Thiên 371 — Hội 1 · Phẩm 53 Khéo học · phần 2

 Hội thứ nhất, phẩm Thiện Học (học khéo) thứ năm mươi ba, phần hai.

 Này Thiện Hiện (tên vị đại đệ tử của Phật, thường gọi là Tu-bồ-đề, nổi tiếng hiểu sâu về tánh Không)! Vị Bồ-tát ma-ha-tát (bậc phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh; "ma-ha-tát" nghĩa là bậc lớn) này khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa (trí tuệ thấu suốt thật tướng các pháp, đưa người qua bờ giải thoát), thì nên gần gũi Không tam-ma-địa (tam-ma-địa là trạng thái tâm chuyên chú, định; Không tam-ma-địa là định quán xét mọi pháp đều không có tự tánh), nên an trú trong Không tam-ma-địa, nên tu tập Không tam-ma-địa, nhưng không nên tác chứng (tự mình chứng nhập rồi dừng lại) nơi thật tế (chân lý tột cùng; ở đây, chứng thật tế là nhập Niết-bàn ngay theo lối của Tiểu thừa, không còn tiếp tục cứu độ chúng sinh). Nên gần gũi Vô tướng tam-ma-địa (định quán xét mọi pháp không có hình tướng để nắm bắt) và Vô nguyện tam-ma-địa (định không còn mong cầu, không tạo tác điều gì trong ba cõi), nên an trú trong Vô tướng, Vô nguyện tam-ma-địa, nên tu tập Vô tướng, Vô nguyện tam-ma-địa, nhưng không nên tác chứng nơi thật tế.

 Nên gần gũi tứ niệm trụ (bốn phép quán: quán thân bất tịnh, quán cảm thọ là khổ, quán tâm vô thường, quán các pháp vô ngã), nên an trú tứ niệm trụ, nên tu tập tứ niệm trụ, nhưng không nên tác chứng nơi thật tế. Nên gần gũi tứ chánh đoạn (bốn sự siêng năng đúng đắn: điều ác đã sinh thì dứt, điều ác chưa sinh thì ngăn, điều thiện chưa sinh thì làm cho sinh, điều thiện đã sinh thì làm cho lớn thêm), tứ thần túc (bốn nền tảng của định và thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm chuyên nhất, quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: tin, tấn, niệm, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn ấy phát triển thành), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố giác ngộ: niệm, trạch pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, định, xả), bát thánh đạo chi (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng); nên an trú tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi, nên tu tập tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi, nhưng không nên tác chứng nơi thật tế.

 Cứ như thế, cho đến: nên gần gũi Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có, như biết rõ điều hợp lý và không hợp lý, biết rõ nghiệp báo ba đời…), nên hướng đến Phật thập lực, nên tu tập Phật thập lực, nhưng không nên tác chứng nơi thật tế. Nên gần gũi tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp giữa đại chúng), tứ vô ngại giải (bốn trí hiểu biết và diễn đạt không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về biện thuyết), đại từ (thương yêu, ban vui cho chúng sinh), đại bi (xót thương, cứu khổ cho chúng sinh), đại hỷ (vui mừng khi chúng sinh được an lạc), đại xả (tâm bình đẳng, buông bỏ, không thiên lệch), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng của Phật, không chung với hàng Thanh văn, Bồ-tát); nên hướng đến tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp, nên tu tập tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp, nhưng không nên tác chứng nơi thật tế.

 Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này tuy gần gũi Không tam-ma-địa, an trú Không tam-ma-địa, tu tập Không tam-ma-địa, nhưng không chứng quả Dự lưu (quả vị đầu tiên của bậc Thánh Tiểu thừa, mới bước vào dòng Thánh), cũng không chứng quả Nhất lai (quả thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả Bất hoàn (quả thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (quả cao nhất của Tiểu thừa, dứt hết phiền não, không còn tái sinh), cũng lại không chứng Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác, tức người tự mình tu ngộ lẽ nhân duyên mà không nghe Phật dạy, nhưng không giáo hóa rộng rãi). Tuy gần gũi Vô tướng, Vô nguyện tam-ma-địa, an trú Vô tướng, Vô nguyện tam-ma-địa, tu tập Vô tướng, Vô nguyện tam-ma-địa, nhưng không chứng quả Dự lưu, cũng không chứng quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, cũng lại không chứng Độc giác bồ-đề. Tuy gần gũi tứ niệm trụ, an trú tứ niệm trụ, tu tập tứ niệm trụ, nhưng không chứng quả Dự lưu, cũng không chứng quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, cũng lại không chứng Độc giác bồ-đề. Tuy gần gũi tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi, an trú tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi, tu tập tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi, nhưng không chứng quả Dự lưu, cũng không chứng quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, cũng lại không chứng Độc giác bồ-đề.

 Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này, do nhân duyên ấy, không rơi vào địa vị Thanh văn (hàng đệ tử nghe Phật dạy rồi tu để tự giải thoát) và Độc giác, mà mau chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh, bình đẳng, tức quả vị Phật).

 Này Thiện Hiện! Ví như có một người tráng sĩ oai mãnh, dũng cảm, mạnh mẽ, dáng mạo đoan nghiêm, ai thấy cũng vui mừng; có đầy đủ quyến thuộc (người thân, gia nhân) rất thanh tịnh, trọn vẹn; học binh pháp đến chỗ tột cùng; khéo cầm khí giới, vững chắc không lay động; sáu mươi bốn kỹ năng, mười tám môn học vấn (các ngành nghề, tri thức thế gian thời ấy), mọi nghề nghiệp kỹ thuật không gì là không khéo léo; mọi người kính ngưỡng, đều kính phục. Vì khéo làm việc nên công ít mà lợi nhiều. Do vậy được mọi người cung kính, cúng dường, tôn trọng, khen ngợi. Lúc ấy người đó càng vui mừng hớn hở, tự an ủi mình.

 Vì có nhân duyên, người ấy dìu dắt người già yếu và các quyến thuộc lên đường sang phương khác. Giữa đường đi qua vùng đồng hoang hiểm trở, trong đó có nhiều thú dữ, giặc cướp, kẻ thù ẩn nấp, đủ mọi điều đáng sợ. Quyến thuộc lớn nhỏ không ai là không kinh hoàng. Người ấy cậy mình oai mãnh, dũng cảm, mạnh mẽ, nhiều tài nghệ, nên thân tâm thản nhiên, an ủi cha mẹ cùng các quyến thuộc: "Xin đừng lo sợ, ta nhất định khiến mọi người không bị khổ." Người ấy bèn dùng tài khéo léo đưa các quyến thuộc đến chỗ yên ổn. Thoát khỏi nguy nạn rồi, mọi người vui vẻ hưởng an lạc. Thế nhưng người tráng sĩ ấy ở giữa đồng hoang, đối với thú dữ, kẻ thù, giặc cướp, không hề có ý làm hại. Vì sao vậy? Vì cậy mình oai dũng, đủ các tài nghệ, không có gì phải sợ.

 Này Thiện Hiện! Nên biết các vị Bồ-tát ma-ha-tát cũng lại như thế. Vì thương xót các hữu tình (chúng sinh, loài có tình thức) chịu khổ sinh tử, nên hướng đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, duyên khắp các hữu tình mà khởi tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả), an trú nơi tâm cùng đi với tứ vô lượng; tinh cần tu tập bố thí (cho đi), tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhục), tinh tiến (siêng năng), tĩnh lự (thiền định), Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ) — sáu pháp ba-la-mật-đa (hạnh đưa đến bờ giải thoát) — khiến mau được viên mãn.

 Vị Bồ-tát ma-ha-tát này, khi sáu pháp ba-la-mật-đa ấy chưa viên mãn, vì muốn tu học nhất thiết trí trí (trí tuệ biết tất cả mọi pháp của Phật) nên không chứng lậu tận (dứt sạch mọi phiền não rồi nhập Niết-bàn). Tuy an trú nơi Không, Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn (ba cửa đưa đến giải thoát), nhưng không bị sức mạnh của chúng lôi cuốn, cũng không bị chúng ngăn trở, kéo đi; đối với các cửa giải thoát cũng không tác chứng. Do không tác chứng nên không rơi vào địa vị Thanh văn và Độc giác, chắc chắn hướng đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề.

 Này Thiện Hiện! Như chim Kiên Sí (loài chim có đôi cánh cứng khỏe) bay vút lên hư không, tự tại liệng bay, lâu mà không rơi xuống đất; tuy nương hư không mà vui đùa nhưng không bám vào hư không, cũng không bị hư không trói buộc, ngăn ngại. Này Thiện Hiện! Nên biết các vị Bồ-tát ma-ha-tát cũng lại như thế: tuy đối với Không, Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn nhiều lần gần gũi, an trú, tu tập, nhưng không tác chứng. Do không tác chứng nên không rơi vào địa vị Thanh văn và Độc giác. Khi tu Phật thập lực, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, nhất thiết trí trí, nếu chưa viên mãn thì trọn không nương vào ba tam-ma-địa Không, Vô tướng, Vô nguyện mà chứng lậu tận.

 Này Thiện Hiện! Ví như một người tráng sĩ thông thạo thuật bắn cung, muốn bày tài nghệ của mình, ngửa lên bắn vào hư không. Để khiến mũi tên trên không không rơi xuống đất, lại dùng mũi tên sau bắn vào đuôi mũi tên trước; cứ như thế nối tiếp nhau trải qua nhiều thời gian, mũi tên này đỡ mũi tên kia, không để rơi xuống. Nếu muốn cho rơi, liền ngưng mũi tên sau, lúc ấy các mũi tên mới cùng lúc rơi xuống.

 Này Thiện Hiện! Nên biết các vị Bồ-tát ma-ha-tát cũng lại như thế: thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ được phương tiện thiện xảo (cách khéo léo, linh hoạt để tu và độ người) nâng đỡ, nên cho đến khi các căn lành tu tập làm nhân cho Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chưa thành thục hết, trọn không giữa đường chứng thật tế. Nếu các căn lành tu tập làm nhân cho Vô thượng chánh đẳng bồ-đề đều đã thành thục, lúc ấy Bồ-tát mới chứng thật tế, liền được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Vì thế, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đều nên quán xét kỹ càng như vậy về thật tướng các pháp như đã nói ở trước.

 Bấy giờ cụ thọ (cách gọi tôn kính vị tỳ-kheo đức hạnh, có tuổi) Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (đấng được thế gian tôn kính, tức Phật)! Các vị Bồ-tát ma-ha-tát có thể làm được việc khó. Tuy học chân như (bản tánh chân thật, như thế, không đổi của các pháp), pháp giới (cảnh giới, bản thể của mọi pháp), pháp tánh (bản tánh của pháp), bất hư vọng tánh (tánh chẳng hư dối), bất biến dị tánh (tánh không biến đổi), bình đẳng tánh (tánh bình đẳng, không sai khác), ly sanh tánh (tánh lìa sự sinh ra), pháp định (pháp vốn an định như vậy), pháp trụ (pháp vốn an trú như vậy), thật tế (giới hạn chân thật tột cùng), hư không giới (cảnh giới như hư không, không ngằn mé), bất tư nghì giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn) của các pháp —

 tuy học nội không (các căn bên trong như mắt, tai… là không), ngoại không (các cảnh bên ngoài như sắc, tiếng… là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (ngay cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, Niết-bàn cũng là không), hữu vi không (các pháp do duyên tạo tác là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác là không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có đầu cuối, cũng là không), tán không (các pháp do hợp lại rồi tan rã, là không), vô biến dị không (cái không đổi khác cũng là không), bản tánh không (bản tánh vốn là không), tự tướng không (tướng riêng của mỗi pháp là không), cộng tướng không (tướng chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (tất cả pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được, là không), vô tánh không (cái không có tự tánh là không), tự tánh không (tự tánh là không), vô tánh tự tánh không (cả không có tự tánh lẫn tự tánh đều không) của các pháp —

 tuy học khổ, tập, diệt, đạo thánh đế (bốn chân lý của bậc Thánh: khổ là sự thật về khổ, tập là nguyên nhân của khổ, diệt là sự chấm dứt khổ tức Niết-bàn, đạo là con đường dứt khổ); tuy học tứ niệm trụ, tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; tuy học Không, Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn, nhưng giữa đường không rơi vào địa vị Thanh văn và Độc giác mà lui mất Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy thật là hiếm có."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Vì các vị Bồ-tát ma-ha-tát đã thệ nguyện không bỏ các hữu tình, tức là phát nguyện thế này: 'Nếu các hữu tình chưa được giải thoát, ta trọn không bỏ gia hạnh (sự gắng sức tu tập) đã khởi lên.' Này Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát ma-ha-tát có sức nguyện thù thắng, thường nghĩ thế này: 'Tất cả hữu tình nếu chưa giải thoát, ta trọn không bỏ.' Do khởi tâm rộng lớn như vậy nên giữa đường chắc chắn không lui sụt.

 Này Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát ma-ha-tát luôn nghĩ thế này: 'Ta không nên bỏ tất cả hữu tình, nhất định phải khiến họ được giải thoát. Nhưng các hữu tình làm theo điều không chánh pháp; ta vì độ họ nên nhiều lần khơi dậy Không, Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn vắng lặng.' Tuy nhiều lần khơi dậy nhưng không chứng lấy. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này vì thành tựu sức phương tiện thiện xảo, nên tuy nhiều lần hiện khởi ba cửa giải thoát nhưng ở giữa chừng không chứng thật tế, cho đến khi chưa đạt nhất thiết trí trí; phải được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề rồi mới chứng lấy.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát ma-ha-tát thường ưa quán xét chỗ rất sâu xa, tức là ưa quán xét nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không; cũng ưa quán xét tứ niệm trụ, tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi và Không, Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn… thảy đều tự tướng là không.

 Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này quán như thế rồi, khởi lên ý nghĩ thế này: "Các loài hữu tình do sức của bạn ác, trong đêm dài (thời gian luân hồi lâu xa) khởi lên sự chấp tưởng có 'ngã' (cái tôi), chấp tưởng có 'hữu tình', chấp tưởng có 'mạng giả' (kẻ có sinh mạng), chấp tưởng có 'sanh giả' (kẻ được sinh ra), chấp tưởng có 'dưỡng giả' (kẻ được nuôi lớn), chấp tưởng có 'sĩ phu' (con người, kẻ làm chủ), chấp tưởng có 'bổ-đặc-già-la' (kẻ luân hồi qua lại trong các cõi), chấp tưởng có 'ý sanh' (kẻ sinh ra từ ý), chấp tưởng có 'nho đồng' (kẻ trẻ trung, thanh niên), chấp tưởng có 'tác giả' (kẻ làm), chấp tưởng có 'thọ giả' (kẻ nhận lãnh), chấp tưởng có 'tri giả' (kẻ biết), chấp tưởng có 'kiến giả' (kẻ thấy) — các tên gọi khác nhau của một cái 'ta' thật có. Do những chấp tưởng này mà hành động với tâm có chỗ được (còn nắm bắt, chấp vào một cái gì đó), luân hồi sinh tử, chịu đủ thứ khổ. Để dứt những chấp tưởng như thế của hữu tình, ta nên hướng đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, vì các hữu tình nói pháp sâu xa vi diệu, khiến họ dứt chấp tưởng, lìa khổ sinh tử."

 Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này lúc ấy tuy tu tập Không giải thoát môn nhưng không nương vào đó mà chứng thật tế; tuy tu tập Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn cũng không nương vào đó mà chứng thật tế. Vì đối với thật tế không chứng lấy, nên không rơi vào quả Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, cũng lại không rơi vào Độc giác bồ-đề.

 Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này do ý nghĩ như vậy, thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thành tựu căn lành mà không chứng thật tế. Tuy đối với thật tế chưa liền tác chứng, nhưng không lui mất tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc), cũng không lui mất tứ vô lượng, tứ vô sắc định (bốn tầng định thuộc cõi Vô sắc, nơi không còn hình sắc: Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ); cũng không lui mất tứ niệm trụ; cũng không lui mất tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; cũng không lui mất bát giải thoát (tám pháp thiền định giúp thoát khỏi sự ràng buộc với sắc và vô sắc); cũng không lui mất bát thắng xứ (tám pháp quán giúp làm chủ, vượt thắng các cảnh đối tượng), cửu thứ đệ định (chín tầng định tu theo thứ lớp liên tục), thập biến xứ (mười pháp quán thấy một màu hay một yếu tố như đất, nước… trùm khắp mọi nơi);

 cũng không lui mất Không giải thoát môn; cũng không lui mất Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn; cũng không lui mất nội không; cũng không lui mất ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không; cũng không lui mất chân như; cũng không lui mất pháp giới, pháp tánh, bất hư vọng tánh, bất biến dị tánh, bình đẳng tánh, ly sanh tánh, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới; cũng không lui mất khổ thánh đế; cũng không lui mất tập, diệt, đạo thánh đế;

 cũng không lui mất bố thí ba-la-mật-đa; cũng không lui mất tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa; cũng không lui mất ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật); cũng không lui mất lục thần thông (sáu năng lực siêu việt: thần túc, thiên nhãn, thiên nhĩ, tha tâm, túc mạng, lậu tận); cũng không lui mất tất cả đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì, giúp ghi nhớ và giữ gìn mọi điều đã nghe không quên); cũng không lui mất tất cả tam-ma-địa môn (các pháp môn thiền định); cũng không lui mất Phật thập lực; cũng không lui mất tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, thập bát Phật bất cộng pháp; cũng không lui mất đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả; cũng không lui mất vô vong thất pháp (pháp không bao giờ quên sót); cũng không lui mất hằng trụ xả tánh (tánh thường an trú trong sự buông xả, bình thản); cũng không lui mất nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả pháp); cũng không lui mất đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành) và nhất thiết tướng trí (trí biết rõ từng tướng trạng của tất cả pháp, trí tuệ viên mãn của Phật).

 Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này lúc ấy thành tựu tất cả bồ-đề phần pháp (các pháp hỗ trợ cho sự giác ngộ), cho đến khi chứng được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, đối với các công đức trọn không suy giảm. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ được phương tiện thiện xảo nâng đỡ, nên từng sát-na (khoảnh khắc cực ngắn) bạch pháp (pháp lành, trong sạch) đều tăng thêm, các căn bén nhạy vượt hơn tất cả Thanh văn, Độc giác.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Nếu vị Bồ-tát ma-ha-tát thường nghĩ thế này: "Các loài hữu tình trong đêm dài, tâm thường bị bốn điều điên đảo (tứ đảo: bốn nhận thức sai lầm) làm cho đảo ngược: đó là đối với cái vô thường mà tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến giải điên đảo cho là thường; đối với cái khổ mà tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến giải điên đảo cho là vui; đối với cái vô ngã mà tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến giải điên đảo cho là có ngã; đối với cái bất tịnh mà tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến giải điên đảo cho là sạch. Ta vì các hữu tình như thế, nên hướng đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, tu các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát; khi chứng được đại bồ-đề vô thượng, sẽ vì các hữu tình nói pháp không điên đảo, tức là nói sinh tử là vô thường, không vui, vô ngã, không sạch; chỉ có Niết-bàn (cảnh giới tịch diệt, dứt hết phiền não và khổ đau) là vắng lặng vi diệu, đầy đủ các công đức chân thật thường, lạc, ngã, tịnh."

 Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này thành tựu ý nghĩ ấy, thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ được phương tiện thiện xảo nâng đỡ, nên đối với Phật thập lực, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, nếu chưa viên mãn thì trọn không chứng nhập định thù thắng của Như Lai (định tối thượng của Phật). Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này lúc ấy tuy tu tập Không, Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn, vào ra tự tại, nhưng đối với thật tế chưa liền tác chứng; cho đến khi các công đức tu tập làm nhân cho Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chưa khéo viên mãn thì không chứng thật tế và các công đức khác; nếu được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề mới có thể chứng được. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này lúc ấy tuy đối với các công đức khác tu chưa viên mãn, nhưng đối với Vô nguyện tam-ma-địa môn thì tu đã viên mãn.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Nếu vị Bồ-tát ma-ha-tát thường nghĩ thế này: "Các loài hữu tình trong đêm dài hành động với tâm có chỗ được, tức là chấp có ngã; hoặc chấp có hữu tình, mạng giả, sanh giả, dưỡng giả, sĩ phu, bổ-đặc-già-la, ý sanh, nho đồng, tác giả, thọ giả, tri giả, kiến giả; hoặc chấp có sắc (hình sắc, vật chất); hoặc chấp có thọ (cảm nhận), tưởng (nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (tạo tác, ý chí), thức (sự phân biệt nhận biết) — năm uẩn (năm nhóm hợp thành thân tâm);

 hoặc chấp có nhãn xứ (mắt, chỗ phát sinh nhận thức về hình sắc); hoặc chấp có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý); hoặc chấp có sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt); hoặc chấp có thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ (tiếng, mùi, vị, vật chạm, đối tượng của ý); hoặc chấp có nhãn giới (mắt xét như một yếu tố cấu thành nhận thức); hoặc chấp có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới; hoặc chấp có sắc giới (ở đây là hình sắc xét như một yếu tố cấu thành nhận thức, không phải cõi Sắc); hoặc chấp có thanh, hương, vị, xúc, pháp giới; hoặc chấp có nhãn thức giới (sự nhận biết qua mắt); hoặc chấp có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới; hoặc chấp có nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và thức); hoặc chấp có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc; hoặc chấp có các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra; hoặc chấp có các cảm thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra;

 hoặc chấp có địa giới (yếu tố đất, tính cứng); hoặc chấp có thủy, hỏa, phong, không, thức giới (yếu tố nước, lửa, gió, khoảng trống, tâm thức); hoặc chấp có vô minh (sự mê mờ không thấy chân lý, mắt xích đầu của mười hai nhân duyên — chuỗi nhân quả làm chúng sinh trôi lăn sinh tử); hoặc chấp có hành, thức, danh sắc (thân và tâm), lục xứ (sáu giác quan), xúc, thọ, ái (tham ái), thủ (bám giữ), hữu (sự tồn tại tạo nghiệp), sanh, lão tử; hoặc chấp có thập thiện nghiệp đạo (mười điều lành: không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời ác, không nói thêu dệt, không tham, không sân, không tà kiến); hoặc chấp có tứ tĩnh lự; hoặc chấp có tứ vô lượng, tứ vô sắc định; hoặc chấp có tứ nhiếp sự (bốn cách thu phục, gần gũi chúng sinh: bố thí, nói lời ái ngữ, làm lợi ích, cùng làm việc với họ). Ta vì các hữu tình như thế, nên hướng đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, tu các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát; khi chứng được đại bồ-đề vô thượng, sẽ khiến các hữu tình dứt hẳn những sự chấp có chỗ được như vậy."

 Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này thành tựu ý nghĩ ấy, thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ được phương tiện thiện xảo nâng đỡ, nên đối với Phật thập lực, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, nếu chưa viên mãn thì không chứng thật tế. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này lúc ấy tuy đối với Vô tướng, Vô nguyện tam-ma-địa môn không phải là không tu tập, nhưng chỉ có Không tam-ma-địa môn là tu đã viên mãn.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Nếu vị Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thấy các hữu tình do sức của bạn ác, trong đêm dài chấp trước vô số loại tướng, tức là chấp trước tướng nữ, tướng nam, tướng sắc, tướng tiếng, tướng mùi, tướng vị, tướng xúc chạm, tướng pháp, thì thường nghĩ thế này: "Ta vì các loài hữu tình như thế, nên hướng đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, tu các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát; khi chứng được đại bồ-đề vô thượng, sẽ khiến các hữu tình vĩnh viễn không còn chấp trước các tướng như vậy." Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này thành tựu ý nghĩ ấy, thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ được phương tiện thiện xảo nâng đỡ, nên đối với Phật thập lực, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, nếu chưa viên mãn thì không chứng thật tế. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này lúc ấy tuy đối với Không, Vô nguyện tam-ma-địa môn không phải là không tu tập, nhưng đối với Vô tướng tam-ma-địa môn thì tu đã viên mãn.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Nếu vị Bồ-tát ma-ha-tát đã khéo tu học bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa; đã khéo an trú nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không; đã khéo an trú chân như, pháp giới, pháp tánh, bất hư vọng tánh, bất biến dị tánh, bình đẳng tánh, ly sanh tánh, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới; đã khéo an trú khổ, tập, diệt, đạo thánh đế; đã khéo tu học tứ niệm trụ, tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; đã khéo tu học Không, Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn; đã khéo tu học cho đến Phật thập lực, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp và vô lượng vô biên Phật pháp khác. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này thành tựu công đức trí tuệ như vậy, nếu đối với sinh tử mà khởi tưởng vui hoặc nói là vui, hoặc an trú, chấp trước nơi ba cõi (tam giới: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc — toàn bộ thế giới luân hồi), thì không có lẽ ấy.

 Này Thiện Hiện! Nếu vị Bồ-tát ma-ha-tát đã khéo tu học bồ-đề phần pháp, thì tất cả chư Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân như; Ứng là bậc đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác là bậc giác ngộ chân chánh, trọn khắp) và các chúng Bồ-tát ma-ha-tát theo lẽ nên hỏi thử rằng: "Nếu vị Bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, thì tu học bồ-đề phần pháp thế nào, mà không chứng không, vô tướng, vô nguyện, vô sanh (không sinh), vô diệt (không diệt), vô tác (không tạo tác), vô vi (không do duyên tạo thành), vô tánh (không có tự tánh), thật tế; do không chứng nên không rơi vào quả Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề, mà siêng tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu, thường không chấp trước gì?"

 Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này khi được hỏi như thế, nếu đáp rằng: "Các vị Bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, chỉ nên suy nghĩ về không, vô tướng, vô nguyện, vô sanh, vô diệt, vô tác, vô vi, vô tánh, thật tế; còn tất cả các bồ-đề phần pháp khác thì không nên tu học," thì này Thiện Hiện, nên biết vị Bồ-tát ma-ha-tát này chưa được Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thọ ký bất thoái chuyển (lời Phật báo trước rằng người ấy chắc chắn sẽ thành Phật, không còn lui sụt) về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, vì vị Bồ-tát ma-ha-tát này chưa thể chỉ bày, phân biệt, làm sáng tỏ tướng trạng tu học của các vị Bồ-tát ma-ha-tát an trú ở địa vị bất thoái chuyển.

 Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này khi được hỏi như thế, nếu đáp rằng: "Các vị Bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, nên suy nghĩ đúng đắn về không, vô tướng, vô nguyện, vô sanh, vô diệt, vô tác, vô vi, vô tánh, thật tế; và đối với tất cả các bồ-đề phần pháp khác cũng nên dùng phương tiện như đã nói ở trước, khéo léo tu học mà không tác chứng," thì này Thiện Hiện, nên biết vị Bồ-tát ma-ha-tát này đã được Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thọ ký bất thoái chuyển về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, vì vị Bồ-tát ma-ha-tát này đã có thể chỉ bày, phân biệt, làm sáng tỏ tướng trạng tu học của các vị Bồ-tát ma-ha-tát an trú ở địa vị bất thoái chuyển.

 Này Thiện Hiện! Nếu vị Bồ-tát ma-ha-tát chưa thể chỉ bày, phân biệt, làm sáng tỏ tướng trạng tu học của các vị Bồ-tát ma-ha-tát an trú ở địa vị bất thoái chuyển, thì nên biết vị Bồ-tát ma-ha-tát này chưa khéo tu học bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa và bồ-đề phần pháp; chưa vào Bạc địa (địa vị phiền não đã mỏng nhẹ); chưa giống như các vị Bồ-tát ma-ha-tát khác đã an trú địa vị bất thoái chuyển, có thể chỉ bày, phân biệt, làm sáng tỏ mà an trú nơi địa vị bất thoái chuyển. Này Thiện Hiện! Nếu vị Bồ-tát ma-ha-tát đã có thể chỉ bày, phân biệt, làm sáng tỏ tướng trạng tu học của các vị Bồ-tát ma-ha-tát an trú địa vị bất thoái chuyển, thì nên biết vị Bồ-tát ma-ha-tát này đã khéo tu học bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa và bồ-đề phần pháp; đã vào Bạc địa; đã giống như các vị Bồ-tát ma-ha-tát khác an trú địa vị bất thoái chuyển, có thể chỉ bày, phân biệt, làm sáng tỏ mà an trú nơi địa vị bất thoái chuyển.

 Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát nào chưa được bất thoái chuyển mà có thể đáp đúng như thật như vậy chăng?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát tuy chưa được bất thoái chuyển mà có thể đáp như thật về điều này. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này tuy chưa được bất thoái chuyển, nhưng có thể tu tập bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa và bồ-đề phần pháp, đã được thành thục, trí tuệ giác ngộ bén nhạy, nên dù có nghe hay chưa nghe, đều có thể đáp như thật, giống như vị Bồ-tát ma-ha-tát ở địa vị bất thoái chuyển."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Có nhiều vị Bồ-tát ma-ha-tát tu hành hướng đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, nhưng ít có vị có thể đáp như thật giống như vị Bồ-tát ma-ha-tát ở địa vị bất thoái chuyển, vì có vị an trú nơi địa đã khéo tu sửa, có vị an trú nơi địa chưa khéo tu sửa." Phật dạy: "Này Thiện Hiện! Đúng thế, đúng thế, như lời ông nói. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, ít có vị Bồ-tát ma-ha-tát được nhận lời thọ ký về trí tuệ vi diệu của địa vị bất thoái chuyển như thế. Nếu có ai được nhận lời thọ ký như thế, thì đều có thể đáp như thật về điều này. Này Thiện Hiện! Nếu ai có thể đáp như thật như vậy, nên biết vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy căn lành sáng suốt, bén nhạy, các hàng trời, người, a-tố-lạc (A-tu-la, loài thần hay gây chiến với chư thiên) ở thế gian không thể phá hoại.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Nếu vị Bồ-tát ma-ha-tát cho đến trong giấc mộng cũng không ưa thích, khen ngợi địa vị Thanh văn và Độc giác; đối với các pháp trong ba cõi cũng không khởi tâm ưa thích, khen ngợi; thường quán các pháp như mộng, như huyễn (trò ảo thuật), như tiếng vang, như hình bóng trong gương, như bóng sáng, như sóng nắng (ảo ảnh hơi nóng trên mặt đất), như việc biến hóa, như thành Tầm Hương (thành của thần Càn-thát-bà — loài thần sống bằng mùi hương — tức ảo ảnh thành quách hiện trên không trung); tuy quán xét như vậy nhưng không chứng thật tế — này Thiện Hiện, nên biết đó là tướng bất thoái chuyển của vị Bồ-tát ma-ha-tát này.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Nếu vị Bồ-tát ma-ha-tát mộng thấy Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác được vô lượng chúng, vô lượng trăm chúng, vô lượng nghìn chúng, vô lượng trăm nghìn chúng, vô lượng câu-chi (đơn vị số lớn, thường hiểu là mười triệu) chúng, vô lượng trăm câu-chi chúng, vô lượng nghìn câu-chi chúng, vô lượng trăm nghìn câu-chi chúng, vô lượng na-dữu-đa (đơn vị số cực lớn, khoảng hàng trăm nghìn triệu) chúng, vô lượng trăm na-dữu-đa chúng, vô lượng nghìn na-dữu-đa chúng, vô lượng trăm nghìn na-dữu-đa chúng — tức là bí-sô (tỳ-kheo, tăng xuất gia), bí-sô-ni (tỳ-kheo-ni, ni xuất gia), ổ-ba-sách-ca (ưu-bà-tắc, nam cư sĩ tại gia), ổ-ba-tư-ca (ưu-bà-di, nữ cư sĩ tại gia), trời, rồng, dược-xoa (dạ-xoa, loài quỷ thần), kiện-đạt-phược (càn-thát-bà, thần nhạc sống bằng mùi hương), a-tố-lạc, yết-lộ-đồ (ca-lâu-la, chim thần cánh vàng), khẩn-nại-lạc (khẩn-na-la, thần ca hát), mạc-hô-lạc-già (ma-hầu-la-già, thần rắn lớn), người và phi nhân (loài không phải người, như quỷ thần) — cung kính vây quanh, rồi Ngài vì họ thuyết pháp; nghe pháp rồi khéo hiểu ý nghĩa, hiểu ý nghĩa rồi tinh tấn tu hành, thực hành pháp đúng theo pháp, thực hành hạnh hòa hợp kính trọng, và thực hành tùy thuận theo pháp — này Thiện Hiện, nên biết đó là tướng bất thoái chuyển của vị Bồ-tát ma-ha-tát này.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Nếu vị Bồ-tát ma-ha-tát mộng thấy Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đầy đủ ba mươi hai tướng đại sĩ phu (ba mươi hai đặc điểm thân tướng tốt đẹp của bậc vĩ nhân, như Phật) và tám mươi vẻ đẹp phụ (tùy hảo) trang nghiêm viên mãn, hào quang tròn rộng một tầm (khoảng tám thước, bằng hai sải tay) chiếu sáng chung quanh, cùng chúng bí-sô vọt lên giữa hư không, hiện đại thần thông, thuyết những điều cốt yếu của chánh pháp, hóa ra các thân hóa hiện, khiến đến vô biên cõi Phật ở phương khác làm Phật sự (việc giáo hóa, cứu độ chúng sinh) — này Thiện Hiện, nên biết đó là tướng bất thoái chuyển của vị Bồ-tát ma-ha-tát này.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Nếu vị Bồ-tát ma-ha-tát mộng thấy giặc cuồng phá hoại làng xóm, thành ấp; hoặc thấy lửa cháy thiêu đốt xóm làng; hoặc thấy cọp, sói, sư tử, thú dữ, rắn độc, bọ cạp dữ muốn đến hại mình; hoặc thấy kẻ thù muốn chém đầu mình; hoặc thấy cha mẹ, anh em, chị em, vợ con, bà con, bạn bè sắp lâm chung; hoặc thấy thân mình bị lạnh, nóng, đói, khát và các việc khổ khác bức bách, phiền não — thấy những việc đáng sợ như thế mà không kinh, không sợ, cũng không lo buồn; tỉnh mộng rồi liền có thể suy nghĩ: "Ba cõi giả dối đều như thấy trong mộng. Khi ta chứng đại bồ-đề vô thượng, sẽ vì các hữu tình tuyên nói tất cả ba cõi đều hư dối như cảnh trong mộng" — này Thiện Hiện, nên biết đó là tướng bất thoái chuyển của vị Bồ-tát ma-ha-tát này.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Nếu vị Bồ-tát ma-ha-tát cho đến trong mộng thấy các loài hữu tình ở địa ngục, bàng sanh (loài súc sinh, cầm thú), cõi quỷ, liền nghĩ thế này: "Ta phải tinh cần tu các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát, mau hướng đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Nguyện khi được đại bồ-đề vô thượng, trong cõi Phật của ta không có các loài hữu tình ở địa ngục, bàng sanh, cõi quỷ, cho đến không có cả tên gọi các ác thú (các đường xấu ác, cảnh giới khổ đau)." Tỉnh mộng rồi cũng nghĩ như thế. Này Thiện Hiện! Nên biết khi vị Bồ-tát ma-ha-tát này thành Phật, trong cõi Phật ấy chắc chắn không có ác thú. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, vì dù trong mộng hay lúc tỉnh, các pháp đều không hai, không có phần hai. Này Thiện Hiện, nên biết đó là tướng bất thoái chuyển của vị Bồ-tát ma-ha-tát này.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Nếu vị Bồ-tát ma-ha-tát trong mộng thấy lửa thiêu đốt các loài hữu tình ở địa ngục…, hoặc lại thấy lửa thiêu thành ấp, xóm làng, liền phát thệ nguyện: "Nếu ta đã nhận lời thọ ký bất thoái chuyển, sẽ được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, thì nguyện ngọn lửa lớn này lập tức tắt hẳn, biến thành mát mẻ." Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này phát nguyện như thế rồi, nếu lửa thấy trong mộng lập tức tắt, nên biết đó là vị Bồ-tát ma-ha-tát bất thoái chuyển. Phát nguyện như thế rồi mà lửa không tắt, nên biết chưa được địa vị bất thoái chuyển. Này Thiện Hiện, nên biết đó là tướng bất thoái chuyển của vị Bồ-tát ma-ha-tát này.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Nếu vị Bồ-tát ma-ha-tát lúc tỉnh thức tận mắt thấy lửa lớn bỗng bùng lên, thiêu các thành ấp hoặc thiêu xóm làng, liền nghĩ thế này: "Ta ở trong mộng hoặc lúc tỉnh thức đã từng thấy mình có các hành tướng, trạng thái của địa vị bất thoái chuyển, nhưng chưa rõ thật hay hư. Nếu điều ta đã thấy là thật có, thì nguyện ngọn lửa lớn này lập tức tắt hẳn, biến thành mát mẻ." Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này phát thệ nguyện như thế, nói lời chân thành chắc thật, khi ấy lửa lớn lập tức tắt hẳn, nên biết đó là vị Bồ-tát ma-ha-tát bất thoái chuyển. Phát thệ nguyện như thế, nói lời chân thành chắc thật mà lửa không tắt, nên biết chưa được địa vị bất thoái chuyển. Này Thiện Hiện, nên biết đó là tướng bất thoái chuyển của vị Bồ-tát ma-ha-tát này.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Nếu vị Bồ-tát ma-ha-tát lúc tỉnh thức thấy lửa thiêu các thành ấp hoặc thiêu xóm làng, liền nghĩ thế này: "Ta ở trong mộng hoặc lúc tỉnh thức đã từng thấy mình có các hành tướng, trạng thái của địa vị bất thoái chuyển. Nếu điều ta đã thấy chắc chắn là thật có, nhất định sẽ được đại bồ-đề vô thượng, thì nguyện ngọn lửa lớn này lập tức tắt hẳn, biến thành mát mẻ." Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này phát thệ nguyện, nói lời chân thành chắc thật rồi, khi ấy lửa lớn không tắt hẳn ngay, nhưng thiêu một nhà, bỏ qua một nhà, lại thiêu một nhà; hoặc thiêu một ngõ, bỏ qua một ngõ, lại thiêu một ngõ; cứ thế lần lượt rồi lửa mới tắt. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này nên tự biết rõ mình chắc chắn đã được địa vị bất thoái chuyển. Còn những người bị thiêu là do các hữu tình ấy đã tạo tác, làm tăng trưởng nghiệp phá hoại chánh pháp. Họ do nghiệp này trước đã rơi vào ác thú, trong vô lượng kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) chịu quả báo khổ chính, nay sinh vào cõi người chịu phần tai ương còn sót lại; hoặc do nghiệp này sẽ rơi vào ác thú, trải vô lượng kiếp chịu quả báo khổ chính, nay ở cõi người trước hiện chút ít tai ương. Này Thiện Hiện, nên biết đó là tướng bất thoái chuyển của vị Bồ-tát ma-ha-tát này.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Do các nhân duyên đã nói ở trước, biết đó là vị Bồ-tát ma-ha-tát bất thoái chuyển. Lại có những hành tướng, trạng thái thành tựu khác để biết đó là vị Bồ-tát ma-ha-tát bất thoái chuyển, ta sẽ vì ông mà nói, ông hãy lắng nghe kỹ." Thiện Hiện đáp: "Dạ vâng, xin Ngài nói cho."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu vị Bồ-tát ma-ha-tát thấy có người nam hoặc người nữ đang bị phi nhân ám nhập, liền nghĩ thế này: 'Nếu chư Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết ta đã được ý lạc (chí nguyện, ý hướng mong cầu) thanh tịnh, đã thọ ký cho ta bất thoái chuyển về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề; nếu ta từ lâu đã phát tác ý (sự khởi tâm hướng đến) thanh tịnh, cầu chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, xa lìa ý lạc của Thanh văn, Độc giác, không dùng tác ý của Thanh văn, Độc giác mà cầu chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề; nếu ta trong tương lai chắc chắn sẽ được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, đến tận cùng đời vị lai làm lợi ích, an vui cho các loài hữu tình; nếu ở mười phương hiện tại thật có vô lượng Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đang nói pháp vi diệu làm lợi lạc hữu tình — các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác ấy không gì không thấy, không gì không biết, không gì không hiểu, không gì không chứng, hiện đang biết, thấy, rõ sự sai khác trong ý lạc của tất cả hữu tình — xin các Ngài soi xét điều tâm ta nghĩ và lời chân thành chắc thật của ta. Nếu ta thật có thể tu hạnh Bồ-tát, chắc chắn được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, cứu vớt hữu tình khỏi khổ sinh tử, thì nguyện người nam này hoặc người nữ này không bị phi nhân quấy nhiễu; phi nhân kia theo lời ta liền bỏ đi.'

 Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này khi nói lời ấy, nếu phi nhân kia không chịu đi, nên biết vị Bồ-tát ma-ha-tát này chưa từng được Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thọ ký bất thoái chuyển về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này khi nói lời ấy, nếu phi nhân kia liền bỏ đi, nên biết vị Bồ-tát ma-ha-tát này đã được Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thọ ký bất thoái chuyển về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Này Thiện Hiện! Nếu vị Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu các hành tướng, trạng thái như thế, nên biết đó là vị Bồ-tát ma-ha-tát bất thoái chuyển.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát chưa khéo tu học bố thí ba-la-mật-đa; chưa khéo tu học tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa; chưa khéo an trú nội không; chưa khéo an trú ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không; chưa khéo an trú chân như; chưa khéo an trú pháp giới, pháp tánh, bất hư vọng tánh, bất biến dị tánh, bình đẳng tánh, ly sanh tánh, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới; chưa khéo an trú khổ thánh đế; chưa khéo an trú tập, diệt, đạo thánh đế; chưa khéo tu học tứ niệm trụ; chưa khéo tu học tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; chưa khéo tu học tứ tĩnh lự; chưa khéo tu học tứ vô lượng, tứ vô sắc định; chưa khéo tu học bát giải thoát; chưa khéo tu học bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ; chưa khéo tu học Không giải thoát môn; chưa khéo tu học Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn; chưa khéo tu học đà-la-ni môn; chưa khéo tu học tam-ma-địa môn; chưa vào chánh tánh ly sanh của Bồ-tát (địa vị chắc chắn trên đường chánh đạo, lìa hẳn tánh phàm phu); chưa tu tập đầy đủ tất cả Phật pháp; xa lìa phương tiện thiện xảo của Bồ-tát; chưa khỏi bị ác ma (ma vương, kẻ chuyên phá hoại người tu đạo) quấy rối; đối với các việc ma chưa thể nhận biết; không tự lường xét căn lành dày hay mỏng; bắt chước các Bồ-tát nói lời chân thành chắc thật, liền bị ác ma lừa dối mê hoặc.

 Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này thấy có người nam hoặc người nữ đang bị phi nhân ám nhập, liền khinh suất nói lời chân thành chắc thật: "Nếu ta đã từ chư Phật quá khứ nhận được lời thọ ký bất thoái chuyển về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, thì khiến người nam này hoặc người nữ này không bị phi nhân quấy nhiễu; phi nhân kia theo lời ta mau bỏ đi." Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này nói lời ấy rồi, bấy giờ ác ma vì muốn mê hoặc làm rối loạn, liền xua đuổi ép phi nhân bỏ đi. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, vì oai lực của ác ma hơn phi nhân kia, cho nên phi nhân vâng lệnh ma liền bỏ đi.

 Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này thấy việc ấy rồi, vui mừng hớn hở, nghĩ rằng: "Phi nhân nay bỏ đi là do oai lực của ta. Vì sao vậy? Vì phi nhân theo thệ nguyện ta phát ra liền buông tha người nam, người nữ này, chứ không có duyên cớ nào khác." Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này không thể nhận biết việc ác ma đã làm, cho là sức của mình, vui mừng sai lầm; cậy vào đó mà khinh nhờn các Bồ-tát khác, nói rằng: "Ta đã từ chư Phật quá khứ nhận được lời thọ ký bất thoái chuyển về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, những thệ nguyện ta phát ra đều không uổng phí. Các ông chưa được chư Phật thọ ký, không nên bắt chước nhau nói lời chân thành chắc thật; giả sử có hẹn ước gì, ắt cũng rỗng không, không có kết quả."

 Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này vì khinh nhờn, chê bai các Bồ-tát, sai lầm cậy vào chút tài năng nhỏ, đối với các công đức sinh ra và nuôi lớn nhiều thứ tăng thượng mạn (tự cho mình đã chứng đắc điều chưa chứng, sự kiêu mạn tự đề cao), nên xa lìa Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, không thể chứng được nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này vì không có sức phương tiện thiện xảo, vì sinh ra và nuôi lớn nhiều loại tăng thượng mạn, vì khinh miệt chê bai các Bồ-tát, nên tuy siêng năng tinh tấn mà vẫn rơi vào địa vị Thanh văn hoặc Độc giác. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này vì phước đức mỏng manh, nên các nghiệp lành đã làm và lời chân thành chắc thật đã nói đều khởi thành việc ma.

 Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này không thể gần gũi, cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi các thiện tri thức (bạn lành, bậc thầy hiểu đạo, dẫn dắt mình tu đúng), không thể thưa hỏi về hành tướng của Bồ-tát đã được bất thoái chuyển, không thể thưa hỏi lãnh hội về những việc làm của các đạo quân ác ma, do đó sự trói buộc của ma càng thêm bền chặt. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, vì vị Bồ-tát ma-ha-tát này không lâu dài tu hành bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, cho đến xa lìa phương tiện thiện xảo, nên bị ác ma quấy rối. Cho nên, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát ma-ha-tát nên khéo nhận biết đủ mọi việc ma.

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện liền bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là vị Bồ-tát ma-ha-tát không lâu dài tu hành bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa; không lâu dài an trú nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không; không lâu dài an trú chân như, pháp giới, pháp tánh, bất hư vọng tánh, bất biến dị tánh, bình đẳng tánh, ly sanh tánh, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới; không lâu dài an trú khổ, tập, diệt, đạo thánh đế; không lâu dài tu hành tứ niệm trụ, tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; không lâu dài tu hành tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định; không lâu dài tu hành bát giải thoát, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ; không lâu dài tu hành Không, Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn; không lâu dài tu hành đà-la-ni môn, tam-ma-địa môn; chưa vào chánh tánh ly sanh của Bồ-tát; chưa tu hành đầy đủ tất cả Phật pháp; xa lìa phương tiện thiện xảo của Bồ-tát, mà bị các ác ma quấy rối?"

 Phật dạy: "Này Thiện Hiện! Ác ma biến làm đủ thứ hình tượng, đến trước vị Bồ-tát ma-ha-tát này, dùng mánh khóe nói lời dối trá: 'Này thiện nam tử! Ông tự biết chăng? Chư Phật quá khứ đã từng thọ ký đại bồ-đề cho ông; ông đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chắc chắn sẽ đạt được, không còn lui sụt. Thân ông tên là mỗ (người kia), cha mẹ tên là mỗ, anh em tên là mỗ, chị em tên là mỗ, bà con bạn bè, quyến thuộc cho đến cha mẹ, họ hàng bảy đời, mỗi người tên là mỗ. Thân ông sinh ra ở phương mỗ, nước mỗ, thành mỗ, ấp mỗ, xóm làng mỗ. Ông sinh vào năm mỗ, tháng mỗ, ngày mỗ, giờ mỗ, dưới vì sao chủ mệnh (tú tướng vương: chòm sao, tinh tú chủ về ngày giờ sinh) (?) mỗ.'

 Này Thiện Hiện! Ác ma như thế nếu thấy vị Bồ-tát này tâm hạnh mềm mỏng, căn tánh chậm lụt, liền thọ ký giả rằng: 'Ông ở đời trước cũng tâm hạnh mềm mỏng, căn tánh chậm lụt.' Ác ma như thế nếu thấy vị Bồ-tát này tâm hạnh cứng cỏi, căn tánh bén nhạy, liền thọ ký giả rằng: 'Ông ở đời trước cũng tâm hạnh cứng cỏi, căn tánh bén nhạy.'

 Ác ma như thế nếu thấy vị Bồ-tát này ở a-luyện-nhã (nơi vắng vẻ, xa làng xóm, thích hợp tu tập), hoặc ở giữa bãi tha ma, hoặc ở ngoài trời, hoặc ở dưới gốc cây, hoặc thường đi khất thực, hoặc chỉ nhận thức ăn một lần, hoặc ăn chỉ một lần ngồi, hoặc chỉ ăn trong một bát, hoặc mặc y phấn tảo (áo may bằng vải vụn người ta vứt bỏ), hoặc chỉ có ba y (ba tấm áo của người xuất gia), hoặc thường ngồi không nằm, hoặc ưa dùng đồ trải chỗ ngồi nằm cũ (?), hoặc ít ham muốn, hoặc biết đủ, hoặc ưa sống xa lìa, hoặc đủ chánh niệm (luôn tỉnh giác nhớ biết đúng), hoặc ưa thiền định vắng lặng, hoặc đủ trí tuệ vi diệu, hoặc không coi trọng lợi lộc cúng dường, hoặc không quý danh tiếng, hoặc ưa thanh liêm tiết kiệm, không xoa dầu vào chân (?), hoặc giảm bớt ngủ nghỉ, hoặc không trạo cử (tâm xao động, không yên), hoặc ưa ít nói, hoặc ưa nói lời mềm mỏng — ác ma như thế thấy vị Bồ-tát này có đủ các hạnh như vậy rồi, liền thọ ký giả rằng: 'Ông ở đời trước đã từng ở a-luyện-nhã như thế, hoặc ở giữa bãi tha ma… nói rộng ra cho đến ít nói, nói lời mềm mỏng. Vì sao vậy? Vì ông nay thành tựu đủ các công đức đỗ-đa (hạnh đầu-đà, lối tu khổ hạnh, sống đơn giản để dứt bỏ tham đắm) như thế, thế gian đều thấy, thì ở đời trước ông chắc chắn cũng có đủ các công đức thù thắng như thế. Ông nên tự vui mừng, chớ tự xem nhẹ mình.'

 Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này nghe ác ma nói đời trước và đời sau của mình có công đức thù thắng, lại nói rõ tên tuổi khác nhau của bản thân và thân tộc hiện tại, nơi sinh, lúc sinh, kèm theo khen ngợi các công đức đỗ-đa; nghe rồi vui mừng, trong lòng sinh kiêu mạn, lấn lướt, khinh miệt, chê mắng các Bồ-tát khác. Này Thiện Hiện! Bấy giờ ác ma biết tâm vị Bồ-tát này tối tăm chậm lụt, lại bảo rằng: 'Ông có tướng trạng công đức như thế, các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác quá khứ chắc chắn đã thọ ký đại bồ-đề cho ông; ông đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề nhất định sẽ chứng được, không còn lui sụt.'

 Này Thiện Hiện! Lúc ấy ác ma vì muốn quấy rối, hoặc giả hiện hình tướng người xuất gia, hoặc giả hiện hình tướng người tại gia, hoặc giả hiện hình tướng cha mẹ, hoặc giả hiện hình tướng anh em, hoặc giả hiện hình tướng chị em, hoặc giả hiện hình tướng bà con bạn bè, hoặc giả hiện hình tướng phạm chí (người tu hành theo đạo Bà-la-môn), hoặc giả hiện hình tướng bậc thầy mô phạm, hoặc giả hiện đủ thứ hình tướng trời, rồng, dược-xoa, người, phi nhân…, đến chỗ vị Bồ-tát ma-ha-tát này, nói như thế này: 'Các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác quá khứ từ lâu đã thọ ký đại bồ-đề cho ông; ông đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chắc chắn sẽ đạt được, không còn lui sụt. Vì sao vậy? Vì tướng trạng công đức của các vị Bồ-tát ma-ha-tát ở địa vị bất thoái chuyển, ông đều có đủ. Ông nên tự tôn trọng, chớ sinh do dự.'

 Này Thiện Hiện! Những hành tướng, trạng thái của vị Bồ-tát ma-ha-tát thật sự được bất thoái chuyển như ta đã nói, thì vị Bồ-tát ma-ha-tát mang tăng thượng mạn này thật ra đều không có. Này Thiện Hiện! Nên biết vị Bồ-tát ma-ha-tát này bị ma nắm giữ, bị ma mê hoặc. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát này đối với các hành tướng, trạng thái của vị Bồ-tát ma-ha-tát đã được bất thoái chuyển thật ra đều chưa có, chỉ nghe ác ma nói công đức của mình và nói tên tuổi, nơi sinh, lúc sinh có phần nhỏ giống thật, liền sinh kiêu mạn, khinh nhờn, chê mắng các Bồ-tát khác. Cho nên, này Thiện Hiện, nếu vị Bồ-tát ma-ha-tát muốn được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, nên khéo nhận biết những việc ma như thế."

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm ba mươi hai.

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười ba (?).

 Tam tạng pháp sư (vị pháp sư thông suốt cả ba kho tàng kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang (nhà sư nổi tiếng đời Đường, Trung Quốc) vâng chiếu vua dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video