Thiên 417 — Hội 1 · Phẩm 64 Học khắp các đạo · phần 5

 Hội thứ nhất (phần đầu của bộ kinh) — Phẩm "Biến học đạo" (học khắp mọi con đường tu) thứ sáu mươi bốn, phần năm.

 Bấy giờ cụ thọ (cách gọi tôn kính một vị tỳ-kheo bậc trưởng lão) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, đệ tử Phật nổi tiếng hiểu sâu lý "không") thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật), tất cả các loại bồ-đề phần pháp (các pháp tu giúp đi đến giác ngộ) và các bồ-đề (sự giác ngộ), tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng (gắn liền, kết hợp với nhau), cũng chẳng phải không tương ưng; không hợp, không tan; không có hình sắc, không thể thấy; không có đối ngại (không chiếm chỗ, không ngăn cản nhau); chỉ có một tướng (đặc điểm), tức là vô tướng (không có tướng trạng nào để nắm bắt). Vậy làm sao các bồ-đề phần pháp như thế lại có thể nắm lấy được bồ-đề?

 Bạch Thế Tôn, những pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần) đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; không hợp, không tan; không hình sắc, không thể thấy; không đối ngại; chỉ có một tướng, tức là pháp vô tướng, thì làm sao lại có thể đối với pháp khác mà có lấy, có bỏ? Bạch Thế Tôn, ví như hư không đối với tất cả các pháp thì không lấy không bỏ, vì tự tướng (bản chất riêng) của nó là không. Các pháp cũng vậy, tự tướng đều là không, chẳng đối với pháp khác mà có lấy có bỏ. Thế thì làm sao có thể nói rằng bồ-đề phần pháp nắm lấy được bồ-đề?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Vì tự tướng của tất cả các pháp đều là không, nên không lấy cũng không bỏ. Nhưng các hữu tình (chúng sinh có tình thức) không thể hiểu rõ ý nghĩa tự tướng là không của tất cả các pháp; vì thương xót họ nên [Phật] dùng phương tiện (cách khéo léo để dẫn dắt) mà giảng rằng bồ-đề phần pháp nắm lấy được bồ-đề.

 Lại nữa, Thiện Hiện, hoặc sắc (thân thể, vật chất), hoặc thụ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết hình tướng, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt nhận biết) — năm thứ này gọi chung là năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành con người; hoặc nhãn xứ (con mắt, xét như chỗ làm phát sinh nhận thức), hoặc nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý); hoặc sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt), hoặc thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, sự đụng chạm, và đối tượng của ý); hoặc nhãn giới (con mắt, xét như một yếu tố cấu thành sự nhận biết), hoặc nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới; hoặc sắc giới (hình sắc, xét như một yếu tố cấu thành), hoặc thanh, hương, vị, xúc, pháp giới; hoặc nhãn thức giới (yếu tố cái biết nơi mắt), hoặc nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới; hoặc nhãn xúc (sự gặp gỡ giữa mắt, cảnh và cái biết), hoặc nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc; hoặc các cảm thụ sinh ra do nhãn xúc làm duyên (điều kiện), hoặc các cảm thụ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên; hoặc địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc), hoặc thủy, hỏa, phong, không, thức giới (yếu tố nước, lửa, gió, khoảng trống và tâm thức);

 hoặc vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý), hoặc hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thụ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não (đây là chuỗi mười hai nhân duyên: từ mê muội sinh ra tạo tác, rồi đến thức, thân và tâm, sáu giác quan, sự tiếp xúc, cảm thụ, khát ái, bám giữ, sự hiện hữu, sinh ra, già chết, cùng buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn); hoặc bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa: hạnh tu đưa sang bờ giác ngộ; bố thí: đem cho), hoặc tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn), tinh tiến (siêng năng), tĩnh lự (thiền định), bát-nhã (trí tuệ thấu suốt) ba-la-mật-đa;

 hoặc nội không (các giác quan bên trong vốn là không), hoặc ngoại không (các đối tượng bên ngoài vốn là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối cao cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có điểm đầu điểm cuối nên là không), tán không (các pháp vốn rời rạc tan tác nên là không), vô biến dị không (cái không đổi khác cũng là không), bản tính không (bản tính vốn không), tự tướng không (tướng riêng là không), cộng tướng không (tướng chung là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt nên là không), vô tính không (không có thực thể nên là không), tự tính không (tự tính vốn không), vô tính tự tính không (cả không có thực thể lẫn tự tính đều không) — đây là mười tám loại không;

 hoặc chân như (bản chất chân thật đúng như nó vốn là), hoặc pháp giới (bản thể chung của mọi pháp), pháp tính (bản tính của các pháp), bất hư vọng tính (tính không hư dối), bất biến dị tính (tính không đổi khác), bình đẳng tính (tính bình đẳng), ly sinh tính (tính lìa sự sinh khởi), pháp định (tính quyết định của pháp), pháp trụ (tính an trụ của pháp), thực tế (bờ mé chân thật), hư không giới (cõi như hư không), bất tư nghị giới (cõi không thể nghĩ bàn) — đều là những tên khác của chân như;

 hoặc sơ tĩnh lự (tầng thiền định thứ nhất), hoặc tĩnh lự thứ hai, thứ ba, thứ tư; hoặc từ vô lượng (tâm thương yêu ban vui cho vô số chúng sinh), hoặc bi (thương xót, cứu khổ), hỷ (vui theo niềm vui của người khác), xả (buông bỏ, không thiên vị) vô lượng; hoặc không vô biên xứ (tầng định quán hư không vô tận), hoặc thức vô biên xứ (tầng định quán thức vô tận), vô sở hữu xứ (tầng định quán không có gì cả), phi tưởng phi phi tưởng xứ (tầng định chẳng phải có tưởng cũng chẳng phải không có tưởng) — bốn tầng định của cõi vô sắc, tức cõi không còn thân vật chất;

 hoặc tứ niệm trụ (bốn phép quán giữ tâm tỉnh giác về thân, cảm thụ, tâm và các pháp), hoặc tứ chính đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều thiện chưa sinh, tăng trưởng điều thiện đã sinh), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực thiền định: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên chú, quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: tin, siêng năng, tỉnh giác, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh phát triển từ năm gốc lành ấy), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chân chính của bậc thánh); hoặc khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ), hoặc tập (nguyên nhân của khổ), diệt (sự chấm dứt khổ), đạo (con đường chấm dứt khổ) thánh đế; hoặc không giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách quán các pháp là không), hoặc vô tướng (quán các pháp không có tướng), vô nguyện (không mong cầu gì) giải thoát môn;

 hoặc bát giải thoát (tám phép thiền định giúp thoát khỏi ràng buộc), hoặc bát thắng xứ (tám phép quán làm chủ được đối tượng quán), cửu thứ đệ định (chín tầng định nhập vào lần lượt theo thứ tự), thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa… trải khắp mọi nơi); hoặc tất cả tam-ma-địa môn (các pháp môn định tâm), hoặc tất cả đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì, ghi nhớ gìn giữ không quên); hoặc Cực Hỷ địa (giai vị rất vui mừng — địa thứ nhất trong mười địa, tức mười giai vị tu chứng của Bồ-tát), hoặc Ly Cấu địa (lìa nhơ), Phát Quang địa (phát ra ánh sáng), Diệm Tuệ địa (trí tuệ rực sáng như lửa), Cực Nan Thắng địa (rất khó vượt qua), Hiện Tiền địa (trí tuệ hiện ra trước mắt), Viễn Hành địa (đi xa), Bất Động địa (không lay động), Thiện Tuệ địa (trí tuệ khéo léo), Pháp Vân địa (giáo pháp như mây che khắp);

 hoặc ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), hoặc lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm); hoặc Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ của Phật), hoặc tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi giảng pháp), tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu biết và diễn giải không bị trở ngại), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có); hoặc đại từ, hoặc đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương yêu, xót thương, vui theo và buông xả ở mức rộng lớn nhất của Phật); hoặc vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót), hoặc hằng trụ xả tính (tính luôn an trụ trong sự buông xả, bình thản); hoặc nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp), hoặc đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu), nhất thiết tướng trí (trí biết rõ mọi tướng trạng chi tiết của mọi pháp, tức trí của Phật);

 hoặc quả Dự lưu (quả vị thánh đầu tiên, đã bước vào dòng thánh), hoặc quả Nhất lai (chỉ còn trở lại cõi người một lần), Bất hoàn (không còn trở lại cõi dục), A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc tự mình giác ngộ không cần thầy); hoặc tất cả hạnh của các Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại sĩ cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh); hoặc vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn) của chư Phật, đã dứt hẳn sự tiếp nối của mọi tập khí (thói quen vi tế còn sót lại do phiền não); hoặc hữu vi giới (cõi các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), hoặc vô vi giới (cõi các pháp không do tạo tác, không sinh không diệt).

 Tất cả các pháp như vậy, trong Thánh pháp tì-nại-da (giáo pháp và giới luật của bậc thánh; tì-nại-da nghĩa là luật, sự điều phục) này, đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; không hợp, không tan; không hình sắc, không thể thấy; không đối ngại; chỉ có một tướng, tức là vô tướng. Phật vì làm lợi ích cho các loài hữu tình, khiến họ hiểu đúng và đi vào thực tướng (tướng chân thật) của các pháp, nên nói theo thế tục (cách nói quy ước thông thường của thế gian), chứ không phải theo thắng nghĩa (chân lý tối hậu).

 Thiện Hiện, các Bồ-tát ma-ha-tát đối với tất cả các pháp như vậy nên học trí kiến (sự hiểu biết và thấy rõ). Học trí kiến xong thì thông suốt đúng như thật rằng: những pháp như thế này nên nhiếp thụ (thu nhận, giữ lấy để tu), những pháp như thế kia không nên nhiếp thụ."

 "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát ma-ha-tát đối với những pháp nào, sau khi học trí kiến, thông suốt đúng như thật thì không nên nhiếp thụ? Đối với những pháp nào, sau khi học trí kiến, thông suốt đúng như thật thì nên nhiếp thụ?"

 "Thiện Hiện, Bồ-tát ma-ha-tát đối với các pháp thuộc địa vị Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà cầu giải thoát cho riêng mình) và Độc giác, sau khi học trí kiến, thông suốt đúng như thật thì không nên nhiếp thụ. Đối với các pháp tương ưng với nhất thiết trí trí (trí tuệ toàn giác của Phật), sau khi học trí kiến, thông suốt đúng như thật về mọi loại tướng thì nên nhiếp thụ. Thiện Hiện, Bồ-tát ma-ha-tát ở trong Thánh pháp tì-nại-da này nên học bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu như vậy."

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Phật nói Thánh pháp tì-nại-da, vậy thế nào gọi là Thánh pháp tì-nại-da?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện, hoặc các Thanh văn, hoặc các Độc giác, hoặc các Bồ-tát ma-ha-tát, hoặc các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như, đáng được cúng dường, giác ngộ chân chính và trọn vẹn) — tất cả những vị ấy đối với tham dục, sân khuể (giận dữ), ngu si đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với tát-ca-da kiến (thân kiến: chấp thân này là cái "ta" có thật), giới cấm thủ (chấp giữ những giới luật, nghi thức sai lầm cho là con đường giải thoát), nghi (hoài nghi chân lý) đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với dục tham (tham đắm cõi dục) và sân khuể đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với sắc ái (tham đắm cõi sắc, tức cõi có thân vi tế), vô sắc ái (tham đắm cõi vô sắc), trạo cử (tâm xao động không yên), mạn (kiêu mạn), vô minh đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan.

 Đối với sơ tĩnh lự đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với tĩnh lự thứ hai, thứ ba, thứ tư đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với từ vô lượng đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với bi, hỷ, xả vô lượng đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với định không vô biên xứ đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với định thức vô biên xứ, vô sở hữu xứ, phi tưởng phi phi tưởng xứ đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan.

 Đối với tứ niệm trụ đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với khổ thánh đế đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với tập, diệt, đạo thánh đế đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với không giải thoát môn đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với vô tướng, vô nguyện giải thoát môn đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với bát giải thoát đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với ngũ nhãn đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với lục thần thông đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan.

 Đối với bố thí ba-la-mật-đa đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với nội không đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với chân như đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan.

 Đối với Cực Hỷ địa đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với Ly Cấu địa, Phát Quang địa, Diệm Tuệ địa, Cực Nan Thắng địa, Hiện Tiền địa, Viễn Hành địa, Bất Động địa, Thiện Tuệ địa, Pháp Vân địa đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với tất cả tam-ma-địa môn đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với tất cả đà-la-ni môn đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với Phật thập lực đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, thập bát Phật bất cộng pháp đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với đại từ đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với đại bi, đại hỷ, đại xả đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan.

 Đối với vô vong thất pháp đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với hằng trụ xả tính đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với nhất thiết trí đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với hữu vi giới đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Đối với vô vi giới đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan.

 Thiện Hiện, những vị ấy gọi là bậc thánh; đây là Thánh pháp tì-nại-da của các vị ấy, vì thế gọi là Thánh pháp tì-nại-da. Vì sao vậy? Thiện Hiện, tất cả các pháp này không hình sắc, không thể thấy, không đối ngại, chỉ một tướng tức là vô tướng; các bậc thánh ấy thấy rõ đúng như thật. Thiện Hiện, cái không hình sắc với cái không hình sắc thì chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Cái không thể thấy với cái không thể thấy, cái không đối ngại với cái không đối ngại, cái một tướng với cái một tướng, cái vô tướng với cái vô tướng cũng chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không hợp không tan. Thiện Hiện, các Bồ-tát ma-ha-tát đối với bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu — không hình sắc, không thể thấy, không đối ngại, một tướng, vô tướng — này, phải thường tu học; học xong thì không còn nắm bắt được tướng của bất cứ pháp nào."

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát ma-ha-tát há chẳng nên học về tướng của sắc, và cũng nên học về tướng của thụ, tưởng, hành, thức hay sao? Há chẳng nên học về tướng của nhãn xứ, và cũng nên học về tướng của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ hay sao? Há chẳng nên học về tướng của sắc xứ, và cũng nên học về tướng của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ hay sao? Há chẳng nên học về tướng của nhãn giới, và cũng nên học về tướng của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới hay sao? Há chẳng nên học về tướng của sắc giới, và cũng nên học về tướng của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới hay sao? Há chẳng nên học về tướng của nhãn thức giới, và cũng nên học về tướng của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới hay sao? Há chẳng nên học về tướng của nhãn xúc, và cũng nên học về tướng của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc hay sao? Há chẳng nên học về tướng của các cảm thụ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, và cũng nên học về tướng của các cảm thụ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên hay sao? Há chẳng nên học về tướng của địa giới, và cũng nên học về tướng của thủy, hỏa, phong, không, thức giới hay sao? Há chẳng nên học về tướng của vô minh, và cũng nên học về tướng của hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thụ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não hay sao?

 Há chẳng nên học về tướng của bố thí ba-la-mật-đa, và cũng nên học về tướng của tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa hay sao? Há chẳng nên học về tướng của nội không, và cũng nên học về tướng của ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không hay sao? Há chẳng nên học về tướng của chân như, và cũng nên học về tướng của pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới hay sao? Há chẳng nên học về tướng của sơ tĩnh lự, và cũng nên học về tướng của tĩnh lự thứ hai, thứ ba, thứ tư hay sao? Há chẳng nên học về tướng của từ vô lượng, và cũng nên học về tướng của bi, hỷ, xả vô lượng hay sao? Há chẳng nên học về tướng của không vô biên xứ, và cũng nên học về tướng của thức vô biên xứ, vô sở hữu xứ, phi tưởng phi phi tưởng xứ hay sao?

 Há chẳng nên học về tướng của tứ niệm trụ, và cũng nên học về tướng của tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi hay sao? Há chẳng nên học về tướng của không giải thoát môn, và cũng nên học về tướng của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn hay sao? Há chẳng nên học về tướng của khổ thánh đế, và cũng nên học về tướng của tập, diệt, đạo thánh đế hay sao? Há chẳng nên học về tướng của bát giải thoát, và cũng nên học về tướng của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ hay sao? Há chẳng nên học về tướng của ngũ nhãn, và cũng nên học về tướng của lục thần thông hay sao? Há chẳng nên học về tướng của tất cả tam-ma-địa môn, và cũng nên học về tướng của tất cả đà-la-ni môn hay sao? Há chẳng nên học về tướng của Cực Hỷ địa, và cũng nên học về tướng của Ly Cấu địa, Phát Quang địa, Diệm Tuệ địa, Cực Nan Thắng địa, Hiện Tiền địa, Viễn Hành địa, Bất Động địa, Thiện Tuệ địa, Pháp Vân địa hay sao?

 Há chẳng nên học về tướng của Phật thập lực, và cũng nên học về tướng của tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, thập bát Phật bất cộng pháp hay sao? Há chẳng nên học về tướng của đại từ, và cũng nên học về tướng của đại bi, đại hỷ, đại xả hay sao? Há chẳng nên học về tướng của vô vong thất pháp, và cũng nên học về tướng của hằng trụ xả tính hay sao? Há chẳng nên học về tướng của nhất thiết trí, và cũng nên học về tướng của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí hay sao? Há chẳng nên học về tướng của quả Dự lưu, và cũng nên học về tướng của quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề hay sao? Há chẳng nên học về tướng của tất cả hạnh Bồ-tát ma-ha-tát, và cũng nên học về tướng của vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật hay sao? Há chẳng nên học về tướng của việc biết rõ khổ, dứt trừ nguyên nhân khổ, chứng nghiệm sự diệt khổ, tu tập con đường diệt khổ, và cũng nên học về tướng của phép quán duyên khởi (sự các pháp nương nhau mà sinh) theo chiều thuận và chiều nghịch hay sao? Há chẳng nên học về tướng của tất cả các bậc thánh, và cũng nên học về tướng của tất cả các pháp của bậc thánh hay sao? Há chẳng nên học về tướng của hữu vi giới, và cũng nên học về tướng của vô vi giới hay sao?

 Bạch Thế Tôn, nếu Bồ-tát ma-ha-tát không học về tướng của các pháp như vậy, thì cũng không học về tướng của các hành (các pháp do tạo tác mà thành). Các Bồ-tát ma-ha-tát đã không thể học về tướng của các pháp và tướng của các hành, thì làm sao có thể vượt qua tất cả các địa vị Thanh văn và Độc giác? Nếu không thể vượt qua tất cả các địa vị Thanh văn và Độc giác, thì làm sao có thể bước vào chính tính ly sinh (giai vị chắc chắn đi vào thánh đạo, lìa hẳn thân phận phàm phu) của Bồ-tát? Nếu không thể bước vào chính tính ly sinh của Bồ-tát, thì làm sao có thể đạt được nhất thiết trí trí? Nếu không thể đạt được nhất thiết trí trí, thì làm sao có thể chuyển chính pháp luân (giảng dạy chính pháp, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát mê lầm)? Nếu không thể chuyển chính pháp luân, thì làm sao có thể dùng pháp của Thanh văn thừa, hoặc Độc giác thừa, hoặc Vô thượng thừa (thừa: cỗ xe, tức phương tiện tu tập chở người đến giải thoát; Vô thượng thừa là cỗ xe cao nhất, tức con đường thành Phật) mà an lập (giúp đứng vững) các hữu tình, khiến họ thoát khỏi vô vàn nỗi khổ của sinh tử?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện, nếu tất cả các pháp thật có tướng thì các Bồ-tát ma-ha-tát nên học trong đó. Vì tất cả các pháp thật ra không có tướng — không hình sắc, không thể thấy, không đối ngại, chỉ một tướng tức là vô tướng — cho nên Bồ-tát ma-ha-tát không học nơi pháp có tướng, mà cũng không học nơi pháp không tướng. Vì sao vậy? Thiện Hiện, dù Như Lai ra đời hay không ra đời, pháp giới vẫn thường còn, các pháp chỉ một tướng tức là vô tướng. Cái vô tướng như vậy đã chẳng phải có tướng, cũng chẳng phải không tướng."

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, nếu tất cả các pháp đều chẳng phải có tướng, cũng chẳng phải không tướng, thì lẽ ra chẳng phải một tướng, cũng chẳng phải khác tướng. Nếu vậy thì Bồ-tát ma-ha-tát làm sao có thể tu bát-nhã ba-la-mật-đa? Nếu không thể tu bát-nhã ba-la-mật-đa, thì làm sao có thể vượt qua tất cả các địa vị Thanh văn và Độc giác? Nếu không thể vượt qua tất cả các địa vị Thanh văn và Độc giác, thì làm sao có thể bước vào chính tính ly sinh của Bồ-tát? Nếu không thể bước vào chính tính ly sinh của Bồ-tát, thì làm sao có thể phát khởi vô sinh pháp nhẫn (sự chấp nhận và an trú vững chắc nơi chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt) của Bồ-tát? Nếu không thể phát khởi vô sinh pháp nhẫn của Bồ-tát, thì làm sao có thể phát ra thần thông của Bồ-tát? Nếu không thể phát ra thần thông của Bồ-tát, thì làm sao có thể thành thục hữu tình (giáo hóa chúng sinh cho căn lành chín muồi) và nghiêm tịnh Phật độ (làm cho cõi Phật trang nghiêm, thanh tịnh)? Nếu không thể thành thục hữu tình và nghiêm tịnh Phật độ, thì làm sao có thể đạt được nhất thiết trí trí? Nếu không thể đạt được nhất thiết trí trí, thì làm sao có thể chuyển chính pháp luân?

 Nếu không thể chuyển chính pháp luân, thì lẽ ra không thể an lập hữu tình khiến họ đạt được quả Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán; cũng lẽ ra không thể an lập hữu tình khiến họ đạt được Độc giác bồ-đề; cũng lẽ ra không thể an lập hữu tình khiến họ đạt được vô thượng chính đẳng bồ-đề; cũng lẽ ra không thể an lập hữu tình khiến họ an trụ nơi thí tính phúc nghiệp sự (việc làm tạo phúc thuộc loại bố thí), hoặc an trụ nơi giới tính phúc nghiệp sự (việc làm tạo phúc thuộc loại giữ giới), hoặc an trụ nơi tu tính phúc nghiệp sự (việc làm tạo phúc thuộc loại tu tập thiền định), để sẽ được giàu sang, an vui, tự tại ở cõi người và cõi trời."

 Phật dạy: "Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Tất cả các pháp chẳng phải có tướng, chẳng phải không tướng, chẳng phải một tướng, chẳng phải khác tướng. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát biết rằng tất cả các pháp, dù có tướng hay không tướng, dù một tướng hay khác tướng, thảy đều cùng một tướng tức là vô tướng, thì tu cái vô tướng ấy chính là tu bát-nhã ba-la-mật-đa."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát tu cái vô tướng ấy chính là tu bát-nhã ba-la-mật-đa?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ tất cả các pháp, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa."

 "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ tất cả các pháp thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa?"

 "Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ sắc, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ thụ, tưởng, hành, thức, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ nhãn xứ, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ sắc xứ, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ nhãn giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ sắc giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ thanh, hương, vị, xúc, pháp giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ nhãn thức giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ nhãn xúc, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ các cảm thụ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ các cảm thụ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ địa giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ thủy, hỏa, phong, không, thức giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ nhân duyên (nguyên nhân trực tiếp sinh ra sự vật), và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ đẳng vô gián duyên (điều kiện do niệm tâm trước vừa diệt liền nối tiếp sinh ra niệm tâm sau, không gián đoạn), sở duyên duyên (đối tượng làm điều kiện cho tâm nhận biết), tăng thượng duyên (các điều kiện hỗ trợ hoặc không ngăn cản), và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ vô minh, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thụ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ a-dụ-ha và niết-dụ-ha (?) (có lẽ là sự gom góp tích tụ và sự buông bỏ tan rã), và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ bất tịnh quán (phép quán thân là nhơ nhớp để dứt tham dục), và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ sơ tĩnh lự, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ tĩnh lự thứ hai, thứ ba, thứ tư, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ từ vô lượng, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ bi, hỷ, xả vô lượng, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ định không vô biên xứ, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ định thức vô biên xứ, vô sở hữu xứ, phi tưởng phi phi tưởng xứ, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ Phật tùy niệm (luôn nhớ nghĩ đến Phật), và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ Pháp tùy niệm (nhớ nghĩ đến giáo pháp), Tăng tùy niệm (nhớ nghĩ đến đoàn thể tu hành), Giới tùy niệm (nhớ nghĩ đến giới đức), Xả tùy niệm (nhớ nghĩ đến việc bố thí, buông xả), Thiên tùy niệm (nhớ nghĩ đến các cõi trời), tùy niệm có phương tiện, tùy niệm không phương tiện (?), tịch tĩnh tùy niệm (nhớ nghĩ đến sự vắng lặng của niết-bàn), trì nhập xuất tức tùy niệm (giữ tâm nhớ biết hơi thở ra vào), và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ vô thường tưởng (phép quán mọi sự là vô thường), và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ vô thường khổ tưởng (quán cái vô thường là khổ), khổ vô ngã tưởng (quán cái khổ là không có "ta"), bất tịnh tưởng (quán thân nhơ nhớp), yếm thực tưởng (quán thấy thức ăn đáng nhàm chán), nhất thiết thế gian bất khả lạc tưởng (quán thấy mọi thứ ở thế gian đều không đáng ưa thích), tử tưởng (quán về cái chết), đoạn tưởng (quán sự dứt trừ phiền não), ly tưởng (quán sự lìa bỏ tham dục), diệt tưởng (quán sự diệt tận), và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ ngã tưởng (ý niệm có cái "ta"), và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ ý niệm về hữu tình, về kẻ có mạng sống, kẻ được sinh ra, kẻ được nuôi dưỡng, con người, bổ-đặc-già-la (chủ thể đi luân hồi), kẻ do ý sinh ra, kẻ trẻ thơ, kẻ làm, kẻ khiến làm, kẻ nhận chịu, kẻ khiến nhận chịu, kẻ biết, kẻ khiến biết, kẻ thấy, kẻ khiến thấy (đều là những cách gọi khác nhau cho một cái "ta" tưởng là có thật), và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ ý niệm thường và không thường, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ ý niệm vui và không vui, có "ta" và không có "ta", sạch và không sạch, xa lìa và không xa lìa, vắng lặng và không vắng lặng, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ tứ niệm trụ, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ không giải thoát môn, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ bát giải thoát, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ tam-ma-địa có tầm có tứ (thiền định trong đó tâm còn tìm xét thô — tầm — và dò xét tế — tứ), và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ tam-ma-địa không tầm chỉ có tứ, tam-ma-địa không tầm không tứ, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ khổ thánh đế, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ tập, diệt, đạo thánh đế, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ khổ trí (trí biết rõ về khổ), và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ tập trí (trí biết rõ nguyên nhân khổ), diệt trí (trí biết rõ sự diệt khổ), đạo trí (trí biết rõ con đường diệt khổ), tận trí (trí biết phiền não đã dứt hết), vô sinh trí (trí biết phiền não không còn sinh lại), pháp trí (trí biết rõ bốn chân lý ở cõi dục), loại trí (trí suy theo loại mà biết bốn chân lý ở các cõi trên), thế tục trí (trí biết các việc thế gian), tha tâm trí (trí biết tâm người khác), như thật trí (trí biết đúng như thật), và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ bố thí ba-la-mật-đa, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ nội không, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ Cực Hỷ địa, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ Ly Cấu địa, Phát Quang địa, Diệm Tuệ địa, Cực Nan Thắng địa, Hiện Tiền địa, Viễn Hành địa, Bất Động địa, Thiện Tuệ địa, Pháp Vân địa, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ ngũ nhãn, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ lục thần thông, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ Phật thập lực, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, thập bát Phật bất cộng pháp, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ đại từ, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ đại bi, đại hỷ, đại xả, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ vô vong thất pháp, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ hằng trụ xả tính, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ tất cả tam-ma-địa môn, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ tất cả đà-la-ni môn, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ nhất thiết trí, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ quả Dự lưu, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ tất cả hạnh Bồ-tát ma-ha-tát, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ nhất thiết trí trí, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ việc dứt hẳn sự tiếp nối của mọi phiền não và tập khí, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ hữu vi giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ vô vi giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa."

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ sắc, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ thụ, tưởng, hành, thức, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện, khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nếu nghĩ rằng có sắc, có sự gạt bỏ, có sự tu này, thì không phải tu bát-nhã ba-la-mật-đa; nếu nghĩ rằng có thụ, tưởng, hành, thức, có sự gạt bỏ, có sự tu này, thì không phải tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Thiện Hiện, người còn ý niệm cho rằng "có" thì không thể tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì thế, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ sắc, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ thụ, tưởng, hành, thức, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa."

 "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ nhãn xứ, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa?"

 "Thiện Hiện, khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nếu nghĩ rằng có nhãn xứ, có sự gạt bỏ, có sự tu này, thì không phải tu bát-nhã ba-la-mật-đa; nếu nghĩ rằng có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, có sự gạt bỏ, có sự tu này, thì không phải tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Thiện Hiện, người còn ý niệm cho rằng "có" thì không thể tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì thế, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ nhãn xứ, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa."

 "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ sắc xứ, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa?"

 "Thiện Hiện, khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nếu nghĩ rằng có sắc xứ, có sự gạt bỏ, có sự tu này, thì không phải tu bát-nhã ba-la-mật-đa; nếu nghĩ rằng có thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, có sự gạt bỏ, có sự tu này, thì không phải tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Thiện Hiện, người còn ý niệm cho rằng "có" thì không thể tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì thế, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ sắc xứ, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa."

 "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ nhãn giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa?"

 "Thiện Hiện, khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nếu nghĩ rằng có nhãn giới, có sự gạt bỏ, có sự tu này, thì không phải tu bát-nhã ba-la-mật-đa; nếu nghĩ rằng có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới, có sự gạt bỏ, có sự tu này, thì không phải tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Thiện Hiện, người còn ý niệm cho rằng "có" thì không thể tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì thế, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ nhãn giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa."

 "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ sắc giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ thanh, hương, vị, xúc, pháp giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa?"

 "Thiện Hiện, khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nếu nghĩ rằng có sắc giới, có sự gạt bỏ, có sự tu này, thì không phải tu bát-nhã ba-la-mật-đa; nếu nghĩ rằng có thanh, hương, vị, xúc, pháp giới, có sự gạt bỏ, có sự tu này, thì không phải tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Thiện Hiện, người còn ý niệm cho rằng "có" thì không thể tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì thế, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ sắc giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ thanh, hương, vị, xúc, pháp giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa."

 "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ nhãn thức giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa?"

 "Thiện Hiện, khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nếu nghĩ rằng có nhãn thức giới, có sự gạt bỏ, có sự tu này, thì không phải tu bát-nhã ba-la-mật-đa; nếu nghĩ rằng có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới, có sự gạt bỏ, có sự tu này, thì không phải tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Thiện Hiện, người còn ý niệm cho rằng "có" thì không thể tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì thế, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ nhãn thức giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa."

 "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ nhãn xúc, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa?"

 "Thiện Hiện, khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nếu nghĩ rằng có nhãn xúc, có sự gạt bỏ, có sự tu này, thì không phải tu bát-nhã ba-la-mật-đa; nếu nghĩ rằng có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc, có sự gạt bỏ, có sự tu này, thì không phải tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Thiện Hiện, người còn ý niệm cho rằng "có" thì không thể tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì thế, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ nhãn xúc, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa."

 "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ các cảm thụ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ các cảm thụ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa?"

 "Thiện Hiện, khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nếu nghĩ rằng có các cảm thụ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, có sự gạt bỏ, có sự tu này, thì không phải tu bát-nhã ba-la-mật-đa; nếu nghĩ rằng có các cảm thụ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên, có sự gạt bỏ, có sự tu này, thì không phải tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Thiện Hiện, người còn ý niệm cho rằng "có" thì không thể tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì thế, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ các cảm thụ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ các cảm thụ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa."

 "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ địa giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ thủy, hỏa, phong, không, thức giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa?"

 "Thiện Hiện, khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nếu nghĩ rằng có địa giới, có sự gạt bỏ, có sự tu này, thì không phải tu bát-nhã ba-la-mật-đa; nếu nghĩ rằng có thủy, hỏa, phong, không, thức giới, có sự gạt bỏ, có sự tu này, thì không phải tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Thiện Hiện, người còn ý niệm cho rằng "có" thì không thể tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì thế, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ địa giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ thủy, hỏa, phong, không, thức giới, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa."

 "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ nhân duyên, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa?"

 "Thiện Hiện, khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nếu nghĩ rằng có nhân duyên, có sự gạt bỏ, có sự tu này, thì không phải tu bát-nhã ba-la-mật-đa; nếu nghĩ rằng có đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên, có sự gạt bỏ, có sự tu này, thì không phải tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Thiện Hiện, người còn ý niệm cho rằng "có" thì không thể tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì thế, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu tập để gạt bỏ nhân duyên, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tập để gạt bỏ đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên, và cũng gạt bỏ luôn sự tu ấy, thì đó là tu bát-nhã ba-la-mật-đa."

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm bảy mươi.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười một (?) (có lẽ là quyển thứ ba trăm bảy mươi mốt).

 Tam tạng pháp sư (vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video