Thiên 351 — Hội 1 · Phẩm 46 Hướng đến trí · phần 3
Phần đầu, phẩm "Hướng Tới Trí Tuệ" (phẩm Thú Trí), thứ bốn mươi sáu, đoạn thứ ba. Bấy giờ Cụ thọ Thiện Hiện (cụ thọ: tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo có tuổi đạo và đức hạnh; Thiện Hiện tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "không") bạch Phật rằng: Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Như lời Phật dạy: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát (người tu hành cầu giác ngộ để cứu độ mọi chúng sinh; "Ma-ha-tát" nghĩa là bậc đại sĩ, người có tâm nguyện lớn) liên tục thuận theo, hướng tới, sắp đi vào các điều sau mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa (Bát-nhã: trí tuệ thấy rõ bản chất thật của mọi sự vật; ba-la-mật-đa: hạnh tu hoàn hảo đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ): - không (mọi sự vật đều không có thực thể cố định, tự tồn tại), - vô tướng (không có hình tướng nào để nắm bắt), - vô nguyện (không còn mong cầu, tạo tác), - hư không (trống rỗng như bầu trời), - vô sở hữu (không có gì thật sự có), - vô sinh, vô diệt (không sinh ra, không mất đi), - vô nhiễm, vô tịnh (không nhơ, không sạch), - chân như (bản chất chân thật, như thế mãi không đổi của mọi sự vật), - pháp giới (cảnh giới chân thật của mọi pháp; "pháp" là mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần), - pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp), - bất hư vọng tính (tính không giả dối), - bất biến dị tính (tính không đổi khác), - bình đẳng tính (tính bình đẳng, như nhau ở mọi pháp), - ly sinh tính (tính lìa khỏi sự sinh khởi), - pháp định (mọi pháp vốn an định như thế), - pháp trụ (mọi pháp vốn an trụ như thế), - thật tế (giới hạn tận cùng của sự thật, tức chân lý rốt ráo), - hư không giới (cảnh giới rộng không bờ bến như hư không), - bất tư nghì giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn), - vô tạo tác (không do ai tạo ra), - huyễn (trò ảo thuật), mộng, tiếng vang, ảnh tượng (bóng hình trong gương), bóng của ánh sáng, dương diễm (ảo ảnh như mặt nước chập chờn giữa trời nắng gắt), việc biến hóa (vật do phép thần thông hóa hiện), thành Tầm Hương (thành quách ảo hiện giữa không trung, tương truyền do loài thần nhạc Càn-thát-bà, loài sống nhờ hương thơm, biến ra; ví cho thứ trông như thật mà không thật); thì đó là Bồ-tát Ma-ha-tát liên tục thuận theo, hướng tới, sắp đi vào nhất thiết trí trí (trí tuệ toàn giác của Phật, biết trọn hết thảy mọi sự) mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành (tức đặt tâm vận hành, nương vào để tu) nơi sắc chăng? Có thực hành nơi thọ, tưởng, hành, thức chăng? (Năm thứ này gọi là năm uẩn, năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể và vật chất; thọ là cảm nhận khổ, vui; tưởng là nhận biết, hình dung; hành là các ý muốn, tạo tác của tâm; thức là cái biết phân biệt.) Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành nơi nhãn xứ (mắt, xét là chỗ dựa phát sinh nhận thức) chăng? Có thực hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý) chăng? Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành nơi sắc xứ (hình sắc, đối tượng mà mắt thấy) chăng? Có thực hành nơi thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, vật chạm vào thân, và các đối tượng của ý) chăng? Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành nơi nhãn giới (mắt, xét như một yếu tố cấu thành kinh nghiệm; "giới" là yếu tố, loại) chăng? Có thực hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới chăng? Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành nơi sắc giới (ở đây là yếu tố hình sắc, tức đối tượng của mắt, không phải cõi Sắc) chăng? Có thực hành nơi thanh, hương, vị, xúc, pháp giới chăng? Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành nơi nhãn thức giới (yếu tố cái biết sinh ra từ mắt, tức cái thấy) chăng? Có thực hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới chăng? Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành nơi nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh vật và cái biết của mắt) chăng? Có thực hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc chăng? Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành nơi các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra (các cảm giác khổ, vui, không khổ không vui nảy sinh với điều kiện là sự tiếp xúc của mắt; "duyên" là điều kiện) chăng? Có thực hành nơi các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra chăng? Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành nơi địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) chăng? Có thực hành nơi thủy, hỏa, phong, không, thức giới (yếu tố nước, lửa, gió, khoảng trống và cái biết) chăng? Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành nơi vô minh chăng? Có thực hành nơi hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử chăng? (Đây là mười hai khâu nối nhau khiến chúng sinh xoay vòng sống chết: vô minh là mê muội không thấy sự thật; hành là tạo nghiệp; thức là cái biết đi đầu thai; danh sắc là tâm và thân lúc mới thành hình; lục xứ là sáu giác quan; xúc là tiếp xúc; thọ là cảm nhận; ái là khao khát; thủ là bám giữ; hữu là sức nghiệp tạo nên đời sau; sinh là ra đời; lão tử là già và chết.) Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành bố thí ba-la-mật-đa (hạnh cho giúp hoàn hảo) chăng? Có thực hành tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn, chịu đựng), tinh tiến (siêng năng), tĩnh lự (thiền định, lắng tâm suy xét), Bát-nhã (trí tuệ) ba-la-mật-đa chăng? Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành nội không chăng? Có thực hành các thứ không sau đây chăng: ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không? (Nội không: các giác quan bên trong là không; ngoại không: các cảnh bên ngoài là không; nội ngoại không: cả trong lẫn ngoài đều không; không không: chính cái "không" cũng là không; đại không: mười phương rộng lớn cũng không; thắng nghĩa không: chân lý tối thượng, Niết-bàn cũng không; hữu vi không: các pháp do nhân duyên tạo thành là không; vô vi không: các pháp không do tạo tác cũng không; tất cánh không: rốt ráo là không; vô tế không: không có khởi đầu, không có kết thúc; tán không: các pháp do hợp lại rồi tan rã nên không; vô biến dị không: cái không đổi khác cũng không; bản tính không: bản tính các pháp vốn không; tự tướng không: đặc điểm riêng của từng pháp là không; cộng tướng không: đặc điểm chung của các pháp như vô thường, khổ cũng là không; nhất thiết pháp không: hết thảy các pháp đều không; bất khả đắc không: không có gì nắm bắt được; vô tính không: cái không có tự thể cũng không; tự tính không: cái gọi là tự thể vốn không; vô tính tự tính không: cả cái không có tự thể lẫn tự thể đều không.) Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành nơi chân như chăng? Có thực hành nơi pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới chăng? Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành tứ niệm trụ (bốn phép giữ tâm tỉnh giác quán sát thân, cảm thọ, tâm và các pháp) chăng? Có thực hành tứ chính đoạn (bốn sự nỗ lực đúng đắn: ngăn điều ác chưa sinh, dứt điều ác đã sinh, làm điều thiện chưa sinh, tăng điều thiện đã sinh), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực định: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, quán xét), ngũ căn (năm gốc rễ: lòng tin, siêng năng, tỉnh giác, định, trí tuệ), ngũ lực (năm căn ấy khi lớn mạnh thành sức mạnh), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố giác ngộ: chọn lựa pháp, siêng năng, hoan hỷ, nhẹ nhàng an ổn, tỉnh giác, định, buông xả), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường bậc thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, tỉnh giác đúng, định đúng) chăng? Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời sống vốn có khổ) chăng? Có thực hành tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự dứt khổ, tức Niết-bàn), đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ) chăng? Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định) chăng? Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả đối với mọi chúng sinh) chăng? Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành tứ vô sắc định (bốn tầng định vượt khỏi mọi hình sắc: định không gian vô biên, định thức vô biên, định không có gì cả, định chẳng phải có tưởng chẳng phải không tưởng) chăng? Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành bát giải thoát (tám phép thiền quán giúp thoát khỏi sự ràng buộc của tham đắm) chăng? Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành bát thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, vượt thắng các cảnh hình sắc) chăng? Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành cửu thứ đệ định (chín tầng định đi lên nối tiếp theo thứ lớp, không xen tạp) chăng? Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, khoảng không, cái biết cho lan khắp mọi nơi) chăng? Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành không giải thoát môn (cửa giải thoát do quán thấy mọi pháp đều không) chăng? Có thực hành vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát do không chấp vào hình tướng), vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát do không còn mong cầu) chăng? Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) chăng? Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự tại, tai nghe xa, mắt thấy xa, biết tâm người khác, biết đời trước, dứt sạch phiền não) chăng? Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành tam-ma-địa môn (các pháp môn thiền định; tam-ma-địa là trạng thái tâm chuyên chú vào một chỗ) chăng? Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì, tức năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên mất) chăng? Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) chăng? Có thực hành tứ vô sở úy (bốn điều tự tin không chút sợ hãi của Phật khi giảng pháp), tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu và giảng nói thông suốt không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện luận), đại từ (lòng thương lớn, ban niềm vui), đại bi (lòng xót thương lớn, cứu khổ), đại hỷ (niềm vui lớn khi chúng sinh được an lạc), đại xả (tâm buông xả lớn, bình đẳng với tất cả), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với các bậc khác) chăng? Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thực hành nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp) chăng? Có thực hành đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết tường tận mọi hình tướng, chi tiết của tất cả các pháp, là trí của Phật) chăng? Phật dạy: Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành nơi sắc, không thực hành nơi thọ, tưởng, hành, thức. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành nơi nhãn xứ, không thực hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành nơi sắc xứ, không thực hành nơi thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành nơi nhãn giới, không thực hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành nơi sắc giới, không thực hành nơi thanh, hương, vị, xúc, pháp giới. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành nơi nhãn thức giới, không thực hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành nơi nhãn xúc, không thực hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành nơi các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, không thực hành nơi các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành nơi địa giới, không thực hành nơi thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành nơi vô minh, không thực hành nơi hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành bố thí ba-la-mật-đa, không thực hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành nội không, không thực hành ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành nơi chân như, không thực hành nơi pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành tứ niệm trụ, không thực hành tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành khổ thánh đế, không thực hành tập, diệt, đạo thánh đế. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành tứ tĩnh lự. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành tứ vô lượng. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành tứ vô sắc định. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành bát giải thoát. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành bát thắng xứ. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành cửu thứ đệ định. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành thập biến xứ. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành không giải thoát môn, không thực hành vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành ngũ nhãn. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành lục thần thông. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành tam-ma-địa môn. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành đà-la-ni môn. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành Phật thập lực, không thực hành tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành nhất thiết trí, không thực hành đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Vì sao thế? Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí mà vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thuận theo, hướng tới, sắp đi vào, thì không có ai tạo ra được, không có ai phá hoại được, không từ đâu đến, không có chỗ đi tới, cũng không có chỗ dừng trụ; không có phương hướng, không có khu vực; không thể đếm, không thể lường; không đi, không lại. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, đã không có số lượng hay sự đi lại nào có thể nắm bắt, thì cũng không có gì có thể chứng đắc (trực tiếp đạt tới và nhận biết) được nó. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng sắc mà chứng đắc, không thể dùng thọ, tưởng, hành, thức mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng nhãn xứ mà chứng đắc, không thể dùng nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng sắc xứ mà chứng đắc, không thể dùng thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng nhãn giới mà chứng đắc, không thể dùng nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng nhãn thức giới mà chứng đắc, không thể dùng nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng nhãn xúc mà chứng đắc, không thể dùng nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra để chứng đắc, không thể dùng các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra để chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng địa giới mà chứng đắc, không thể dùng thủy, hỏa, phong, không, thức giới mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng vô minh mà chứng đắc, không thể dùng hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng bố thí ba-la-mật-đa mà chứng đắc, không thể dùng tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng nội không mà chứng đắc, không thể dùng ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng chân như mà chứng đắc, không thể dùng pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng tứ niệm trụ mà chứng đắc, không thể dùng tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng khổ thánh đế mà chứng đắc, không thể dùng tập, diệt, đạo thánh đế mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng tứ tĩnh lự mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng tứ vô lượng mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng tứ vô sắc định mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng bát giải thoát mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng bát thắng xứ mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng cửu thứ đệ định mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng thập biến xứ mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng không giải thoát môn mà chứng đắc, không thể dùng vô tướng, vô nguyện giải thoát môn mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng ngũ nhãn mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng lục thần thông mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng tam-ma-địa môn mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng đà-la-ni môn mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng Phật thập lực mà chứng đắc, không thể dùng tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng quả Dự lưu (quả vị thánh đầu tiên, người đã bước vào dòng thánh) mà chứng đắc, không thể dùng quả Nhất lai (bậc thánh chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả Bất hoàn (bậc thánh không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác, người tự mình ngộ đạo không cần thầy dạy) mà chứng đắc. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí trí như thế, không thể dùng nhất thiết trí mà chứng đắc, không thể dùng đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí mà chứng đắc. Vì sao thế? Này Thiện Hiện! Sắc chính là nhất thiết trí trí; thọ, tưởng, hành, thức chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Nhãn xứ chính là nhất thiết trí trí; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Sắc xứ chính là nhất thiết trí trí; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Nhãn giới chính là nhất thiết trí trí; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Sắc giới chính là nhất thiết trí trí; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Nhãn thức giới chính là nhất thiết trí trí; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Nhãn xúc chính là nhất thiết trí trí; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra chính là nhất thiết trí trí; các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Địa giới chính là nhất thiết trí trí; thủy, hỏa, phong, không, thức giới chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Vô minh chính là nhất thiết trí trí; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Bố thí ba-la-mật-đa chính là nhất thiết trí trí; tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Nội không chính là nhất thiết trí trí; ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Chân như chính là nhất thiết trí trí; pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Tứ niệm trụ chính là nhất thiết trí trí; tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Khổ thánh đế chính là nhất thiết trí trí; tập, diệt, đạo thánh đế chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Tứ tĩnh lự chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Tứ vô lượng chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Tứ vô sắc định chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Bát giải thoát chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Bát thắng xứ chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Cửu thứ đệ định chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Thập biến xứ chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Không giải thoát môn chính là nhất thiết trí trí; vô tướng, vô nguyện giải thoát môn chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Ngũ nhãn chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Lục thần thông chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Tam-ma-địa môn chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Đà-la-ni môn chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Phật thập lực chính là nhất thiết trí trí; tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Quả Dự lưu chính là nhất thiết trí trí; quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Độc giác bồ-đề chính là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí chính là nhất thiết trí trí; đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí chính là nhất thiết trí trí. Vì sao thế? Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của sắc, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Hoặc chân như của thọ, tưởng, hành, thức, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của nhãn xứ, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Hoặc chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của sắc xứ, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Hoặc chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của nhãn giới, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Hoặc chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của sắc giới, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Hoặc chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của nhãn thức giới, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Hoặc chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của nhãn xúc, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Hoặc chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Hoặc chân như của các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của địa giới, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Hoặc chân như của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của vô minh, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Hoặc chân như của hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của bố thí ba-la-mật-đa, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Hoặc chân như của tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của nội không, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Hoặc chân như của ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của chân như, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Hoặc chân như của pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của tứ niệm trụ, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Hoặc chân như của tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của khổ thánh đế, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Hoặc chân như của tập, diệt, đạo thánh đế, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của tứ tĩnh lự, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của tứ vô lượng, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của tứ vô sắc định, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của bát giải thoát, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của bát thắng xứ, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của cửu thứ đệ định, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của thập biến xứ, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của không giải thoát môn, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Hoặc chân như của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của ngũ nhãn, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của lục thần thông, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của tam-ma-địa môn, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của đà-la-ni môn, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của Phật thập lực, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Hoặc chân như của tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của quả Dự lưu, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Hoặc chân như của quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của Độc giác bồ-đề, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Này Thiện Hiện! Hoặc chân như của nhất thiết trí, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác. Hoặc chân như của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, hoặc chân như của nhất thiết trí trí, hoặc chân như của tất cả các pháp, đều là một chân như, không hai, không khác.