. Còn người nghe pháp không nhận giữ mười hai công đức đỗ-đa, tức là không ở nơi a-luyện-nhã, cho đến không giữ hạnh chỉ có ba tấm áo. Hai bên không hòa hợp nên không thể giảng, nghe, chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, người nghe pháp nhận giữ và thực hành mười hai công đức đỗ-đa, tức là ở nơi a-luyện-nhã, cho đến giữ hạnh chỉ có ba tấm áo; còn người giảng pháp không nhận giữ mười hai công đức đỗ-đa, tức là không ở nơi a-luyện-nhã, cho đến không giữ hạnh chỉ có ba tấm áo. Hai bên không hòa hợp nên không thể giảng, nghe, chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, người giảng pháp có lòng tin, có giữ giới, có ý hướng tốt lành, muốn giảng cho người khác Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, dùng phương tiện khuyến khích họ chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập; còn người nghe pháp không có lòng tin, không giữ giới, không có ý hướng tốt lành, không thích nghe nhận. Hai bên không hòa hợp nên không thể giảng, nghe, chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, người nghe pháp có lòng tin, có giữ giới, có ý hướng tốt lành, mong muốn được nghe, chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa; còn người giảng pháp không có lòng tin, không giữ giới, không có ý hướng tốt lành, không muốn giảng cho. Hai bên không hòa hợp nên không thể giảng, nghe, chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát. Lại nữa, Thiện Hiện, người giảng pháp tâm không keo kiệt, có thể buông bỏ tất cả; còn người nghe pháp tâm keo kiệt, không thể buông bỏ. Hai bên không hòa hợp nên không thể giảng, nghe, chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, người nghe pháp tâm không keo kiệt, có thể buông bỏ tất cả; còn người giảng pháp tâm keo kiệt, không thể buông bỏ. Hai bên không hòa hợp nên không thể giảng, nghe, chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, người nghe pháp muốn cúng dường cho người giảng pháp áo mặc, thức ăn uống, đồ nằm ngủ, thuốc men và các của cải khác, nhưng người giảng pháp không thích nhận dùng. Hai bên không hòa hợp nên không thể giảng, nghe, chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, người giảng pháp muốn cung cấp cho người nghe pháp áo mặc, thức ăn uống, đồ nằm ngủ, thuốc men và các của cải khác, nhưng người nghe pháp không thích nhận dùng. Hai bên không hòa hợp nên không thể giảng, nghe, chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, người giảng pháp có khai trí (loại trí sắc bén, chỉ cần nghe tóm lược là hiểu) nên không thích giảng rộng; còn người nghe pháp có diễn trí (loại trí cần được giảng rộng, phân tích tỉ mỉ mới hiểu) nên không thích nghe giảng tóm lược. Hai bên không hòa hợp nên không thể giảng, nghe, chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, người nghe pháp có khai trí nên chỉ thích nghe giảng tóm lược; còn người giảng pháp có diễn trí nên chỉ thích giảng rộng. Hai bên không hòa hợp nên không thể giảng, nghe, chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, người giảng pháp chuyên thích biết rộng nghĩa lý theo thứ tự của mười hai phần giáo (mười hai thể loại kinh điển của Phật giáo), đó là: khế kinh (những lời Phật giảng bằng văn xuôi), ứng tụng (kệ tụng nhắc lại ý đoạn văn xuôi trước đó), ký biệt (lời Phật báo trước về tương lai của đệ tử), phúng tụng (kệ tụng đứng riêng), tự thuyết (lời Phật tự nói ra, không ai hỏi), nhân duyên (chuyện kể duyên cớ Phật thuyết pháp hay chế giới), thí dụ (những ví dụ, ngụ ngôn), bản sự (chuyện đời trước của các đệ tử), bản sinh (chuyện các đời trước của Phật), phương quảng (giáo lý rộng lớn, sâu xa), hy pháp (chuyện những việc kỳ lạ, hiếm có), luận nghị (phần bàn luận, phân tích giáo lý). Còn người nghe pháp không thích biết rộng nghĩa lý theo thứ tự của mười hai phần giáo, tức là từ khế kinh cho đến luận nghị. Hai bên không hòa hợp nên không thể giảng, nghe, chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, người nghe pháp chuyên thích biết rộng nghĩa lý theo thứ tự của mười hai phần giáo, tức là từ khế kinh cho đến luận nghị; còn người giảng pháp không thích biết rộng nghĩa lý theo thứ tự của mười hai phần giáo, tức là từ khế kinh cho đến luận nghị. Hai bên không hòa hợp nên không thể giảng, nghe, chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát. Lại nữa, Thiện Hiện, người giảng pháp đã thành tựu sáu ba-la-mật-đa, còn người nghe pháp chưa thành tựu sáu ba-la-mật-đa. Hai bên không hòa hợp nên không thể giảng, nghe, chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, người nghe pháp đã thành tựu sáu ba-la-mật-đa, còn người giảng pháp chưa thành tựu sáu ba-la-mật-đa. Hai bên không hòa hợp nên không thể giảng, nghe, chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Nên biết đó là ma sự của Bồ-tát."

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm lẻ ba.

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm lẻ bốn.

 Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang (cao tăng đời Đường, Trung Quốc, người sang Ấn Độ thỉnh kinh) vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video