Hội đầu, phẩm Thiện Học thứ năm mươi ba, phần ba.
Lại nữa, Thiện Hiện (tức tôn giả Tu-bồ-đề, đệ tử của Phật nổi tiếng hiểu sâu lẽ Không)! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc tu hành lớn, phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) bị ma (thế lực gây chướng ngại cho việc tu hành) nắm giữ, bị ma mê hoặc, chỉ nghe danh hiệu mà sinh lòng bám chấp sai lầm. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy trước đây chưa tu học bố thí (đem của cải, sức lực, giáo pháp giúp người), tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn, chịu đựng mà tâm yên), tinh tiến (siêng năng không lười), tĩnh lự (thiền định, lắng tâm suy xét) và Bát-nhã (trí tuệ thấy rõ thực tướng của mọi sự) Ba-la-mật-đa (hạnh tu hoàn hảo đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ).
Trước đây chưa an trụ nơi nội không (các giác quan bên trong như mắt, tai… vốn không có thực thể), ngoại không (các đối tượng bên ngoài như hình sắc, âm thanh… vốn không có thực thể), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không, không nên bám vào), đại không (mười phương thế giới rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối hậu, kể cả Niết-bàn, cũng không có thực thể để bám), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành đều không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng không), tất cánh không (rốt ráo là không, không sót gì), vô tế không (không có điểm khởi đầu, không có điểm kết thúc), tán không (các pháp vốn rời rã, không có khối thực thể kết hợp), vô biến dị không (cái được cho là không biến đổi cũng là không), bản tính không (bản tính vốn không), tự tướng không (đặc điểm riêng của mỗi pháp là không), cộng tướng không (đặc điểm chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (tất cả mọi pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được gì), vô tính không (không có tự thể), tự tính không (cái gọi là tự tính cũng không), vô tính tự tính không (cả cái không-tự-thể lẫn tự tính đều không).
Trước đây chưa an trụ nơi chân như (thực tướng đúng như vậy, không đổi của mọi sự), pháp giới (bản chất chung của tất cả các pháp), pháp tính (bản tính thật của các pháp), tính không hư dối, tính không biến đổi, tính bình đẳng, tính lìa sinh (vượt ngoài sinh diệt), pháp định (tính nhất định của pháp), pháp trụ (tính an trụ thường nhiên của pháp), thực tế (chỗ tận cùng của sự thật), hư không giới (cõi hư không, rộng khắp không ngăn ngại), bất tư nghị giới (cõi không thể nghĩ bàn).
Trước đây chưa an trụ nơi các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo (bốn chân lý của bậc thánh: đời là khổ; nguyên nhân của khổ; sự hết khổ; con đường dẫn đến hết khổ). Trước đây chưa tu học bốn niệm trụ (bốn phép chú tâm quán xét: thân, cảm thọ, tâm, các pháp), bốn chánh đoạn (bốn sự nỗ lực đúng: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều thiện chưa sinh, tăng trưởng điều thiện đã sinh), bốn thần túc (bốn nền tảng của năng lực thiền định: ý muốn, tinh tiến, tâm, quán xét), năm căn (năm gốc lành: tin, tinh tiến, nhớ giữ chánh niệm, định, tuệ), năm lực (năm sức mạnh do năm căn ấy phát triển thành), bảy giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: chánh niệm, chọn lựa pháp, tinh tiến, hoan hỷ, khinh an, định, xả), tám thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, tinh tiến đúng, chánh niệm đúng, định đúng).
Trước đây chưa tu học bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi có hình sắc), bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn không ngằn mé: từ – ban vui, bi – cứu khổ, hỷ – vui theo cái vui của người, xả – buông xả bình đẳng), bốn định vô sắc (bốn tầng định cao vượt khỏi mọi hình sắc). Trước đây chưa tu học tám giải thoát (tám phép thiền giúp thoát khỏi sự ràng buộc vào hình sắc và cảm thọ), tám thắng xứ (tám phép quán làm chủ được đối tượng quán), chín thứ đệ định (chín tầng định nhập theo thứ tự từ thấp đến cao), mười biến xứ (mười phép quán một đối tượng trùm khắp: đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức).
Trước đây chưa tu học các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy mọi pháp là không; không bám vào hình tướng; không còn mong cầu tạo tác). Trước đây chưa tu học mười địa của Bồ-tát (mười cấp bậc tu chứng của Bồ-tát). Trước đây chưa tu học năm mắt (năm loại thấy biết: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, đi lại biến hóa tự tại, dứt sạch phiền não). Trước đây chưa tu học các pháp môn đà-la-ni (pháp tổng trì: ghi nhớ, giữ gìn mọi điều đã nghe không quên mất) và các pháp môn tam-ma-địa (các phép định, tâm chuyên chú vững vàng).
Trước đây chưa tu học mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi giảng pháp giữa đại chúng), bốn vô ngại giải (bốn khả năng hiểu và giảng không bị ngăn ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về biện tài), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương, cứu khổ, vui theo, buông xả ở mức rộng lớn tột cùng), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật có, không chung với ai khác). Trước đây chưa tu học pháp không quên mất (luôn nhớ rõ, không sai sót) và tính luôn an trụ trong buông xả. Trước đây chưa tu học nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp đều không), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi tướng trạng chi li của mọi pháp, tức trí của Phật). Trước đây chưa tu học tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Trước đây chưa tu học quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn, tức quả vị Phật) của chư Phật. Vì nhân duyên ấy mà ma có dịp lợi dụng.
Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thể biết rõ hình tướng hoạt động của uẩn ma (chướng ngại do chính thân tâm gồm năm uẩn gây ra), không thể biết rõ hình tướng hoạt động của tử ma (chướng ngại do cái chết cắt đứt việc tu), không thể biết rõ hình tướng hoạt động của thiên ma (ma vương ở cõi trời chuyên phá người tu), không thể biết rõ hình tướng hoạt động của phiền não ma (chướng ngại do tham, sân, si… gây ra). Vì nhân duyên ấy mà ma có dịp lợi dụng.
Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không biết rõ sắc (thân thể và mọi thứ có hình chất), không biết rõ thọ (cảm nhận), tưởng (nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các tạo tác của tâm ý), thức (sự nhận thức phân biệt). Không biết rõ nhãn xứ (mắt, xét như chỗ phát sinh nhận thức), không biết rõ nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý xét như chỗ phát sinh nhận thức). Không biết rõ sắc xứ (hình sắc là đối tượng của mắt), không biết rõ thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, vật chạm, các đối tượng của ý). Không biết rõ nhãn giới (mắt, xét như một yếu tố cấu thành nhận thức), không biết rõ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới. Không biết rõ sắc giới (ở đây là yếu tố hình sắc làm đối tượng cho mắt), không biết rõ thanh, hương, vị, xúc, pháp giới. Không biết rõ nhãn thức giới (yếu tố nhận thức qua mắt), không biết rõ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới. Không biết rõ nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và nhận thức), không biết rõ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc. Không biết rõ các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, không biết rõ các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên.
Không biết rõ địa giới (yếu tố đất, tính cứng), không biết rõ thủy, hỏa, phong, không, thức giới (các yếu tố nước, lửa, gió, khoảng trống, nhận thức). Không biết rõ vô minh (sự mê lầm không thấy rõ sự thật, mắt xích đầu của vòng nhân duyên), không biết rõ hành, thức, danh sắc, sáu xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử (các mắt xích tiếp theo trong mười hai nhân duyên: tạo tác, nhận thức, thân tâm, sáu giác quan, tiếp xúc, cảm thọ, ưa muốn, nắm giữ, sự tồn tại, sinh ra, già và chết). Không biết rõ bố thí Ba-la-mật-đa, không biết rõ tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Không biết rõ nội không, không biết rõ ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không. Không biết rõ chân như, không biết rõ pháp giới, pháp tính, tính không hư dối, tính không biến đổi, tính bình đẳng, tính lìa sinh, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới.
Không biết rõ bốn niệm trụ, không biết rõ bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám thánh đạo chi. Không biết rõ khổ thánh đế, không biết rõ tập, diệt, đạo thánh đế. Không biết rõ bốn tĩnh lự, không biết rõ bốn vô lượng, bốn định vô sắc. Không biết rõ tám giải thoát, không biết rõ tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ. Không biết rõ cửa giải thoát không, không biết rõ cửa giải thoát vô tướng, vô nguyện. Không biết rõ mười địa. Không biết rõ năm mắt. Không biết rõ sáu thần thông. Không biết rõ các pháp môn tam-ma-địa. Không biết rõ các pháp môn đà-la-ni. Không biết rõ mười lực của Phật, không biết rõ bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật.
Không biết rõ quả Dự lưu (quả thánh đầu tiên, người đã bước vào dòng thánh), không biết rõ quả Nhất lai (chỉ còn tái sinh cõi dục một lần), quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi dục), quả A-la-hán (đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử). Không biết rõ quả giác ngộ Độc giác (sự giác ngộ của bậc tự mình ngộ đạo nhờ quán nhân duyên, không có thầy dạy). Không biết rõ nhất thiết trí, không biết rõ đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Cũng không biết rõ thực tướng của danh xưng chúng sinh (hữu tình: các loài có tình thức) và các pháp. Vì nhân duyên ấy mà ma có dịp lợi dụng.
Ma dùng phương tiện hóa ra đủ loại hình tượng, nói với vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy rằng: "Hạnh nguyện ông tu đã viên mãn, ông sẽ chứng quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng. Khi ông thành Phật, ông sẽ có công đức thù thắng và danh hiệu tôn quý như thế này." Thiện Hiện! Ấy là vì ác ma kia biết vị Bồ-tát này suốt thời gian dài vẫn nghĩ ngợi mong ước: "Khi ta thành Phật sẽ được công đức và danh hiệu như thế", nên cứ theo điều mong ước ấy mà thụ ký (lời báo trước rằng sẽ thành Phật) cho.
Thiện Hiện! Lúc ấy vị Bồ-tát này vì xa lìa Bát-nhã Ba-la-mật-đa, không có phương tiện khéo léo, nên nghe ma thụ ký liền nghĩ rằng: "Lạ thay người này! Đã thụ ký cho ta sẽ thành Phật với công đức và danh hiệu đúng như điều ta mong ước bấy lâu. Do đó biết rằng chư Phật trong quá khứ hẳn đã thụ ký đại giác ngộ cho ta. Ta đối với quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng nhất định sẽ đạt được, không còn lùi bước nữa. Khi ta thành Phật, chắc chắn sẽ được công đức và danh hiệu tôn quý như thế."
Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, khi được ác ma, hoặc quyến thuộc của ma, hoặc các sa-môn (người xuất gia tu hành) bị ma nắm giữ, thụ ký danh hiệu thành Phật trong tương lai, thì cứ thế lòng kiêu mạn càng tăng: "Ta trong tương lai nhất định sẽ làm Phật, được công đức và danh hiệu như thế; các Bồ-tát khác không ai bằng ta." Thiện Hiện! Những hình trạng, dấu hiệu của các hạnh mà ta đã nói về bậc Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển (đã vững chắc, không còn lùi bước trên đường thành Phật), vị Bồ-tát này đều chưa thành tựu, chỉ nghe ma nói cái danh hão thành Phật mà liền sinh kiêu ngạo, khinh rẻ, chê bai, coi thường các Bồ-tát Ma-ha-tát khác.
Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì khởi kiêu ngạo, khinh rẻ, chê bai, coi thường các Bồ-tát Ma-ha-tát khác, nên xa lìa quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng. Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì xa lìa Bát-nhã Ba-la-mật-đa, không có phương tiện khéo léo, vì bỏ bạn lành, vì thường bị bạn ác lôi kéo, nên sẽ rơi vào bậc Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) hoặc bậc Độc giác.
Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, nếu ngay trong thân này lấy lại được chánh niệm, hết lòng sám hối lỗi lầm, bỏ tâm kiêu mạn cũ, thường xuyên gần gũi, cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi bậc bạn lành chân chính thù thắng, thì tuy phải trôi lăn trong sinh tử lâu dài, nhưng sau rồi vẫn nương theo Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu, dần dần tu học mà sẽ chứng quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng. Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, nếu ngay trong thân này không lấy lại được chánh niệm, không chịu sám hối, không bỏ tâm kiêu mạn, không muốn gần gũi, cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi bậc bạn lành chân chính thù thắng, thì nhất định phải trôi lăn trong sinh tử lâu dài, về sau dù siêng năng tu các nghiệp lành, vẫn rơi vào bậc Thanh văn hoặc Độc giác.
Thiện Hiện! Ví như vị bí-sô (tỳ-kheo, tu sĩ nam xuất gia) tu theo hàng Thanh văn, nếu phạm một trong bốn trọng tội (bốn tội nặng nhất của người xuất gia: dâm dục, trộm cắp, giết người, nói dối mình đã chứng đạo), liền không còn là sa-môn, không còn là con dòng Thích-ca (đệ tử của Phật), người ấy ngay đời hiện tại nhất định không thể đắc quả Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn hay Ứng quả (tức quả A-la-hán, bậc xứng đáng được cúng dường). Thiện Hiện! Vị Bồ-tát bám chấp sai lầm vào danh hão cũng vậy: chỉ nghe ma thụ ký cái tên suông thành Phật mà liền khởi tâm kiêu mạn, khinh rẻ, chê bai, coi thường các Bồ-tát Ma-ha-tát khác. Nên biết tội này nặng hơn bốn trọng tội mà vị bí-sô kia phạm vô lượng lần.
Thiện Hiện! Hãy gác lại bốn trọng tội vị bí-sô kia phạm; tội của vị Bồ-tát này còn nặng hơn năm tội vô gián (năm tội cực nặng khiến phải đọa địa ngục chịu khổ không gián đoạn: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của tăng đoàn) vô lượng lần. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực ra không thành tựu công đức thù thắng, nghe ác ma nói danh hiệu thành Phật liền tự kiêu ngạo, khinh các Bồ-tát khác, cho nên tội này nặng hơn năm tội vô gián. Vì thế, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đạt quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng, thì phải khéo nhận biết những việc ma vi tế như thụ ký, danh hiệu hão huyền như thế.
Lại nữa, Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát ẩn mình nơi núi rừng, đầm vắng, đồng hoang, ở một mình tĩnh tọa, tu hạnh xa lìa. Khi ấy có ác ma đến chỗ vị ấy, cung kính khen ngợi công đức của sự xa lìa, nói rằng: "Lành thay, bậc Đại sĩ! Ngài tu được hạnh xa lìa như thế. Hạnh xa lìa này được tất cả các đức Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác (các danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như, bậc xứng đáng được cúng dường, bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn) cùng khen ngợi. Thiên Đế Thích (vua cõi trời Ba mươi ba) cùng các vị trời, thần, tiên đều cùng nhau bảo hộ, cúng dường, tôn trọng. Ngài nên thường ở đây, đừng đi nơi khác."
Thiện Hiện! Ta không khen ngợi các Bồ-tát Ma-ha-tát ở nơi a-luyện-nhã (chốn vắng vẻ yên tĩnh, cách xa làng xóm, dành cho việc tu hành), đồng hoang, núi rừng, tĩnh tọa suy niệm, tu hạnh xa lìa theo kiểu ấy.
Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Các Bồ-tát Ma-ha-tát nên tu hạnh xa lìa nào khác, mà Phật không khen công đức xa lìa của việc ở nơi a-luyện-nhã, đồng hoang, núi rừng, lìa xa các đồ nằm ngồi, suy niệm tĩnh tọa? Cúi xin Ngài vì chúng con nói về hạnh xa lìa thù thắng của các Bồ-tát Ma-ha-tát."
Phật dạy: "Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát, dù ở nơi a-luyện-nhã như núi rừng, đầm vắng, đồng hoang, hay ở chốn ồn ào như thành ấp, làng xóm, kinh đô, chỉ cần xa lìa được phiền não và nghiệp ác, xa lìa tác ý (cách hướng tâm, khởi tâm) của hàng Thanh văn, Độc giác, siêng tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa và tu các công đức thù thắng khác, thì đó gọi là hạnh xa lìa chân thật của Bồ-tát. Thiện Hiện! Hạnh xa lìa này được tất cả các đức Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác cùng khen ngợi. Hạnh xa lìa này được tất cả các đức Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác cùng chấp thuận. Thiện Hiện! Hạnh xa lìa này các Bồ-tát Ma-ha-tát phải thường tu học; dù ngày hay đêm đều phải suy niệm đúng đắn, tinh tiến tu hành pháp xa lìa này. Đó gọi là Bồ-tát tu hạnh xa lìa.
Thiện Hiện! Hạnh xa lìa này không xen lẫn tác ý của Thanh văn, Độc giác, không xen lẫn mọi phiền não và nghiệp ác, lìa mọi sự xáo trộn, rốt ráo thanh tịnh, khiến các Bồ-tát mau chứng quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng, làm lợi ích an vui cho chúng sinh đến tận cùng đời vị lai, mãi không dứt hết. Thiện Hiện! Điều ác ma khen ngợi — ẩn mình nơi a-luyện-nhã như núi rừng, đầm vắng, đồng hoang, lìa xa đồ nằm ngồi, ở một mình tĩnh tọa — không phải là hạnh xa lìa thù thắng của các Bồ-tát. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Vì hạnh xa lìa ấy vẫn còn xáo trộn: hoặc xen lẫn nghiệp ác, phiền não, hoặc xen lẫn tác ý của Thanh văn, Độc giác; đối với Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu không thể siêng năng tin nhận tu học, không thể viên mãn nhất thiết trí trí (trí của mọi trí, tức trí tuệ toàn giác của Phật).
Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát tuy siêng tu tập pháp hạnh xa lìa mà ác ma khen ngợi, nhưng lại khởi tâm kiêu ngạo, không thanh tịnh, khinh rẻ, chê bai, coi thường các Bồ-tát Ma-ha-tát khác. Ấy là có những Bồ-tát Ma-ha-tát tuy ở thành ấp, làng xóm, kinh đô, mà tâm thanh tịnh, không xen lẫn các thứ phiền não, nghiệp ác, không xen lẫn tác ý Thanh văn, Độc giác, siêng năng tu tập bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa; siêng năng an trụ nơi nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không; siêng năng an trụ nơi chân như, pháp giới, pháp tính, tính không hư dối, tính không biến đổi, tính bình đẳng, tính lìa sinh, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới; siêng năng an trụ nơi các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo; siêng năng tu tập bốn niệm trụ, bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám thánh đạo chi.
Đối với các công đức thế gian như bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc, năm thần thông… đã tu viên mãn; siêng năng tu tập các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện; siêng năng tu tập năm mắt, sáu thần thông; siêng năng tu tập các pháp môn đà-la-ni, tam-ma-địa; siêng năng tu tập mười lực của Phật, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật; siêng năng tu tập pháp không quên mất, tính luôn an trụ trong buông xả; siêng năng tu tập nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, giúp chúng sinh thành thục; tuy ở chốn ồn ào mà tâm vắng lặng, luôn siêng tu hạnh xa lìa thù thắng. Vậy mà người kia đối với những Bồ-tát Ma-ha-tát chân chính thanh tịnh như thế lại sinh lòng kiêu căng, khinh rẻ, chê bai, phỉ báng, lấn lướt coi thường.
Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì xa lìa Bát-nhã Ba-la-mật-đa, không có phương tiện khéo léo, nên dù ở nơi đồng hoang rộng trăm du-thiện-na (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi đơn vị khoảng mười mấy cây số), trong đó hoàn toàn không có thú dữ, rắn rết, trộm cướp, chỉ có quỷ thần, la-sát-sa (loài quỷ dữ ăn thịt người) qua lại; người ấy ở nơi a-luyện-nhã như thế, dù trải qua một năm, hoặc mười năm, hoặc trăm năm, hoặc nghìn năm, hoặc trăm nghìn năm, hoặc một câu-chi (mười triệu) năm, hoặc trăm câu-chi năm, hoặc nghìn câu-chi năm, hoặc trăm nghìn câu-chi năm, hoặc lâu hơn nữa mà tu hạnh xa lìa, vẫn không biết rõ hạnh xa lìa chân thật của các Bồ-tát Ma-ha-tát. Ấy là các Bồ-tát Ma-ha-tát tuy ở chốn ồn ào mà tâm vắng lặng, xa lìa các thứ phiền não, nghiệp ác, phát tâm hướng đến quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng, xa lìa tác ý Thanh văn, Độc giác.
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát kia tuy ở đồng hoang trải qua nhiều thời gian, nhưng lại xen lẫn tác ý Thanh văn, Độc giác, ưa thích bám vào các pháp của bậc Thanh văn, Độc giác, nương vào pháp ấy mà tu hạnh xa lìa, lại còn rất tham đắm hạnh ấy. Thiện Hiện! Người ấy tuy tu hạnh xa lìa như thế mà không thuận hợp với tâm của chư Như Lai. Thiện Hiện! Hạnh xa lìa chân thật của các Bồ-tát Ma-ha-tát mà ta khen ngợi, vị Bồ-tát ấy hoàn toàn không thành tựu; đối với hạnh xa lìa chân chính thù thắng, người ấy cũng không có chút gì giống. Vì sao vậy? Vì người ấy đối với hạnh xa lìa chân thật như thế không ưa thích, chỉ ưa tu hạnh xa lìa trống rỗng của Thanh văn, Độc giác.
Thiện Hiện! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hạnh xa lìa không chân chính thù thắng, ma đến giữa hư không vui mừng khen ngợi, bảo rằng: "Đại sĩ! Lành thay, lành thay! Ngài tu được hạnh xa lìa chân thật. Hạnh xa lìa này được tất cả các đức Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác cùng khen ngợi. Ngài hãy siêng năng tu tập hạnh này, sẽ mau chứng quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng."
Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy bám chấp pháp hạnh xa lìa của Thanh văn, Độc giác như thế, cho là cao nhất, rồi khinh rẻ, chê bai, coi thường các vị bí-sô theo Bồ-tát thừa (cỗ xe Bồ-tát, tức con đường tu để thành Phật), tuy ở chốn ồn ào mà tâm vắng lặng, đã thành tựu pháp điều phục tốt lành, nói rằng: "Họ không tu được hạnh xa lìa, thân ở chốn ồn ào, tâm không vắng lặng." Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với những Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong hạnh xa lìa chân thật được các đức Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác cùng khen ngợi, thì khinh rẻ, chê bai, cho là ở chốn ồn ào, tâm không vắng lặng, không tu được hạnh xa lìa chân thật; còn đối với những Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong hạnh xáo trộn thật sự, không được các đức Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác khen ngợi, thì lại tôn trọng khen ngợi, cho là không xáo trộn, tâm vắng lặng, tu đúng hạnh xa lìa chân thật.
Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, đối với người đáng gần gũi, cúng dường, cung kính như bậc Đại sư thì không gần gũi, cúng dường, cung kính, trái lại sinh lòng khinh miệt; đối với kẻ đáng xa lánh, không nên phụng sự như bạn ác thì không xa lánh, lại cúng dường, cung kính như phụng sự bậc Đại sư. Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì xa lìa Bát-nhã Ba-la-mật-đa, không có phương tiện khéo léo, nên sinh bám chấp sai lầm. Vì sao vậy? Vì người ấy nghĩ thế này: "Điều ta tu hành là xa lìa chân thật, nên được loài phi nhân (các loài không phải người như thần, quỷ) khen ngợi, che chở. Còn kẻ ở thành ấp thân tâm rối loạn, ai sẽ che chở, cung kính, khen ngợi?"
Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy do nhân duyên đó mà tâm nhiều kiêu ngạo, khinh rẻ, chê bai, coi thường các Bồ-tát Ma-ha-tát khác, phiền não và nghiệp ác ngày đêm tăng trưởng. Thiện Hiện! Nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, ở giữa hàng Bồ-tát, là kẻ chiên-đà-la (giai cấp thấp hèn nhất ở Ấn Độ xưa, bị coi là ô uế; ở đây ví kẻ hạ liệt làm nhơ bẩn) làm ô uế chúng Bồ-tát Ma-ha-tát; tuy có vẻ ngoài giống Bồ-tát Ma-ha-tát, nhưng thật là tên giặc lớn trong cõi trời và cõi người, lừa dối trời, người, a-tố-lạc (a-tu-la, loài thần hiếu chiến) v.v. Thân người ấy tuy mặc pháp y của sa-môn, nhưng tâm luôn ôm ý nghĩ của kẻ trộm cướp. Những ai đã phát tâm đi theo Bồ-tát thừa thì không nên gần gũi, cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi kẻ xấu ác như thế. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Nên biết người ấy mang tăng thượng mạn (kiêu mạn tự cho mình đã chứng đắc điều mà thật ra chưa chứng), bên ngoài giống Bồ-tát mà bên trong nhiều phiền não.
Vì thế, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thật sự không bỏ nhất thiết trí trí, không bỏ quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng, hết lòng cầu chứng nhất thiết trí trí, cầu chứng quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng, vì muốn làm lợi ích an vui cho khắp chúng sinh, thì không nên gần gũi, cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi kẻ xấu ác như thế. Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát phải thường tinh tiến tu việc của chính mình, chán lìa sinh tử, không bám vào ba cõi (cõi dục, cõi có hình sắc, cõi không hình sắc, tức toàn bộ vòng luân hồi). Đối với kẻ giặc ác chiên-đà-la ấy, phải luôn khởi tâm từ, bi, hỷ, xả, và nên nghĩ rằng: "Ta không nên phạm những lỗi lầm như kẻ xấu ác kia đã phạm. Nếu lỡ mất chánh niệm mà tạm khởi như họ, thì phải lập tức nhận biết và mau trừ diệt." Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát muốn chứng quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng thì phải khéo nhận biết những việc ma như thế, phải siêng năng tinh tiến xa lìa, trừ diệt những lỗi lầm như vị Bồ-tát kia đã phạm.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có ý chí mạnh mẽ tha thiết, muốn chứng quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng, thì phải thường gần gũi, cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi bạn lành chân chính thù thắng.
Khi ấy cụ thọ (cách gọi tôn kính bậc trưởng lão) Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là bạn lành chân chính thù thắng của các Bồ-tát Ma-ha-tát?" Phật dạy: "Thiện Hiện! Tất cả các đức Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Tất cả các Bồ-tát Ma-ha-tát cũng là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Những vị Thanh văn và những người hiền khác có thể vì chúng Bồ-tát Ma-ha-tát mà tuyên nói, chỉ bày, phân tích, làm sáng tỏ các pháp tương ứng với bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa, khiến dễ hiểu, thì nên biết họ cũng là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Thiện Hiện! Nên biết bố thí Ba-la-mật-đa là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát; tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa cũng là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Thiện Hiện! Nên biết bốn niệm trụ là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát; bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám thánh đạo chi cũng là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Thiện Hiện! Nên biết bốn tĩnh lự là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát; bốn vô lượng, bốn định vô sắc cũng là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Thiện Hiện! Nên biết tám giải thoát là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát; tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ cũng là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Thiện Hiện! Nên biết cửa giải thoát không là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát; cửa giải thoát vô tướng, vô nguyện cũng là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Thiện Hiện! Nên biết Cực hỷ địa (địa thứ nhất, vui mừng tột bậc vì mới chứng chân lý) là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát; Ly cấu địa (địa lìa nhơ, giới hạnh trong sạch), Phát quang địa (địa phát ánh sáng trí tuệ), Diệm tuệ địa (địa trí tuệ rực cháy như lửa đốt phiền não), Cực nan thắng địa (địa rất khó vượt qua), Hiện tiền địa (địa trí tuệ hiện rõ trước mắt), Viễn hành địa (địa đi xa, vượt xa các bậc thấp), Bất động địa (địa không còn lay động), Thiện tuệ địa (địa trí tuệ khéo léo giảng pháp), Pháp vân địa (địa mây pháp, che trùm và tưới khắp như mây mưa) cũng là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Thiện Hiện! Nên biết năm mắt là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát; sáu thần thông cũng là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Thiện Hiện! Nên biết các pháp môn tam-ma-địa là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát; các pháp môn đà-la-ni cũng là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Thiện Hiện! Nên biết mười lực của Phật là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát; bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật cũng là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Thiện Hiện! Nên biết pháp không quên mất là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát; tính luôn an trụ trong buông xả cũng là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Thiện Hiện! Nên biết việc dứt hẳn mọi phiền não và tập khí (thói quen tiềm tàng còn sót lại sau khi phiền não đã dứt) là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Thiện Hiện! Nên biết nhất thiết trí là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát; đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cũng là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Thiện Hiện! Nên biết tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát; quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng của chư Phật cũng là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Thiện Hiện! Nên biết khổ thánh đế là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát; tập, diệt, đạo thánh đế cũng là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Thiện Hiện! Nên biết tính duyên sinh của các pháp (mọi pháp đều do nhân duyên hợp lại mà có) là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát; các chi duyên khởi (mười hai mắt xích nối nhau tạo thành vòng sinh tử, từ vô minh đến già chết) cũng là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Thiện Hiện! Nên biết nội không là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát; ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không cũng là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Thiện Hiện! Nên biết chân như là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát; pháp giới, pháp tính, tính không hư dối, tính không biến đổi, tính bình đẳng, tính lìa sinh, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới cũng là bạn lành chân chính thù thắng của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Thiện Hiện! Nên biết bố thí Ba-la-mật-đa đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi (những chỗ đất nổi giữa dòng nước để người trôi dạt bám vào mà thoát nạn), là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ. Tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát cũng là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ.
Thiện Hiện! Nên biết bốn niệm trụ đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ. Bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám thánh đạo chi đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát cũng là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ.
Thiện Hiện! Nên biết bốn tĩnh lự đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ. Bốn vô lượng, bốn định vô sắc đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát cũng là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ.
Thiện Hiện! Nên biết tám giải thoát đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ. Tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát cũng là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ.
Thiện Hiện! Nên biết cửa giải thoát không đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ. Cửa giải thoát vô tướng, vô nguyện đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát cũng là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ.
Thiện Hiện! Nên biết Cực hỷ địa đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ. Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát cũng là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ.
Thiện Hiện! Nên biết năm mắt đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ. Sáu thần thông đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát cũng là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ.
Thiện Hiện! Nên biết các pháp môn tam-ma-địa đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ. Các pháp môn đà-la-ni đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát cũng là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ.
Thiện Hiện! Nên biết mười lực của Phật đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ. Bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát cũng là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ.
Thiện Hiện! Nên biết pháp không quên mất đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ. Tính luôn an trụ trong buông xả đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát cũng là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ.
Thiện Hiện! Nên biết việc dứt hẳn mọi phiền não và tập khí đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ.
Thiện Hiện! Nên biết nhất thiết trí đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ. Đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát cũng là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ.
Thiện Hiện! Nên biết tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ. Quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng của chư Phật đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát cũng là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ.
Thiện Hiện! Nên biết khổ thánh đế đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ. Tập, diệt, đạo thánh đế đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát cũng là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ.
Thiện Hiện! Nên biết tính duyên sinh của các pháp đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ. Các chi duyên khởi đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát cũng là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ.
Thiện Hiện! Nên biết nội không đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ. Ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát cũng là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ.
Thiện Hiện! Nên biết chân như đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ. Pháp giới, pháp tính, tính không hư dối, tính không biến đổi, tính bình đẳng, tính lìa sinh, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát cũng là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ.
Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tất cả các đức Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác trong quá khứ đều lấy bố thí Ba-la-mật-đa, nói rộng cho đến bất tư nghị giới, làm thầy, làm người dẫn đường, làm ánh sáng, làm ngọn đuốc, làm ngọn đèn, làm ánh soi, làm sự hiểu, làm sự tỉnh biết, làm trí, làm tuệ, làm sự cứu giúp, làm sự che chở, làm phòng, làm nhà, làm cù lao, làm bãi nổi, làm nơi nương về, làm nơi hướng đến, làm cha, làm mẹ. Tất cả các đức Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác trong tương lai đều lấy bố thí Ba-la-mật-đa, nói rộng cho đến bất tư nghị giới, làm thầy, làm người dẫn đường, làm ánh sáng, làm ngọn đuốc, làm ngọn đèn, làm ánh soi, làm sự hiểu, làm sự tỉnh biết, làm trí, làm tuệ, làm sự cứu giúp, làm sự che chở, làm phòng, làm nhà, làm cù lao, làm bãi nổi, làm nơi nương về, làm nơi hướng đến, làm cha, làm mẹ. Tất cả các đức Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác hiện nay ở vô lượng, vô số, vô biên thế giới trong mười phương, đang gìn giữ, làm yên ổn mọi chúng sinh, tuyên nói, chỉ bày pháp vi diệu, đều lấy bố thí Ba-la-mật-đa, nói rộng cho đến bất tư nghị giới, làm thầy, làm người dẫn đường, làm ánh sáng, làm ngọn đuốc, làm ngọn đèn, làm ánh soi, làm sự hiểu, làm sự tỉnh biết, làm trí, làm tuệ, làm sự cứu giúp, làm sự che chở, làm phòng, làm nhà, làm cù lao, làm bãi nổi, làm nơi nương về, làm nơi hướng đến, làm cha, làm mẹ. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Vì chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đều từ bố thí Ba-la-mật-đa, nói rộng cho đến bất tư nghị giới, mà sinh ra.
Vì thế, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có ý chí mạnh mẽ tha thiết, muốn chứng quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng, giúp chúng sinh thành thục, làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, thì phải học bố thí Ba-la-mật-đa, phải học tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa; phải học bốn niệm trụ, phải học bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám thánh đạo chi; phải học bốn tĩnh lự, phải học bốn vô lượng, bốn định vô sắc; phải học tám giải thoát, phải học tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ; phải học cửa giải thoát không, phải học cửa giải thoát vô tướng, vô nguyện; phải học Cực hỷ địa, phải học Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa; phải học năm mắt, phải học sáu thần thông; phải học các pháp môn tam-ma-địa, phải học các pháp môn đà-la-ni; phải học mười lực của Phật, phải học bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật; phải học pháp không quên mất, phải học tính luôn an trụ trong buông xả; phải học việc dứt hẳn mọi phiền não và tập khí; phải học nhất thiết trí, phải học đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; phải học tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát; phải học quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng của chư Phật; phải học khổ thánh đế, phải học tập, diệt, đạo thánh đế; phải học tính duyên sinh của các pháp, phải học các chi duyên khởi; phải học nội không, phải học ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không; phải học chân như, phải học pháp giới, pháp tính, tính không hư dối, tính không biến đổi, tính bình đẳng, tính lìa sinh, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới.
Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi đã học bố thí Ba-la-mật-đa, nói rộng cho đến bất tư nghị giới, lại phải dùng bốn nhiếp sự (bốn cách thu phục, gắn kết chúng sinh) để thu phục chúng sinh. Bốn điều ấy là gì? Một là bố thí, hai là ái ngữ (nói lời dịu dàng, thương mến), ba là lợi hành (làm việc có lợi cho người), bốn là đồng sự (cùng làm, cùng sống với người để dẫn dắt). Thiện Hiện! Ta xét nghĩa này nên nói rằng: bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nói rộng cho đến bất tư nghị giới, đối với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là ngọn đuốc, là ngọn đèn, là ánh soi, là sự hiểu, là sự tỉnh biết, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là phòng, là nhà, là cù lao, là bãi nổi, là nơi nương về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ.
Vì thế, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát muốn tu hành mà không phải dựa theo sự dạy bảo của người khác, muốn an trụ mà không phải dựa theo sự dạy bảo của người khác (tức tự mình thấu suốt, đứng vững), muốn dứt mọi nghi ngờ của chúng sinh, muốn làm tròn mọi ước nguyện của chúng sinh, muốn làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, muốn giúp chúng sinh thành thục, thì phải học Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Vì trong kinh Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu này đã nói rộng mọi tướng trạng của các pháp mà chúng Bồ-tát Ma-ha-tát cần tu học; tất cả chúng Bồ-tát Ma-ha-tát đều nên siêng năng tu học trong kinh này."
Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật-đa như thế lấy gì làm tướng (đặc điểm nhận biết), mà Ngài khuyên chúng Bồ-tát Ma-ha-tát nên siêng năng tu học?" Phật dạy: "Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa như thế lấy hư không làm tướng; Bát-nhã Ba-la-mật-đa như thế lấy sự không bám chấp làm tướng; Bát-nhã Ba-la-mật-đa như thế lấy vô tướng (không có hình tướng nào) làm tướng. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Vì trong tướng rất sâu của Bát-nhã Ba-la-mật-đa này, mọi pháp và mọi tướng đều không thể nắm bắt, không có gì cả."
Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Có nhân duyên nào để có thể nói rằng tướng vi diệu mà Bát-nhã Ba-la-mật-đa có, các pháp cũng có tướng như vậy chăng?" Phật dạy: "Thiện Hiện! Đúng vậy, đúng vậy, như ông nói. Có nhân duyên nên có thể nói rằng tướng vi diệu mà Bát-nhã Ba-la-mật-đa có, các pháp cũng có tướng vi diệu như vậy. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa như thế lấy tính không (bản tính vốn không có thực thể) làm tướng, các pháp cũng lấy tính không làm tướng; Bát-nhã Ba-la-mật-đa như thế lấy sự xa lìa làm tướng, các pháp cũng lấy sự xa lìa làm tướng. Thiện Hiện! Do nhân duyên ấy mà có thể nói rằng tướng vi diệu mà Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu có, các pháp cũng có tướng vi diệu như vậy, vì tất cả các pháp đều tự tính là không, lìa mọi tướng."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Nếu tất cả các pháp đều tự tính là không, xa lìa mọi tướng, thì tất cả các pháp là không đối với tất cả các pháp, cũng là xa lìa đối với tất cả các pháp; vậy làm sao có thể đặt ra rằng chúng sinh có tạp nhiễm (sự ô nhiễm do phiền não) và thanh tịnh? Bạch Thế Tôn! Pháp có tính không thì không có nhiễm, không có tịnh; pháp xa lìa cũng không có nhiễm, không có tịnh. Bạch Thế Tôn! Pháp có tính không thì không thể chứng quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng; pháp xa lìa cũng không thể chứng quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng. Bạch Thế Tôn! Trong tính không thì không có pháp nào có thể nắm bắt; trong sự xa lìa cũng không có pháp nào có thể nắm bắt. Bạch Thế Tôn! Trong tính không thì không có Bồ-tát Ma-ha-tát nào chứng đắc quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng; trong sự xa lìa cũng không có Bồ-tát Ma-ha-tát nào chứng đắc quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng. Bạch Thế Tôn! Làm sao để con hiểu được ý nghĩa rất sâu Phật đã nói?"
Bấy giờ Phật bảo cụ thọ Thiện Hiện rằng: "Thiện Hiện! Ý ông thế nào? Chúng sinh suốt thời gian dài có tâm chấp 'cái tôi' và 'cái của tôi', bám vào 'cái tôi' và 'cái của tôi' chăng?" Thiện Hiện thưa: "Đúng vậy, bạch Thế Tôn! Đúng vậy, bạch Thiện Thệ (danh hiệu Phật: bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát)! Chúng sinh suốt thời gian dài có tâm chấp 'cái tôi' và 'cái của tôi', bám vào 'cái tôi' và 'cái của tôi'."
Phật dạy: "Thiện Hiện! Ý ông thế nào? 'Cái tôi' và 'cái của tôi' mà tâm ấy bám chấp có phải là không và xa lìa chăng?" Thiện Hiện thưa: "Đúng vậy, bạch Thế Tôn! Đúng vậy, bạch Thiện Thệ! 'Cái tôi' và 'cái của tôi' mà tâm ấy bám chấp đều là không và xa lìa." Phật dạy: "Thiện Hiện! Ý ông thế nào? Chẳng phải chúng sinh do chấp 'cái tôi' và 'cái của tôi' mà trôi lăn trong sinh tử sao?" Thiện Hiện thưa: "Đúng vậy, bạch Thế Tôn! Đúng vậy, bạch Thiện Thệ! Các loài chúng sinh do chấp 'cái tôi' và 'cái của tôi' mà trôi lăn trong sinh tử."
Phật dạy: "Thiện Hiện! Chúng sinh như thế trôi lăn trong sinh tử là do có tạp nhiễm; lấy đó mà chứng biết rằng tạp nhiễm là có thể nhận thấy được. Thiện Hiện! Nếu các chúng sinh không có tâm bám chấp 'cái tôi' và 'cái của tôi' thì không có tạp nhiễm; nếu không có tạp nhiễm thì lẽ ra không có trôi lăn trong sinh tử. Sự trôi lăn trong sinh tử đã hiện rõ có thể thấy được, do đó nên biết là có pháp tạp nhiễm; đã có tạp nhiễm thì cũng có thanh tịnh. Vì thế, Thiện Hiện! Nên biết chúng sinh tuy tự tính là không, xa lìa mọi tướng, mà vẫn có tạp nhiễm và thanh tịnh có thể nhận thấy được."
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm ba mươi ba.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười bốn (có lẽ là quyển ba trăm ba mươi bốn) (?).
Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang (vị cao tăng đời Đường, Trung Quốc) vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video