Thiên 406 — Hội 1 · Phẩm 61 Hỏi nhiều về bất nhị · phần 12

 Phần đầu, phẩm "Hỏi nhiều mà không hai" thứ sáu mươi mốt, đoạn thứ mười hai.

 Phật dạy: "Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý 'không')! Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, người phát tâm tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh) khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo thấu suốt bản chất thật của mọi sự, đưa người sang bờ giải thoát), tuy luôn ưa thích xét chọn, phân tích các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần), nhưng không nắm bắt được (không thấy có một thực thể cố định nào để bám giữ) sắc (phần hình chất, vật chất), cũng không nắm bắt được thọ (sự cảm nhận vui, khổ, không vui không khổ), tưởng (sự nhận biết, hình dung hình ảnh, khái niệm), hành (các tác ý và hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự nhận biết, phân biệt).

 Không nắm bắt được nhãn xứ (con mắt, xét như chỗ dựa để phát sinh sự thấy biết), cũng không nắm bắt được nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (ý, giác quan bên trong). Không nắm bắt được sắc xứ (hình sắc mà mắt thấy, xét như đối tượng của mắt), cũng không nắm bắt được thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (vật chạm vào thân), pháp xứ (đối tượng của ý). Không nắm bắt được nhãn giới (yếu tố mắt; "giới" là yếu tố, phạm vi riêng biệt), cũng không nắm bắt được nhĩ giới, tỷ giới, thiệt giới, thân giới, ý giới. Không nắm bắt được sắc giới (yếu tố hình sắc mà mắt thấy; ở đây không phải là cõi Sắc), cũng không nắm bắt được thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới (yếu tố đối tượng của ý). Không nắm bắt được nhãn thức giới (yếu tố sự nhận biết qua mắt), cũng không nắm bắt được nhĩ thức giới, tỷ thức giới, thiệt thức giới, thân thức giới, ý thức giới. Không nắm bắt được nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và sự nhận biết), cũng không nắm bắt được nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc. Không nắm bắt được các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra (các cảm nhận khổ, vui, hay không khổ không vui phát sinh nhờ sự tiếp xúc qua mắt), cũng không nắm bắt được các thọ do nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc làm duyên mà sinh ra.

 Không nắm bắt được địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc), cũng không nắm bắt được thủy giới (yếu tố nước, tính ẩm ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng không), thức giới (yếu tố sự nhận biết). Không nắm bắt được vô minh (sự si mê, không thấy rõ sự thật; khoen đầu trong chuỗi mười hai nhân duyên — chuỗi nguyên nhân nối nhau tạo nên vòng sinh tử), cũng không nắm bắt được hành (các hành động tạo nghiệp do si mê), thức (thức đi tái sinh), danh sắc (thân và tâm lúc mới hình thành), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (sự cảm nhận), ái (lòng tham muốn), thủ (sự bám giữ), hữu (sự hiện hữu, tức nghiệp lực dẫn tới đời sau), sinh (sự sinh ra), lão tử (già và chết), cùng buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn.

 Không nắm bắt được Bố thí ba-la-mật-đa ("ba-la-mật-đa" là hạnh tu hoàn hảo đưa sang bờ giải thoát; bố thí là đem của cải, giáo pháp, sự che chở cho người), cũng không nắm bắt được Tịnh giới (giữ giới trong sạch), An nhẫn (nhẫn nhịn, chịu đựng), Tinh tiến (siêng năng không lười), Tĩnh lự (thiền định, lắng tâm suy xét), Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không nắm bắt được nội không ("không" nghĩa là sự vật không có tự tính cố định, độc lập; nội không là các giác quan bên trong đều không), cũng không nắm bắt được ngoại không (các cảnh bên ngoài đều không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" ấy cũng không), đại không (mười phương rộng lớn cũng không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức Niết-bàn, cũng không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành đều không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng không), tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn không), vô tế không (không có khởi đầu, không có kết thúc nên là không), tán không (các pháp khi phân tách ra thì vốn không), vô biến dị không (cái không đổi khác cũng không), bản tính không (bản tính vốn không), tự tướng không (đặc tính riêng của mỗi pháp đều không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp đều không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không nắm bắt được nên là không), vô tính không (không có tự tính nên là không), tự tính không (tự tính vốn không), vô tính tự tính không (cả cái không có tự tính lẫn tự tính đều không).

 Không nắm bắt được chân như (bản chất chân thật, "như vậy", không thay đổi của mọi pháp), cũng không nắm bắt được pháp giới (bản thể chung của mọi pháp), pháp tính (tính chất vốn có của các pháp), bất hư vọng tính (tính không giả dối), bất biến dị tính (tính không đổi khác), bình đẳng tính (tính bình đẳng, như nhau), ly sinh tính (tính lìa khỏi sự sinh khởi), pháp định (pháp vốn an định như thế), pháp trụ (pháp vốn tồn tại như thế), thật tế (chỗ tột cùng của sự thật), hư không giới (cảnh giới rộng không ngăn ngại như khoảng không), bất tư nghì giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn) — đây đều là những tên gọi khác nhau của thực tại chân thật.

 Không nắm bắt được tứ niệm trụ (bốn phép chú tâm quán xét: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp), cũng không nắm bắt được tứ chính đoạn (bốn sự nỗ lực đúng: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh thêm lớn), tứ thần túc (bốn nền tảng của thần thông và định: ý muốn, sự siêng năng, sự chuyên tâm, sự quán xét), ngũ căn (năm khả năng lành: lòng tin, siêng năng, nhớ nghĩ đúng, định, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh lớn lên từ năm khả năng ấy), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố dẫn đến giác ngộ: nhớ nghĩ đúng, xét chọn pháp, siêng năng, hoan hỷ, nhẹ nhàng an ổn, định, buông xả), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng).

 Không nắm bắt được khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ), cũng không nắm bắt được tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự dứt hết khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ). Không nắm bắt được tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc), cũng không nắm bắt được tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), tứ vô sắc định (bốn tầng định thuộc cõi Vô sắc, nơi không còn hình chất). Không nắm bắt được không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán mọi pháp đều không), cũng không nắm bắt được vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán mọi pháp không có hình tướng để bám vào), vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu tạo tác gì).

 Không nắm bắt được bát giải thoát (tám phép định giúp thoát khỏi sự bám dính vào sắc và vô sắc), cũng không nắm bắt được bát thắng xứ (tám phép quán giúp tâm làm chủ, vượt trên các cảnh), cửu thứ đệ định (chín tầng định đi vào lần lượt nối liền không gián đoạn), thập biến xứ (mười phép quán một thứ như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, khoảng không, sự nhận biết trải rộng khắp mọi nơi). Không nắm bắt được các tam-ma-địa môn (các cửa thiền định; tam-ma-địa là trạng thái tâm chuyên chú vào một chỗ), cũng không nắm bắt được các đà-la-ni môn (các cửa tổng trì, tức năng lực ghi nhớ và nắm giữ giáo pháp không quên mất).

 Không nắm bắt được ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt trí tuệ, mắt pháp, mắt Phật), cũng không nắm bắt được lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, tai nghe khắp, biết tâm người khác, biết các đời trước, mắt thấy khắp, dứt sạch phiền não). Không nắm bắt được Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), cũng không nắm bắt được tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi giảng pháp), tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu và diễn đạt không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn ngữ, về biện luận), đại từ (lòng thương yêu lớn, ban niềm vui), đại bi (lòng xót thương lớn, cứu khỏi khổ), đại hỷ (niềm vui lớn khi chúng sinh được an vui), đại xả (sự buông xả lớn, bình đẳng không thiên lệch), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có). Không nắm bắt được vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót), cũng không nắm bắt được hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong sự buông xả, bình thản).

 Không nắm bắt được nhất thiết trí (trí biết tổng quát rằng tất cả pháp đều là không), cũng không nắm bắt được đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi đặc tính của mọi pháp, trí tuệ của Phật). Không nắm bắt được quả Dự lưu (quả thánh đầu tiên, bắt đầu vào dòng thánh), cũng không nắm bắt được quả Nhất lai (chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục nữa), quả A-la-hán (dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử). Không nắm bắt được Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác, người tự mình ngộ đạo mà không cần thầy chỉ dạy). Không nắm bắt được tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát. Không nắm bắt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn) của chư Phật."

 Cụ thọ (bậc trưởng lão đáng kính) Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, nếu không nắm bắt được sắc, cũng không nắm bắt được thọ, tưởng, hành, thức; nếu không nắm bắt được nhãn xứ, cũng không nắm bắt được nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ; nếu không nắm bắt được sắc xứ, cũng không nắm bắt được thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ; nếu không nắm bắt được nhãn giới, cũng không nắm bắt được nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới; nếu không nắm bắt được sắc giới, cũng không nắm bắt được thanh, hương, vị, xúc, pháp giới; nếu không nắm bắt được nhãn thức giới, cũng không nắm bắt được nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới; nếu không nắm bắt được nhãn xúc, cũng không nắm bắt được nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc; nếu không nắm bắt được các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, cũng không nắm bắt được các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra; nếu không nắm bắt được địa giới, cũng không nắm bắt được thủy, hỏa, phong, không, thức giới; nếu không nắm bắt được vô minh, cũng không nắm bắt được hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn;

 nếu không nắm bắt được Bố thí ba-la-mật-đa, cũng không nắm bắt được Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa; nếu không nắm bắt được nội không, cũng không nắm bắt được ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không; nếu không nắm bắt được chân như, cũng không nắm bắt được pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới; nếu không nắm bắt được tứ niệm trụ, cũng không nắm bắt được tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; nếu không nắm bắt được khổ thánh đế, cũng không nắm bắt được tập, diệt, đạo thánh đế; nếu không nắm bắt được tứ tĩnh lự, cũng không nắm bắt được tứ vô lượng, tứ vô sắc định; nếu không nắm bắt được không giải thoát môn, cũng không nắm bắt được vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; nếu không nắm bắt được bát giải thoát, cũng không nắm bắt được bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ; nếu không nắm bắt được tam-ma-địa môn, cũng không nắm bắt được đà-la-ni môn;

 nếu không nắm bắt được ngũ nhãn, cũng không nắm bắt được lục thần thông; nếu không nắm bắt được Phật thập lực, cũng không nắm bắt được tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp; nếu không nắm bắt được vô vong thất pháp, cũng không nắm bắt được hằng trụ xả tính; nếu không nắm bắt được nhất thiết trí, cũng không nắm bắt được đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; nếu không nắm bắt được quả Dự lưu, cũng không nắm bắt được quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán; nếu không nắm bắt được Độc giác bồ-đề; nếu không nắm bắt được tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát; nếu không nắm bắt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật, thì làm sao có thể làm cho trọn vẹn Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa?

 Nếu không thể làm trọn vẹn Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì làm sao có thể vào được địa vị chính tính ly sinh của Bồ-tát ma-ha-tát (địa vị chắc chắn đi trên đường thánh, vĩnh viễn lìa khỏi thân phận phàm phu)? Nếu không thể vào địa vị chính tính ly sinh của Bồ-tát ma-ha-tát, thì làm sao có thể nghiêm tịnh Phật độ (làm cho cõi nước mình sẽ thành Phật được trang nghiêm, trong sạch)? Nếu không thể nghiêm tịnh Phật độ, thì làm sao có thể thành thục hữu tình (giúp cho chúng sinh — các loài có tình thức — được chín muồi căn lành, sẵn sàng giải thoát)? Nếu không thể thành thục hữu tình, thì làm sao có thể đạt được nhất thiết trí trí (trí tuệ biết tất cả mọi sự, tức trí tuệ của Phật)? Nếu không thể đạt được nhất thiết trí trí, thì làm sao có thể chuyển bánh xe chính pháp (giảng dạy giáo pháp chân chính, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não) và làm các Phật sự (việc làm của Phật để cứu độ chúng sinh)? Nếu không thể chuyển bánh xe chính pháp, làm các Phật sự, thì làm sao có thể giải thoát vô lượng trăm nghìn câu-chi na-dữu-đa (những con số cực lớn; một câu-chi là mười triệu, na-dữu-đa còn lớn hơn nhiều) loài hữu tình khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, và khiến họ chứng được Niết-bàn (cảnh giới tắt hết phiền não, ra khỏi sinh tử) thường còn, an vui?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì sắc mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không vì thọ, tưởng, hành, thức mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì nhãn xứ mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không vì nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì sắc xứ mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không vì thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì nhãn giới mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không vì nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì sắc giới mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không vì thanh, hương, vị, xúc, pháp giới mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì nhãn thức giới mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không vì nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì nhãn xúc mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không vì nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không vì các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì địa giới mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không vì thủy, hỏa, phong, không, thức giới mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì vô minh mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không vì hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì Bố thí ba-la-mật-đa mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không vì Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì nội không mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không vì ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì chân như mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không vì pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì tứ niệm trụ mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không vì tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì khổ thánh đế mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không vì tập, diệt, đạo thánh đế mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì tứ tĩnh lự mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không vì tứ vô lượng, tứ vô sắc định mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì không giải thoát môn mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không vì vô tướng, vô nguyện giải thoát môn mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì bát giải thoát mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không vì bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì tam-ma-địa môn mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không vì đà-la-ni môn mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì ngũ nhãn mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không vì lục thần thông mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì Phật thập lực mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không vì tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì vô vong thất pháp mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không vì hằng trụ xả tính mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì nhất thiết trí mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không vì đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì quả Dự lưu mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không vì quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì Độc giác bồ-đề mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát không vì Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Vậy Bồ-tát ma-ha-tát vì việc gì mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa?" Phật dạy: "Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà không vì một điều gì cả. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tất cả các pháp đều không vì điều gì, không làm ra điều gì; Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không vì điều gì, không làm ra điều gì; Vô thượng chính đẳng bồ-đề cũng không vì điều gì, không làm ra điều gì; Bồ-tát ma-ha-tát cũng không vì điều gì, không làm ra điều gì. Như vậy, Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát nên lấy sự không vì điều gì, không làm ra điều gì làm phương tiện (cách thức khéo léo) để tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Nếu tất cả các pháp đều không vì điều gì, không làm ra điều gì, thì lẽ ra không nên đặt ra sự khác biệt của ba thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu đưa đến giải thoát), là Thanh văn thừa (con đường của những người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát), Độc giác thừa (con đường của người tự mình ngộ đạo) và Vô thượng thừa (con đường cao tột, tức con đường Bồ-tát dẫn đến thành Phật)."

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Không phải nơi pháp không vì điều gì, không làm ra điều gì mà có thể đặt ra sự phân biệt ấy; phải là nơi pháp có vì điều gì, có làm ra điều gì thì mới đặt ra được. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Có những kẻ phàm phu ngu muội, không được nghe chính pháp, chấp chặt vào sắc, cũng chấp chặt vào thọ, tưởng, hành, thức; chấp chặt vào nhãn xứ, cũng chấp chặt vào nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ; chấp chặt vào sắc xứ, cũng chấp chặt vào thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ; chấp chặt vào nhãn giới, cũng chấp chặt vào nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới; chấp chặt vào sắc giới, cũng chấp chặt vào thanh, hương, vị, xúc, pháp giới; chấp chặt vào nhãn thức giới, cũng chấp chặt vào nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới; chấp chặt vào nhãn xúc, cũng chấp chặt vào nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc; chấp chặt vào các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, cũng chấp chặt vào các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra; chấp chặt vào địa giới, cũng chấp chặt vào thủy, hỏa, phong, không, thức giới; chấp chặt vào vô minh, cũng chấp chặt vào hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn;

 chấp chặt vào Bố thí ba-la-mật-đa, cũng chấp chặt vào Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa; chấp chặt vào nội không, cũng chấp chặt vào ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không; chấp chặt vào chân như, cũng chấp chặt vào pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới; chấp chặt vào tứ niệm trụ, cũng chấp chặt vào tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; chấp chặt vào khổ thánh đế, cũng chấp chặt vào tập, diệt, đạo thánh đế; chấp chặt vào tứ tĩnh lự, cũng chấp chặt vào tứ vô lượng, tứ vô sắc định; chấp chặt vào không giải thoát môn, cũng chấp chặt vào vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; chấp chặt vào bát giải thoát, cũng chấp chặt vào bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ; chấp chặt vào tam-ma-địa môn, cũng chấp chặt vào đà-la-ni môn;

 chấp chặt vào ngũ nhãn, cũng chấp chặt vào lục thần thông; chấp chặt vào Phật thập lực, cũng chấp chặt vào tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp; chấp chặt vào vô vong thất pháp, cũng chấp chặt vào hằng trụ xả tính; chấp chặt vào nhất thiết trí, cũng chấp chặt vào đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; chấp chặt vào quả Dự lưu, cũng chấp chặt vào quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán; chấp chặt vào Độc giác bồ-đề; chấp chặt vào tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát; chấp chặt vào Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật.

 Thiện Hiện! Những kẻ phàm phu ngu muội, không được nghe chính pháp ấy, do chấp chặt nên hễ nghĩ đến sắc thì cho là nắm được sắc; nghĩ đến thọ, tưởng, hành, thức thì cho là nắm được thọ, tưởng, hành, thức; nghĩ đến nhãn xứ thì cho là nắm được nhãn xứ; nghĩ đến nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ thì cho là nắm được nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ; nghĩ đến sắc xứ thì cho là nắm được sắc xứ; nghĩ đến thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ thì cho là nắm được thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ; nghĩ đến nhãn giới thì cho là nắm được nhãn giới; nghĩ đến nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới thì cho là nắm được nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới; nghĩ đến sắc giới thì cho là nắm được sắc giới; nghĩ đến thanh, hương, vị, xúc, pháp giới thì cho là nắm được thanh, hương, vị, xúc, pháp giới; nghĩ đến nhãn thức giới thì cho là nắm được nhãn thức giới; nghĩ đến nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới thì cho là nắm được nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới; nghĩ đến nhãn xúc thì cho là nắm được nhãn xúc; nghĩ đến nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc thì cho là nắm được nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc; nghĩ đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra thì cho là nắm được các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra; nghĩ đến các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra thì cho là nắm được các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra; nghĩ đến địa giới thì cho là nắm được địa giới; nghĩ đến thủy, hỏa, phong, không, thức giới thì cho là nắm được thủy, hỏa, phong, không, thức giới; nghĩ đến vô minh thì cho là nắm được vô minh; nghĩ đến hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn thì cho là nắm được hành cho đến lão tử, buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn;

 nghĩ đến Bố thí ba-la-mật-đa thì cho là nắm được Bố thí ba-la-mật-đa; nghĩ đến Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa thì cho là nắm được Tịnh giới cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa; nghĩ đến nội không thì cho là nắm được nội không; nghĩ đến ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không thì cho là nắm được ngoại không cho đến vô tính tự tính không; nghĩ đến chân như thì cho là nắm được chân như; nghĩ đến pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới thì cho là nắm được pháp giới cho đến bất tư nghì giới; nghĩ đến khổ thánh đế thì cho là nắm được khổ thánh đế; nghĩ đến tập, diệt, đạo thánh đế thì cho là nắm được tập, diệt, đạo thánh đế; nghĩ đến tứ niệm trụ thì cho là nắm được tứ niệm trụ; nghĩ đến tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi thì cho là nắm được tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi; nghĩ đến tứ tĩnh lự thì cho là nắm được tứ tĩnh lự; nghĩ đến tứ vô lượng, tứ vô sắc định thì cho là nắm được tứ vô lượng, tứ vô sắc định; nghĩ đến bát giải thoát thì cho là nắm được bát giải thoát; nghĩ đến bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ thì cho là nắm được bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ;

 nghĩ đến tất cả tam-ma-địa môn thì cho là nắm được tất cả tam-ma-địa môn; nghĩ đến tất cả đà-la-ni môn thì cho là nắm được tất cả đà-la-ni môn; nghĩ đến không giải thoát môn thì cho là nắm được không giải thoát môn; nghĩ đến vô tướng, vô nguyện giải thoát môn thì cho là nắm được vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; nghĩ đến ngũ nhãn thì cho là nắm được ngũ nhãn; nghĩ đến lục thần thông thì cho là nắm được lục thần thông; nghĩ đến Phật thập lực thì cho là nắm được Phật thập lực; nghĩ đến tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp thì cho là nắm được tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp; nghĩ đến vô vong thất pháp thì cho là nắm được vô vong thất pháp; nghĩ đến hằng trụ xả tính thì cho là nắm được hằng trụ xả tính; nghĩ đến nhất thiết trí thì cho là nắm được nhất thiết trí; nghĩ đến đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí thì cho là nắm được đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; nghĩ đến quả Dự lưu thì cho là nắm được quả Dự lưu; nghĩ đến quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán thì cho là nắm được quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán; nghĩ đến Độc giác bồ-đề thì cho là nắm được Độc giác bồ-đề; nghĩ đến tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát thì cho là nắm được tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát; nghĩ đến Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật thì cho là nắm được Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật.

 Thiện Hiện! Những kẻ phàm phu ngu muội, không được nghe chính pháp ấy, nghĩ như thế này: "Sắc thật sự có thể nắm được, thọ, tưởng, hành, thức cũng thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui. Nhãn xứ thật sự có thể nắm được, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ cũng thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui. Sắc xứ thật sự có thể nắm được, thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ cũng thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui. Nhãn giới thật sự có thể nắm được, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới cũng thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui. Sắc giới thật sự có thể nắm được, thanh, hương, vị, xúc, pháp giới cũng thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui.

 Nhãn thức giới thật sự có thể nắm được, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới cũng thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui. Nhãn xúc thật sự có thể nắm được, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc cũng thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui. Các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra thật sự có thể nắm được, các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra cũng thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui. Địa giới thật sự có thể nắm được, thủy, hỏa, phong, không, thức giới cũng thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui. Vô minh thật sự có thể nắm được, hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn cũng thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui.

 Bố thí ba-la-mật-đa thật sự có thể nắm được, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui. Nội không thật sự có thể nắm được, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không cũng thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui. Chân như thật sự có thể nắm được, pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới cũng thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui.

 Khổ thánh đế thật sự có thể nắm được, tập, diệt, đạo thánh đế cũng thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui. Tứ niệm trụ thật sự có thể nắm được, tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi cũng thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui. Tứ tĩnh lự thật sự có thể nắm được, tứ vô lượng, tứ vô sắc định cũng thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui. Bát giải thoát thật sự có thể nắm được, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ cũng thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui. Tất cả tam-ma-địa môn thật sự có thể nắm được, tất cả đà-la-ni môn cũng thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui. Không giải thoát môn thật sự có thể nắm được, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn cũng thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui.

 Ngũ nhãn thật sự có thể nắm được, lục thần thông cũng thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui. Phật thập lực thật sự có thể nắm được, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp cũng thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui. Vô vong thất pháp thật sự có thể nắm được, hằng trụ xả tính cũng thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui. Nhất thiết trí thật sự có thể nắm được, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cũng thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui. Quả Dự lưu thật sự có thể nắm được, quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán cũng thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui. Độc giác bồ-đề thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui. Tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui. Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật thật sự có thể nắm được; ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, cứu các hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui."

 Thiện Hiện! Những kẻ phàm phu ngu muội, không được nghe chính pháp ấy, do nhân duyên của cái thấy điên đảo (thấy sai lệch, trái ngược với sự thật) mà nghĩ như thế, tức là phỉ báng Phật. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm sắc còn không thể có được, tìm thọ, tưởng, hành, thức cũng còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy. Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm nhãn xứ còn không thể có được, tìm nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ cũng còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy. Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm sắc xứ còn không thể có được, tìm thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ cũng còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy. Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm nhãn giới còn không thể có được, tìm nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới cũng còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy.

 Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm sắc giới còn không thể có được, tìm thanh, hương, vị, xúc, pháp giới cũng còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy. Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm nhãn thức giới còn không thể có được, tìm nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới cũng còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy. Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm nhãn xúc còn không thể có được, tìm nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc cũng còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy. Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra còn không thể có được, tìm các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra cũng còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy.

 Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm địa giới còn không thể có được, tìm thủy, hỏa, phong, không, thức giới cũng còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy. Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm vô minh còn không thể có được, tìm hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn cũng còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy. Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm Bố thí ba-la-mật-đa còn không thể có được, tìm Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy.

 Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm nội không còn không thể có được, tìm ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không cũng còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy. Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm chân như còn không thể có được, tìm pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới cũng còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy. Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm khổ thánh đế còn không thể có được, tìm tập, diệt, đạo thánh đế cũng còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy.

 Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm tứ niệm trụ còn không thể có được, tìm tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi cũng còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy. Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm tứ tĩnh lự còn không thể có được, tìm tứ vô lượng, tứ vô sắc định cũng còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy. Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm bát giải thoát còn không thể có được, tìm bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ cũng còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy. Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm tất cả tam-ma-địa môn còn không thể có được, tìm tất cả đà-la-ni môn cũng còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy. Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm không giải thoát môn còn không thể có được, tìm vô tướng, vô nguyện giải thoát môn cũng còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy.

 Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm chính năm thứ mắt còn không thể có được, tìm lục thần thông cũng còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy. Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm Phật thập lực còn không thể có được, tìm tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp cũng còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy. Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm vô vong thất pháp còn không thể có được, tìm hằng trụ xả tính cũng còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy. Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm nhất thiết trí còn không thể có được, tìm đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cũng còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy.

 Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm quả Dự lưu còn không thể có được, tìm quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán cũng còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy. Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm Độc giác bồ-đề còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy. Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy. Thiện Hiện! Phật dùng năm thứ mắt tìm Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật còn không thể có được; thế mà nói có kẻ nhất định sẽ đạt được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui, thì không có lẽ ấy."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Nếu chư Như Lai, Ứng, Chính Đẳng Giác (các danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân như; Ứng là bậc đáng được cúng dường; Chính Đẳng Giác là bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn) đều dùng năm thứ mắt tìm sắc không thể có được, tìm thọ, tưởng, hành, thức cũng không thể có được; tìm nhãn xứ không thể có được, tìm nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ cũng không thể có được; tìm sắc xứ không thể có được, tìm thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ cũng không thể có được; tìm nhãn giới không thể có được, tìm nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới cũng không thể có được; tìm sắc giới không thể có được, tìm thanh, hương, vị, xúc, pháp giới cũng không thể có được; tìm nhãn thức giới không thể có được, tìm nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới cũng không thể có được; tìm nhãn xúc không thể có được, tìm nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc cũng không thể có được; tìm các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra không thể có được, tìm các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra cũng không thể có được; tìm địa giới không thể có được, tìm thủy, hỏa, phong, không, thức giới cũng không thể có được; tìm vô minh không thể có được, tìm hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn cũng không thể có được;

 tìm Bố thí ba-la-mật-đa không thể có được, tìm Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không thể có được; tìm nội không không thể có được, tìm ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không cũng không thể có được; tìm chân như không thể có được, tìm pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới cũng không thể có được; tìm tứ niệm trụ không thể có được, tìm tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi cũng không thể có được; tìm khổ thánh đế không thể có được, tìm tập, diệt, đạo thánh đế cũng không thể có được; tìm tứ tĩnh lự không thể có được, tìm tứ vô lượng, tứ vô sắc định cũng không thể có được; tìm không giải thoát môn không thể có được, tìm vô tướng, vô nguyện giải thoát môn cũng không thể có được; tìm bát giải thoát không thể có được, tìm bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ cũng không thể có được; tìm tam-ma-địa môn không thể có được, tìm đà-la-ni môn cũng không thể có được;

 tìm ngũ nhãn không thể có được, tìm lục thần thông cũng không thể có được; tìm Phật thập lực không thể có được, tìm tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp cũng không thể có được; tìm vô vong thất pháp không thể có được, tìm hằng trụ xả tính cũng không thể có được; tìm nhất thiết trí không thể có được, tìm đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cũng không thể có được; tìm quả Dự lưu không thể có được, tìm quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán cũng không thể có được; tìm Độc giác bồ-đề không thể có được; tìm tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát cũng không thể có được; tìm Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật không thể có được; vì thế các loài hữu tình cũng không thể có được, thì chắc chắn không có việc chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề và cứu hữu tình thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử, khiến họ đạt được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui. Vậy vì sao Thế Tôn chứng được Vô thượng chính đẳng bồ-đề, lại đặt ra sự phân biệt ba nhóm hữu tình, là nhóm chính tính định (nhóm chắc chắn sẽ đi theo đường chân chính đến giác ngộ), nhóm tà tính định (nhóm chắc chắn còn đi theo đường sai lầm) và nhóm bất định (nhóm chưa định hướng, gặp duyên tốt thì theo đường chính, gặp duyên xấu thì theo đường tà)?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Ta dùng năm thứ mắt quán xét đúng như thật, thì chắc chắn không có một cái 'ta' nào có thể chứng Vô thượng chính đẳng bồ-đề rồi đặt ra sự phân biệt ba nhóm hữu tình, là nhóm chính tính định, nhóm tà tính định và nhóm bất định. Nhưng các hữu tình ngu si, điên đảo, đối với pháp không thật mà khởi ý tưởng là pháp thật, đối với hữu tình không thật mà khởi ý tưởng là hữu tình thật. Ta vì muốn trừ bỏ những chấp trước hư dối ấy của họ, nên dựa theo thế tục (cách hiểu và cách nói thông thường của người đời) mà nói, chứ không dựa theo thắng nghĩa (chân lý tối thượng, sự thật rốt ráo)."

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm sáu mươi hai.

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười ba (?) (có lẽ là quyển ba trăm sáu mươi ba).

 Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt ba kho giáo điển của Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang (vị cao tăng đời Đường, Trung Quốc) vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video