Hội thứ nhất (phần thứ nhất trong các hội thuyết pháp của bộ kinh Đại Bát-nhã) – Phẩm Thiện Học (học một cách khéo léo) thứ năm mươi ba, phần một
Bấy giờ Cụ thọ (cách gọi tôn kính đối với bậc tu hành có đức) Thiện Hiện (tên dịch nghĩa của tôn giả Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật) thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật)! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Đại Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu giúp muôn loài, đã tu đến bậc lớn) thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo thấu suốt thực tướng mọi sự vật, đưa sang bờ giác ngộ) sâu xa, làm sao để tập làm quen với không tam-ma-địa (trạng thái định, tâm chuyên chú vững vàng, quán thấy mọi pháp đều không)? Làm sao để đi vào không tam-ma-địa? Làm sao để tập làm quen với vô tướng tam-ma-địa (định không bám vào hình tướng)? Làm sao để đi vào vô tướng tam-ma-địa? Làm sao để tập làm quen với vô nguyện tam-ma-địa (định không còn mong cầu điều gì)? Làm sao để đi vào vô nguyện tam-ma-địa?
Làm sao để tập làm quen với tứ niệm trụ (bốn phép quán để giữ tâm: quán thân là nhơ nhớp, cảm thọ là khổ, tâm là vô thường, các pháp là không có cái tôi)? Làm sao để tu tứ niệm trụ? Làm sao để tập làm quen với tứ chánh đoạn (bốn sự nỗ lực chân chính: dứt ác đã sinh, ngăn ác chưa sinh, làm thiện chưa sinh được sinh, làm thiện đã sinh được tăng trưởng), tứ thần túc (bốn nền tảng đưa đến năng lực thần diệu: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: lòng tin, siêng năng, nhớ nghĩ chân chính, định, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn ấy phát triển thành), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám con đường chân chính của bậc thánh: thấy biết đúng, suy nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng)? Làm sao để tu tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi?
Làm sao để tập làm quen với Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ của Phật)? Làm sao để tu Phật thập lực? Làm sao để tập làm quen với tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp của Phật), tứ vô ngại giải (bốn tài hiểu biết và diễn giải không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện luận), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều lành, buông xả bình đẳng ở mức rộng lớn của Phật), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có)? Làm sao để tu tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp?"
Phật dạy: "Này Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa nên quán sắc (thân thể và thế giới vật chất) là không; nên quán thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự nhận biết phân biệt) là không. Nên quán nhãn xứ (con mắt, chỗ làm phát sinh sự thấy) là không; nên quán nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là không. Nên quán sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) là không; nên quán thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, sự đụng chạm, các đối tượng của ý) là không. Nên quán nhãn giới (mắt xét như một yếu tố cấu thành sự nhận biết) là không; nên quán nhĩ giới, tỷ giới, thiệt giới, thân giới, ý giới là không. Nên quán sắc giới (hình sắc xét như một yếu tố cấu thành) là không; nên quán thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới (ở đây là các đối tượng của ý) là không. Nên quán nhãn thức giới (sự nhận biết của mắt) là không; nên quán nhĩ thức giới, tỷ thức giới, thiệt thức giới, thân thức giới, ý thức giới là không. Nên quán nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và sự nhận biết) là không; nên quán nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc là không. Nên quán các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên (điều kiện) là không; nên quán các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc làm duyên là không.
Nên quán địa giới (yếu tố đất, tính cứng) là không; nên quán thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới (các yếu tố nước, lửa, gió, khoảng trống và tâm thức) là không. Nên quán vô minh (sự mê muội không thấy chân lý) là không; nên quán hành (hành động tạo nghiệp), thức (tâm thức đi thác sinh), danh sắc (tâm và thân mới thành hình), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng tham luyến), thủ (sự nắm giữ), hữu (sự hình thành đời sống mới), sinh, lão tử (già và chết) là không — đó là mười hai khâu nối nhau gây ra vòng sinh tử.
Nên quán Bố thí Ba-la-mật-đa (hạnh cho đi hoàn hảo) là không; nên quán Tịnh giới (giữ giới trong sạch), An nhẫn (nhẫn chịu điều trái ý), Tinh tiến (siêng năng), Tĩnh lự (thiền định), Bát-nhã Ba-la-mật-đa là không.
Nên quán nội không (các giác quan bên trong đều không có thực thể cố định) là không; nên quán ngoại không (các đối tượng bên ngoài đều không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (ngay cả chân lý tối thượng là niết-bàn cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không), vô tế không (không có điểm đầu điểm cuối nên là không), tán không (mọi thứ do tụ hợp rồi tan rã nên là không), vô biến dị không (cái không hề thay đổi cũng là không), bản tính không (bản tính mọi pháp vốn là không), tự tướng không (đặc tính riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp cũng là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không có gì có thể nắm bắt được), vô tính không (không có thực thể nên là không), tự tính không (cái gọi là tự tính vốn là không), vô tính tự tính không (cả cái không có thực thể lẫn tự tính đều là không) là không.
Nên quán chân như (bản thể chân thật, như như bất biến của mọi pháp) là không; nên quán pháp giới (nền tảng chung của mọi pháp), pháp tính (bản tính chân thật của các pháp), bất hư vọng tính (tính không hư dối), bất biến dị tính (tính không đổi khác), bình đẳng tính (tính bình đẳng như nhau), ly sinh tính (tính lìa khỏi sự sinh khởi), pháp định (sự an định của pháp), pháp trụ (sự thường trụ của pháp), thực tế (bờ mé chân thật), hư không giới (cảnh giới rộng không ngằn mé như hư không), bất tư nghì giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn) là không.
Nên quán khổ thánh đế (chân lý của bậc thánh về sự khổ) là không; nên quán tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân gây khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ) là không. Nên quán tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc) là không; nên quán tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn trải khắp vô lượng chúng sinh: từ, bi, hỷ, xả), tứ vô sắc định (bốn tầng định của cõi Vô sắc, nơi chỉ còn tâm) là không. Nên quán bát giải thoát (tám phép định giúp thoát khỏi sự ràng buộc vào sắc và vô sắc) là không; nên quán bát thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, vượt thắng các cảnh sắc), cửu thứ đệ định (chín tầng định đi lần lượt từ thấp lên cao không gián đoạn), thập biến xứ (mười phép quán một thứ như đất, nước, lửa, gió, các màu, hư không, thức trải khắp mọi nơi) là không. Nên quán tứ niệm trụ là không; nên quán tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi là không.
Nên quán không giải thoát môn (cửa giải thoát thấy mọi pháp đều không) là không; nên quán vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát không bám vào hình tướng), vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát không còn mong cầu) là không. Nên quán các bậc tu của ba thừa (Thanh văn, Độc giác và Bồ-tát) và mười bậc (thập địa) tu của Bồ-tát là không. Nên quán ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) là không. Nên quán lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự tại, thấy xa, nghe xa, biết tâm người khác, nhớ các đời trước, dứt sạch phiền não) là không. Nên quán Phật thập lực là không; nên quán tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp là không.
Nên quán vô vong thất pháp (pháp không bao giờ quên mất) là không. Nên quán hằng trụ xả tính (tính luôn an trụ trong tâm buông xả, bình thản) là không. Nên quán nhất thiết trí (trí biết khái quát tất cả các pháp) là không; nên quán đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành), nhất thiết tướng trí (trí biết tường tận mọi hình tướng của tất cả các pháp, là trí của Phật) là không. Nên quán tất cả đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì: khả năng ghi nhớ, giữ gìn mọi điều lành không để mất) là không. Nên quán tất cả tam-ma-địa môn (các pháp môn định) là không. Nên quán quả Dự lưu (quả thánh đầu tiên, bắt đầu dự vào dòng thánh) là không; nên quán quả Nhất lai (còn trở lại cõi Dục một lần nữa), quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, thoát khỏi sinh tử) là không. Nên quán Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác — người tự mình giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên) là không. Nên quán tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát là không. Nên quán Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn) của chư Phật là không.
Nên quán pháp hữu lậu (pháp còn phiền não rỉ chảy, còn dẫn đến sinh tử) là không. Nên quán pháp vô lậu (pháp không còn phiền não) là không. Nên quán pháp thế gian là không. Nên quán pháp xuất thế gian (pháp vượt ra khỏi thế gian, đưa đến giải thoát) là không. Nên quán pháp hữu vi (pháp do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) là không. Nên quán pháp vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh không diệt) là không. Nên quán pháp quá khứ là không. Nên quán pháp vị lai và hiện tại là không. Nên quán pháp thiện là không. Nên quán pháp bất thiện và vô ký (không thiện cũng không ác) là không. Nên quán pháp thuộc cõi Dục (cõi còn ham muốn ăn uống, dục lạc) là không. Nên quán pháp thuộc cõi Sắc (cõi còn thân vi tế, đã lìa dục) và cõi Vô sắc (cõi chỉ còn tâm, không còn thân) là không.
Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi quán như vậy thì không để tâm tán loạn. Nếu tâm không tán loạn thì không thấy pháp; nếu không thấy pháp thì không tác chứng (không đi vào chứng đắc để dừng lại ở quả vị giải thoát của riêng mình). Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khéo học rằng đặc tính riêng của các pháp đều là không, không có pháp nào có thể thêm, không có pháp nào có thể bớt, cho nên đối với các pháp không thấy cũng không chứng. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Vì trong thắng nghĩa đế (chân lý tối thượng) của tất cả các pháp thì người chứng, cái được chứng, nơi chứng, lúc chứng, cùng sự hợp hay lìa do việc chứng này, đều không thể nắm bắt, không thể thấy được."
Khi ấy Cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Như lời Phật dạy, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với cái không của các pháp không nên tác chứng. Bạch Thế Tôn! Làm sao các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong cái không của các pháp mà không tác chứng?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi quán cái không của các pháp, trước hết khởi ý nghĩ thế này: 'Ta nên quán mọi hình tướng của các pháp đều là không, mà không nên tác chứng. Ta quán cái không của các pháp là để học, không phải để chứng. Nay là lúc học, không phải lúc chứng.' Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi chưa vào định thì buộc tâm vào đối tượng quán; khi đã vào định thì không buộc tâm vào cảnh.
Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy trong lúc này không thoái lui khỏi Bố thí Ba-la-mật-đa mà cũng không chứng lậu tận (dứt sạch phiền não để thoát ly sinh tử, tức không vội chứng quả A-la-hán); không thoái lui khỏi Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà cũng không chứng lậu tận. Không thoái lui khỏi nội không mà cũng không chứng lậu tận; không thoái lui khỏi ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không mà cũng không chứng lậu tận. Không thoái lui khỏi chân như mà cũng không chứng lậu tận; không thoái lui khỏi pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới mà cũng không chứng lậu tận. Không thoái lui khỏi khổ thánh đế mà cũng không chứng lậu tận; không thoái lui khỏi tập, diệt, đạo thánh đế mà cũng không chứng lậu tận.
Không thoái lui khỏi tứ tĩnh lự mà cũng không chứng lậu tận; không thoái lui khỏi tứ vô lượng, tứ vô sắc định mà cũng không chứng lậu tận. Không thoái lui khỏi bát giải thoát mà cũng không chứng lậu tận; không thoái lui khỏi bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ mà cũng không chứng lậu tận. Không thoái lui khỏi tứ niệm trụ mà cũng không chứng lậu tận; không thoái lui khỏi tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi mà cũng không chứng lậu tận. Không thoái lui khỏi không giải thoát môn mà cũng không chứng lậu tận; không thoái lui khỏi vô tướng, vô nguyện giải thoát môn mà cũng không chứng lậu tận. Không thoái lui khỏi ngũ nhãn mà cũng không chứng lậu tận. Không thoái lui khỏi lục thần thông mà cũng không chứng lậu tận. Không thoái lui khỏi Phật thập lực mà cũng không chứng lậu tận; không thoái lui khỏi tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp mà cũng không chứng lậu tận.
Không thoái lui khỏi vô vong thất pháp mà cũng không chứng lậu tận. Không thoái lui khỏi hằng trụ xả tính mà cũng không chứng lậu tận. Không thoái lui khỏi nhất thiết trí mà cũng không chứng lậu tận; không thoái lui khỏi đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí mà cũng không chứng lậu tận. Không thoái lui khỏi tất cả đà-la-ni môn mà cũng không chứng lậu tận. Không thoái lui khỏi tất cả tam-ma-địa môn mà cũng không chứng lậu tận. Không thoái lui khỏi hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát mà cũng không chứng lậu tận. Không thoái lui khỏi Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà cũng không chứng lậu tận.
Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã thành tựu trí tuệ lớn lao vi diệu như thế, khéo an trụ trong cái không của các pháp và tất cả các loại bồ-đề phần pháp (các pháp tu hỗ trợ cho sự giác ngộ), nên khởi ý nghĩ rằng: 'Nay là lúc nên học, không phải lúc chứng.'
Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa nên nghĩ thế này: 'Đối với Bố thí Ba-la-mật-đa, nay ta nên học, không nên tác chứng. Đối với Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nay ta nên học, không nên tác chứng. Đối với nội không, nay ta nên học, không nên tác chứng. Đối với ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không, nay ta nên học, không nên tác chứng. Đối với chân như, nay ta nên học, không nên tác chứng. Đối với pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới, nay ta nên học, không nên tác chứng. Đối với khổ thánh đế, nay ta nên học, không nên tác chứng. Đối với tập, diệt, đạo thánh đế, nay ta nên học, không nên tác chứng.
Đối với tứ tĩnh lự, nay ta nên học, không nên tác chứng. Đối với tứ vô lượng, tứ vô sắc định, nay ta nên học, không nên tác chứng. Đối với bát giải thoát, nay ta nên học, không nên tác chứng. Đối với bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, nay ta nên học, không nên tác chứng. Đối với tứ niệm trụ, nay ta nên học, không nên tác chứng. Đối với tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi, nay ta nên học, không nên tác chứng. Đối với không giải thoát môn, nay ta nên học, không nên tác chứng. Đối với vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, nay ta nên học, không nên tác chứng. Đối với ngũ nhãn, nay ta nên học, không nên tác chứng. Đối với lục thần thông, nay ta nên học, không nên tác chứng. Đối với Phật thập lực, nay ta nên học, không nên tác chứng. Đối với tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, nay ta nên học, không nên tác chứng.
Đối với vô vong thất pháp, nay ta nên học, không nên tác chứng. Đối với hằng trụ xả tính, nay ta nên học, không nên tác chứng. Đối với nhất thiết trí, nay ta nên học, không nên tác chứng. Đối với đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, nay ta nên học, không nên tác chứng. Đối với tất cả đà-la-ni môn, nay ta nên học, không nên tác chứng. Đối với tất cả tam-ma-địa môn, nay ta nên học, không nên tác chứng. Đối với tất cả hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát, nay ta nên học, không nên tác chứng. Đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, nay ta nên học, không nên tác chứng. Nay ta nên học nhất thiết trí trí (trí tuệ toàn giác biết hết thảy của Phật), không nên chứng quả Dự lưu. Nay ta nên học nhất thiết trí trí, không nên chứng quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán. Nay ta nên học nhất thiết trí trí, không nên chứng Độc giác bồ-đề.'
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm ba mươi mốt (hết)
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười hai (?) (có lẽ đúng ra là quyển thứ ba trăm ba mươi hai)
Tam tạng Pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba kho tàng giáo điển: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video