Thiên 365 — Hội 1 · Phẩm 50 Phương tiện khéo léo · phần 2

 Phẩm Xảo phương tiện (cách thức khéo léo để tu hành và dẫn dắt người khác), thứ năm mươi, phần hai, thuộc Hội thứ nhất.

 Lại nữa, Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "không")! Các vị Bồ-tát ma-ha-tát (bậc tu hành lớn, phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) nên dựa vào lẽ nghĩa tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ sâu xa đưa người sang bờ giác ngộ, thấy rõ thật tướng của mọi sự vật) sâu xa, mà suy nghĩ kỹ càng, cân nhắc, quan sát những chỗ rất sâu xa như thế. Các vị ấy nên nghĩ: "Nay ta nên an trụ đúng như điều Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói. Nay ta nên học đúng như điều Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói."

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát dựa vào lẽ nghĩa tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà suy nghĩ kỹ càng, cân nhắc, quan sát những chỗ rất sâu xa như thế, rồi an trụ và học đúng như điều Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói. Nhờ siêng năng tu học như vậy, chỉ cần dựa vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà khởi lên một niệm (một khoảnh khắc của tâm), vị ấy đã thu được công đức vô số, vô lượng, vô biên (không thể đếm, không thể đo lường, không có giới hạn), vượt qua vòng sinh tử trôi lăn suốt vô lượng kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài), mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn khắp mọi mặt của Phật). Huống chi là người tu Bát-nhã ba-la-mật-đa thường xuyên không gián đoạn, luôn giữ sự tác ý (sự chú tâm, hướng tâm) tương ứng với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.

 Thiện Hiện! Ví như có người đắm say dục lạc, cùng một cô gái xinh đẹp yêu thương quyến luyến nhau và hẹn hò gặp mặt. Cô gái bị ngăn trở, không đến chỗ hẹn được. Lòng ham muốn của người kia bừng bừng, tuôn chảy không dứt. Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Ý tưởng ham muốn của người ấy xoay quanh chỗ nào?

 "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật)! Ý tưởng ham muốn của người ấy xoay quanh cô gái. Người ấy nghĩ: 'Bao giờ nàng mới đến đây cùng ta gặp gỡ, vui đùa?'"

 "Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Trong một ngày một đêm, người ấy khởi lên bao nhiêu ý tưởng ham muốn?"

 "Bạch Thế Tôn! Trong một ngày một đêm, người ấy khởi lên rất nhiều ý tưởng ham muốn."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát dựa vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà khởi lên một niệm, học đúng như điều Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói, thì số kiếp sinh tử trôi lăn mà vị ấy vượt qua nhiều bằng số ý tưởng ham muốn mà người đắm dục kia khởi lên trong một ngày một đêm. Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy suy nghĩ và tu học theo lẽ nghĩa Bát-nhã ba-la-mật-đa nói đến đâu, thì thoát khỏi được những lỗi lầm ngăn trở Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề đến đó. Vì thế, Bồ-tát dựa vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà siêng năng tu học thì mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.

 Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ đúng như điều Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói, thì công đức đạt được trong một ngày một đêm, nếu có hình khối, thì dù số cõi Phật tam thiên đại thiên (một vùng vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ, là phạm vi giáo hóa của một vị Phật) nhiều như cát sông Căng-già (tức sông Hằng ở Ấn Độ) cũng không chứa hết. Giả sử có những công đức khác chứa đầy số cõi Phật tam thiên đại thiên nhiều như cát sông Căng-già, thì đem so với công đức này cũng không bằng một phần trăm, không bằng một phần nghìn, không bằng một phần trăm nghìn, không bằng một phần trăm câu-chi (câu-chi: đơn vị số đếm của Ấn Độ, thường hiểu là mười triệu), không bằng một phần nghìn câu-chi, không bằng một phần trăm nghìn câu-chi, không bằng một phần trăm na-dữu-đa (na-dữu-đa: đơn vị số đếm của Ấn Độ, lớn hơn câu-chi rất nhiều), không bằng một phần nghìn na-dữu-đa, không bằng một phần trăm nghìn na-dữu-đa. Nói rộng ra như thế, dù chia theo phép đếm, phép tính, phép ước lượng, phép thí dụ, cho đến chia thành phần ổ-ba-ni-sát-đàm (phần nhỏ nhất, nhỏ đến mức không thể chia được nữa), cũng không bằng được một phần.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, dù trải qua số đại kiếp (kiếp lớn, khoảng thời gian dài tột bậc) nhiều như cát sông Căng-già mà bố thí, cúng dường ngôi báu Phật, Pháp, Tăng (ba ngôi quý báu: Phật là bậc giác ngộ, Pháp là giáo lý, Tăng là đoàn thể người xuất gia tu hành). Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhờ nhân duyên này được phúc có nhiều chăng?"

 Thiện Hiện thưa: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn! Rất nhiều, bạch Thiện Thệ (bậc đã khéo đi đến cõi giác ngộ, một danh hiệu của Phật)! Phúc ấy vô số, vô lượng, vô biên."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát dựa vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, trong một ngày một đêm học đúng như lời dạy, thì công đức đạt được nhiều hơn kia rất nhiều. Vì sao? Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là cỗ xe của các Bồ-tát ma-ha-tát. Các Bồ-tát ma-ha-tát nhờ cưỡi cỗ xe này mà mau đến được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, dù trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Căng-già mà cung kính cúng dường các bậc Dự lưu (quả vị đầu tiên của bậc thánh, mới bước vào dòng thánh), Nhất lai (quả vị thứ hai, chỉ còn sinh trở lại cõi đời một lần), Bất hoàn (quả vị thứ ba, không còn trở lại cõi dục nữa), A-la-hán (quả vị cao nhất, đã dứt sạch phiền não, thoát hẳn sinh tử), Độc giác (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, vào thời không có Phật), Bồ-tát, cùng các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc từ chân như mà đến; Ứng là bậc đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác là bậc giác ngộ chân chính, trọn khắp). Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhờ nhân duyên này được phúc có nhiều chăng?"

 Thiện Hiện thưa: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn! Rất nhiều, bạch Thiện Thệ! Phúc ấy vô số, vô lượng, vô biên."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát dựa vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, trong một ngày một đêm học đúng như lời dạy, thì công đức đạt được nhiều hơn kia rất nhiều. Vì sao? Thiện Hiện! Các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì vượt qua địa vị Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và Độc giác, mau vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát (địa vị vững chắc, đã vào hẳn bản tính chân chính của bậc thánh, lìa khỏi tính phàm phu), lại tu được các hạnh Bồ-tát, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, dù trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Căng-già mà siêng năng tu học bố thí (đem của cải, giáo pháp, sự che chở cho người), tịnh giới (giữ giới luật trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn, chịu đựng mà lòng vẫn yên), tinh tiến (siêng năng không lười), tĩnh lự (thiền định, giữ tâm lặng yên chuyên chú) và Bát-nhã (trí tuệ). Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhờ nhân duyên này được phúc có nhiều chăng?"

 Thiện Hiện thưa: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn! Rất nhiều, bạch Thiện Thệ! Phúc ấy vô số, vô lượng, vô biên."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ đúng như điều Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói, trong một ngày một đêm siêng năng tu học bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã, thì công đức đạt được nhiều hơn kia rất nhiều. Vì sao? Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là mẹ của các Bồ-tát ma-ha-tát. Tại sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa sinh ra hàng Bồ-tát ma-ha-tát; tất cả Bồ-tát ma-ha-tát nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà mau làm tròn đầy mọi phẩm chất của Phật.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, dù trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Căng-già mà đem giáo pháp bố thí cho tất cả hữu tình (chúng sinh, loài có tình thức). Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhờ nhân duyên này được phúc có nhiều chăng?"

 Thiện Hiện thưa: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn! Rất nhiều, bạch Thiện Thệ! Phúc ấy vô số, vô lượng, vô biên."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ đúng như điều Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói, trong một ngày một đêm đem giáo pháp bố thí cho tất cả hữu tình, thì công đức đạt được nhiều hơn kia rất nhiều. Vì sao? Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát nào xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa thì là xa lìa nhất thiết trí trí (trí tuệ biết trọn vẹn tất cả, trí tối thượng của Phật). Bồ-tát ma-ha-tát nào không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa thì là không lìa nhất thiết trí trí. Cho nên, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì phải thường không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, dù trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Căng-già mà tu hành bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa: hạnh tu đưa đến bờ giác ngộ bên kia; bố thí ba-la-mật-đa là hạnh cho đi trọn vẹn), tu hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhờ nhân duyên này được phúc có nhiều chăng?"

 Thiện Hiện thưa: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn! Rất nhiều, bạch Thiện Thệ! Phúc ấy vô số, vô lượng, vô biên."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ đúng như điều Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói, trong một ngày một đêm tu hành bố thí ba-la-mật-đa, tu hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì công đức đạt được nhiều hơn kia rất nhiều. Vì sao? Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà lại thoái chuyển (lùi bước, bỏ dở) đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của Phật, thì không có lẽ ấy. Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của Phật, thì có lẽ ấy. Cho nên, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì phải thường không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, dù trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Căng-già mà an trụ nội không (các giác quan bên trong như mắt, tai… đều không có thực thể), an trụ ngoại không (các đối tượng bên ngoài như hình sắc, âm thanh… đều không có thực thể), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không, chớ chấp vào nó), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức Niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các sự vật do nhân duyên tạo thành đều không), vô vi không (những gì không do tạo tác, không sinh diệt cũng là không), tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không), vô tế không (cái không có khởi đầu, không có kết thúc cũng là không), tán không (các sự vật chỉ là sự tụ hợp rồi tan rã, nên là không), vô biến dị không (cái không biến đổi cũng là không), bản tính không (bản tính các sự vật là không), tự tướng không (đặc tính riêng của từng sự vật là không), cộng tướng không (đặc tính chung của các sự vật là không), nhất thiết pháp không (tất cả mọi sự vật, hiện tượng đều không), bất khả đắc không (không có gì nắm bắt được, nên là không), vô tính không (cái không có tự thể là không), tự tính không (tự tính của các sự vật là không), vô tính tự tính không (cả cái không tự thể lẫn tự tính đều không). Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhờ nhân duyên này được phúc có nhiều chăng?"

 Thiện Hiện thưa: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn! Rất nhiều, bạch Thiện Thệ! Phúc ấy vô số, vô lượng, vô biên."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ đúng như điều Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói, trong một ngày một đêm an trụ nội không, an trụ ngoại không cho đến vô tính tự tính không, thì công đức đạt được nhiều hơn kia rất nhiều. Vì sao? Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà lại thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của Phật, thì không có lẽ ấy. Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của Phật, thì có lẽ ấy. Cho nên, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì phải thường không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, dù trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Căng-già mà an trụ chân như (tính chân thật, như vậy mãi không đổi của mọi sự vật), an trụ pháp giới (cõi bản thể chung của mọi sự vật), pháp tính (bản tính chân thật của các sự vật), bất hư vọng tính (tính không hư dối), bất biến dị tính (tính không biến đổi), bình đẳng tính (tính bình đẳng, không phân cao thấp), ly sinh tính (tính lìa khỏi sinh diệt), pháp định (sự an định của các pháp), pháp trụ (sự thường trụ của các pháp), thực tế (bờ mé chân thật, chỗ tận cùng của chân lý), hư không giới (cõi rỗng rang như hư không), bất tư nghị giới (cõi không thể nghĩ bàn). Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhờ nhân duyên này được phúc có nhiều chăng?"

 Thiện Hiện thưa: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn! Rất nhiều, bạch Thiện Thệ! Phúc ấy vô số, vô lượng, vô biên."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ đúng như điều Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói, trong một ngày một đêm an trụ chân như, an trụ pháp giới cho đến bất tư nghị giới, thì công đức đạt được nhiều hơn kia rất nhiều. Vì sao? Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà lại thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì không có lẽ ấy. Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì có lẽ ấy. Cho nên, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì phải thường không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, dù trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Căng-già mà tu hành tứ niệm trụ (bốn phép quán giữ tâm tỉnh giác: quán thân không sạch, cảm thọ là khổ, tâm vô thường, các pháp không có cái tôi), tu hành tứ chánh đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh thêm lớn), tứ thần túc (bốn nền tảng của thiền định và thần thông: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, quán xét), ngũ căn (năm gốc rễ của điều lành: lòng tin, siêng năng, chánh niệm, thiền định, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc rễ ấy lớn mạnh mà thành), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: chánh niệm, chọn lựa pháp, tinh tiến, hỷ, khinh an, định, xả), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy biết đúng, suy nghĩ đúng, lời nói đúng, việc làm đúng, nghề sống đúng, siêng năng đúng, chánh niệm đúng, thiền định đúng). Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhờ nhân duyên này được phúc có nhiều chăng?"

 Thiện Hiện thưa: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn! Rất nhiều, bạch Thiện Thệ! Phúc ấy vô số, vô lượng, vô biên."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ đúng như điều Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói, trong một ngày một đêm tu hành tứ niệm trụ, tu hành tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi, thì công đức đạt được nhiều hơn kia rất nhiều. Vì sao? Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà lại thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì không có lẽ ấy. Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì có lẽ ấy. Cho nên, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì phải thường không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, dù trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Căng-già mà an trụ khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: cuộc đời trong sinh tử là khổ), an trụ tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân gây ra khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ) và đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ). Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhờ nhân duyên này được phúc có nhiều chăng?"

 Thiện Hiện thưa: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn! Rất nhiều, bạch Thiện Thệ! Phúc ấy vô số, vô lượng, vô biên."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ đúng như điều Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói, trong một ngày một đêm an trụ khổ thánh đế, an trụ tập, diệt, đạo thánh đế, thì công đức đạt được nhiều hơn kia rất nhiều. Vì sao? Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà lại thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì không có lẽ ấy. Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì có lẽ ấy. Cho nên, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì phải thường không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, dù trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Căng-già mà tu hành tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định, từ thô đến tế), tu hành tứ vô lượng (bốn tấm lòng rộng lớn không giới hạn: từ là ban vui, bi là cứu khổ, hỷ là vui theo, xả là buông bỏ, bình đẳng) và tứ vô sắc định (bốn tầng định vượt khỏi mọi hình sắc: định thấy hư không vô tận, định thấy tâm thức vô tận, định thấy không có gì cả, định không còn tưởng mà cũng chẳng phải không có tưởng). Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhờ nhân duyên này được phúc có nhiều chăng?"

 Thiện Hiện thưa: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn! Rất nhiều, bạch Thiện Thệ! Phúc ấy vô số, vô lượng, vô biên."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ đúng như điều Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói, trong một ngày một đêm tu hành tứ tĩnh lự, tu hành tứ vô lượng và tứ vô sắc định, thì công đức đạt được nhiều hơn kia rất nhiều. Vì sao? Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà lại thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì không có lẽ ấy. Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì có lẽ ấy. Cho nên, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì phải thường không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, dù trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Căng-già mà tu hành bát giải thoát (tám pháp thiền quán giúp thoát khỏi sự ràng buộc vào hình sắc và các tầng định), tu hành bát thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, chế ngự được các cảnh hình sắc), cửu thứ đệ định (chín tầng định tu lần lượt nối tiếp nhau, không xen tâm tạp loạn) và thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, màu xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, tâm thức trùm khắp mọi nơi). Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhờ nhân duyên này được phúc có nhiều chăng?"

 Thiện Hiện thưa: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn! Rất nhiều, bạch Thiện Thệ! Phúc ấy vô số, vô lượng, vô biên."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ đúng như điều Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói, trong một ngày một đêm tu hành bát giải thoát, tu hành bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, thì công đức đạt được nhiều hơn kia rất nhiều. Vì sao? Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà lại thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì không có lẽ ấy. Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì có lẽ ấy. Cho nên, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì phải thường không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, dù trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Căng-già mà tu hành không giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách quán mọi sự vật đều không có thực thể), tu hành vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách quán mọi sự vật không có hình tướng nào để bám chấp) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách không còn mong cầu, tạo tác gì trong sinh tử). Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhờ nhân duyên này được phúc có nhiều chăng?"

 Thiện Hiện thưa: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn! Rất nhiều, bạch Thiện Thệ! Phúc ấy vô số, vô lượng, vô biên."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ đúng như điều Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói, trong một ngày một đêm tu hành không giải thoát môn, tu hành vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, thì công đức đạt được nhiều hơn kia rất nhiều. Vì sao? Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà lại thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì không có lẽ ấy. Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì có lẽ ấy. Cho nên, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì phải thường không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, dù trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Căng-già mà tu hành Cực hỷ địa (địa: một trong mười giai đoạn tu tập của Bồ-tát; Cực hỷ là giai đoạn đầu, vui mừng tột độ vì đã thấy được chân lý), tu hành Ly cấu địa (giai đoạn lìa hết nhơ bẩn của sự phạm giới), Phát quang địa (giai đoạn phát ra ánh sáng trí tuệ), Diệm tuệ địa (giai đoạn trí tuệ rực cháy như lửa, đốt sạch phiền não), Cực nan thắng địa (giai đoạn rất khó vượt qua), Hiện tiền địa (giai đoạn trí tuệ hiện rõ trước mắt), Viễn hành địa (giai đoạn đi xa, vượt khỏi các bậc thấp), Bất động địa (giai đoạn tâm không còn lay động), Thiện tuệ địa (giai đoạn trí tuệ khéo léo, thuyết pháp không trở ngại), Pháp vân địa (giai đoạn giáo pháp như mây lớn che trùm, tưới khắp chúng sinh). Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhờ nhân duyên này được phúc có nhiều chăng?"

 Thiện Hiện thưa: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn! Rất nhiều, bạch Thiện Thệ! Phúc ấy vô số, vô lượng, vô biên."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ đúng như điều Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói, trong một ngày một đêm tu hành Cực hỷ địa, tu hành Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa, thì công đức đạt được nhiều hơn kia rất nhiều. Vì sao? Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà lại thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì không có lẽ ấy. Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì có lẽ ấy. Cho nên, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì phải thường không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, dù trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Căng-già mà tu hành ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt của chư thiên thấy xa, mắt trí tuệ thấy lý không, mắt pháp thấy rõ mọi pháp môn để độ người, mắt Phật thấy trọn vẹn tất cả), tu hành lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự tại, thấy xa, nghe xa, biết tâm người khác, biết các đời trước, dứt sạch phiền não). Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhờ nhân duyên này được phúc có nhiều chăng?"

 Thiện Hiện thưa: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn! Rất nhiều, bạch Thiện Thệ! Phúc ấy vô số, vô lượng, vô biên."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ đúng như điều Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói, trong một ngày một đêm tu hành ngũ nhãn, tu hành lục thần thông, thì công đức đạt được nhiều hơn kia rất nhiều. Vì sao? Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà lại thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì không có lẽ ấy. Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì có lẽ ấy. Cho nên, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì phải thường không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, dù trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Căng-già mà tu hành tất cả tam-ma-địa môn (các pháp môn thiền định; tam-ma-địa là trạng thái tâm chuyên chú vào một chỗ, không tán loạn), tu hành tất cả đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì; đà-la-ni là năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên mất). Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhờ nhân duyên này được phúc có nhiều chăng?"

 Thiện Hiện thưa: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn! Rất nhiều, bạch Thiện Thệ! Phúc ấy vô số, vô lượng, vô biên."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ đúng như điều Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói, trong một ngày một đêm tu hành tất cả tam-ma-địa môn, tu hành tất cả đà-la-ni môn, thì công đức đạt được nhiều hơn kia rất nhiều. Vì sao? Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà lại thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì không có lẽ ấy. Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì có lẽ ấy. Cho nên, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì phải thường không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, dù trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Căng-già mà tu hành Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật, như biết rõ điều gì hợp lẽ hay trái lẽ, biết rõ nghiệp báo, biết rõ căn cơ chúng sinh…), tu hành tứ vô sở úy (bốn điều không hề sợ hãi của Phật khi thuyết pháp giữa đại chúng), tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu biết và diễn đạt không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện luận), đại từ (lòng thương lớn, ban vui cho chúng sinh), đại bi (lòng xót thương lớn, cứu khổ cho chúng sinh), đại hỷ (niềm vui lớn khi chúng sinh được an lạc), đại xả (tâm buông xả lớn, bình đẳng với tất cả), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật có, không chung với hàng khác). Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhờ nhân duyên này được phúc có nhiều chăng?"

 Thiện Hiện thưa: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn! Rất nhiều, bạch Thiện Thệ! Phúc ấy vô số, vô lượng, vô biên."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ đúng như điều Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói, trong một ngày một đêm tu hành Phật thập lực, tu hành tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp, thì công đức đạt được nhiều hơn kia rất nhiều. Vì sao? Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà lại thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì không có lẽ ấy. Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì có lẽ ấy. Cho nên, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì phải thường không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, dù trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Căng-già mà tu hành vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên mất, luôn nhớ rõ mọi điều), tu hành hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong sự buông xả, bình thản trước mọi cảnh). Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhờ nhân duyên này được phúc có nhiều chăng?"

 Thiện Hiện thưa: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn! Rất nhiều, bạch Thiện Thệ! Phúc ấy vô số, vô lượng, vô biên."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ đúng như điều Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói, trong một ngày một đêm tu hành vô vong thất pháp, tu hành hằng trụ xả tính, thì công đức đạt được nhiều hơn kia rất nhiều. Vì sao? Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà lại thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì không có lẽ ấy. Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì có lẽ ấy. Cho nên, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì phải thường không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, dù trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Căng-già mà tu hành nhất thiết trí (trí biết tổng quát rằng tất cả các pháp đều là không), tu hành đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu tập để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi đặc tính chung và riêng của tất cả các pháp, là trí của Phật). Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhờ nhân duyên này được phúc có nhiều chăng?"

 Thiện Hiện thưa: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn! Rất nhiều, bạch Thiện Thệ! Phúc ấy vô số, vô lượng, vô biên."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ đúng như điều Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói, trong một ngày một đêm tu hành nhất thiết trí, tu hành đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, thì công đức đạt được nhiều hơn kia rất nhiều. Vì sao? Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà lại thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì không có lẽ ấy. Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa mà thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì có lẽ ấy. Cho nên, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì phải thường không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, dù trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Căng-già mà làm đủ mọi thứ tài thí (bố thí của cải) và pháp thí (bố thí giáo pháp), ở nơi vắng vẻ, chuyên tâm suy nghĩ về những việc lành đã tu trước kia, rồi vì tất cả chúng sinh mà đem hồi hướng (chuyển công đức đã làm hướng về một mục đích) về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhờ nhân duyên này được phúc có nhiều chăng?"

 Thiện Hiện thưa: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn! Rất nhiều, bạch Thiện Thệ! Phúc ấy vô số, vô lượng, vô biên."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ đúng như điều Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói, trong một ngày một đêm làm đủ mọi thứ tài thí và pháp thí, ở nơi vắng vẻ, chuyên tâm suy nghĩ về những việc lành đã tu trước kia, rồi vì tất cả chúng sinh mà hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì công đức đạt được nhiều hơn kia rất nhiều. Vì sao? Thiện Hiện! Nên biết sự hồi hướng khởi lên khi dựa vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mới là sự hồi hướng thù thắng nhất; sự hồi hướng khởi lên khi xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không gọi là sự hồi hướng thù thắng nhất. Cho nên, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì phải thường không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, đem những điều mình đã tu hành vì tất cả chúng sinh mà hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, dù trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Căng-già mà hướng tâm khắp đến công đức và thiện căn (gốc rễ của điều lành, tức những việc thiện làm hạt giống cho quả tốt) của tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, vị lai, hiện tại cùng các đệ tử của các Ngài, gom hết lại mà tùy hỷ (vui mừng theo điều lành của người khác), rồi vì tất cả chúng sinh mà hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhờ nhân duyên này được phúc có nhiều chăng?"

 Thiện Hiện thưa: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn! Rất nhiều, bạch Thiện Thệ! Phúc ấy vô số, vô lượng, vô biên."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ đúng như điều Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã nói, trong một ngày một đêm hướng tâm khắp đến công đức và thiện căn của tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, vị lai, hiện tại cùng các đệ tử của các Ngài, gom hết lại mà tùy hỷ, rồi vì tất cả chúng sinh mà hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì công đức đạt được nhiều hơn kia rất nhiều. Vì sao? Thiện Hiện! Mọi công đức và thiện căn của sự tùy hỷ và hồi hướng đều lấy Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa làm đầu dẫn dắt. Cho nên, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì phải thường không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, đối với mọi thiện căn đều gom lại mà tùy hỷ, rồi vì tất cả chúng sinh mà hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề."

 Bấy giờ, Cụ thọ (cách gọi tôn kính dành cho vị tu hành lâu năm, nghĩa là bậc trưởng lão) Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Như Phật đã nói, những gì do phân biệt (tâm suy lường, chia chẻ, bám chấp vào hình tướng) tạo ra đều không có thật. Vậy do nhân duyên gì mà các vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy lại được phúc vô số, vô lượng, vô biên? Bạch Thế Tôn! Những gì do phân biệt tạo ra thì không thể làm khởi lên chánh kiến (sự thấy biết đúng đắn) chân thật, không thể đi vào chánh tính ly sinh, không thể chứng được quả Dự lưu, quả Nhất lai, quả Bất hoàn, quả A-la-hán hay Bồ-đề của bậc Độc giác, cũng không thể chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Những gì do phân biệt tạo ra thì không thể làm khởi lên chánh kiến chân thật, không thể đi vào chánh tính ly sinh, không thể chứng được quả Dự lưu, quả Nhất lai, quả Bất hoàn, quả A-la-hán hay Bồ-đề của bậc Độc giác, cũng không thể chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật. Thiện Hiện! Các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì biết rằng tất cả mọi thứ do phân biệt tạo ra đều trống rỗng, không có gì, hư dối, không thật. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Vì các Bồ-tát ma-ha-tát khéo học nội không, khéo học ngoại không, khéo học nội ngoại không, khéo học không không, khéo học đại không, khéo học thắng nghĩa không, khéo học hữu vi không, khéo học vô vi không, khéo học tất cánh không, khéo học vô tế không, khéo học tán không, khéo học vô biến dị không, khéo học bản tính không, khéo học tự tướng không, khéo học cộng tướng không, khéo học nhất thiết pháp không, khéo học bất khả đắc không, khéo học vô tính không, khéo học tự tính không, khéo học vô tính tự tính không (các phép quán về "không" như đã kể ở trên). Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy an trụ trong "không" rồi, quán xét đến đâu thấy những gì do phân biệt tạo ra là trống rỗng, không có gì, hư dối, không thật, thì đến đó không xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đến đâu thì được phúc vô số, vô lượng, vô biên đến đó."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Vô số, vô lượng, vô biên khác nhau thế nào?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Nói vô số là không thể tìm được con số: không thể đếm được trong cõi hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), cũng không thể đếm được trong cõi vô vi (những gì không do tạo tác, không sinh không diệt). Nói vô lượng là không thể tìm được mức lường: không thể đo lường trong các pháp quá khứ, không thể đo lường trong các pháp vị lai, không thể đo lường trong các pháp hiện tại. Nói vô biên là không thể tìm được bờ mé, vì không thể đo tính được giới hạn của nó."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Có nhân duyên nào khiến sắc (hình chất, phần vật chất) cũng vô số, vô lượng, vô biên; thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự nhận thức, phân biệt) cũng vô số, vô lượng, vô biên chăng?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Có nhân duyên khiến sắc cũng vô số, vô lượng, vô biên; thọ, tưởng, hành, thức cũng vô số, vô lượng, vô biên."

 "Bạch Thế Tôn! Do nhân duyên gì mà sắc cũng vô số, vô lượng, vô biên; thọ, tưởng, hành, thức cũng vô số, vô lượng, vô biên?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Vì sắc là không, nên cũng vô số, vô lượng, vô biên. Vì thọ, tưởng, hành, thức là không, nên cũng vô số, vô lượng, vô biên."

 Bấy giờ, Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Chỉ riêng sắc là không, thọ, tưởng, hành, thức là không, hay tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) cũng đều là không?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Trước đây chẳng phải Ta đã nói tất cả các pháp đều là không đó sao?"

 Thiện Hiện thưa: "Tuy Phật đã nói tất cả các pháp đều là không, nhưng vì các chúng sinh chưa biết, chưa thấy, chưa hiểu, nên nay con hỏi lại như vậy.

 Bạch Thế Tôn! Như Lai thường nói sắc là không, thọ, tưởng, hành, thức cũng là không. Như Lai thường nói nhãn xứ (con mắt, xét như chỗ dựa để nhận thức khởi lên) là không, nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (ý) cũng là không. Như Lai thường nói sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) là không, thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (cảm giác chạm xúc), pháp xứ (đối tượng của ý) cũng là không. Như Lai thường nói nhãn giới (mắt, xét như một yếu tố cấu thành sự nhận thức) là không, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới cũng là không. Như Lai thường nói sắc giới (yếu tố hình sắc) là không, thanh, hương, vị, xúc, pháp giới cũng là không. Như Lai thường nói nhãn thức giới (yếu tố nhận biết qua mắt) là không, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới cũng là không. Như Lai thường nói nhãn xúc (sự gặp gỡ giữa mắt, cảnh và sự nhận biết) là không, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc cũng là không. Như Lai thường nói các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên là không, các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên cũng là không.

 Như Lai thường nói địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) là không, thủy giới (yếu tố nước, tính ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố nhận biết) cũng là không. Như Lai thường nói tính của nhân duyên (nguyên nhân trực tiếp sinh ra sự vật) là không, tính của đẳng vô gián duyên (điều kiện do niệm trước vừa mất đi liền mở đường cho niệm sau sinh ra), sở duyên duyên (điều kiện là đối tượng mà tâm nhắm đến), tăng thượng duyên (mọi điều kiện hỗ trợ hoặc không ngăn trở) cũng là không. Như Lai thường nói vô minh (sự mê lầm, không thấy rõ chân lý) là không, hành (hoạt động tạo nghiệp), thức (thức tâm đi thọ sinh), danh sắc (phần tinh thần và thể xác), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng ham muốn), thủ (sự bám giữ), hữu (sự hình thành nghiệp đưa đến đời sau), sinh (sự sinh ra), lão tử (già và chết) cũng là không.

 Như Lai thường nói ngã (cái tôi) là không, hữu tình (chúng sinh), mệnh giả (kẻ có mạng sống), sinh giả (kẻ được sinh ra), dưỡng giả (kẻ được nuôi lớn), sĩ phu (con người), bổ-đặc-già-la (chủ thể đi luân hồi qua các đời), ý sinh (kẻ do ý sinh ra), nho đồng (người trẻ tuổi), tác giả (kẻ làm), thọ giả (kẻ nhận lãnh), tri giả (kẻ biết), kiến giả (kẻ thấy) — những tên gọi mà người đời chấp là có một cái tôi thật — cũng là không. Như Lai thường nói bố thí ba-la-mật-đa là không, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng là không. Như Lai thường nói nội không là không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không cũng là không. Như Lai thường nói chân như là không, pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới cũng là không.

 Như Lai thường nói tứ niệm trụ là không, tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi cũng là không. Như Lai thường nói khổ thánh đế là không, tập, diệt, đạo thánh đế cũng là không. Như Lai thường nói tứ tĩnh lự là không, tứ vô lượng, tứ vô sắc định cũng là không. Như Lai thường nói bát giải thoát là không, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ cũng là không. Như Lai thường nói không giải thoát môn là không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn cũng là không. Như Lai thường nói Cực hỷ địa là không, Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa cũng là không. Như Lai thường nói ngũ nhãn là không, lục thần thông cũng là không. Như Lai thường nói tam-ma-địa môn là không, đà-la-ni môn cũng là không. Như Lai thường nói Phật thập lực là không, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp cũng là không. Như Lai thường nói vô vong thất pháp là không, hằng trụ xả tính cũng là không. Như Lai thường nói nhất thiết trí là không, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cũng là không.

 Như Lai thường nói quả Dự lưu là không, quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán cũng là không. Như Lai thường nói Bồ-đề của bậc Độc giác là không. Như Lai thường nói hạnh của tất cả Bồ-tát ma-ha-tát là không. Như Lai thường nói Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật là không. Như Lai thường nói dị sinh địa (địa vị của phàm phu, kẻ sinh ra khác với bậc thánh) là không, địa vị Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát, Như Lai cũng là không. Như Lai thường nói pháp có sắc (có hình chất) và pháp không có sắc, pháp thấy được và pháp không thấy được bằng mắt, pháp có đối ngại (chiếm chỗ, ngăn ngại nhau) và pháp không có đối ngại, pháp hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn trong vòng sinh tử) và pháp vô lậu (không còn phiền não), pháp hữu vi và pháp vô vi đều là không. Như Lai thường nói các pháp quá khứ, vị lai, hiện tại là không; các pháp thiện, bất thiện, vô ký (không thiện cũng không ác); các pháp ràng buộc vào cõi Dục (cõi còn lòng tham muốn về ăn uống, sắc dục, như cõi người), cõi Sắc (cõi của các vị trời đã lìa tham dục nhưng còn thân hình vi tế), cõi Vô sắc (cõi chỉ còn tâm thức, không còn thân hình); các pháp hữu học (bậc thánh còn phải tu học), vô học (bậc đã học xong, tức A-la-hán), phi học phi vô học (chẳng phải hai loại trên, tức phàm phu); các pháp kiến sở đoạn (phiền não dứt được ngay khi thấy chân lý), tu sở đoạn (phiền não phải dứt dần qua tu tập lâu dài), phi sở đoạn (pháp không cần dứt bỏ, tức pháp vô lậu) cũng là không."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Đúng vậy, đúng vậy. Ta thường nói các pháp ấy đều là không."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Tất cả các pháp là không, thì cũng chính là vô tận (không cùng tận), cũng là vô số, cũng là vô lượng, cũng là vô biên. Bạch Thế Tôn! Trong cái không của các pháp, không tìm được sự cùng tận, không tìm được con số, không tìm được mức lường, không tìm được bờ mé. Vì nhân duyên ấy, vô tận, vô số, vô lượng, vô biên chữ tuy khác mà nghĩa không khác nhau."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Vô tận, vô số, vô lượng, vô biên chữ tuy khác mà nghĩa không khác nhau, vì đều cùng làm rõ rằng các pháp là không. Thiện Hiện! Cái không của tất cả các pháp đều không thể nói ra được. Như Lai dùng phương tiện (cách thức khéo léo để dẫn dắt) mà nói đó là vô tận, hoặc nói là vô số, hoặc nói là vô lượng, hoặc nói là vô biên, hoặc nói là không, hoặc nói là vô tướng, hoặc nói là vô nguyện, hoặc nói là vô tác (không tạo tác), hoặc nói là vô sinh (không sinh ra), hoặc nói là vô diệt (không mất đi), hoặc nói là ly nhiễm (lìa khỏi nhơ nhiễm), hoặc nói là tịch diệt (vắng lặng, dứt hết mọi phiền não), hoặc nói là Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử), hoặc nói là chân như, hoặc nói là pháp giới, hoặc nói là pháp tính, hoặc nói là thực tế. Những ý nghĩa như thế đều là Như Lai dùng phương tiện mà giảng nói."

 Khi ấy, Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Như Lai thật kỳ diệu! Thật tướng (bộ mặt chân thật) của các pháp vốn không thể nói ra, vậy mà Như Lai khéo léo dùng phương tiện để chỉ bày cho chúng sinh. Bạch Thế Tôn! Theo chỗ con hiểu ý nghĩa lời Phật dạy, thì tính của tất cả các pháp đều không thể nói ra được."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Đúng vậy, đúng vậy. Tính của tất cả các pháp đều không thể nói ra được. Vì sao vậy? Vì tính của tất cả các pháp đều rốt ráo là không, mà cái rốt ráo là không thì không ai có thể nói ra được."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Ý nghĩa không thể nói ra ấy có tăng có giảm chăng?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Ý nghĩa không thể nói ra thì không tăng, không giảm."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa: "Bạch Thế Tôn! Nếu ý nghĩa không thể nói ra là không tăng không giảm, thì bố thí ba-la-mật-đa cũng phải không tăng không giảm, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng phải không tăng không giảm. Bạch Thế Tôn! Nếu ý nghĩa không thể nói ra là không tăng không giảm, thì tứ niệm trụ cũng phải không tăng không giảm, tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi cũng phải không tăng không giảm. Bạch Thế Tôn! Nếu ý nghĩa không thể nói ra là không tăng không giảm, thì tứ tĩnh lự cũng phải không tăng không giảm, tứ vô lượng, tứ vô sắc định cũng phải không tăng không giảm. Bạch Thế Tôn! Nếu ý nghĩa không thể nói ra là không tăng không giảm, thì bát giải thoát cũng phải không tăng không giảm, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ cũng phải không tăng không giảm. Bạch Thế Tôn! Nếu ý nghĩa không thể nói ra là không tăng không giảm, thì không giải thoát môn cũng phải không tăng không giảm, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn cũng phải không tăng không giảm.

 Bạch Thế Tôn! Nếu ý nghĩa không thể nói ra là không tăng không giảm, thì Cực hỷ địa cũng phải không tăng không giảm, Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa cũng phải không tăng không giảm. Bạch Thế Tôn! Nếu ý nghĩa không thể nói ra là không tăng không giảm, thì ngũ nhãn cũng phải không tăng không giảm, lục thần thông cũng phải không tăng không giảm. Bạch Thế Tôn! Nếu ý nghĩa không thể nói ra là không tăng không giảm, thì tam-ma-địa môn cũng phải không tăng không giảm, đà-la-ni môn cũng phải không tăng không giảm. Bạch Thế Tôn! Nếu ý nghĩa không thể nói ra là không tăng không giảm, thì Phật thập lực cũng phải không tăng không giảm, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp cũng phải không tăng không giảm. Bạch Thế Tôn! Nếu ý nghĩa không thể nói ra là không tăng không giảm, thì vô vong thất pháp cũng phải không tăng không giảm, hằng trụ xả tính cũng phải không tăng không giảm. Bạch Thế Tôn! Nếu ý nghĩa không thể nói ra là không tăng không giảm, thì nhất thiết trí cũng phải không tăng không giảm, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cũng phải không tăng không giảm.

 Bạch Thế Tôn! Nếu bố thí ba-la-mật-đa không tăng không giảm, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không tăng không giảm, thì làm sao Bồ-tát ma-ha-tát tu hành bố thí ba-la-mật-đa, tu hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Bạch Thế Tôn! Nếu tứ niệm trụ không tăng không giảm, tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi cũng không tăng không giảm, thì làm sao Bồ-tát ma-ha-tát tu hành tứ niệm trụ, tu hành tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi mà chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Bạch Thế Tôn! Nếu tứ tĩnh lự không tăng không giảm, tứ vô lượng, tứ vô sắc định cũng không tăng không giảm, thì làm sao Bồ-tát ma-ha-tát tu hành tứ tĩnh lự, tu hành tứ vô lượng, tứ vô sắc định mà chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Bạch Thế Tôn! Nếu bát giải thoát không tăng không giảm, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ cũng không tăng không giảm, thì làm sao Bồ-tát ma-ha-tát tu hành bát giải thoát, tu hành bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ mà chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Bạch Thế Tôn! Nếu không giải thoát môn không tăng không giảm, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn cũng không tăng không giảm, thì làm sao Bồ-tát ma-ha-tát tu hành không giải thoát môn, tu hành vô tướng, vô nguyện giải thoát môn mà chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề?

 Bạch Thế Tôn! Nếu Cực hỷ địa không tăng không giảm, Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa cũng không tăng không giảm, thì làm sao Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Cực hỷ địa, tu hành Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa mà chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Bạch Thế Tôn! Nếu ngũ nhãn không tăng không giảm, lục thần thông cũng không tăng không giảm, thì làm sao Bồ-tát ma-ha-tát tu hành ngũ nhãn, tu hành lục thần thông mà chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Bạch Thế Tôn! Nếu tam-ma-địa môn không tăng không giảm, đà-la-ni môn cũng không tăng không giảm, thì làm sao Bồ-tát ma-ha-tát tu hành tam-ma-địa môn, tu hành đà-la-ni môn mà chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Bạch Thế Tôn! Nếu Phật thập lực không tăng không giảm, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp cũng không tăng không giảm, thì làm sao Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Phật thập lực, tu hành tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp mà chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Bạch Thế Tôn! Nếu vô vong thất pháp không tăng không giảm, hằng trụ xả tính cũng không tăng không giảm, thì làm sao Bồ-tát ma-ha-tát tu hành vô vong thất pháp, tu hành hằng trụ xả tính mà chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Bạch Thế Tôn! Nếu nhất thiết trí không tăng không giảm, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cũng không tăng không giảm, thì làm sao Bồ-tát ma-ha-tát tu hành nhất thiết trí, tu hành đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí mà chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề?"

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm hai mươi chín.

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười (có lẽ là ba trăm ba mươi) (?).

 Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video