Thiên 407 — Hội 1 · Phẩm 61 Hỏi nhiều về bất nhị · phần 13

 Phần đầu, phẩm “Nhiều câu hỏi về bất nhị” (bất nhị: không hai, không chia thành hai mặt đối lập), phẩm thứ sáu mươi mốt, đoạn thứ mười ba.

 Cụ thọ Thiện Hiện (cụ thọ: tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo cao đức; Thiện Hiện tức ngài Tu-bồ-đề, đệ tử Phật nổi tiếng hiểu sâu về tính không) lại bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Đức Phật, bậc được cả thế gian tôn kính)! Có phải Ngài trụ nơi thắng nghĩa (chân lý tối hậu, cái thật sự đúng như nó là) mà chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của Phật) chăng?” – “Không phải vậy, Thiện Hiện.” – “Bạch Thế Tôn! Có phải Ngài trụ nơi điên đảo (cái thấy sai lầm, lộn ngược với sự thật) mà chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề chăng?” – “Không phải vậy, Thiện Hiện.” – “Bạch Thế Tôn! Nếu không trụ nơi thắng nghĩa mà chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, cũng không trụ nơi điên đảo mà chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì lẽ nào, bạch Thế Tôn, Ngài không chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề sao?” – “Không phải vậy, Thiện Hiện. Ta tuy chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, nhưng không trụ nơi hữu vi giới (cõi các pháp hữu vi: những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), cũng không trụ nơi vô vi giới (cõi các pháp vô vi: những gì không do tạo tác, không sinh không diệt).

 Này Thiện Hiện! Như những người do các Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) biến hóa ra, tuy không trụ nơi hữu vi giới, cũng không trụ nơi vô vi giới, nhưng vẫn có những việc đi, đến, ngồi, đứng… Này Thiện Hiện! Người được hóa ra ấy, nếu thực hành bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa: “đến bờ bên kia”, tức hạnh tu hoàn hảo đưa tới giác ngộ; bố thí: cho người khác của cải, giáo pháp, sự không sợ hãi), cũng thực hành tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nại chịu đựng), tinh tấn (siêng năng không lười), tĩnh lự (thiền định, lắng tâm suy xét), bát-nhã (trí tuệ thấy rõ thực tướng các pháp) ba-la-mật-đa;

 người được hóa ra ấy, nếu an trụ nơi nội không (các giác quan bên trong như mắt, tai… vốn không có tự tính), cũng an trụ nơi ngoại không (các đối tượng bên ngoài như hình sắc, âm thanh… vốn không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái “không” cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối hậu, Niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo ra đều không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng không), tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không), vô tế không (không có điểm khởi đầu, điểm kết thúc nên là không), tán không (các pháp chỉ là sự hợp lại, tách ra thì không còn gì), vô biến dị không (cái không thay đổi cũng là không), bản tính không (bản tính của các pháp vốn không), tự tướng không (đặc điểm riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (đặc điểm chung của các pháp, như vô thường, cũng là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được nên là không), vô tính không (không có tính chất gì nên là không), tự tính không (cái tự tính cũng là không), vô tính tự tính không (cả cái không có tính lẫn cái tự tính đều là không);

 người được hóa ra ấy, nếu an trụ nơi chân như (thực tướng như như, không thay đổi của các pháp), cũng an trụ nơi pháp giới (bản thể chung làm nền cho mọi pháp), pháp tính (bản tính chân thật của các pháp), bất hư vọng tính (tính không giả dối), bất biến dị tính (tính không đổi khác), bình đẳng tính (tính như nhau, không cao thấp), ly sinh tính (tính lìa khỏi sự sinh khởi), pháp định (tính cố định, chắc chắn của pháp), pháp trụ (sự an trụ thường hằng của pháp), thực tế (bờ mé chân thật, tức thực tại tối hậu), hư không giới (cõi hư không, không ngăn ngại), bất tư nghì giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn);

 người được hóa ra ấy, nếu tu tứ niệm trụ (bốn phép chú tâm quán sát: quán thân không sạch, quán cảm thọ là khổ, quán tâm vô thường, quán các pháp không có cái tôi), cũng tu tứ chính đoạn (bốn sự siêng năng đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều lành chưa sinh, tăng điều lành đã sinh), tứ thần túc (bốn nền tảng của định và thần thông: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: lòng tin, siêng năng, chánh niệm, định, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc lành ấy phát triển thành), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố giác ngộ: chánh niệm, chọn lựa pháp, tinh tấn, hoan hỷ, khinh an, định, xả), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng);

 người được hóa ra ấy, nếu an trụ nơi khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời sống trong luân hồi là khổ), cũng an trụ nơi tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự dứt hết khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ); người được hóa ra ấy, nếu tu tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc giới), cũng tu tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả), tứ vô sắc định (bốn tầng định của cõi Vô sắc, nơi tâm không còn gắn với hình sắc);

 người được hóa ra ấy, nếu tu bát giải thoát (tám phép quán giúp thoát khỏi sự ràng buộc vào sắc và vô sắc), cũng tu bát thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, vượt trên đối tượng quán), cửu thứ đệ định (chín tầng định nhập nối tiếp nhau theo thứ tự), thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng trải khắp mọi nơi: đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức); người được hóa ra ấy, nếu tu tất cả tam-ma-địa môn (các cửa thiền định, tam-ma-địa là trạng thái tâm chuyên nhất), cũng tu tất cả đà-la-ni môn (các cửa tổng trì, năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp);

 người được hóa ra ấy, nếu tu không giải thoát môn (cửa giải thoát bằng thấy các pháp là không), cũng tu vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát bằng không chấp vào hình tướng) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát bằng không mong cầu điều gì); người được hóa ra ấy, nếu tu ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), cũng tu lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa, nghe xa, thấy xa, biết tâm người, biết đời trước, dứt hết phiền não);

 người được hóa ra ấy, nếu tu Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), cũng tu tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), tứ vô ngại giải (bốn trí hiểu biết không ngăn ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện thuyết), đại từ (lòng thương lớn ban vui), đại bi (lòng thương lớn cứu khổ), đại hỷ (niềm vui lớn khi chúng sinh được an lạc), đại xả (tâm buông bỏ lớn, không thiên vị), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có); người được hóa ra ấy, nếu tu vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót), cũng tu hằng trụ xả tính (luôn an trụ trong tâm buông xả, không dao động);

 người được hóa ra ấy, nếu tu nhất thiết trí (trí biết toàn thể các pháp theo tướng chung), cũng tu đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu) và nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi phương diện, mọi chi tiết của tất cả các pháp, chỉ Phật mới có); người được hóa ra ấy, nếu chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe pháp nhiệm mầu (tức thuyết giảng giáo pháp), làm các Phật sự; người được hóa ra ấy lại hóa ra vô lượng hữu tình (chúng sinh có tình thức), rồi ở trong đó lập ra sự phân biệt ba nhóm, như nhóm chính tính định (nhóm chắc chắn đi tới giác ngộ), nhóm tà tính định (nhóm chắc chắn rơi vào đường sai) và nhóm bất định (nhóm chưa xác định).

 Này Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Những người do các Như Lai hóa ra ấy có thật sự có đi, đến, cho đến đi, đứng; tu chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe pháp nhiệm mầu, làm các Phật sự, lập ra sự phân biệt chúng sinh thành ba nhóm chăng?” Thiện Hiện thưa: “Thưa không, bạch Thế Tôn! Thưa không, bạch Thiện Thệ (danh hiệu Phật: bậc đã khéo đi đến nơi an lành)!” Phật dạy: “Này Thiện Hiện! Như Lai cũng như vậy: biết tất cả các pháp đều như huyễn hóa, nói tất cả các pháp đều như huyễn hóa; tuy có việc làm mà không có gì chân thật; tuy độ chúng sinh mà không có ai được độ, giống như người được hóa ra độ hóa chúng sinh vậy. Như thế, này Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc tu hành cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh, “ma-ha-tát” nghĩa là bậc vĩ đại) tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, nên giống như người do các Phật hóa ra: tuy có làm, mà không bám chấp.”

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Nếu tất cả các pháp đều như huyễn hóa, và Như Lai cũng như vậy, thì Phật với người được hóa ra có gì khác nhau?” Phật dạy: “Này Thiện Hiện! Phật với người được hóa ra và tất cả các pháp đều như nhau, không khác. Vì sao? Này Thiện Hiện, vì những việc Phật làm thì người do Phật hóa ra cũng làm được.” Thiện Hiện thưa: “Giả sử không có Phật, người do Phật hóa ra có làm việc được chăng?” Phật dạy: “Làm được.” Thiện Hiện thưa: “Việc ấy thế nào?”

 Phật dạy: “Này Thiện Hiện! Như ở đời quá khứ có một Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác (Ứng: bậc đáng được cúng dường; Chính Đẳng Giác: bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn) tên là Thiện Tịch Tuệ. Những ai đáng được Ngài tự độ thì Ngài đều đã độ xong. Lúc ấy không có vị Bồ-tát nào đủ sức nhận lời thọ ký (lời Phật báo trước rằng người ấy sẽ thành Phật) của Phật, nên Ngài bèn hóa ra một vị Phật cho ở lại thế gian, còn tự mình vào cõi Vô dư y đại Niết-bàn (cảnh giới tịch diệt hoàn toàn, không còn sót lại thân và các ràng buộc). Bấy giờ vị Phật hóa ấy trong nửa kiếp (kiếp: khoảng thời gian vô cùng dài) làm các Phật sự; qua nửa kiếp rồi, thọ ký cho một vị Bồ-tát Ma-ha-tát, rồi thị hiện vào Niết-bàn. Khi ấy trời, người, A-tố-lạc (loài thần hiếu chiến, thường gọi là A-tu-la)… đều cho rằng vị Phật ấy nay vào Niết-bàn, nhưng thân Phật hóa thật ra không có sinh khởi hay diệt mất. Như thế, này Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa nên tin rằng các pháp đều như huyễn hóa.”

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Nếu thân Như Lai không khác thân hóa, thì làm sao có thể làm ruộng phước (phúc điền: nơi gieo phước, cúng dường vào đó thì sinh ra phước báu) chân thật, thanh tịnh? Nếu các chúng sinh vì muốn giải thoát mà cung kính cúng dường nơi Như Lai, thì phước ấy không cùng tận, cho đến cuối cùng được vào cõi Vô dư y bát Niết-bàn. Như vậy, nếu có người vì muốn giải thoát mà cúng dường Phật hóa, thì khối phước đạt được cũng phải không cùng tận, cho đến cuối cùng vào cõi Vô dư y bát Niết-bàn chăng?”

 Phật dạy: “Này Thiện Hiện! Như thân Như Lai nhờ pháp tính nên có thể làm ruộng phước thanh tịnh cho trời, người, A-tố-lạc…; Phật hóa cũng vậy, nhờ pháp tính nên có thể làm ruộng phước thanh tịnh cho trời, người, A-tố-lạc… Như thân Như Lai nhận sự cúng dường của người khác, khiến thí chủ ấy cho đến tận cùng sinh tử, phước vẫn không cùng tận; Phật hóa nhận sự cúng dường của người khác cũng khiến thí chủ cho đến tận cùng sinh tử, phước không cùng tận.

 Này Thiện Hiện! Hãy tạm gác khối phước có được do cúng dường Như Lai và Phật hóa. Nếu các thiện nam, thiện nữ khởi lòng từ ái, kính trọng đối với Như Lai mà suy nghĩ, tưởng nhớ, thì các thiện nam, thiện nữ ấy có thiện căn (gốc lành, nhân tốt đẹp) không cùng tận, cho đến cuối cùng đi tới chỗ tận cùng của khổ. Này Thiện Hiện! Lại gác khối phước có được do lòng từ ái kính trọng mà tưởng nhớ Như Lai. Nếu các thiện nam, thiện nữ vì cúng dường Phật, dù chỉ rải một bông hoa lên hư không, thì các thiện nam, thiện nữ ấy có thiện căn không cùng tận, cho đến cuối cùng đi tới chỗ tận cùng của khổ.

 Này Thiện Hiện! Lại gác khối phước có được do vì cúng dường Phật mà dù chỉ rải một bông hoa lên hư không. Nếu các thiện nam, thiện nữ dù chỉ một lần xưng “Nam-mô Phật-đà” (con xin quy kính Đức Phật), thì các thiện nam, thiện nữ ấy có thiện căn không cùng tận, cho đến cuối cùng đi tới chỗ tận cùng của khổ. Như thế, này Thiện Hiện, cung kính cúng dường nơi Như Lai thì được những lợi ích công đức lớn lao như vậy, số lượng khó lường. Vì thế, này Thiện Hiện, nên biết Như Lai với thân Phật hóa như nhau, không khác, vì lấy pháp tính của các pháp làm chuẩn mực quyết định.

 Như thế, này Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát nên lấy pháp tính của các pháp làm chuẩn mực để tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, dùng phương tiện khéo léo đi vào pháp tính của các pháp; khi đã vào rồi thì đối với các pháp không phá hoại pháp tính, nghĩa là không phân biệt rằng: “Đây là bát-nhã ba-la-mật-đa, đây là pháp tính của bát-nhã ba-la-mật-đa; đây là tĩnh lự, tinh tấn, an nhẫn, tịnh giới, bố thí ba-la-mật-đa, đây là pháp tính của tĩnh lự cho đến bố thí ba-la-mật-đa;

 đây là nội không, đây là pháp tính của nội không; đây là ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không, đây là pháp tính của ngoại không cho đến vô tính tự tính không;

 đây là chân như, đây là pháp tính của chân như; đây là pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới, đây là pháp tính của pháp giới cho đến bất tư nghì giới; đây là tứ niệm trụ, đây là pháp tính của tứ niệm trụ; đây là tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi, đây là pháp tính của tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi;

 đây là khổ thánh đế, đây là pháp tính của khổ thánh đế; đây là tập, diệt, đạo thánh đế, đây là pháp tính của tập, diệt, đạo thánh đế; đây là tứ tĩnh lự, đây là pháp tính của tứ tĩnh lự; đây là tứ vô lượng, tứ vô sắc định, đây là pháp tính của tứ vô lượng, tứ vô sắc định; đây là bát giải thoát, đây là pháp tính của bát giải thoát; đây là bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, đây là pháp tính của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ;

 đây là tất cả tam-ma-địa môn, đây là pháp tính của tất cả tam-ma-địa môn; đây là tất cả đà-la-ni môn, đây là pháp tính của tất cả đà-la-ni môn; đây là không giải thoát môn, đây là pháp tính của không giải thoát môn; đây là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, đây là pháp tính của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; đây là ngũ nhãn, đây là pháp tính của ngũ nhãn; đây là lục thần thông, đây là pháp tính của lục thần thông;

 đây là Phật thập lực, đây là pháp tính của Phật thập lực; đây là tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, đây là pháp tính của tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp; đây là vô vong thất pháp, đây là pháp tính của vô vong thất pháp; đây là hằng trụ xả tính, đây là pháp tính của hằng trụ xả tính; đây là nhất thiết trí, đây là pháp tính của nhất thiết trí; đây là đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, đây là pháp tính của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí;

 đây là quả Dự lưu (quả vị thứ nhất của bậc thánh, mới “dự vào dòng” thánh), đây là pháp tính của quả Dự lưu; đây là quả Nhất lai (còn trở lại cõi người một lần), Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục), A-la-hán (bậc đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh), đây là pháp tính của quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán; đây là Độc giác Bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác, người tự mình ngộ đạo nhờ quán nhân duyên, không cần nghe Phật dạy), đây là pháp tính của Độc giác Bồ-đề; đây là tất cả hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát, đây là pháp tính của tất cả hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát; đây là Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, đây là pháp tính của Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật.” Này Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên phân biệt sự sai khác về pháp tính của các pháp như thế mà phá hoại pháp tính.

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không nên phá hoại pháp tính của các pháp, thì sao chính Như Lai lại phá hoại pháp tính của các pháp? Ấy là Phật thường nói: Đây là sắc (hình thể vật chất), đây là thọ (cảm giác), tưởng (tri giác, nhận biết hình ảnh), hành (các hoạt động tâm ý, tạo tác), thức (sự nhận biết phân biệt) – năm thứ này gọi là năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành con người;

 đây là nhãn xứ (con mắt, chỗ phát sinh nhận thức về hình sắc), đây là nhĩ xứ, tị xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý); đây là sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt), đây là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, vật chạm, đối tượng của ý); đây là nhãn giới (yếu tố mắt), đây là nhĩ, tị, thiệt, thân, ý giới; đây là sắc giới (yếu tố hình sắc), đây là thanh, hương, vị, xúc, pháp giới (ở đây là yếu tố đối tượng của ý); đây là nhãn thức giới (yếu tố nhận biết bằng mắt), đây là nhĩ, tị, thiệt, thân, ý thức giới;

 đây là nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, hình sắc và nhận thức), đây là nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc; đây là các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, đây là các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc làm duyên; đây là địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc), đây là thủy, hỏa, phong, không, thức giới (yếu tố nước, lửa, gió, khoảng không, tâm thức);

 đây là vô minh (sự mê muội không thấy rõ sự thật), đây là hành (hành động tạo nghiệp), thức, danh sắc (tâm và thân lúc mới thành hình), lục xứ (sáu giác quan), xúc, thọ, ái (khao khát), thủ (bám giữ), hữu (sự hình thành đời sống mới), sinh, lão tử, sầu, than, khổ, lo, não (đây là chuỗi mười hai nhân duyên dẫn đến luân hồi);

 đây là pháp bên trong, đây là pháp bên ngoài; đây là pháp thiện, đây là pháp chẳng thiện; đây là pháp hữu lậu (pháp còn phiền não rỉ chảy, còn ràng buộc trong sinh tử), đây là pháp vô lậu (pháp không còn phiền não); đây là pháp thế gian, đây là pháp xuất thế gian (vượt ra khỏi thế gian); đây là pháp chung (chung cho phàm và thánh), đây là pháp không chung; đây là pháp có tranh cãi (còn phiền não gây xung đột), đây là pháp không tranh cãi; đây là pháp hữu vi, đây là pháp vô vi. Phật đã từng nói các pháp như vậy, lẽ nào không phải tự phá hoại pháp tính của các pháp?”

 Phật dạy: “Này Thiện Hiện! Ta không tự phá hoại pháp tính của các pháp, mà chỉ dùng danh tướng (tên gọi và hình tướng) làm phương tiện, tạm nói về pháp tính của các pháp, để các chúng sinh được hiểu và đi vào lẽ pháp tính của các pháp không có sai khác. Vì thế, này Thiện Hiện, Ta chưa từng phá hoại pháp tính của các pháp.”

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Nếu Phật chỉ dùng danh tướng để giảng nói pháp tính của các pháp, khiến các chúng sinh được hiểu và đi vào, thì làm sao Phật đối với pháp không tên không tướng lại dùng tên và tướng để nói, khiến người khác hiểu và đi vào được?” Phật dạy: “Này Thiện Hiện! Ta theo thế tục tạm lập ra tên và tướng làm phương tiện để giảng nói pháp tính của các pháp mà không bám chấp. Này Thiện Hiện! Như những kẻ phàm phu ngu muội nghe nói về khổ…, liền bám chấp vào tên và tướng, không biết đó chỉ là tạm nói. Còn các Như Lai và đệ tử Phật nghe nói về khổ… thì không bám chấp vào tên và tướng, mà biết đúng như thật rằng đó là nói theo thế tục, tên và tướng của các pháp không có gì chân thật.

 Này Thiện Hiện! Nếu các bậc thánh đối với tên mà bám vào tên, đối với tướng mà bám vào tướng, thì cũng phải đối với không mà bám vào không, đối với vô tướng mà bám vào vô tướng, đối với vô nguyện mà bám vào vô nguyện, đối với chân như mà bám vào chân như, đối với thực tế mà bám vào thực tế, đối với pháp giới mà bám vào pháp giới, đối với vô vi mà bám vào vô vi. Này Thiện Hiện! Tất cả các pháp ấy chỉ có tên giả, chỉ có tướng giả, không có gì chân thật; các bậc thánh ở trong đó cũng không dừng trụ, bám chấp, mà chỉ là tạm mượn tên và tướng. Như thế, này Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát trụ nơi tất cả các pháp chỉ là tên tướng giả tạm mà thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa, và ở trong đó không nên dừng trụ, bám chấp.”

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Nếu tất cả các pháp chỉ có tên và tướng, thì Bồ-tát Ma-ha-tát vì việc gì mà phát tâm Bồ-đề (tâm nguyện cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh)? Đã phát tâm rồi, lại chịu mọi khó nhọc, thực hành hạnh Bồ-tát: tu hành bố thí ba-la-mật-đa, tu hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa; an trụ nội không, an trụ ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không;

 an trụ chân như, an trụ pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới; tu hành tứ niệm trụ, tu hành tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; an trụ khổ thánh đế, an trụ tập, diệt, đạo thánh đế; tu hành tứ tĩnh lự, tu hành tứ vô lượng, tứ vô sắc định; tu hành bát giải thoát, tu hành bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ; tu hành tất cả tam-ma-địa môn, tu hành tất cả đà-la-ni môn; tu hành không giải thoát môn, tu hành vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; tu hành ngũ nhãn, tu hành lục thần thông; tu hành Phật thập lực, tu hành tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp; tu hành vô vong thất pháp, tu hành hằng trụ xả tính; tu hành nhất thiết trí, tu hành đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, khiến tất cả đều được viên mãn?”

 Phật dạy: “Này Thiện Hiện! Như ông đã hỏi: nếu tất cả các pháp chỉ có tên và tướng, thì Bồ-tát Ma-ha-tát vì việc gì mà phát tâm Bồ-đề, thực hành hạnh Bồ-tát? Này Thiện Hiện! Chính vì tất cả các pháp chỉ có tên và tướng, mà tên và tướng ấy chỉ là tạm đặt ra, bản tính của tên tướng là không; các loài chúng sinh lại điên đảo bám chấp, trôi lăn trong sinh tử không được giải thoát. Vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát phát tâm Bồ-đề, thực hành hạnh Bồ-tát, dần dần chứng được nhất thiết tướng trí, chuyển bánh xe chánh pháp, dùng giáo pháp tam thừa (ba cỗ xe: Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát, tức ba con đường tu) để độ thoát chúng sinh, khiến họ ra khỏi sinh tử, vào cõi Vô dư y bát Niết-bàn. Thế nhưng các tên tướng ấy không sinh không diệt, cũng không có sự trụ, sự đổi khác hay sự đặt bày nào có thể nắm bắt được.”

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Phật nói nhất thiết tướng trí là nhất thiết tướng trí chăng?” Phật dạy: “Này Thiện Hiện! Ta nói nhất thiết tướng trí là nhất thiết tướng trí.” Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Như Lai thường nói nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Ba trí ấy tướng trạng thế nào, có gì khác nhau?” Phật dạy: “Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí là trí chung với Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ) và Độc giác. Đạo tướng trí là trí chung với Bồ-tát Ma-ha-tát. Nhất thiết tướng trí là trí nhiệm mầu riêng, không chung với ai, của các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác.”

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Vì duyên cớ gì nhất thiết trí là trí chung với Thanh văn và Độc giác?” Phật dạy: “Này Thiện Hiện! Nhất thiết trí là trí biết năm uẩn, mười hai xứ (sáu giác quan và sáu đối tượng), mười tám giới (sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức)…; Thanh văn và Độc giác cũng có thể hiểu biết, nhưng không thể biết tất cả tướng trạng của các con đường tu và tất cả mọi loại tướng trạng của tất cả các pháp.”

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Vì duyên cớ gì đạo tướng trí là trí chung với Bồ-tát Ma-ha-tát?” Phật dạy: “Này Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát nên học để biết khắp tướng trạng của tất cả các con đường, tức là con đường của Thanh văn, con đường của Độc giác, con đường của Bồ-tát, con đường của Như Lai. Các Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các con đường ấy phải thường tu học, khiến mau được viên mãn. Tuy khiến con đường ấy làm xong việc đáng làm, nhưng không để nó chứng nhập thực tế.”

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát tu con đường của Như Lai đã được viên mãn rồi, lẽ nào không chứng thực tế?” Phật dạy: “Này Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát nếu chưa viên mãn việc làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, làm cho chúng sinh thành thục (chín muồi căn lành để được độ), tu các đại nguyện, thì vẫn chưa nên chứng thực tế. Nếu đã viên mãn việc làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, làm cho chúng sinh thành thục, tu các đại nguyện, thì mới nên chứng thực tế.”

 “Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát trụ nơi đạo mà chứng thực tế chăng?” – “Không phải vậy, Thiện Hiện.” – “Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát trụ nơi phi đạo mà chứng thực tế chăng?” – “Không phải vậy, Thiện Hiện.” – “Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát trụ nơi vừa đạo vừa phi đạo mà chứng thực tế chăng?” – “Không phải vậy, Thiện Hiện.” – “Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát trụ nơi chẳng phải đạo cũng chẳng phải phi đạo mà chứng thực tế chăng?” – “Không phải vậy, Thiện Hiện.” Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Nếu vậy, Bồ-tát Ma-ha-tát trụ nơi đâu mà chứng thực tế?”

 Phật bảo Thiện Hiện: “Ý ông nghĩ sao? Ông trụ nơi đạo mà được dứt hết các lậu (phiền não rỉ chảy) và tâm được giải thoát chăng?” – “Thưa không, bạch Thế Tôn.” – “Này Thiện Hiện! Ông trụ nơi phi đạo mà được dứt hết các lậu, tâm được giải thoát chăng?” – “Thưa không, bạch Thế Tôn.” – “Này Thiện Hiện! Ông trụ nơi vừa đạo vừa phi đạo mà được dứt hết các lậu, tâm được giải thoát chăng?” – “Thưa không, bạch Thế Tôn.” – “Này Thiện Hiện! Ông trụ nơi chẳng phải đạo cũng chẳng phải phi đạo mà được dứt hết các lậu, tâm được giải thoát chăng?” – “Thưa không, bạch Thế Tôn. Con không phải có chỗ trụ mà được dứt hết các lậu, tâm giải thoát vĩnh viễn; con dứt hết các lậu, tâm được giải thoát mà hoàn toàn không có chỗ trụ.” Phật dạy: “Này Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, hoàn toàn không có chỗ trụ mà chứng thực tế.”

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Vì duyên cớ gì nhất thiết tướng trí gọi là nhất thiết tướng trí?” Phật dạy: “Này Thiện Hiện! Vì biết tất cả các pháp đều cùng một tướng, tức là tướng tịch diệt (lặng yên, dứt hết mọi sinh diệt và phân biệt), nên gọi là nhất thiết tướng trí. Lại nữa, này Thiện Hiện, các hành tướng, trạng tướng có thể biểu hiện các pháp, Như Lai đều có thể biết khắp đúng như thật, nên gọi là nhất thiết tướng trí.”

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí – ba trí ấy, về việc dứt các phiền não (những trạng thái tâm ô nhiễm như tham, giận, si mê gây khổ não) có khác nhau chăng? Có sự dứt còn sót và sự dứt không còn sót chăng?” Phật dạy: “Này Thiện Hiện! Việc dứt các phiền não không có sai khác. Nhưng các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác thì tất cả phiền não và sự tiếp nối của tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não) đều đã dứt hẳn; còn Thanh văn, Độc giác thì sự tiếp nối của tập khí vẫn chưa dứt hẳn.”

 “Bạch Thế Tôn! Dứt các phiền não thì được pháp vô vi chăng?” – “Đúng vậy, Thiện Hiện.” – “Bạch Thế Tôn! Thanh văn, Độc giác không được pháp vô vi, không dứt phiền não chăng?” – “Không phải vậy, Thiện Hiện.” – “Bạch Thế Tôn! Trong pháp vô vi có sai khác chăng?” – “Không có, Thiện Hiện.” – “Bạch Thế Tôn! Nếu pháp vô vi không có sai khác, thì vì sao Phật nói tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác thì sự tiếp nối của tập khí đều đã dứt hẳn, còn Thanh văn, Độc giác thì sự tiếp nối của tập khí vẫn chưa dứt hẳn?”

 “Này Thiện Hiện! Sự tiếp nối của tập khí thật ra không phải là phiền não. Nhưng các Thanh văn và Độc giác tuy phiền não đã dứt, vẫn còn chút ít biểu hiện của thân, lời, ý có vẻ giống tham, giận, si; điều đó gọi là sự tiếp nối của tập khí. Điều này nếu ở trong dòng tâm thức của kẻ phàm phu ngu muội, tức dị sinh (người chưa thành thánh, còn sinh vào các loài khác nhau theo nghiệp), thì có thể dẫn đến điều vô ích, có hại; còn ở trong dòng tâm thức của Thanh văn, Độc giác thì không dẫn đến điều vô ích. Tất cả sự tiếp nối của tập khí như vậy, chư Phật đều vĩnh viễn không còn.”

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Đạo và Niết-bàn (cảnh giới dứt hết phiền não và khổ đau, ra khỏi sinh tử) đều không có tự tính, vì sao Phật lại nói: đây là bậc Dự lưu, đây là bậc Nhất lai, đây là bậc Bất hoàn, đây là bậc A-la-hán, đây là bậc Độc giác, đây là Bồ-tát Ma-ha-tát, đây là Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác?” Phật dạy: “Này Thiện Hiện! Dù là Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác, Bồ-tát Ma-ha-tát hay các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác, tất cả đều do pháp vô vi mà hiển bày.”

 “Bạch Thế Tôn! Trong pháp vô vi thật có sự phân biệt Dự lưu cho đến Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác chăng?” – “Không có, Thiện Hiện.” – “Bạch Thế Tôn! Nếu vậy, vì sao Phật nói Dự lưu cho đến Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác tất cả đều do pháp vô vi mà hiển bày?” – “Này Thiện Hiện! Ta dựa theo lời nói thế tục mà chỉ bày, không dựa theo thắng nghĩa, vì trong thắng nghĩa không thể có sự chỉ bày. Vì sao? Này Thiện Hiện, vì trong thắng nghĩa không có đường ngôn ngữ, không có trí tuệ phân biệt, hoặc cả hai thứ ấy. Nhưng do các phần phiền não này, phần kia đã dứt, nên lập ra các mức hậu tế (bờ mé về sau, tức điểm kết thúc, quả vị đạt được) này, kia (?).”

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Tất cả các pháp, tự tướng đều là không, tiền tế (bờ mé trước, điểm khởi đầu) còn không có, huống gì có hậu tế; làm sao có thể lập ra hậu tế được?” Phật dạy: “Này Thiện Hiện! Đúng vậy, đúng vậy, như ông nói. Tất cả các pháp, tự tướng đều không, tiền tế còn không có, huống gì có hậu tế; lập ra hậu tế là có thật thì chắc chắn không có lẽ ấy. Nhưng các chúng sinh không thể hiểu rõ tất cả các pháp tự tướng đều không, nên vì muốn làm lợi ích cho họ mà dùng phương tiện nói rằng: đây là tiền tế, đây là hậu tế. Nhưng trong tự tướng không của tất cả các pháp, tiền tế hay hậu tế đều không thể nắm bắt được.

 Như thế, này Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát đã thấu suốt tự tướng không của tất cả các pháp rồi, nên thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thấu suốt tất cả các pháp tự tướng đều không mà tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, thì đối với các pháp không có gì bám chấp, nghĩa là không bám chấp vào pháp bên trong, pháp bên ngoài, pháp thiện, pháp chẳng thiện, pháp thế gian, pháp xuất thế gian, pháp hữu lậu, pháp vô lậu, pháp hữu vi, pháp vô vi, hoặc pháp Thanh văn, hoặc pháp Độc giác, hoặc pháp Bồ-tát, hoặc pháp Như Lai. Tất cả như vậy đều không bám chấp.”

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Như Lai thường nói bát-nhã ba-la-mật-đa. Bát-nhã ba-la-mật-đa vì nghĩa gì mà gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa?” Phật dạy: “Này Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa này đi đến bờ bên kia rốt ráo của tất cả các pháp, nên gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa. Lại nữa, này Thiện Hiện, nhờ bát-nhã ba-la-mật-đa này mà tất cả Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát và các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều có thể đến bờ bên kia, nên gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Lại nữa, này Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác và các Bồ-tát Ma-ha-tát dùng bát-nhã ba-la-mật-đa này, dựa theo lẽ thắng nghĩa mà phân tích các pháp, như phân tích các vật chất đến mức cực vi (hạt nhỏ nhất của vật chất, không thể chia nữa), vẫn không thấy có chút gì thật để nắm bắt, nên gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa. Lại nữa, này Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa này bao gồm chân như, thực tế, pháp giới, nên gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Lại nữa, này Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa này không có chút pháp nào hoặc hợp hoặc tan, hoặc có hình sắc hoặc không hình sắc, hoặc thấy được hoặc không thấy được, hoặc có đối ngại (chiếm chỗ, ngăn ngại nhau) hoặc không đối ngại, hoặc hữu lậu hoặc vô lậu, hoặc hữu vi hoặc vô vi. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa này không hình sắc, không thấy được, không đối ngại, chỉ một tướng, tức là vô tướng, nên gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Lại nữa, này Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa này có thể sinh ra tất cả các pháp lành thù thắng, có thể phát khởi tất cả trí tuệ và tài biện thuyết, có thể dẫn đến tất cả niềm vui thế gian và xuất thế gian, nên gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa. Lại nữa, này Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa này rất sâu xa, bền chắc, không thể lay động, phá hoại. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa này thì tất cả ác ma (loài ma xấu ác chuyên ngăn cản người tu) và quyến thuộc (bè đảng, tùy tùng) của chúng, cùng Thanh văn, Độc giác, ngoại đạo, Phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn), bạn ác, kẻ thù oán đều không thể phá hoại.

 Vì sao? Này Thiện Hiện, vì nhờ bát-nhã ba-la-mật-đa này mà biện rõ được tất cả các pháp tự tướng đều không, các ác ma… đều không thể nắm bắt được, nên gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát nên thực hành đúng như thật ý nghĩa sâu xa của bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy.

 Lại nữa, này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn thực hành ý nghĩa sâu xa của bát-nhã ba-la-mật-đa, thì nên thực hành nghĩa vô thường, nghĩa khổ, nghĩa không, nghĩa vô ngã (không có cái tôi thật); nên thực hành nghĩa khổ trí (trí biết rõ về khổ), nghĩa tập trí (trí biết rõ nguyên nhân khổ), nghĩa diệt trí (trí biết rõ sự dứt khổ), nghĩa đạo trí (trí biết rõ con đường dứt khổ); nên thực hành nghĩa pháp trí (trí biết bốn đế ở cõi Dục), nghĩa loại trí (trí suy biết tương tự bốn đế ở cõi Sắc và Vô sắc), nghĩa thế tục trí (trí biết các việc thế gian), nghĩa tha tâm trí (trí biết tâm người khác); nên thực hành nghĩa tận trí (trí biết mình đã dứt hết phiền não), nghĩa vô sinh trí (trí biết phiền não không còn sinh lại), nghĩa như thuyết trí (trí biết đúng như lời giảng dạy). Này Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn thực hành ý nghĩa sâu xa của bát-nhã ba-la-mật-đa, nên thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Trong bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu này, cả cái có ích (nghĩa) lẫn cái không có ích (phi nghĩa) đều không thể nắm bắt. Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn thực hành ý nghĩa sâu xa của bát-nhã ba-la-mật-đa mà nên thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa?” Phật dạy: “Này Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn thực hành ý nghĩa sâu xa của bát-nhã ba-la-mật-đa, nên nghĩ thế này: Ta không nên thực hành tham dục là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành sân hận là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành ngu si là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành tà kiến (cái thấy sai lầm) là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành tà định (định sai lệch) là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành các khuynh hướng thấy biết xấu ác là có ích hay vô ích. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, vì chân như, thực tế của tham dục, sân hận, ngu si, tà kiến, tà định, các khuynh hướng thấy biết sai lầm không làm điều có ích hay vô ích cho các pháp.

 Lại nữa, này Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn thực hành ý nghĩa sâu xa của bát-nhã ba-la-mật-đa, nên nghĩ thế này: Ta không nên thực hành sắc là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành thọ, tưởng, hành, thức là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành nhãn xứ là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành sắc xứ là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành nhãn giới là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành nhĩ, tị, thiệt, thân, ý giới là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành sắc giới là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành nhãn thức giới là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành nhĩ, tị, thiệt, thân, ý thức giới là có ích hay vô ích;

 ta không nên thực hành nhãn xúc là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc làm duyên là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành địa giới là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành thủy, hỏa, phong, không, thức giới là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành vô minh là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, lo, não là có ích hay vô ích;

 ta không nên thực hành bố thí ba-la-mật-đa là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành nội không là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không là có ích hay vô ích;

 ta không nên thực hành chân như là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành tứ niệm trụ là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành khổ thánh đế là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành tập, diệt, đạo thánh đế là có ích hay vô ích;

 ta không nên thực hành tứ tĩnh lự là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành tứ vô lượng, tứ vô sắc định là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành bát giải thoát là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành tất cả tam-ma-địa môn là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành tất cả đà-la-ni môn là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành không giải thoát môn là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành ngũ nhãn là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành lục thần thông là có ích hay vô ích;

 ta không nên thực hành Phật thập lực là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành vô vong thất pháp là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành hằng trụ xả tính là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành nhất thiết trí là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành quả Dự lưu là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành Độc giác Bồ-đề là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành tất cả hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát là có ích hay vô ích; ta không nên thực hành Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật là có ích hay vô ích.

 Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, khi Như Lai đạt Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, không thấy có pháp nào có thể làm điều có ích hay vô ích cho một chút pháp nào. Này Thiện Hiện! Như Lai dù ra đời hay không ra đời, pháp tính, pháp trụ, pháp định của các pháp vẫn tự nhiên thường còn như thế, không có pháp nào làm điều có ích hay vô ích cho pháp nào. Như thế, này Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa cả có ích lẫn vô ích mà thường thực hành ý nghĩa sâu xa của bát-nhã ba-la-mật-đa.”

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Vì sao bát-nhã ba-la-mật-đa không làm điều có ích hay vô ích cho các pháp?” Phật dạy: “Này Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu đối với pháp hữu vi và pháp vô vi đều không làm gì cả, không ban ơn cũng không gây oán, không làm lợi cũng không làm hại. Vì thế bát-nhã ba-la-mật-đa không làm điều có ích hay vô ích cho các pháp.”

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Chẳng phải chư Phật cùng đệ tử Phật và tất cả hiền thánh đều lấy vô vi làm đệ nhất nghĩa (nghĩa cao nhất, chân lý tối thượng) sao?” Phật dạy: “Này Thiện Hiện! Đúng vậy, đúng vậy, như ông nói. Phật cùng đệ tử và tất cả hiền thánh đều lấy vô vi làm đệ nhất nghĩa. Nhưng pháp vô vi không làm lợi hay làm hại cho các pháp. Này Thiện Hiện! Ví như chân như của hư không không làm lợi hay làm hại cho các pháp; bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu của Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, không làm lợi hay làm hại cho các pháp. Vì thế bát-nhã ba-la-mật-đa không làm điều có ích hay vô ích cho các pháp.”

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Chẳng phải Bồ-tát Ma-ha-tát cần phải học bát-nhã ba-la-mật-đa vô vi rất sâu thì mới chứng được nhất thiết trí trí (trí tuệ biết tất cả, tức trí tuệ của Phật) sao?” Phật dạy: “Này Thiện Hiện! Đúng vậy, đúng vậy, như ông nói. Bồ-tát Ma-ha-tát cần phải học bát-nhã ba-la-mật-đa vô vi rất sâu thì mới chứng được nhất thiết trí trí, chứ không lấy pháp hai (pháp đối đãi, chia thành hai mặt) làm phương tiện.”

 “Bạch Thế Tôn! Có phải lấy pháp không hai mà đạt pháp không hai chăng?” – “Không phải vậy, Thiện Hiện.” – “Bạch Thế Tôn! Có phải lấy pháp hai mà đạt pháp không hai chăng?” – “Không phải vậy, Thiện Hiện.” – “Bạch Thế Tôn! Nếu không có pháp hai, không lấy pháp hai, cũng không lấy pháp không hai mà đạt, thì Bồ-tát Ma-ha-tát làm sao đạt được nhất thiết trí trí?” – “Này Thiện Hiện! Pháp hai và pháp không hai đều không thể nắm bắt. Vì thế, nhất thiết trí trí đạt được không phải vì có chỗ đạt mà đạt, cũng không phải vì không có chỗ đạt mà đạt, bởi vì pháp có chỗ đạt và pháp không có chỗ đạt đều không thể nắm bắt. Nếu biết được như vậy thì mới có thể chứng được nhất thiết trí trí.”

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video