Phần thứ nhất, Phẩm Phật Mẫu (phẩm "Mẹ của chư Phật") thứ bốn mươi mốt, đoạn thứ ba.
Phật bảo Thiện Hiện (tên dịch nghĩa của Tôn giả Tu-bồ-đề, vị đệ tử của Phật nổi tiếng thấu hiểu lý "không"): Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt đưa người sang bờ giải thoát; "ba-la-mật-đa" nghĩa là "đến bờ bên kia", tức sự tu hành đạt đến chỗ trọn vẹn) rất sâu xa này, do không duyên (lấy làm đối tượng để nương vào mà nhận biết) sắc (hình sắc, phần vật chất của thân và của thế giới) mà sinh ra thức (tâm nhận biết, phân biệt), ấy là vì không thấy sắc, nên gọi là chỉ bày tướng (bộ mặt thật, đặc tính chân thật) của sắc. Không duyên thọ (cảm giác vui, khổ, hoặc không vui không khổ), tưởng (sự ghi nhận hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm như ý muốn, toan tính), thức mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy thọ, tưởng, hành, thức, nên gọi là chỉ bày tướng của thọ, tưởng, hành, thức.
Do không duyên nhãn xứ (con mắt, xét như chỗ dựa để nảy sinh cái thấy; "xứ" là chỗ phát sinh nhận thức) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy nhãn xứ, nên gọi là chỉ bày tướng của nhãn xứ. Không duyên nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (tâm ý) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, nên gọi là chỉ bày tướng của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ.
Do không duyên sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy sắc xứ, nên gọi là chỉ bày tướng của sắc xứ. Không duyên thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (cảm giác va chạm của thân), pháp xứ (các đối tượng của ý như ý niệm, sự vật được nghĩ đến) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, nên gọi là chỉ bày tướng của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ.
Do không duyên nhãn giới (con mắt, xét như một yếu tố cấu thành riêng biệt; "giới" là yếu tố, phạm vi) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy nhãn giới, nên gọi là chỉ bày tướng của nhãn giới. Không duyên sắc giới (yếu tố hình sắc, đối tượng của mắt), nhãn thức giới (yếu tố cái biết do mắt), nhãn xúc (sự gặp gỡ giữa mắt, hình sắc và cái biết của mắt) và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra (các cảm giác phát sinh nhờ sự tiếp xúc ấy) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, nên gọi là chỉ bày tướng của sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra.
Do không duyên nhĩ giới (yếu tố tai) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy nhĩ giới, nên gọi là chỉ bày tướng của nhĩ giới. Không duyên thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra, nên gọi là chỉ bày tướng của thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra.
Do không duyên tỷ giới (yếu tố mũi) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy tỷ giới, nên gọi là chỉ bày tướng của tỷ giới. Không duyên hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra, nên gọi là chỉ bày tướng của hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra.
Do không duyên thiệt giới (yếu tố lưỡi) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy thiệt giới, nên gọi là chỉ bày tướng của thiệt giới. Không duyên vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra, nên gọi là chỉ bày tướng của vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra.
Do không duyên thân giới (yếu tố thân) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy thân giới, nên gọi là chỉ bày tướng của thân giới. Không duyên xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra, nên gọi là chỉ bày tướng của xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra.
Do không duyên ý giới (yếu tố tâm ý) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy ý giới, nên gọi là chỉ bày tướng của ý giới. Không duyên pháp giới (ở đây: yếu tố các đối tượng của ý), ý thức giới, ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra, nên gọi là chỉ bày tướng của pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra.
Do không duyên địa giới (yếu tố đất, tức tính cứng chắc) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy địa giới, nên gọi là chỉ bày tướng của địa giới. Không duyên thủy giới (yếu tố nước, tính ẩm ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố tâm thức) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy thủy, hỏa, phong, không, thức giới, nên gọi là chỉ bày tướng của thủy, hỏa, phong, không, thức giới.
Do không duyên vô minh (sự mê muội không thấy rõ chân lý; là khâu đầu tiên trong mười hai nhân duyên — chuỗi mười hai khâu nối tiếp nhau khiến chúng sinh cứ sống chết luân hồi) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy vô minh, nên gọi là chỉ bày tướng của vô minh. Không duyên hành (những hành động tạo nghiệp), thức (thức tâm đi vào đời mới), danh sắc (phần tinh thần và thể xác lúc mới thành hình), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc với cảnh), thọ (sự cảm nhận), ái (lòng tham luyến), thủ (sự nắm giữ, bám chấp), hữu (sự tồn tại, tạo thành nghiệp cho đời sau), sinh (sự sinh ra), lão tử (già và chết), sầu (buồn rầu), thán (than thở), khổ (đau khổ), ưu (lo âu), não (khổ não trong lòng) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não, nên gọi là chỉ bày tướng của hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não.
Do không duyên bố thí ba-la-mật-đa (hạnh cho đi được tu đến chỗ trọn vẹn) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy bố thí ba-la-mật-đa, nên gọi là chỉ bày tướng của bố thí ba-la-mật-đa. Không duyên tịnh giới (giữ giới luật trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn chịu đựng), tinh tiến (siêng năng không lùi bước), tĩnh lự (thiền định, lắng tâm mà suy xét), bát-nhã (trí tuệ) ba-la-mật-đa mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa, nên gọi là chỉ bày tướng của tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa.
Do không duyên nội không (sáu giác quan bên trong vốn là không, không có thực thể) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy nội không, nên gọi là chỉ bày tướng của nội không. Không duyên ngoại không (sáu cảnh bên ngoài là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều là không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng như Niết-bàn cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không), vô tế không (không có khởi đầu, không có kết thúc nên là không), tán không (các pháp do hợp lại rồi sẽ tan rã nên là không), vô biến dị không (cái không hề đổi khác cũng là không), bản tính không (tính vốn có của các pháp là không), tự tướng không (đặc tính riêng của mỗi pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung như vô thường, khổ cũng là không), nhất thiết pháp không (hết thảy các pháp đều là không), bất khả đắc không (tìm không thể nắm bắt được nên là không), vô tính không (không có thể tính nên là không), tự tính không (tự thể của các pháp là không), vô tính tự tính không (cả cái không có thể tính lẫn tự tính đều là không) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy ngoại không cho đến vô tính tự tính không, nên gọi là chỉ bày tướng của ngoại không cho đến vô tính tự tính không.
Do không duyên chân như (bản thể chân thật, vẫn y như thế không đổi của mọi pháp) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy chân như, nên gọi là chỉ bày tướng của chân như. Không duyên pháp giới (ở đây: cảnh giới bản thể chung của mọi pháp), pháp tính (bản tính thật của các pháp), bất hư vọng tính (tính không giả dối), bất biến dị tính (tính không đổi khác), bình đẳng tính (tính như nhau, không sai biệt), ly sinh tính (tính lìa khỏi sự sinh khởi), pháp định (các pháp vốn được xác định như thế), pháp trụ (các pháp vốn an trụ như thế), thật tế (bờ mé chân thật, chỗ tột cùng của chân lý), hư không giới (cảnh giới như hư không, không ngăn ngại), bất tư nghì giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy pháp giới cho đến bất tư nghì giới, nên gọi là chỉ bày tướng của pháp giới cho đến bất tư nghì giới.
Do không duyên Khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời sống trong luân hồi là khổ) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy Khổ thánh đế, nên gọi là chỉ bày tướng của Khổ thánh đế. Không duyên Tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân gây ra khổ), Diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ, tức Niết-bàn), Đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy Tập, Diệt, Đạo thánh đế, nên gọi là chỉ bày tướng của Tập, Diệt, Đạo thánh đế.
Do không duyên tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc — cõi trời còn thân hình vi tế nhưng đã lìa dục) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy tứ tĩnh lự, nên gọi là chỉ bày tướng của tứ tĩnh lự. Không duyên tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả) và tứ vô sắc định (bốn tầng định cao vượt khỏi mọi hình sắc) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy tứ vô lượng, tứ vô sắc định, nên gọi là chỉ bày tướng của tứ vô lượng, tứ vô sắc định.
Do không duyên bát giải thoát (tám pháp thiền quán giúp thoát khỏi sự trói buộc của tham đắm) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy bát giải thoát, nên gọi là chỉ bày tướng của bát giải thoát. Không duyên bát thắng xứ (tám pháp quán giúp làm chủ, vượt thắng các cảnh), cửu thứ đệ định (chín tầng định nhập lần lượt theo thứ tự liên tiếp), thập biến xứ (mười pháp quán thấy một thứ như đất, nước, màu xanh… trùm khắp mọi nơi) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, nên gọi là chỉ bày tướng của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ.
Do không duyên tứ niệm trụ (bốn pháp an trú sự tỉnh giác: quán thân, quán cảm giác, quán tâm, quán các pháp) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy tứ niệm trụ, nên gọi là chỉ bày tướng của tứ niệm trụ. Không duyên tứ chánh đoạn (bốn sự siêng năng đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa có được sinh, làm cho điều thiện đã có thêm lớn), tứ thần túc (bốn nền tảng đưa đến năng lực thiền định nhiệm mầu: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, suy xét), ngũ căn (năm gốc lành: lòng tin, siêng năng, tỉnh giác, định tâm, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc lành ấy lớn mạnh mà thành), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, tỉnh giác đúng, định tâm đúng) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi, nên gọi là chỉ bày tướng của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi.
Do không duyên không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán các pháp đều là không) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy không giải thoát môn, nên gọi là chỉ bày tướng của không giải thoát môn. Không duyên vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ thấy các pháp không có hình tướng để bám vào) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu, tạo tác gì) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, nên gọi là chỉ bày tướng của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn.
Do không duyên Bồ-tát thập địa (mười giai vị tu chứng của Bồ-tát — người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy Bồ-tát thập địa, nên gọi là chỉ bày tướng của Bồ-tát thập địa.
Do không duyên ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy ngũ nhãn, nên gọi là chỉ bày tướng của ngũ nhãn. Không duyên lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, nghe khắp, biết tâm người khác, biết các đời trước, thấy khắp, dứt sạch phiền não) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy lục thần thông, nên gọi là chỉ bày tướng của lục thần thông.
Do không duyên Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ chỉ Phật mới có) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy Phật thập lực, nên gọi là chỉ bày tướng của Phật thập lực. Không duyên tứ vô sở úy (bốn điều hoàn toàn không sợ hãi khi thuyết pháp), tứ vô ngại giải (bốn sự hiểu biết và tài diễn giải thông suốt không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện thuyết), đại từ (lòng thương yêu lớn, ban niềm vui), đại bi (lòng xót thương lớn, cứu khổ), đại hỷ (niềm vui lớn khi chúng sinh được an vui), đại xả (sự buông xả lớn, bình đẳng không thiên vị), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai khác) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy tứ vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật, nên gọi là chỉ bày tướng của tứ vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật.
Do không duyên vô vong thất pháp (đức không hề quên sót, luôn nhớ rõ không sai lầm) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy vô vong thất pháp, nên gọi là chỉ bày tướng của vô vong thất pháp. Không duyên hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong sự buông xả, bình thản) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy hằng trụ xả tính, nên gọi là chỉ bày tướng của hằng trụ xả tính.
Do không duyên nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp, tức biết lý "không" chung của mọi pháp) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy nhất thiết trí, nên gọi là chỉ bày tướng của nhất thiết trí. Không duyên đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi tướng trạng chung và riêng của tất cả các pháp, tức trí tuệ của Phật) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, nên gọi là chỉ bày tướng của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí.
Do không duyên hết thảy đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì: nhớ giữ trọn vẹn không quên mọi điều đã nghe) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy hết thảy đà-la-ni môn, nên gọi là chỉ bày tướng của hết thảy đà-la-ni môn. Không duyên hết thảy tam-ma-địa môn (các pháp môn thiền định: giữ tâm chuyên chú vào một chỗ) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy hết thảy tam-ma-địa môn, nên gọi là chỉ bày tướng của hết thảy tam-ma-địa môn.
Do không duyên quả Dự lưu (quả vị đầu tiên của bậc Thánh, người mới bước vào dòng Thánh) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy quả Dự lưu, nên gọi là chỉ bày tướng của quả Dự lưu. Không duyên quả Nhất lai (bậc chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả Bất hoàn (bậc không còn trở lại cõi Dục — cõi còn ham muốn), quả A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn sống chết luân hồi) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, nên gọi là chỉ bày tướng của quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán.
Do không duyên Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác — người tự tu tự ngộ vào lúc không có Phật ra đời) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy Độc giác bồ-đề, nên gọi là chỉ bày tướng của Độc giác bồ-đề. Do không duyên hết thảy hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát (các bậc Bồ-tát lớn) mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy hết thảy hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát, nên gọi là chỉ bày tướng của hết thảy hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Do không duyên vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp) của chư Phật mà sinh ra thức, ấy là vì không thấy vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật, nên gọi là chỉ bày tướng của vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật.
Thiện Hiện! Bởi nghĩa như thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ bày cho chư Phật thật tướng (bộ mặt chân thật) của thế gian (cõi đời sinh diệt, tức chính các pháp như sắc… hợp thành), nên gọi là mẹ của chư Phật.
Lại nữa, Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể vì chư Phật mà làm hiện rõ thế gian là không, nên gọi là mẹ của Phật, có thể chỉ bày cho chư Phật thật tướng của thế gian.
— Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể vì chư Phật mà làm hiện rõ thế gian là không?
— Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể vì chư Phật mà làm hiện rõ thế gian sắc là không; làm hiện rõ thế gian thọ, tưởng, hành, thức là không. Làm hiện rõ thế gian nhãn xứ là không; làm hiện rõ thế gian nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là không. Làm hiện rõ thế gian sắc xứ là không; làm hiện rõ thế gian thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là không. Làm hiện rõ thế gian nhãn giới là không; làm hiện rõ thế gian sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra là không. Làm hiện rõ thế gian nhĩ giới là không; làm hiện rõ thế gian thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra là không. Làm hiện rõ thế gian tỷ giới là không; làm hiện rõ thế gian hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra là không. Làm hiện rõ thế gian thiệt giới là không; làm hiện rõ thế gian vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra là không. Làm hiện rõ thế gian thân giới là không; làm hiện rõ thế gian xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra là không. Làm hiện rõ thế gian ý giới là không; làm hiện rõ thế gian pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra là không. Làm hiện rõ thế gian địa giới là không; làm hiện rõ thế gian thủy, hỏa, phong, không, thức giới là không.
Làm hiện rõ thế gian vô minh là không; làm hiện rõ thế gian hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não là không. Làm hiện rõ thế gian bố thí ba-la-mật-đa là không; làm hiện rõ thế gian tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là không. Làm hiện rõ thế gian nội không là không; làm hiện rõ thế gian ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không là không. Làm hiện rõ thế gian chân như là không; làm hiện rõ thế gian pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới là không. Làm hiện rõ thế gian Khổ thánh đế là không; làm hiện rõ thế gian Tập, Diệt, Đạo thánh đế là không.
Làm hiện rõ thế gian tứ tĩnh lự là không; làm hiện rõ thế gian tứ vô lượng, tứ vô sắc định là không. Làm hiện rõ thế gian bát giải thoát là không; làm hiện rõ thế gian bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ là không. Làm hiện rõ thế gian tứ niệm trụ là không; làm hiện rõ thế gian tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi là không. Làm hiện rõ thế gian không giải thoát môn là không; làm hiện rõ thế gian vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là không. Làm hiện rõ thế gian Bồ-tát thập địa là không. Làm hiện rõ thế gian ngũ nhãn là không. Làm hiện rõ thế gian lục thần thông là không. Làm hiện rõ thế gian Phật thập lực là không; làm hiện rõ thế gian tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật là không. Làm hiện rõ thế gian vô vong thất pháp là không. Làm hiện rõ thế gian hằng trụ xả tính là không. Làm hiện rõ thế gian nhất thiết trí là không; làm hiện rõ thế gian đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là không. Làm hiện rõ thế gian hết thảy đà-la-ni môn là không. Làm hiện rõ thế gian hết thảy tam-ma-địa môn là không. Làm hiện rõ thế gian quả Dự lưu là không; làm hiện rõ thế gian quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán là không. Làm hiện rõ thế gian Độc giác bồ-đề là không. Làm hiện rõ thế gian hết thảy hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát là không. Làm hiện rõ thế gian vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật là không.
Thiện Hiện! Bởi nghĩa như thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ bày cho chư Phật thật tướng của thế gian, nên gọi là mẹ của chư Phật.
Lại nữa, Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể khiến cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: Như Lai — bậc đến từ chân như; Ứng — bậc đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác — bậc giác ngộ chân chính, trọn khắp) làm cho các thế gian cảm nhận thế gian là không, nhận biết thế gian là không, suy xét thế gian là không, hiểu rõ thế gian là không. Thiện Hiện! Bởi nghĩa như thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ bày cho chư Phật thật tướng của thế gian, nên gọi là mẹ của chư Phật.
Lại nữa, Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không (tướng trạng trống rỗng, không có thực thể) của thế gian, nên gọi là mẹ của chư Phật, có thể chỉ bày cho chư Phật thật tướng của thế gian.
— Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian?
— Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian sắc, tướng không của thế gian thọ, tưởng, hành, thức. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian nhãn xứ, tướng không của thế gian nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian sắc xứ, tướng không của thế gian thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian nhãn giới, tướng không của thế gian sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian nhĩ giới, tướng không của thế gian thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian tỷ giới, tướng không của thế gian hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian thiệt giới, tướng không của thế gian vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian thân giới, tướng không của thế gian xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian ý giới, tướng không của thế gian pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian địa giới, tướng không của thế gian thủy, hỏa, phong, không, thức giới.
Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian vô minh, tướng không của thế gian hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian bố thí ba-la-mật-đa, tướng không của thế gian tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian nội không, tướng không của thế gian ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian chân như, tướng không của thế gian pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian Khổ thánh đế, tướng không của thế gian Tập, Diệt, Đạo thánh đế.
Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian tứ tĩnh lự, tướng không của thế gian tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian bát giải thoát, tướng không của thế gian bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian tứ niệm trụ, tướng không của thế gian tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian không giải thoát môn, tướng không của thế gian vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian Bồ-tát thập địa. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian ngũ nhãn, tướng không của thế gian lục thần thông. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian Phật thập lực, tướng không của thế gian tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian vô vong thất pháp, tướng không của thế gian hằng trụ xả tính. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian nhất thiết trí, tướng không của thế gian đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian hết thảy đà-la-ni môn, tướng không của thế gian hết thảy tam-ma-địa môn. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian quả Dự lưu, tướng không của thế gian quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian Độc giác bồ-đề. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian hết thảy hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng không của thế gian vô thượng chánh đẳng bồ-đề.
Thiện Hiện! Bởi nghĩa như thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ bày cho chư Phật thật tướng của thế gian, nên gọi là mẹ của chư Phật.
Lại nữa, Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị (không thể suy nghĩ, bàn luận cho tới được) của thế gian, nên gọi là mẹ của chư Phật, có thể chỉ bày cho chư Phật thật tướng của thế gian.
— Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian?
— Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian sắc, tướng bất khả tư nghị của thế gian thọ, tưởng, hành, thức. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian nhãn xứ, tướng bất khả tư nghị của thế gian nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian sắc xứ, tướng bất khả tư nghị của thế gian thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian nhãn giới, tướng bất khả tư nghị của thế gian sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian nhĩ giới, tướng bất khả tư nghị của thế gian thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian tỷ giới, tướng bất khả tư nghị của thế gian hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian thiệt giới, tướng bất khả tư nghị của thế gian vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian thân giới, tướng bất khả tư nghị của thế gian xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian ý giới, tướng bất khả tư nghị của thế gian pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian địa giới, tướng bất khả tư nghị của thế gian thủy, hỏa, phong, không, thức giới.
Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian vô minh, tướng bất khả tư nghị của thế gian hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian bố thí ba-la-mật-đa, tướng bất khả tư nghị của thế gian tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian nội không, tướng bất khả tư nghị của thế gian ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian chân như, tướng bất khả tư nghị của thế gian pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian Khổ thánh đế, tướng bất khả tư nghị của thế gian Tập, Diệt, Đạo thánh đế.
Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian tứ tĩnh lự, tướng bất khả tư nghị của thế gian tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian bát giải thoát, tướng bất khả tư nghị của thế gian bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian tứ niệm trụ, tướng bất khả tư nghị của thế gian tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian không giải thoát môn, tướng bất khả tư nghị của thế gian vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian Bồ-tát thập địa. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian ngũ nhãn, tướng bất khả tư nghị của thế gian lục thần thông. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian Phật thập lực, tướng bất khả tư nghị của thế gian tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian vô vong thất pháp, tướng bất khả tư nghị của thế gian hằng trụ xả tính. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian nhất thiết trí, tướng bất khả tư nghị của thế gian đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian hết thảy đà-la-ni môn, tướng bất khả tư nghị của thế gian hết thảy tam-ma-địa môn. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian quả Dự lưu, tướng bất khả tư nghị của thế gian quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian Độc giác bồ-đề. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian hết thảy hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng bất khả tư nghị của thế gian vô thượng chánh đẳng bồ-đề.
Thiện Hiện! Bởi nghĩa như thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ bày cho chư Phật thật tướng của thế gian, nên gọi là mẹ của chư Phật.
Lại nữa, Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly (tướng xa lìa: các pháp vốn tách lìa, không có tự thể, không dính mắc vào đâu) của thế gian, nên gọi là mẹ của chư Phật, có thể chỉ bày cho chư Phật thật tướng của thế gian.
— Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian?
— Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian sắc, tướng viễn ly của thế gian thọ, tưởng, hành, thức. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian nhãn xứ, tướng viễn ly của thế gian nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian sắc xứ, tướng viễn ly của thế gian thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian nhãn giới, tướng viễn ly của thế gian sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian nhĩ giới, tướng viễn ly của thế gian thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian tỷ giới, tướng viễn ly của thế gian hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian thiệt giới, tướng viễn ly của thế gian vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian thân giới, tướng viễn ly của thế gian xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian ý giới, tướng viễn ly của thế gian pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian địa giới, tướng viễn ly của thế gian thủy, hỏa, phong, không, thức giới.
Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian vô minh, tướng viễn ly của thế gian hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian bố thí ba-la-mật-đa, tướng viễn ly của thế gian tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian nội không, tướng viễn ly của thế gian ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian chân như, tướng viễn ly của thế gian pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian Khổ thánh đế, tướng viễn ly của thế gian Tập, Diệt, Đạo thánh đế.
Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian tứ tĩnh lự, tướng viễn ly của thế gian tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian bát giải thoát, tướng viễn ly của thế gian bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian tứ niệm trụ, tướng viễn ly của thế gian tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian không giải thoát môn, tướng viễn ly của thế gian vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian Bồ-tát thập địa. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian ngũ nhãn, tướng viễn ly của thế gian lục thần thông. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian Phật thập lực, tướng viễn ly của thế gian tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian vô vong thất pháp, tướng viễn ly của thế gian hằng trụ xả tính. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian nhất thiết trí, tướng viễn ly của thế gian đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian hết thảy đà-la-ni môn, tướng viễn ly của thế gian hết thảy tam-ma-địa môn. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian quả Dự lưu, tướng viễn ly của thế gian quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian Độc giác bồ-đề. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian hết thảy hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng viễn ly của thế gian vô thượng chánh đẳng bồ-đề.
Thiện Hiện! Bởi nghĩa như thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ bày cho chư Phật thật tướng của thế gian, nên gọi là mẹ của chư Phật.
Lại nữa, Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh (vắng lặng, dứt hết mọi xao động, mọi phiền não) của thế gian, nên gọi là mẹ của chư Phật, có thể chỉ bày cho chư Phật thật tướng của thế gian.
— Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian?
— Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian sắc, tướng tịch tĩnh của thế gian thọ, tưởng, hành, thức. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian nhãn xứ, tướng tịch tĩnh của thế gian nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian sắc xứ, tướng tịch tĩnh của thế gian thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian nhãn giới, tướng tịch tĩnh của thế gian sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian nhĩ giới, tướng tịch tĩnh của thế gian thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian tỷ giới, tướng tịch tĩnh của thế gian hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian thiệt giới, tướng tịch tĩnh của thế gian vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian thân giới, tướng tịch tĩnh của thế gian xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian ý giới, tướng tịch tĩnh của thế gian pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian địa giới, tướng tịch tĩnh của thế gian thủy, hỏa, phong, không, thức giới.
Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian vô minh, tướng tịch tĩnh của thế gian hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian bố thí ba-la-mật-đa, tướng tịch tĩnh của thế gian tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian nội không, tướng tịch tĩnh của thế gian ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian chân như, tướng tịch tĩnh của thế gian pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian Khổ thánh đế, tướng tịch tĩnh của thế gian Tập, Diệt, Đạo thánh đế.
Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian tứ tĩnh lự, tướng tịch tĩnh của thế gian tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian bát giải thoát, tướng tịch tĩnh của thế gian bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian tứ niệm trụ, tướng tịch tĩnh của thế gian tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian không giải thoát môn, tướng tịch tĩnh của thế gian vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian Bồ-tát thập địa. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian ngũ nhãn, tướng tịch tĩnh của thế gian lục thần thông. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian Phật thập lực, tướng tịch tĩnh của thế gian tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian vô vong thất pháp, tướng tịch tĩnh của thế gian hằng trụ xả tính. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian nhất thiết trí, tướng tịch tĩnh của thế gian đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian hết thảy đà-la-ni môn, tướng tịch tĩnh của thế gian hết thảy tam-ma-địa môn. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian quả Dự lưu, tướng tịch tĩnh của thế gian quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian Độc giác bồ-đề. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian hết thảy hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tịch tĩnh của thế gian vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật.
Thiện Hiện! Bởi nghĩa như thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ bày cho chư Phật thật tướng của thế gian, nên gọi là mẹ của chư Phật.
Lại nữa, Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không (tướng rốt ráo trống rỗng, hoàn toàn không có thực thể) của thế gian, nên gọi là mẹ của chư Phật, có thể chỉ bày cho chư Phật thật tướng của thế gian.
— Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian?
— Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian sắc, tướng tất cánh không của thế gian thọ, tưởng, hành, thức. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian nhãn xứ, tướng tất cánh không của thế gian nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian sắc xứ, tướng tất cánh không của thế gian thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian nhãn giới, tướng tất cánh không của thế gian sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian nhĩ giới, tướng tất cánh không của thế gian thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian tỷ giới, tướng tất cánh không của thế gian hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian thiệt giới, tướng tất cánh không của thế gian vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian thân giới, tướng tất cánh không của thế gian xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian ý giới, tướng tất cánh không của thế gian pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian địa giới, tướng tất cánh không của thế gian thủy, hỏa, phong, không, thức giới.
Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian vô minh, tướng tất cánh không của thế gian hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian bố thí ba-la-mật-đa, tướng tất cánh không của thế gian tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian nội không, tướng tất cánh không của thế gian ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian chân như, tướng tất cánh không của thế gian pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian Khổ thánh đế, tướng tất cánh không của thế gian Tập, Diệt, Đạo thánh đế.
Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian tứ tĩnh lự, tướng tất cánh không của thế gian tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian bát giải thoát, tướng tất cánh không của thế gian bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian tứ niệm trụ, tướng tất cánh không của thế gian tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian không giải thoát môn, tướng tất cánh không của thế gian vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian Bồ-tát thập địa. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian ngũ nhãn, tướng tất cánh không của thế gian lục thần thông. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian Phật thập lực, tướng tất cánh không của thế gian tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian vô vong thất pháp, tướng tất cánh không của thế gian hằng trụ xả tính. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian nhất thiết trí, tướng tất cánh không của thế gian đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian hết thảy đà-la-ni môn, tướng tất cánh không của thế gian hết thảy tam-ma-địa môn. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian quả Dự lưu, tướng tất cánh không của thế gian quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian Độc giác bồ-đề. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian hết thảy hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng tất cánh không của thế gian vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật.
Thiện Hiện! Bởi nghĩa như thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ bày cho chư Phật thật tướng của thế gian, nên gọi là mẹ của chư Phật.
Lại nữa, Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không (tướng trống rỗng vì không hề có thể tính riêng, tự tồn tại) của thế gian, nên gọi là mẹ của chư Phật, có thể chỉ bày cho chư Phật thật tướng của thế gian.
— Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian?
— Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian sắc, tướng vô tính không của thế gian thọ, tưởng, hành, thức. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian nhãn xứ, tướng vô tính không của thế gian nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian sắc xứ, tướng vô tính không của thế gian thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian nhãn giới, tướng vô tính không của thế gian sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian nhĩ giới, tướng vô tính không của thế gian thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian tỷ giới, tướng vô tính không của thế gian hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian thiệt giới, tướng vô tính không của thế gian vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian thân giới, tướng vô tính không của thế gian xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian ý giới, tướng vô tính không của thế gian pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian địa giới, tướng vô tính không của thế gian thủy, hỏa, phong, không, thức giới.
Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian vô minh, tướng vô tính không của thế gian hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian bố thí ba-la-mật-đa, tướng vô tính không của thế gian tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian nội không, tướng vô tính không của thế gian ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian chân như, tướng vô tính không của thế gian pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian Khổ thánh đế, tướng vô tính không của thế gian Tập, Diệt, Đạo thánh đế.
Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian tứ tĩnh lự, tướng vô tính không của thế gian tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian bát giải thoát, tướng vô tính không của thế gian bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian tứ niệm trụ, tướng vô tính không của thế gian tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian không giải thoát môn, tướng vô tính không của thế gian vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian Bồ-tát thập địa. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian ngũ nhãn, tướng vô tính không của thế gian lục thần thông. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian Phật thập lực, tướng vô tính không của thế gian tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian vô vong thất pháp, tướng vô tính không của thế gian hằng trụ xả tính. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian nhất thiết trí, tướng vô tính không của thế gian đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian hết thảy đà-la-ni môn, tướng vô tính không của thế gian hết thảy tam-ma-địa môn. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian quả Dự lưu, tướng vô tính không của thế gian quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian Độc giác bồ-đề. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian hết thảy hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Có thể chỉ bày cho chư Phật tướng vô tính không của thế gian vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật.
Thiện Hiện! Bởi nghĩa như thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ bày cho chư Phật thật tướng của thế gian, nên gọi là mẹ của chư Phật.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm lẻ bảy.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm lẻ tám.
Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video