Thiên 346 — Hội 1 · Phẩm 45 Bạn lành chân thật · phần 2

 Phần thứ nhất, phẩm "Bạn lành chân thật", thứ bốn mươi lăm, đoạn hai.

 Bấy giờ cụ thọ (tiếng tôn xưng dành cho vị tăng có đức hạnh, nghĩa là bậc trọn đủ tuổi thọ của trí tuệ) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lẽ Không) lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), các vị Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn: người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu giúp mọi chúng sinh) làm được việc khó. Ngay giữa tự tính không (tự thân vốn trống rỗng, không có thực thể riêng cố định) của tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần), các ngài vẫn mong cầu Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật), muốn chứng đắc Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề."

 Phật dạy: "Này Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Các vị Bồ-tát ma-ha-tát làm được việc khó. Ngay giữa tự tính không của tất cả các pháp, các ngài vẫn mong cầu Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề, muốn chứng đắc Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề.

 Này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát ma-ha-tát tuy biết tất cả các pháp đều như trò ảo thuật, như giấc mộng, như tiếng vang, như bóng trong gương, như bóng sáng, như dương diễm (ảo ảnh hơi nắng, nhìn xa tưởng là nước), như những việc do phép biến hóa tạo ra, như thành Tầm Hương (thành của thần Càn-thát-bà, tức ảo ảnh lâu đài hiện trên trời hay trên biển, thấy mà không có thật), tự tính đều là không, nhưng vẫn phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề:
- để thế gian được nghĩa lợi (điều lợi chân chính, hợp đạo lý);
- để thế gian được lợi ích;
- để thế gian được an vui;
- để cứu vớt các thế gian;
- để làm chỗ nương tựa cho thế gian;
- để làm nhà cửa che chở cho thế gian;
- để làm con đường rốt ráo cho thế gian;
- để làm bãi cồn giữa dòng cho thế gian (chỗ đứng an toàn giữa dòng nước sinh tử);
- để làm ánh sáng cho thế gian;
- để làm ngọn đèn, bó đuốc cho thế gian;
- để làm người dẫn đường cho thế gian;
- để làm vị tướng soái dẫn dắt thế gian;
- để làm nơi thế gian hướng về."

 Cụ thọ Thiện Hiện thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn thế gian được nghĩa lợi mà phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề?"

 Phật dạy: "Này Thiện Hiện, Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn giải thoát tất cả hữu tình (chúng sinh có tâm thức, có tình cảm) khỏi mọi khổ não, nên tu hạnh bố thí (đem của cải, giáo pháp, sự che chở cho người khác) mà phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề. Vì muốn giải thoát tất cả hữu tình khỏi mọi khổ não, nên tu hạnh tịnh giới (giữ giới luật trong sạch) mà phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề. Vì muốn giải thoát tất cả hữu tình khỏi mọi khổ não, nên tu hạnh an nhẫn (nhẫn nhịn, chịu đựng điều trái ý mà tâm vẫn yên) mà phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề. Vì muốn giải thoát tất cả hữu tình khỏi mọi khổ não, nên tu hạnh tinh tiến (siêng năng làm điều lành, không biếng nhác) mà phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề. Vì muốn giải thoát tất cả hữu tình khỏi mọi khổ não, nên tu hạnh tĩnh lự (thiền định, giữ tâm lắng yên chuyên nhất) mà phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề. Vì muốn giải thoát tất cả hữu tình khỏi mọi khổ não, nên tu hạnh bát-nhã (trí tuệ thấu suốt thực chất của mọi pháp) mà phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề. Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn thế gian được nghĩa lợi mà phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề."

 Cụ thọ Thiện Hiện thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn thế gian được lợi ích mà phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề?"

 Phật dạy: "Này Thiện Hiện, Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn kéo các hữu tình ra khỏi nỗi sợ hãi trong năm nẻo (năm cõi tái sinh: địa ngục, quỷ đói, súc sinh, loài người, cõi trời), đặt họ lên bờ bên kia của Niết-bàn (cảnh giới dứt hết phiền não, khổ đau, thoát khỏi vòng sinh tử) không còn sợ hãi, nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề. Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn thế gian được lợi ích mà phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề."

 Cụ thọ Thiện Hiện thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn thế gian được an vui mà phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề?"

 Phật dạy: "Này Thiện Hiện, Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn kéo các hữu tình ra khỏi lo buồn, khổ sở, sầu muộn, phiền não, đặt họ lên bờ bên kia Niết-bàn yên ổn, nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề. Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn thế gian được an vui mà phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề."

 Cụ thọ Thiện Hiện thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn cứu vớt các thế gian mà phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề?"

 Phật dạy: "Này Thiện Hiện, Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn kéo hữu tình ra khỏi mọi khổ đau của sinh tử (vòng sinh ra rồi chết đi, chết đi rồi sinh lại mãi không dứt) mà phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề. Khi đạt được giác ngộ, các ngài mới có thể nói đúng như thật về phương pháp dứt khổ. Hữu tình nghe xong, nương theo giáo pháp Ba thừa (ba cỗ xe đưa người đến giải thoát: Thanh văn thừa – nghe lời Phật dạy mà tu; Độc giác thừa – tự quán nhân duyên mà ngộ; Bồ-tát thừa – tu để thành Phật và cứu độ chúng sinh), tu hành dần dần theo thứ lớp mà được giải thoát. Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn cứu vớt các thế gian mà phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề."

 Cụ thọ Thiện Hiện thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn làm chỗ nương tựa cho thế gian mà phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề?"

 Phật dạy: "Này Thiện Hiện, Bồ-tát ma-ha-tát muốn cho tất cả hữu tình – những kẻ phải chịu sinh, già, bệnh, chết, sầu, than, khổ, lo, não – được giải thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết, sầu, than, khổ, lo, não, an trú trong cõi Niết-bàn vô dư y (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác hay bất cứ chỗ dựa nào của sinh tử), nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề. Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn làm chỗ nương tựa cho thế gian mà phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề."

 Cụ thọ Thiện Hiện thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn làm nhà cửa che chở cho thế gian mà phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề?"

 Phật dạy: "Này Thiện Hiện, Bồ-tát ma-ha-tát muốn nói cho hữu tình biết rằng tất cả các pháp đều không hòa hợp (không kết hợp, dính liền với nhau thành một khối có thật), nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề. Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn làm nhà cửa che chở cho thế gian mà phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề."

 Thiện Hiện lại thưa: "Bạch Thế Tôn, thế nào là tất cả các pháp đều không hòa hợp?"

 Phật dạy: "Này Thiện Hiện, sắc (hình sắc, vật chất, kể cả thân thể) không hòa hợp tức là sắc không tương thuộc (không ràng buộc, lệ thuộc vào cái gì khác). Sắc không tương thuộc tức là sắc không sinh. Sắc không sinh tức là sắc không diệt (không mất đi). Sắc không diệt tức là sắc không hòa hợp. Thọ (cảm nhận khổ, vui, hoặc không khổ không vui), tưởng (sự nhận biết, hình dung), hành (các hoạt động tâm ý tạo tác), thức (sự phân biệt, nhận biết) – năm thứ sắc, thọ, tưởng, hành, thức này hợp lại gọi là năm uẩn, tức năm nhóm cấu thành con người – không hòa hợp tức là thọ, tưởng, hành, thức không tương thuộc. Thọ, tưởng, hành, thức không tương thuộc tức là thọ, tưởng, hành, thức không sinh. Thọ, tưởng, hành, thức không sinh tức là thọ, tưởng, hành, thức không diệt. Thọ, tưởng, hành, thức không diệt tức là thọ, tưởng, hành, thức không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, nhãn xứ (con mắt, xét như chỗ dựa để sinh ra cái thấy; "xứ" là chỗ nương sinh ra nhận thức) không hòa hợp tức là nhãn xứ không tương thuộc. Nhãn xứ không tương thuộc tức là nhãn xứ không sinh. Nhãn xứ không sinh tức là nhãn xứ không diệt. Nhãn xứ không diệt tức là nhãn xứ không hòa hợp. Nhĩ xứ (tai), tị xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (tâm ý) không hòa hợp tức là nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ không tương thuộc. Nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ không tương thuộc tức là nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ không sinh. Nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ không sinh tức là nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ không diệt. Nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ không diệt tức là nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, sắc xứ (hình dáng, màu sắc – đối tượng của mắt) không hòa hợp tức là sắc xứ không tương thuộc. Sắc xứ không tương thuộc tức là sắc xứ không sinh. Sắc xứ không sinh tức là sắc xứ không diệt. Sắc xứ không diệt tức là sắc xứ không hòa hợp. Thanh xứ (âm thanh – đối tượng của tai), hương xứ (mùi – đối tượng của mũi), vị xứ (vị – đối tượng của lưỡi), xúc xứ (cảm giác đụng chạm – đối tượng của thân), pháp xứ (ý niệm, khái niệm – đối tượng của ý) không hòa hợp tức là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không tương thuộc. Thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không tương thuộc tức là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không sinh. Thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không sinh tức là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không diệt. Thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không diệt tức là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, nhãn giới (con mắt, xét như một yếu tố trong mười tám yếu tố cấu thành sự nhận biết; "giới" là yếu tố, phạm vi) không hòa hợp tức là nhãn giới không tương thuộc. Nhãn giới không tương thuộc tức là nhãn giới không sinh. Nhãn giới không sinh tức là nhãn giới không diệt. Nhãn giới không diệt tức là nhãn giới không hòa hợp. Sắc giới (ở đây là hình sắc làm đối tượng của mắt), nhãn thức giới (cái biết sinh ra nhờ mắt), nhãn xúc (sự gặp gỡ giữa mắt, hình sắc và cái biết của mắt), cùng các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên (điều kiện) mà sinh ra, không hòa hợp tức là sắc giới cho đến các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra không tương thuộc. Sắc giới cho đến các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra không tương thuộc tức là sắc giới cho đến các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra không sinh. Sắc giới cho đến các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra không sinh tức là sắc giới cho đến các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra không diệt. Sắc giới cho đến các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra không diệt tức là sắc giới cho đến các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, nhĩ giới (tai) không hòa hợp tức là nhĩ giới không tương thuộc. Nhĩ giới không tương thuộc tức là nhĩ giới không sinh. Nhĩ giới không sinh tức là nhĩ giới không diệt. Nhĩ giới không diệt tức là nhĩ giới không hòa hợp. Thanh giới (âm thanh), nhĩ thức giới (cái biết sinh ra nhờ tai), nhĩ xúc (sự gặp gỡ giữa tai, âm thanh và cái biết của tai), cùng các cảm thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra, không hòa hợp tức là thanh giới cho đến các cảm thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra không tương thuộc. Thanh giới cho đến các cảm thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra không tương thuộc tức là thanh giới cho đến các cảm thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra không sinh. Thanh giới cho đến các cảm thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra không sinh tức là thanh giới cho đến các cảm thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra không diệt. Thanh giới cho đến các cảm thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra không diệt tức là thanh giới cho đến các cảm thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, tị giới (mũi) không hòa hợp tức là tị giới không tương thuộc. Tị giới không tương thuộc tức là tị giới không sinh. Tị giới không sinh tức là tị giới không diệt. Tị giới không diệt tức là tị giới không hòa hợp. Hương giới (mùi), tị thức giới (cái biết sinh ra nhờ mũi), tị xúc (sự gặp gỡ giữa mũi, mùi và cái biết của mũi), cùng các cảm thọ do tị xúc làm duyên sinh ra, không hòa hợp tức là hương giới cho đến các cảm thọ do tị xúc làm duyên sinh ra không tương thuộc. Hương giới cho đến các cảm thọ do tị xúc làm duyên sinh ra không tương thuộc tức là hương giới cho đến các cảm thọ do tị xúc làm duyên sinh ra không sinh. Hương giới cho đến các cảm thọ do tị xúc làm duyên sinh ra không sinh tức là hương giới cho đến các cảm thọ do tị xúc làm duyên sinh ra không diệt. Hương giới cho đến các cảm thọ do tị xúc làm duyên sinh ra không diệt tức là hương giới cho đến các cảm thọ do tị xúc làm duyên sinh ra không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, thiệt giới (lưỡi) không hòa hợp tức là thiệt giới không tương thuộc. Thiệt giới không tương thuộc tức là thiệt giới không sinh. Thiệt giới không sinh tức là thiệt giới không diệt. Thiệt giới không diệt tức là thiệt giới không hòa hợp. Vị giới (vị), thiệt thức giới (cái biết sinh ra nhờ lưỡi), thiệt xúc (sự gặp gỡ giữa lưỡi, vị và cái biết của lưỡi), cùng các cảm thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra, không hòa hợp tức là vị giới cho đến các cảm thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra không tương thuộc. Vị giới cho đến các cảm thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra không tương thuộc tức là vị giới cho đến các cảm thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra không sinh. Vị giới cho đến các cảm thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra không sinh tức là vị giới cho đến các cảm thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra không diệt. Vị giới cho đến các cảm thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra không diệt tức là vị giới cho đến các cảm thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, thân giới (thân) không hòa hợp tức là thân giới không tương thuộc. Thân giới không tương thuộc tức là thân giới không sinh. Thân giới không sinh tức là thân giới không diệt. Thân giới không diệt tức là thân giới không hòa hợp. Xúc giới (cảm giác đụng chạm), thân thức giới (cái biết sinh ra nhờ thân), thân xúc (sự gặp gỡ giữa thân, vật chạm và cái biết của thân), cùng các cảm thọ do thân xúc làm duyên sinh ra, không hòa hợp tức là xúc giới cho đến các cảm thọ do thân xúc làm duyên sinh ra không tương thuộc. Xúc giới cho đến các cảm thọ do thân xúc làm duyên sinh ra không tương thuộc tức là xúc giới cho đến các cảm thọ do thân xúc làm duyên sinh ra không sinh. Xúc giới cho đến các cảm thọ do thân xúc làm duyên sinh ra không sinh tức là xúc giới cho đến các cảm thọ do thân xúc làm duyên sinh ra không diệt. Xúc giới cho đến các cảm thọ do thân xúc làm duyên sinh ra không diệt tức là xúc giới cho đến các cảm thọ do thân xúc làm duyên sinh ra không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, ý giới (tâm ý) không hòa hợp tức là ý giới không tương thuộc. Ý giới không tương thuộc tức là ý giới không sinh. Ý giới không sinh tức là ý giới không diệt. Ý giới không diệt tức là ý giới không hòa hợp. Pháp giới (ở đây là các ý niệm, khái niệm làm đối tượng của ý), ý thức giới (cái biết sinh ra nhờ ý), ý xúc (sự gặp gỡ giữa ý, đối tượng và cái biết của ý), cùng các cảm thọ do ý xúc làm duyên sinh ra, không hòa hợp tức là pháp giới cho đến các cảm thọ do ý xúc làm duyên sinh ra không tương thuộc. Pháp giới cho đến các cảm thọ do ý xúc làm duyên sinh ra không tương thuộc tức là pháp giới cho đến các cảm thọ do ý xúc làm duyên sinh ra không sinh. Pháp giới cho đến các cảm thọ do ý xúc làm duyên sinh ra không sinh tức là pháp giới cho đến các cảm thọ do ý xúc làm duyên sinh ra không diệt. Pháp giới cho đến các cảm thọ do ý xúc làm duyên sinh ra không diệt tức là pháp giới cho đến các cảm thọ do ý xúc làm duyên sinh ra không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) không hòa hợp tức là địa giới không tương thuộc. Địa giới không tương thuộc tức là địa giới không sinh. Địa giới không sinh tức là địa giới không diệt. Địa giới không diệt tức là địa giới không hòa hợp. Thủy giới (yếu tố nước, tính ẩm ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố tâm thức) không hòa hợp tức là thủy, hỏa, phong, không, thức giới không tương thuộc. Thủy, hỏa, phong, không, thức giới không tương thuộc tức là thủy, hỏa, phong, không, thức giới không sinh. Thủy, hỏa, phong, không, thức giới không sinh tức là thủy, hỏa, phong, không, thức giới không diệt. Thủy, hỏa, phong, không, thức giới không diệt tức là thủy, hỏa, phong, không, thức giới không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý – mắt xích đầu tiên trong mười hai nhân duyên, tức chuỗi mười hai khâu nối nhau gây ra vòng sinh tử) không hòa hợp tức là vô minh không tương thuộc. Vô minh không tương thuộc tức là vô minh không sinh. Vô minh không sinh tức là vô minh không diệt. Vô minh không diệt tức là vô minh không hòa hợp. Hành (những tạo tác của thân, miệng, ý do mê muội), thức (tâm thức đi vào đời sống mới), danh sắc (phần tinh thần và thể xác ban đầu), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc với cảnh), thọ (cảm nhận), ái (lòng tham luyến), thủ (sự níu giữ, chấp lấy), hữu (sự hình thành nghiệp dẫn tới đời sau), sinh (sự ra đời), lão tử (già và chết) cùng sầu, than, khổ, lo, não không hòa hợp tức là hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, lo, não không tương thuộc. Hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, lo, não không tương thuộc tức là hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, lo, não không sinh. Hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, lo, não không sinh tức là hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, lo, não không diệt. Hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, lo, não không diệt tức là hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, lo, não không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, bố thí ba-la-mật-đa (hạnh bố thí trọn vẹn; "ba-la-mật-đa" nghĩa là pháp tu đến bờ bên kia, tức hạnh tu viên mãn đưa đến giác ngộ) không hòa hợp tức là bố thí ba-la-mật-đa không tương thuộc. Bố thí ba-la-mật-đa không tương thuộc tức là bố thí ba-la-mật-đa không sinh. Bố thí ba-la-mật-đa không sinh tức là bố thí ba-la-mật-đa không diệt. Bố thí ba-la-mật-đa không diệt tức là bố thí ba-la-mật-đa không hòa hợp. Tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa không hòa hợp tức là tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa không tương thuộc. Tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa không tương thuộc tức là tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa không sinh. Tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa không sinh tức là tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa không diệt. Tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa không diệt tức là tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, nội không (các giác quan bên trong như mắt, tai… vốn là không) không hòa hợp tức là nội không không tương thuộc. Nội không không tương thuộc tức là nội không không sinh. Nội không không sinh tức là nội không không diệt. Nội không không diệt tức là nội không không hòa hợp. Ngoại không (các cảnh bên ngoài như hình sắc, âm thanh… vốn là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều là không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (không gian mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức Niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có đầu, không có cuối, là không), tán không (các pháp vốn rời rạc, tan tác, là không), vô biến dị không (cái không đổi khác cũng là không), bản tính không (bản tính vốn có của các pháp là không), tự tướng không (đặc điểm riêng của mỗi pháp là không), cộng tướng không (đặc điểm chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều là không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được, là không), vô tính không (không có tự tính, là không), tự tính không (tự tính vốn là không), vô tính tự tính không (cả cái không có tự tính lẫn tự tính đều là không) không hòa hợp tức là ngoại không cho đến vô tính tự tính không không tương thuộc. Ngoại không cho đến vô tính tự tính không không tương thuộc tức là ngoại không cho đến vô tính tự tính không không sinh. Ngoại không cho đến vô tính tự tính không không sinh tức là ngoại không cho đến vô tính tự tính không không diệt. Ngoại không cho đến vô tính tự tính không không diệt tức là ngoại không cho đến vô tính tự tính không không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, chân như (tính chân thật, như vậy, không bao giờ thay đổi của mọi pháp) không hòa hợp tức là chân như không tương thuộc. Chân như không tương thuộc tức là chân như không sinh. Chân như không sinh tức là chân như không diệt. Chân như không diệt tức là chân như không hòa hợp. Pháp giới (ở đây là cảnh giới bản thể chân thật của mọi pháp), pháp tính (bản tính của các pháp), bất hư vọng tính (tính không hư dối), bất biến dị tính (tính không đổi khác), bình đẳng tính (tính bình đẳng như nhau), ly sinh tính (tính lìa khỏi sự sinh khởi), pháp định (tính nhất định, không lay chuyển của pháp), pháp trụ (pháp an trụ vững bền), thực tế (chỗ tận cùng chân thật của thực tại), hư không giới (cảnh giới rộng không như hư không), bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn) không hòa hợp tức là pháp giới cho đến bất tư nghị giới không tương thuộc. Pháp giới cho đến bất tư nghị giới không tương thuộc tức là pháp giới cho đến bất tư nghị giới không sinh. Pháp giới cho đến bất tư nghị giới không sinh tức là pháp giới cho đến bất tư nghị giới không diệt. Pháp giới cho đến bất tư nghị giới không diệt tức là pháp giới cho đến bất tư nghị giới không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, Khổ thánh đế (chân lý cao quý về sự khổ của đời sống) không hòa hợp tức là Khổ thánh đế không tương thuộc. Khổ thánh đế không tương thuộc tức là Khổ thánh đế không sinh. Khổ thánh đế không sinh tức là Khổ thánh đế không diệt. Khổ thánh đế không diệt tức là Khổ thánh đế không hòa hợp. Tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), Diệt thánh đế (chân lý về sự dứt hết khổ), Đạo thánh đế (chân lý về con đường dẫn đến dứt khổ) không hòa hợp tức là Tập, Diệt, Đạo thánh đế không tương thuộc. Tập, Diệt, Đạo thánh đế không tương thuộc tức là Tập, Diệt, Đạo thánh đế không sinh. Tập, Diệt, Đạo thánh đế không sinh tức là Tập, Diệt, Đạo thánh đế không diệt. Tập, Diệt, Đạo thánh đế không diệt tức là Tập, Diệt, Đạo thánh đế không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc, tức cõi trời còn thân vật chất vi tế) không hòa hợp tức là bốn tĩnh lự không tương thuộc. Bốn tĩnh lự không tương thuộc tức là bốn tĩnh lự không sinh. Bốn tĩnh lự không sinh tức là bốn tĩnh lự không diệt. Bốn tĩnh lự không diệt tức là bốn tĩnh lự không hòa hợp. Bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ – thương mà ban vui, bi – thương mà cứu khổ, hỷ – vui theo niềm vui của người, xả – buông bỏ, bình đẳng với tất cả) và bốn vô sắc định (bốn tầng định thuộc cõi Vô sắc, tức cõi chỉ còn tâm thức, không còn thân vật chất) không hòa hợp tức là bốn vô lượng, bốn vô sắc định không tương thuộc. Bốn vô lượng, bốn vô sắc định không tương thuộc tức là bốn vô lượng, bốn vô sắc định không sinh. Bốn vô lượng, bốn vô sắc định không sinh tức là bốn vô lượng, bốn vô sắc định không diệt. Bốn vô lượng, bốn vô sắc định không diệt tức là bốn vô lượng, bốn vô sắc định không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, tám giải thoát (tám pháp thiền định giúp tâm thoát khỏi sự ràng buộc vào sắc và vô sắc) không hòa hợp tức là tám giải thoát không tương thuộc. Tám giải thoát không tương thuộc tức là tám giải thoát không sinh. Tám giải thoát không sinh tức là tám giải thoát không diệt. Tám giải thoát không diệt tức là tám giải thoát không hòa hợp. Tám thắng xứ (tám pháp quán giúp làm chủ, vượt lên trên cảnh được quán), chín thứ đệ định (chín tầng định tiến dần lên theo thứ tự, không xen tạp), mười biến xứ (mười pháp quán thấy một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức trùm khắp mọi nơi) không hòa hợp tức là tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ không tương thuộc. Tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ không tương thuộc tức là tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ không sinh. Tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ không sinh tức là tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ không diệt. Tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ không diệt tức là tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, bốn niệm trụ (bốn chỗ đặt sự tỉnh giác: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) không hòa hợp tức là bốn niệm trụ không tương thuộc. Bốn niệm trụ không tương thuộc tức là bốn niệm trụ không sinh. Bốn niệm trụ không sinh tức là bốn niệm trụ không diệt. Bốn niệm trụ không diệt tức là bốn niệm trụ không hòa hợp. Bốn chính đoạn (bốn sự siêng năng đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều lành chưa có, làm tăng điều lành đã có), bốn thần túc (bốn nền tảng của năng lực thiền định: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, quán xét), năm căn (năm gốc lành: lòng tin, siêng năng, tỉnh giác, định, trí tuệ), năm lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh mà thành), bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), tám thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, tỉnh giác đúng, định đúng) không hòa hợp tức là bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi không tương thuộc. Bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi không tương thuộc tức là bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi không sinh. Bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi không sinh tức là bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi không diệt. Bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi không diệt tức là bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, không giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách quán mọi pháp đều là không) không hòa hợp tức là không giải thoát môn không tương thuộc. Không giải thoát môn không tương thuộc tức là không giải thoát môn không sinh. Không giải thoát môn không sinh tức là không giải thoát môn không diệt. Không giải thoát môn không diệt tức là không giải thoát môn không hòa hợp. Vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách không bám vào hình tướng nào) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách không còn mong cầu, tạo tác điều gì) không hòa hợp tức là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn không tương thuộc. Vô tướng, vô nguyện giải thoát môn không tương thuộc tức là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn không sinh. Vô tướng, vô nguyện giải thoát môn không sinh tức là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn không diệt. Vô tướng, vô nguyện giải thoát môn không diệt tức là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, mười địa của Bồ-tát (mười giai vị tu chứng từ thấp lên cao của Bồ-tát) không hòa hợp tức là mười địa của Bồ-tát không tương thuộc. Mười địa của Bồ-tát không tương thuộc tức là mười địa của Bồ-tát không sinh. Mười địa của Bồ-tát không sinh tức là mười địa của Bồ-tát không diệt. Mười địa của Bồ-tát không diệt tức là mười địa của Bồ-tát không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, năm nhãn (năm thứ mắt, tức năm khả năng thấy biết: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) không hòa hợp tức là năm nhãn không tương thuộc. Năm nhãn không tương thuộc tức là năm nhãn không sinh. Năm nhãn không sinh tức là năm nhãn không diệt. Năm nhãn không diệt tức là năm nhãn không hòa hợp. Sáu thần thông (sáu năng lực siêu việt: biến hóa đi lại tự tại, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, thấy xa, dứt sạch phiền não) không hòa hợp tức là sáu thần thông không tương thuộc. Sáu thần thông không tương thuộc tức là sáu thần thông không sinh. Sáu thần thông không sinh tức là sáu thần thông không diệt. Sáu thần thông không diệt tức là sáu thần thông không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có, như biết rõ điều hợp lẽ và không hợp lẽ, biết rõ nghiệp báo…) không hòa hợp tức là mười lực của Phật không tương thuộc. Mười lực của Phật không tương thuộc tức là mười lực của Phật không sinh. Mười lực của Phật không sinh tức là mười lực của Phật không diệt. Mười lực của Phật không diệt tức là mười lực của Phật không hòa hợp. Bốn vô sở úy (bốn điều hoàn toàn không sợ hãi, tự tin khi giảng pháp), bốn vô ngại giải (bốn sự hiểu biết và tài diễn giải không bị trở ngại: về pháp, về nghĩa, về lời lẽ, về biện luận), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương ban vui, thương cứu khổ, vui theo, buông xả – ở mức rộng lớn nhất của Phật), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng của Phật, không chung với hàng Thanh văn, Bồ-tát) không hòa hợp tức là bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật không tương thuộc. Bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật không tương thuộc tức là bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật không sinh. Bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật không sinh tức là bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật không diệt. Bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật không diệt tức là bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, pháp không quên mất (khả năng ghi nhớ rõ ràng, không bao giờ sai sót quên lãng) không hòa hợp tức là pháp không quên mất không tương thuộc. Pháp không quên mất không tương thuộc tức là pháp không quên mất không sinh. Pháp không quên mất không sinh tức là pháp không quên mất không diệt. Pháp không quên mất không diệt tức là pháp không quên mất không hòa hợp. Hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong sự buông xả, bình thản trước mọi cảnh) không hòa hợp tức là hằng trụ xả tính không tương thuộc. Hằng trụ xả tính không tương thuộc tức là hằng trụ xả tính không sinh. Hằng trụ xả tính không sinh tức là hằng trụ xả tính không diệt. Hằng trụ xả tính không diệt tức là hằng trụ xả tính không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp đều là không) không hòa hợp tức là nhất thiết trí không tương thuộc. Nhất thiết trí không tương thuộc tức là nhất thiết trí không sinh. Nhất thiết trí không sinh tức là nhất thiết trí không diệt. Nhất thiết trí không diệt tức là nhất thiết trí không hòa hợp. Đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi mặt, mọi chi tiết của tất cả các pháp – trí tuệ của Phật) không hòa hợp tức là đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không tương thuộc. Đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không tương thuộc tức là đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không sinh. Đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không sinh tức là đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không diệt. Đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không diệt tức là đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, tất cả các pháp môn đà-la-ni (pháp môn tổng trì: ghi nhớ, nắm giữ mọi điều lành, mọi lời dạy không để mất) không hòa hợp tức là tất cả các pháp môn đà-la-ni không tương thuộc. Tất cả các pháp môn đà-la-ni không tương thuộc tức là tất cả các pháp môn đà-la-ni không sinh. Tất cả các pháp môn đà-la-ni không sinh tức là tất cả các pháp môn đà-la-ni không diệt. Tất cả các pháp môn đà-la-ni không diệt tức là tất cả các pháp môn đà-la-ni không hòa hợp. Tất cả các pháp môn tam-ma-địa (các pháp môn thiền định, giữ tâm chuyên nhất) không hòa hợp tức là tất cả các pháp môn tam-ma-địa không tương thuộc. Tất cả các pháp môn tam-ma-địa không tương thuộc tức là tất cả các pháp môn tam-ma-địa không sinh. Tất cả các pháp môn tam-ma-địa không sinh tức là tất cả các pháp môn tam-ma-địa không diệt. Tất cả các pháp môn tam-ma-địa không diệt tức là tất cả các pháp môn tam-ma-địa không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, quả Dự lưu (quả vị thánh đầu tiên, người đã bước vào dòng thánh) không hòa hợp tức là quả Dự lưu không tương thuộc. Quả Dự lưu không tương thuộc tức là quả Dự lưu không sinh. Quả Dự lưu không sinh tức là quả Dự lưu không diệt. Quả Dự lưu không diệt tức là quả Dự lưu không hòa hợp. Quả Nhất lai (bậc thánh chỉ còn trở lại cõi người một lần nữa), quả Bất hoàn (bậc thánh không còn trở lại cõi Dục, tức cõi còn ham muốn), quả A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) không hòa hợp tức là quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán không tương thuộc. Quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán không tương thuộc tức là quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán không sinh. Quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán không sinh tức là quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán không diệt. Quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán không diệt tức là quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác, tức người tự mình quán lẽ nhân duyên mà ngộ đạo, không cần thầy dạy) không hòa hợp tức là Độc giác bồ-đề không tương thuộc. Độc giác bồ-đề không tương thuộc tức là Độc giác bồ-đề không sinh. Độc giác bồ-đề không sinh tức là Độc giác bồ-đề không diệt. Độc giác bồ-đề không diệt tức là Độc giác bồ-đề không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát không hòa hợp tức là tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát không tương thuộc. Tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát không tương thuộc tức là tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát không sinh. Tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát không sinh tức là tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát không diệt. Tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát không diệt tức là tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề của chư Phật không hòa hợp tức là Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề của chư Phật không tương thuộc. Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề của chư Phật không tương thuộc tức là Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề của chư Phật không sinh. Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề của chư Phật không sinh tức là Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề của chư Phật không diệt. Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề của chư Phật không diệt tức là Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề của chư Phật không hòa hợp.

 Này Thiện Hiện, Bồ-tát ma-ha-tát muốn nói cho hữu tình biết rằng tất cả các pháp đều có tướng không hòa hợp như thế, nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề."

 Cụ thọ Thiện Hiện thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn làm con đường rốt ráo cho thế gian mà phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề?"

 Phật dạy: "Này Thiện Hiện, Bồ-tát ma-ha-tát phát tâm hướng tới Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề, muốn nói cho hữu tình nghe pháp như sau: Sắc (hình sắc, vật chất) đến chỗ rốt ráo (tận cùng, cùng tột) thì không phải là sắc. Thọ, tưởng, hành, thức (cảm nhận, nhận biết, tạo tác tâm ý, phân biệt) đến chỗ rốt ráo thì không phải là thọ, tưởng, hành, thức. Nhãn xứ (con mắt, xét như chỗ dựa sinh ra cái thấy) đến chỗ rốt ráo thì không phải là nhãn xứ. Nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý) đến chỗ rốt ráo thì không phải là nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ. Sắc xứ (hình sắc làm đối tượng của mắt) đến chỗ rốt ráo thì không phải là sắc xứ. Thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, cảm giác đụng chạm, ý niệm) đến chỗ rốt ráo thì không phải là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ.

 Nhãn giới (mắt, xét như một yếu tố cấu thành sự nhận biết) đến chỗ rốt ráo thì không phải là nhãn giới. Sắc giới (hình sắc), nhãn thức giới (cái biết của mắt), nhãn xúc (sự gặp gỡ giữa mắt, cảnh và cái biết) cùng các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra đến chỗ rốt ráo thì không phải là sắc giới cho đến các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Nhĩ giới đến chỗ rốt ráo thì không phải là nhĩ giới. Thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc cùng các cảm thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra đến chỗ rốt ráo thì không phải là thanh giới cho đến các cảm thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Tị giới đến chỗ rốt ráo thì không phải là tị giới. Hương giới, tị thức giới, tị xúc cùng các cảm thọ do tị xúc làm duyên sinh ra đến chỗ rốt ráo thì không phải là hương giới cho đến các cảm thọ do tị xúc làm duyên sinh ra. Thiệt giới đến chỗ rốt ráo thì không phải là thiệt giới. Vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc cùng các cảm thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra đến chỗ rốt ráo thì không phải là vị giới cho đến các cảm thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Thân giới đến chỗ rốt ráo thì không phải là thân giới. Xúc giới, thân thức giới, thân xúc cùng các cảm thọ do thân xúc làm duyên sinh ra đến chỗ rốt ráo thì không phải là xúc giới cho đến các cảm thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Ý giới đến chỗ rốt ráo thì không phải là ý giới. Pháp giới (ở đây là ý niệm làm đối tượng của ý), ý thức giới, ý xúc cùng các cảm thọ do ý xúc làm duyên sinh ra đến chỗ rốt ráo thì không phải là pháp giới cho đến các cảm thọ do ý xúc làm duyên sinh ra.

 Địa giới (yếu tố đất) đến chỗ rốt ráo thì không phải là địa giới. Thủy, hỏa, phong, không, thức giới (các yếu tố nước, lửa, gió, khoảng trống, tâm thức) đến chỗ rốt ráo thì không phải là thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Vô minh (sự mê muội không thấy rõ chân lý, khâu đầu của mười hai nhân duyên) đến chỗ rốt ráo thì không phải là vô minh. Hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử cùng sầu, than, khổ, lo, não (các khâu tiếp theo trong chuỗi nhân duyên sinh tử) đến chỗ rốt ráo thì không phải là hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, lo, não.

 Bố thí ba-la-mật-đa (hạnh bố thí viên mãn đưa đến bờ giác ngộ) đến chỗ rốt ráo thì không phải là bố thí ba-la-mật-đa. Tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa đến chỗ rốt ráo thì không phải là tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa. Nội không (các giác quan bên trong vốn là không) đến chỗ rốt ráo thì không phải là nội không. Ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không (các phương diện của lẽ Không: cảnh bên ngoài, cả trong lẫn ngoài, chính cái không, không gian, chân lý tối thượng, pháp do tạo tác, pháp không do tạo tác, rốt ráo, không đầu cuối, rời rạc, không đổi khác, bản tính, đặc điểm riêng, đặc điểm chung, tất cả pháp, không thể nắm bắt, không có tự tính, tự tính, cả hai – đều là không) đến chỗ rốt ráo thì không phải là ngoại không cho đến vô tính tự tính không.

 Chân như (tính chân thật không đổi của mọi pháp) đến chỗ rốt ráo thì không phải là chân như. Pháp giới (ở đây là cảnh giới bản thể của mọi pháp), pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới (các tên gọi khác chỉ thực tại chân thật: bản tính của pháp, tính không hư dối, không đổi khác, bình đẳng, lìa sinh khởi, nhất định, an trụ, chỗ tận cùng chân thật, rộng như hư không, không thể nghĩ bàn) đến chỗ rốt ráo thì không phải là pháp giới cho đến bất tư nghị giới. Khổ thánh đế (chân lý về khổ) đến chỗ rốt ráo thì không phải là Khổ thánh đế. Tập, Diệt, Đạo thánh đế (chân lý về nguyên nhân khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ) đến chỗ rốt ráo thì không phải là Tập, Diệt, Đạo thánh đế.

 Bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định cõi Sắc) đến chỗ rốt ráo thì không phải là bốn tĩnh lự. Bốn vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả rộng lớn) và bốn vô sắc định (bốn tầng định cõi Vô sắc) đến chỗ rốt ráo thì không phải là bốn vô lượng, bốn vô sắc định. Tám giải thoát (tám pháp định giúp thoát ràng buộc) đến chỗ rốt ráo thì không phải là tám giải thoát. Tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ (các pháp quán làm chủ cảnh, các tầng định theo thứ tự, các pháp quán một đối tượng trùm khắp) đến chỗ rốt ráo thì không phải là tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ. Bốn niệm trụ (bốn chỗ đặt sự tỉnh giác: thân, cảm thọ, tâm, pháp) đến chỗ rốt ráo thì không phải là bốn niệm trụ. Bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi (các pháp tu hỗ trợ giác ngộ: siêng năng đúng đắn, nền tảng của định, năm gốc lành, năm sức mạnh, bảy yếu tố giác ngộ, tám nhánh đường chân chính) đến chỗ rốt ráo thì không phải là bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi.

 Không giải thoát môn (cửa giải thoát quán mọi pháp là không) đến chỗ rốt ráo thì không phải là không giải thoát môn. Vô tướng, vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát không bám hình tướng, không mong cầu tạo tác) đến chỗ rốt ráo thì không phải là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Mười địa của Bồ-tát (mười giai vị tu chứng của Bồ-tát) đến chỗ rốt ráo thì không phải là mười địa của Bồ-tát. Năm nhãn (năm khả năng thấy biết: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) đến chỗ rốt ráo thì không phải là năm nhãn. Sáu thần thông (sáu năng lực siêu việt) đến chỗ rốt ráo thì không phải là sáu thần thông.

 Mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) đến chỗ rốt ráo thì không phải là mười lực của Phật. Bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật (bốn điều không sợ hãi, bốn sự hiểu biết và biện tài không trở ngại, bốn tâm thương yêu và buông xả rộng lớn, mười tám phẩm chất riêng của Phật) đến chỗ rốt ráo thì không phải là bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật. Pháp không quên mất (khả năng ghi nhớ không sai sót) đến chỗ rốt ráo thì không phải là pháp không quên mất. Hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong buông xả, bình thản) đến chỗ rốt ráo thì không phải là hằng trụ xả tính.

 Nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp) đến chỗ rốt ráo thì không phải là nhất thiết trí. Đạo tướng trí (trí biết mọi con đường tu hành) và nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi mặt của mọi pháp – trí của Phật) đến chỗ rốt ráo thì không phải là đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Tất cả các pháp môn đà-la-ni (pháp môn ghi nhớ, nắm giữ không quên) đến chỗ rốt ráo thì không phải là tất cả các pháp môn đà-la-ni. Tất cả các pháp môn tam-ma-địa (các pháp môn thiền định) đến chỗ rốt ráo thì không phải là tất cả các pháp môn tam-ma-địa.

 Quả Dự lưu (quả vị thánh đầu tiên) đến chỗ rốt ráo thì không phải là quả Dự lưu. Quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán (các quả vị thánh cao hơn, đến bậc dứt sạch phiền não) đến chỗ rốt ráo thì không phải là quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán. Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc tự ngộ không cần thầy) đến chỗ rốt ráo thì không phải là Độc giác bồ-đề. Tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát đến chỗ rốt ráo thì không phải là tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát. Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề của chư Phật đến chỗ rốt ráo thì không phải là Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề của chư Phật."

 "Lại nữa, này Thiện Hiện, tướng rốt ráo của các pháp này như thế nào thì tướng của tất cả các pháp cũng như thế."

 Cụ thọ Thiện Hiện thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu tướng của tất cả các pháp đều giống như tướng rốt ráo, thì làm sao Bồ-tát ma-ha-tát có thể hiện đẳng giác (chứng biết trọn vẹn, đúng như thật) đối với tất cả các pháp? Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của sắc không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là sắc'; trong chỗ rốt ráo của thọ, tưởng, hành, thức cũng không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là thọ, tưởng, hành, thức'.

 Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của nhãn xứ không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là nhãn xứ'; trong chỗ rốt ráo của nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ cũng không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ'. Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của sắc xứ không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là sắc xứ'; trong chỗ rốt ráo của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ cũng không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ'.

 Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của nhãn giới không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là nhãn giới'; trong chỗ rốt ráo của sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc cùng các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra cũng không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là sắc giới cho đến các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra'. Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của nhĩ giới không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là nhĩ giới'; trong chỗ rốt ráo của thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc cùng các cảm thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra cũng không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là thanh giới cho đến các cảm thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra'. Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của tị giới không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là tị giới'; trong chỗ rốt ráo của hương giới, tị thức giới, tị xúc cùng các cảm thọ do tị xúc làm duyên sinh ra cũng không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là hương giới cho đến các cảm thọ do tị xúc làm duyên sinh ra'. Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của thiệt giới không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là thiệt giới'; trong chỗ rốt ráo của vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc cùng các cảm thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra cũng không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là vị giới cho đến các cảm thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra'. Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của thân giới không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là thân giới'; trong chỗ rốt ráo của xúc giới, thân thức giới, thân xúc cùng các cảm thọ do thân xúc làm duyên sinh ra cũng không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là xúc giới cho đến các cảm thọ do thân xúc làm duyên sinh ra'. Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của ý giới không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là ý giới'; trong chỗ rốt ráo của pháp giới (đối tượng của ý), ý thức giới, ý xúc cùng các cảm thọ do ý xúc làm duyên sinh ra cũng không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là pháp giới cho đến các cảm thọ do ý xúc làm duyên sinh ra'.

 Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của địa giới không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là địa giới'; trong chỗ rốt ráo của thủy, hỏa, phong, không, thức giới cũng không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là thủy, hỏa, phong, không, thức giới'. Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của vô minh không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là vô minh'; trong chỗ rốt ráo của hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử cùng sầu, than, khổ, lo, não cũng không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, lo, não'.

 Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của bố thí ba-la-mật-đa không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là bố thí ba-la-mật-đa'; trong chỗ rốt ráo của tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa'. Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của nội không không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là nội không'; trong chỗ rốt ráo của ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không cũng không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là ngoại không cho đến vô tính tự tính không'.

 Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của chân như không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là chân như'; trong chỗ rốt ráo của pháp giới (bản thể của mọi pháp), pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới cũng không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là pháp giới cho đến bất tư nghị giới'. Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của Khổ thánh đế không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là Khổ thánh đế'; trong chỗ rốt ráo của Tập, Diệt, Đạo thánh đế cũng không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là Tập, Diệt, Đạo thánh đế'.

 Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của bốn tĩnh lự không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là bốn tĩnh lự'; trong chỗ rốt ráo của bốn vô lượng, bốn vô sắc định cũng không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là bốn vô lượng, bốn vô sắc định'. Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của tám giải thoát không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là tám giải thoát'; trong chỗ rốt ráo của tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ cũng không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ'. Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của bốn niệm trụ không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là bốn niệm trụ'; trong chỗ rốt ráo của bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi cũng không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi'.

 Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của không giải thoát môn không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là không giải thoát môn'; trong chỗ rốt ráo của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn cũng không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn'. Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của mười địa Bồ-tát không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là mười địa Bồ-tát'. Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của năm nhãn không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là năm nhãn'; trong chỗ rốt ráo của sáu thần thông cũng không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là sáu thần thông'.

 Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của mười lực của Phật không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là mười lực của Phật'; trong chỗ rốt ráo của bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật cũng không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật'. Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của pháp không quên mất không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là pháp không quên mất'; trong chỗ rốt ráo của hằng trụ xả tính cũng không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là hằng trụ xả tính'.

 Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của nhất thiết trí không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là nhất thiết trí'; trong chỗ rốt ráo của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cũng không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí'. Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của tất cả các pháp môn đà-la-ni không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là tất cả các pháp môn đà-la-ni'; trong chỗ rốt ráo của tất cả các pháp môn tam-ma-địa cũng không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là tất cả các pháp môn tam-ma-địa'.

 Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của quả Dự lưu không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là quả Dự lưu'; trong chỗ rốt ráo của quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán cũng không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán'. Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của Độc giác bồ-đề không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là Độc giác bồ-đề'. Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của tất cả hạnh Bồ-tát ma-ha-tát không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là tất cả hạnh Bồ-tát ma-ha-tát'. Bạch Thế Tôn, trong chỗ rốt ráo của Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề của chư Phật không hề có sự phân biệt cho rằng 'đây là Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề của chư Phật'."

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa (kinh lớn về Trí tuệ đưa đến bờ giác ngộ), quyển thứ ba trăm mười bốn.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười lăm.

 Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang (vị cao tăng đời Đường, Trung Quốc, từng sang Ấn Độ thỉnh kinh) vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video