Phần đầu, phẩm "Không có tướng, không có gì để nắm được" thứ sáu mươi sáu, đoạn năm.
Lại nữa, Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "không")! Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt thấu suốt thật tướng của mọi pháp, đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ) sâu xa, làm sao có thể ở trong tất cả các pháp vô tướng (không có hình tướng), vô giác (không có sự hay biết phân biệt), vô đắc (không có gì để nắm được), vô ảnh (không có bóng dáng), vô tác (không có tạo tác) mà làm viên mãn (trọn vẹn, đầy đủ) Tinh tấn ba-la-mật-đa (hạnh siêng năng hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ)?
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì có thể dùng tâm lìa mọi tướng, tâm vô lậu (tâm không còn phiền não rỉ chảy, không còn ô nhiễm) mà tu tinh tấn. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thành tựu sự tinh tấn dũng mãnh cả nơi thân lẫn nơi tâm. Nhờ vậy, vị ấy có thể vào sơ tĩnh lự (tĩnh lự tức thiền định; sơ tĩnh lự là tầng thiền thứ nhất trong bốn tầng thiền) và an trú đầy đủ trong đó; có thể vào tĩnh lự thứ hai, thứ ba, thứ tư và an trú đầy đủ trong đó. Nương vào tĩnh lự thứ tư, vị ấy khởi lên vô số thần thông (năng lực siêu phàm do thiền định mà có) biến hiện, cho đến lấy tay xoa chạm mặt trời, mặt trăng, tự tại xoay chuyển chúng mà không thấy khó khăn.
Vì thành tựu sự tinh tấn dũng mãnh nơi thân, nên nhờ sức thần thông, chỉ trong khoảnh khắc, vị ấy có thể đến vô lượng trăm nghìn thế giới của chư Phật ở các phương khác. Lại dùng đủ loại đồ ăn uống, y phục, đồ nằm, thuốc men, hương hoa, cờ phướn, lọng che, đèn sáng, của báu, âm nhạc thượng hạng tốt đẹp mà cung kính cúng dường, tôn trọng, ngợi khen chư Phật Thế Tôn (Thế Tôn: bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật). Nhờ căn lành ấy, quả báo không bao giờ cùng tận, cho đến dần dần chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật). Nhờ căn lành ấy, sau khi đã đắc Bồ-đề, vị ấy lại được vô lượng trời, người, a-tố-lạc (tức a-tu-la, một loài thần có phúc lớn nhưng hay giận dữ, hiếu chiến) v.v. trong thế gian dùng vô số đồ ăn uống, y phục, đồ nằm, thuốc men, hương hoa, cờ phướn, lọng che, đèn sáng, của báu, âm nhạc thượng hạng tốt đẹp mà cung kính cúng dường, tôn trọng, ngợi khen. Nhờ căn lành ấy, sau khi vào Bát-niết-bàn (nhập diệt hoàn toàn, dứt hẳn vòng sống chết), thiết-lợi-la (tức xá-lợi, di cốt còn lại sau khi hỏa táng) của vị ấy cùng các đệ tử vẫn được vô lượng trời, người, a-tố-lạc v.v. trong thế gian cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen.
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lại dùng sức thần thông đến vô lượng trăm nghìn thế giới của chư Phật ở các phương khác, ở nơi chư Phật lắng nghe chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật); nghe rồi thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn), trọn không quên mất, cho đến khi đạt Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lại dùng sức thần thông làm cho hữu tình (chúng sinh, các loài có tình thức) được thành thục (căn lành chín muồi), làm cho cõi Phật được trang nghiêm thanh tịnh, siêng năng tu học nhất thiết tướng trí (trí tuệ của Phật, biết trọn vẹn mọi pháp cả về tướng chung lẫn tướng riêng). Khi nhất thiết tướng trí đã viên mãn thì chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe pháp nhiệm mầu (tức thuyết giảng giáo pháp; giáo pháp được ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não) để cứu độ vô lượng chúng sinh. Như vậy, Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vì thành tựu sự tinh tấn dũng mãnh nơi thân, nên có thể làm cho Tinh tấn ba-la-mật-đa mau được viên mãn.
Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vì thành tựu sự tinh tấn dũng mãnh nơi tâm, nên có thể làm cho Tinh tấn ba-la-mật-đa mau được viên mãn? Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vì thành tựu sự tinh tấn dũng mãnh nơi tâm, nên mau chóng làm viên mãn được các thánh đạo vô lậu (con đường tu của bậc thánh, không còn phiền não) và Tinh tấn ba-la-mật-đa thuộc về các chi phần của đạo. Nhờ vậy, có thể làm cho mọi nghiệp chẳng lành của thân, lời nói và ý không có chỗ để khởi lên.
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy trọn không chấp giữ sắc (sắc: phần vật chất, hình thể) là thường (còn mãi, không đổi) hay vô thường (luôn biến đổi, không còn mãi), là vui hay khổ, là ngã (có một cái "tôi" chân thật, tự chủ) hay vô ngã (không có cái "tôi" chân thật), là sạch hay không sạch, là vắng lặng (dứt hết xao động phiền não) hay không vắng lặng, là xa lìa (tách khỏi mọi phiền não, ràng buộc) hay không xa lìa; cũng không chấp giữ thọ (cảm nhận khổ, vui), tưởng (nhận biết hình tướng, đặt tên), hành (các tác ý, ý chí tạo nghiệp), thức (sự phân biệt, nhận biết) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ nhãn xứ (con mắt, chỗ dựa để nảy sinh cái thấy) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý — chỗ dựa để nảy sinh cái nghe, ngửi, nếm, chạm biết, suy nghĩ) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, vật chạm được, và các đối tượng của ý) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ nhãn giới (yếu tố con mắt, một trong mười tám yếu tố cấu thành sự nhận biết) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ nhĩ giới, tỷ giới, thiệt giới, thân giới, ý giới là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ sắc giới (ở đây là yếu tố hình sắc — đối tượng của mắt) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới (các yếu tố âm thanh, mùi, vị, vật chạm được, đối tượng của ý) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ nhãn thức giới (yếu tố cái biết do mắt mà có, tức sự thấy biết) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ nhĩ thức giới, tỷ thức giới, thiệt thức giới, thân thức giới, ý thức giới là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và cái biết của mắt) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ các thọ (cảm nhận khổ, vui, không khổ không vui) do nhãn xúc làm duyên (điều kiện) mà sinh ra là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ các thọ do nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc làm duyên mà sinh ra là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ địa giới (yếu tố đất, tức tính cứng chắc) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới (các yếu tố nước, lửa, gió, khoảng không, và cái biết) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ nhân duyên (điều kiện chính, nguyên nhân trực tiếp sinh ra một pháp) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ đẳng vô gián duyên (điều kiện do tâm niệm trước vừa diệt liền mở đường cho tâm niệm sau sinh, không gián đoạn), sở duyên duyên (điều kiện là đối tượng được tâm nhận biết), tăng thượng duyên (các điều kiện hỗ trợ hoặc không ngăn trở) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý — mắt xích đầu tiên trong mười hai mắt xích nhân duyên của vòng sống chết) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ hành (hành động tạo nghiệp), thức (thức tái sinh), danh sắc (thân và tâm lúc mới thành hình), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm nhận), ái (lòng tham luyến), thủ (sự níu giữ), hữu (nghiệp dẫn đến đời sau), sinh (sự ra đời), lão tử (già và chết) cùng sầu, than, khổ, lo, buồn phiền là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ hữu vi giới (cõi của các pháp do nhân duyên tạo tác nên, có sinh có diệt) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ vô vi giới (cõi của các pháp không do tạo tác, không sinh không diệt) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ Dục giới (cõi của chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dục tình) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ Sắc giới (cõi trời đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế) và Vô sắc giới (cõi trời chỉ còn tâm thức, không còn thân hình) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ hữu lậu giới (cõi của các pháp còn phiền não) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ vô lậu giới (cõi của các pháp không còn phiền não) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ sơ tĩnh lự là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ tĩnh lự thứ hai, thứ ba, thứ tư là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ từ vô lượng (tâm thương yêu, ban vui cho vô lượng chúng sinh) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ bi vô lượng (tâm xót thương, cứu khổ), hỷ vô lượng (tâm vui theo niềm vui của người), xả vô lượng (tâm buông xả, bình đẳng với tất cả) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ định Không vô biên xứ (tầng định quán hư không vô cùng tận) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ định Thức vô biên xứ (quán thức vô cùng tận), Vô sở hữu xứ (quán không có gì cả), Phi tưởng phi phi tưởng xứ (tầng định cao nhất, tưởng gần như không còn mà cũng chẳng phải hoàn toàn không) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ tứ niệm trụ (bốn phép quán chiếu: quán thân là không sạch, quán cảm thọ là khổ, quán tâm là vô thường, quán các pháp là vô ngã) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ tứ chánh đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều lành chưa sinh, tăng trưởng điều lành đã sinh), tứ thần túc (bốn nền tảng của định và thần thông: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, quán xét), ngũ căn (năm gốc rễ lành: lòng tin, siêng năng, nhớ biết, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám con đường chân chính của bậc thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ biết đúng, định đúng) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ Không giải thoát môn (cửa giải thoát quán mọi pháp đều không có tự tính) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ Vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát quán mọi pháp không có hình tướng), Vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát không còn mong cầu điều gì) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ Bố thí ba-la-mật-đa (hạnh cho tặng hoàn hảo) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ Tịnh giới (giữ giới trong sạch), An nhẫn (nhẫn nhục, chịu đựng), Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ nội không (các giác quan bên trong là không, không có tự tính) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ ngoại không (các cảnh bên ngoài là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối cao cũng là không), hữu vi không (các pháp do tạo tác là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có điểm đầu điểm cuối nên là không), tán không (các pháp vốn là sự tụ hợp rồi tan rã nên là không), vô biến dị không (cái không đổi khác cũng là không), bản tính không (bản tính vốn là không), tự tướng không (tướng riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (tướng chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (mọi pháp đều là không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được nên là không), vô tính không (cái không có tự tính là không), tự tính không (tự tính vốn là không), vô tính tự tính không (cả không có tự tính lẫn tự tính đều là không) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ chân như (tính chân thật, như thế, không biến đổi của mọi pháp) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ pháp giới (bản thể chung của mọi pháp), pháp tính (bản tính của các pháp), bất hư vọng tính (tính không giả dối), bất biến dị tính (tính không đổi khác), bình đẳng tính (tính bình đẳng như nhau), ly sinh tính (tính lìa sinh khởi), pháp định (tính cố định của pháp), pháp trụ (tính an trụ của pháp), thật tế (giới hạn chân thật tột cùng), hư không giới (cảnh giới rộng khắp như hư không), bất tư nghì giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ Khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời là khổ) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ Tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), Diệt thánh đế (chân lý về sự dứt khổ), Đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ bát giải thoát (tám phép thiền quán giúp thoát khỏi sự đắm trước vào hình sắc và các tầng định) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ bát thắng xứ (tám phép quán làm chủ, vượt lên trên đối tượng được quán), cửu thứ đệ định (chín tầng định nhập liên tiếp theo thứ tự, không xen tâm khác), thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức trải khắp mọi nơi) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ tất cả các tam-ma-địa môn (tam-ma-địa: chánh định, tâm chuyên chú một cảnh; "môn" là các pháp môn định) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ tất cả các đà-la-ni môn (đà-la-ni: năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên mất) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, tai nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, mắt thấy xa, dứt sạch phiền não) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ tứ vô sở úy (bốn điều không hề sợ hãi của Phật khi thuyết pháp giữa đại chúng), tứ vô ngại giải (bốn tài hiểu biết và diễn giải không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện thuyết), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai khác) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ đại từ (lòng thương yêu lớn, ban vui cho tất cả) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ đại bi (lòng xót thương lớn, cứu khổ cho tất cả), đại hỷ (niềm vui lớn khi chúng sinh được an lạc), đại xả (tâm buông xả lớn, bình đẳng với tất cả) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót điều gì) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong tâm buông xả, bình thản) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ nhất thiết trí (trí biết tổng quát rằng mọi pháp đều không, trí của hàng Thanh văn và Độc giác) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh, trí của Bồ-tát) và nhất thiết tướng trí là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ quả Dự lưu (quả vị thánh đầu tiên, vừa bước vào dòng thánh) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ quả Nhất lai (chỉ còn trở lại cõi Dục một lần), quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) và Độc giác Bồ-đề (sự giác ngộ của bậc tự tu tự ngộ, không cần thầy chỉ dạy) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Trọn không chấp giữ tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không chấp giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa.
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy trọn không chấp giữ rằng: đây là bậc Dự lưu, đây là bậc Nhất lai, đây là bậc Bất hoàn, đây là A-la-hán, đây là Độc giác, đây là Bồ-tát, đây là Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến). Cũng không chấp giữ rằng: hữu tình như thế vì đã đầy đủ chánh kiến (đã thấy được chân lý) nên gọi là bậc Dự lưu; hữu tình như thế vì các hạ kết (các trói buộc phần dưới, khiến chúng sinh tái sinh ở cõi Dục) đã mỏng nên gọi là bậc Nhất lai; hữu tình như thế vì các hạ kết đã dứt hết nên gọi là bậc Bất hoàn; hữu tình như thế vì các thượng kết (các trói buộc phần trên, khiến tái sinh ở cõi Sắc và cõi Vô sắc) đã dứt hết nên gọi là A-la-hán; hữu tình như thế vì đắc đạo Độc giác nên gọi là Độc giác; hữu tình như thế vì đắc đạo tướng trí nên gọi là Bồ-tát; hữu tình như thế vì đắc nhất thiết tướng trí nên gọi là Như Lai. Vì sao vậy? Vì các pháp bị chấp giữ và các hữu tình đều không có tự tính (bản chất riêng, tự có, không phụ thuộc điều kiện) nào để có thể chấp giữ.
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì thành tựu sự tinh tấn dũng mãnh nơi tâm, nên tuy làm các việc lợi ích cho hữu tình không màng thân mạng, mà đối với hữu tình hoàn toàn không thấy có gì để nắm được; tuy có thể làm viên mãn Tinh tấn ba-la-mật-đa mình đã tu, mà đối với Tinh tấn ba-la-mật-đa hoàn toàn không thấy có gì để nắm được; tuy có thể làm viên mãn tất cả Phật pháp, mà đối với Phật pháp hoàn toàn không thấy có gì để nắm được; tuy có thể làm trang nghiêm thanh tịnh tất cả cõi Phật, mà đối với cõi Phật hoàn toàn không thấy có gì để nắm được.
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thành tựu sự tinh tấn của thân và tâm như vậy, tuy có thể xa lìa mọi pháp ác, cũng có thể thu nhận mọi pháp lành, mà không chấp giữ. Vì không chấp giữ, nên từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, từ thế giới này đến thế giới khác, vì muốn lợi ích cho các hữu tình, những việc thần thông muốn thị hiện thì đều có thể tự tại thị hiện không trở ngại. Nghĩa là: hoặc thị hiện mưa xuống các thứ hoa đẹp; hoặc thị hiện rải các loại hương quý; hoặc thị hiện tấu các thứ âm nhạc; hoặc thị hiện làm rung động mặt đất; hoặc thị hiện dùng các thứ bảy báu (bảy thứ quý: vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, xích châu, mã não) đẹp đẽ trang hoàng thế giới; hoặc thị hiện thân phóng ánh sáng, khiến chúng sinh mù tối đều được mở mắt sáng tỏ; hoặc thị hiện thân tỏa hương thơm, khiến những ai hôi hám dơ bẩn đều trở nên thơm sạch; hoặc thị hiện bày lễ tế tự lớn mà trong đó không làm hại các loài hữu tình.
Nhân đó giáo hóa dẫn dắt vô biên hữu tình, khiến họ vào chánh đạo: lìa việc giết hại sinh mạng, lìa việc lấy của không được cho, lìa tà dâm, lìa nói dối, lìa nói lời chia rẽ, lìa nói lời thô ác, lìa nói lời nhảm nhí vô ích, lìa tham lam, lìa giận dữ, lìa tà kiến (cái thấy sai lệch). Hoặc dùng bố thí để thu phục các hữu tình, hoặc dùng tịnh giới để thu phục các hữu tình, hoặc dùng an nhẫn để thu phục các hữu tình, hoặc dùng tinh tấn để thu phục các hữu tình, hoặc dùng tĩnh lự để thu phục các hữu tình, hoặc dùng bát-nhã để thu phục các hữu tình. Vì muốn lợi ích cho các hữu tình, hoặc xả bỏ của báu, hoặc xả bỏ vợ con, hoặc xả bỏ ngôi vua, hoặc xả bỏ chân tay, hoặc xả bỏ thân mạng. Tùy theo hữu tình nào nên dùng phương tiện như thế này, như thế kia mà được lợi ích, thì liền dùng phương tiện như thế này, như thế kia để làm lợi ích cho họ.
Như vậy, Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ sức của tâm vô lậu lìa mọi tướng, có thể ở trong tất cả các pháp không tướng, không giác, không đắc, không bóng, không tạo tác mà làm viên mãn Tinh tấn ba-la-mật-đa, cũng có thể làm viên mãn các công đức khác.
Lại nữa, Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, làm sao có thể ở trong tất cả các pháp không tướng, không giác, không đắc, không bóng, không tạo tác mà làm viên mãn Tĩnh lự ba-la-mật-đa (hạnh thiền định hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ)? Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì có thể dùng tâm lìa tướng, vô lậu mà tu tĩnh lự. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, ngoại trừ định của Như Lai, đối với tất cả các định khác đều có thể làm viên mãn.
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể lìa các dục, lìa các pháp ác chẳng lành, có tầm (tâm còn dò tìm, suy xét thô) có tứ (tâm còn xem xét tinh tế), có hỷ lạc (niềm vui mừng và an lạc) sinh ra do xa lìa dục, vào sơ tĩnh lự và an trú đầy đủ. Tầm và tứ lắng dứt, bên trong tâm thanh tịnh đồng đều, tâm chuyên nhất vào một chỗ, không tầm không tứ, có hỷ lạc sinh ra từ định, vào tĩnh lự thứ hai và an trú đầy đủ. Lìa hỷ, an trú nơi xả (tâm buông xả, bình thản), chánh niệm (nhớ biết đúng đắn) chánh tri (hiểu biết tỉnh giác rõ ràng), thân cảm nhận an lạc, chính là trạng thái mà bậc thánh gọi là có xả, vào tĩnh lự thứ ba và an trú đầy đủ. Dứt lạc, dứt khổ, hỷ và ưu (vui mừng và buồn lo) trước kia đã mất, không khổ không lạc, xả và niệm thanh tịnh, vào tĩnh lự thứ tư và an trú đầy đủ.
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy dùng tâm đi cùng lòng từ trải khắp một phương, cho đến khắp tất cả thế gian trong mười phương, an trú đầy đủ; dùng tâm đi cùng lòng bi trải khắp một phương, cho đến khắp tất cả thế gian trong mười phương, an trú đầy đủ; dùng tâm đi cùng lòng hỷ trải khắp một phương, cho đến khắp tất cả thế gian trong mười phương, an trú đầy đủ; dùng tâm đi cùng lòng xả trải khắp một phương, cho đến khắp tất cả thế gian trong mười phương, an trú đầy đủ.
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vượt qua mọi tưởng về sắc (hình chất), diệt tưởng về những vật có đối ngại (vật chất ngăn cản lẫn nhau), không nghĩ đến các loại tưởng sai khác, quán hư không vô biên, vào Không vô biên xứ (tầng định quán hư không vô cùng tận) và an trú đầy đủ. Vượt qua mọi thứ thuộc Không vô biên xứ, quán thức vô biên, vào Thức vô biên xứ (tầng định quán thức vô cùng tận) và an trú đầy đủ. Vượt qua mọi thứ thuộc Thức vô biên xứ, quán không có gì cả, vào Vô sở hữu xứ (tầng định quán không có vật gì) và an trú đầy đủ. Vượt qua mọi thứ thuộc Vô sở hữu xứ, vào Phi tưởng phi phi tưởng xứ (tầng định cao nhất, tưởng gần như không còn mà cũng chẳng phải hoàn toàn không) và an trú đầy đủ.
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trú trong Tĩnh lự ba-la-mật-đa, đối với bát giải thoát (tám phép thiền quán giúp thoát khỏi sự đắm trước vào hình sắc và các tầng định) có thể nhập theo chiều thuận, chiều nghịch (từ thấp lên cao và từ cao xuống thấp) và an trú đầy đủ; đối với bát thắng xứ (tám phép quán làm chủ, vượt lên trên đối tượng được quán) có thể nhập theo chiều thuận, chiều nghịch và an trú đầy đủ; đối với cửu thứ đệ định (chín tầng định nhập liên tiếp theo thứ tự) có thể nhập theo chiều thuận, chiều nghịch và an trú đầy đủ; đối với thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng trải khắp mọi nơi) có thể nhập theo chiều thuận, chiều nghịch và an trú đầy đủ.
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể vào Không tam-ma-địa (tam-ma-địa: chánh định, tâm chuyên chú một cảnh; đây là định quán mọi pháp đều không) và an trú đầy đủ; vào Vô tướng tam-ma-địa (định quán mọi pháp không có tướng) và an trú đầy đủ; vào Vô nguyện tam-ma-địa (định không còn mong cầu gì) và an trú đầy đủ; vào Vô gián tam-ma-địa (định liên tục không gián đoạn) và an trú đầy đủ; vào Như điện tam-ma-địa (định chớp sáng như tia điện, soi phá phiền não) và an trú đầy đủ; vào Thánh chánh tam-ma-địa (định chân chính của bậc thánh) và an trú đầy đủ; vào Kim cương dụ tam-ma-địa (định ví như kim cương, kiên cố, phá vỡ mọi phiền não sau cùng) và an trú đầy đủ.
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trú trong Tĩnh lự ba-la-mật-đa, tu ba mươi bảy pháp trợ đạo bồ-đề (ba mươi bảy pháp giúp đạt giác ngộ: bốn niệm trụ, bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám thánh đạo) và đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh, trí của Bồ-tát), làm cho thảy đều viên mãn. Dùng đạo tướng trí thu nhiếp tất cả các tam-ma-địa rồi, lần lượt tu tập và vượt qua các địa (giai đoạn tu): tịnh quán địa (giai đoạn mới bắt đầu quán chiếu), chủng tính địa (giai đoạn đã có hạt giống bậc thánh), đệ bát địa (giai đoạn thứ tám, tức giai đoạn sắp vào quả Dự lưu), kiến địa (giai đoạn thấy được chân lý, tức quả Dự lưu), bạc địa (giai đoạn phiền não đã mỏng, tức quả Nhất lai), ly dục địa (giai đoạn lìa dục, tức quả Bất hoàn), dĩ biện địa (giai đoạn việc cần làm đã làm xong, tức quả A-la-hán), độc giác địa (giai đoạn của bậc Độc giác — người tự tu tự ngộ, không cần thầy). Rồi chứng nhập Bồ-tát chánh tính ly sinh (địa vị vững chắc của Bồ-tát, lìa hẳn tính phàm phu). Khi đã vào địa vị Bồ-tát chánh tính ly sinh rồi, tu các hạnh của các địa, làm viên mãn Phật địa (quả vị Phật).
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tuy lần lượt tu tập và vượt qua các địa, nhưng ở giữa chừng không nắm lấy sự chứng quả (của hàng Thanh văn, Độc giác), cho đến khi chưa đắc nhất thiết tướng trí (trí tuệ của Phật, biết trọn vẹn mọi pháp cả về tướng chung lẫn tướng riêng).
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trú trong Tĩnh lự ba-la-mật-đa, từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen chư Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật), ở nơi chư Phật gieo trồng các gốc lành, làm cho hữu tình (chúng sinh) được thành thục, làm cho cõi Phật được trang nghiêm thanh tịnh. Từ thế giới này đến thế giới khác, làm lợi ích cho hữu tình mà thân tâm không mỏi mệt. Hoặc dùng bố thí để thu phục các hữu tình, hoặc dùng tịnh giới để thu phục các hữu tình, hoặc dùng an nhẫn để thu phục các hữu tình, hoặc dùng tinh tấn để thu phục các hữu tình, hoặc dùng tĩnh lự để thu phục các hữu tình, hoặc dùng bát-nhã để thu phục các hữu tình, hoặc dùng giải thoát (sự thoát khỏi trói buộc phiền não) để thu phục các hữu tình, hoặc dùng giải thoát tri kiến (sự hiểu biết rõ rằng mình đã giải thoát) để thu phục các hữu tình.
Hoặc dạy hữu tình an trú quả Dự lưu (quả vị thánh đầu tiên, vừa vào dòng thánh), hoặc dạy hữu tình an trú quả Nhất lai (còn trở lại cõi Dục một lần), hoặc dạy hữu tình an trú quả Bất hoàn (không trở lại cõi Dục nữa), hoặc dạy hữu tình an trú quả A-la-hán (dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), hoặc dạy hữu tình an trú Độc giác Bồ-đề, hoặc dạy hữu tình an trú địa vị Bồ-tát Ma-ha-tát, hoặc dạy hữu tình an trú Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật). Tùy theo sức mạnh căn lành của các hữu tình, dùng đủ mọi phương tiện làm cho pháp lành của họ tăng trưởng và khiến họ an trú.
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trú trong Tĩnh lự ba-la-mật-đa, có thể dẫn khởi tất cả các tam-ma-địa môn (các pháp môn định), có thể dẫn khởi tất cả các đà-la-ni môn (các pháp môn ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên mất), có thể đắc tứ vô ngại giải (bốn tài hiểu biết và diễn giải không trở ngại: về giáo pháp, ý nghĩa, ngôn từ, biện thuyết) thù thắng, có thể đắc thần thông dị thục (năng lực siêu phàm tự nhiên có được như quả báo chín muồi của nghiệp lành đời trước, không cần tu luyện thêm) thù thắng.
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, nhờ đắc thần thông dị thục thù thắng, nên quyết định không còn vào thai mẹ nữa, quyết định không còn hưởng thú vui dâm dục nữa, quyết định không còn nhận lấy sự tái sinh do nghiệp lực nữa (?), cũng không bị những lỗi lầm của sự sinh làm cho ô nhiễm. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã khéo thấy, khéo thấu suốt rằng tính của tất cả các pháp đều như huyễn hóa (như trò ảo thuật, có hình mà không thật). Tuy biết các pháp hữu vi đều như huyễn hóa, mà vẫn nương theo lòng từ bi và nguyện lực để làm lợi ích cho hữu tình. Tuy nương theo lòng từ bi và nguyện lực làm lợi ích cho hữu tình, mà thấu suốt rằng hữu tình và những tên gọi giả lập về họ đều không thể nắm bắt được. Tuy thấu suốt rằng hữu tình và những tên gọi giả lập về họ đều không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể xây dựng, sắp đặt cho tất cả hữu tình, khiến họ an trú trong pháp không thể nắm bắt — điều này là nương theo lẽ thế tục (chân lý quy ước của đời thường), chứ không nương theo thắng nghĩa (chân lý tối cao, tuyệt đối).
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trú trong Tĩnh lự ba-la-mật-đa, tu hành tất cả các tĩnh lự, giải thoát, đẳng trì (tâm giữ bình đẳng, chuyên chú một cảnh), đẳng chí (trạng thái định sâu đạt đến sự quân bình của thân tâm), cho đến khi làm viên mãn Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu, thường không rời bỏ Tĩnh lự ba-la-mật-đa đã tu. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành đạo tướng trí, dùng phương tiện dẫn khởi nhất thiết tướng trí, an trú trong đó, dứt hẳn mọi sự nối tiếp của tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não từ vô số đời). Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì có thể dứt hẳn mọi sự nối tiếp của tập khí, nên có thể làm lợi ích cho mình một cách chân chính, cũng làm lợi ích cho người khác một cách chân chính. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì có thể chân chính làm lợi cho mình và lợi cho người, nên liền trở thành ruộng phúc thanh tịnh (nơi gieo trồng phúc đức, như ruộng tốt gieo hạt sẽ được mùa) cho tất cả trời, người, a-tố-lạc (tức a-tu-la, loài thần hay giận dữ, hiếu chiến) v.v. trong thế gian, xứng đáng nhận sự cúng dường, cung kính của tất cả trời, người, a-tố-lạc v.v. trong thế gian.
Như vậy, Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ sức của tâm vô lậu lìa mọi tướng, có thể ở trong tất cả các pháp không tướng, không giác, không đắc, không bóng, không tạo tác mà làm viên mãn Tĩnh lự ba-la-mật-đa, cũng có thể làm viên mãn các công đức khác.
Lại nữa, Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, làm sao có thể ở trong tất cả các pháp không tướng, không giác, không đắc, không bóng, không tạo tác mà làm viên mãn Bát-nhã ba-la-mật-đa? Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì có thể dùng tâm lìa tướng, vô lậu mà tu bát-nhã. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thấy có một pháp nhỏ nào thật có, thành tựu.
Nghĩa là: không thấy sắc thật có, thành tựu; không thấy thọ, tưởng, hành, thức thật có, thành tựu. Không thấy sắc sinh; không thấy thọ, tưởng, hành, thức sinh. Không thấy sắc diệt; không thấy thọ, tưởng, hành, thức diệt. Không thấy sắc là cửa thêm lên; không thấy thọ, tưởng, hành, thức là cửa thêm lên. Không thấy sắc là cửa bớt đi; không thấy thọ, tưởng, hành, thức là cửa bớt đi. Không thấy sắc có gom tụ; không thấy thọ, tưởng, hành, thức có gom tụ. Không thấy sắc có tan rã; không thấy thọ, tưởng, hành, thức có tan rã. Quán đúng như thật rằng sắc là hư vọng (giả dối), không bền chắc, không tự chủ; quán đúng như thật rằng thọ, tưởng, hành, thức là hư vọng, không bền chắc, không tự chủ.
Không thấy nhãn xứ thật có, thành tựu; không thấy nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ thật có, thành tựu. Không thấy nhãn xứ sinh; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ sinh. Không thấy nhãn xứ diệt; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ diệt. Không thấy nhãn xứ là cửa thêm lên; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là cửa thêm lên. Không thấy nhãn xứ là cửa bớt đi; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là cửa bớt đi. Không thấy nhãn xứ có gom tụ; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ có gom tụ. Không thấy nhãn xứ có tan rã; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ có tan rã. Quán đúng như thật rằng nhãn xứ là hư vọng, không bền chắc, không tự chủ; quán đúng như thật rằng nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là hư vọng, không bền chắc, không tự chủ.
Không thấy sắc xứ thật có, thành tựu; không thấy thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ thật có, thành tựu. Không thấy sắc xứ sinh; không thấy thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ sinh. Không thấy sắc xứ diệt; không thấy thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ diệt. Không thấy sắc xứ là cửa thêm lên; không thấy thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là cửa thêm lên. Không thấy sắc xứ là cửa bớt đi; không thấy thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là cửa bớt đi. Không thấy sắc xứ có gom tụ; không thấy thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ có gom tụ. Không thấy sắc xứ có tan rã; không thấy thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ có tan rã. Quán đúng như thật rằng sắc xứ là hư vọng, không bền chắc, không tự chủ; quán đúng như thật rằng thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là hư vọng, không bền chắc, không tự chủ.
Không thấy nhãn giới thật có, thành tựu; không thấy nhĩ giới, tỷ giới, thiệt giới, thân giới, ý giới thật có, thành tựu. Không thấy nhãn giới sinh; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới sinh. Không thấy nhãn giới diệt; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới diệt. Không thấy nhãn giới là cửa thêm lên; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới là cửa thêm lên. Không thấy nhãn giới là cửa bớt đi; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới là cửa bớt đi. Không thấy nhãn giới có gom tụ; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới có gom tụ. Không thấy nhãn giới có tan rã; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới có tan rã. Quán đúng như thật rằng nhãn giới là hư vọng, không bền chắc, không tự chủ; quán đúng như thật rằng nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới là hư vọng, không bền chắc, không tự chủ.
Không thấy sắc giới (yếu tố hình sắc, đối tượng của mắt) thật có, thành tựu; không thấy thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới thật có, thành tựu. Không thấy sắc giới sinh; không thấy thanh, hương, vị, xúc, pháp giới sinh. Không thấy sắc giới diệt; không thấy thanh, hương, vị, xúc, pháp giới diệt. Không thấy sắc giới là cửa thêm lên; không thấy thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là cửa thêm lên. Không thấy sắc giới là cửa bớt đi; không thấy thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là cửa bớt đi. Không thấy sắc giới có gom tụ; không thấy thanh, hương, vị, xúc, pháp giới có gom tụ. Không thấy sắc giới có tan rã; không thấy thanh, hương, vị, xúc, pháp giới có tan rã. Quán đúng như thật rằng sắc giới là hư vọng, không bền chắc, không tự chủ; quán đúng như thật rằng thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là hư vọng, không bền chắc, không tự chủ.
Không thấy nhãn thức giới thật có, thành tựu; không thấy nhĩ thức giới, tỷ thức giới, thiệt thức giới, thân thức giới, ý thức giới thật có, thành tựu. Không thấy nhãn thức giới sinh; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới sinh. Không thấy nhãn thức giới diệt; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới diệt. Không thấy nhãn thức giới là cửa thêm lên; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới là cửa thêm lên. Không thấy nhãn thức giới là cửa bớt đi; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới là cửa bớt đi. Không thấy nhãn thức giới có gom tụ; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới có gom tụ. Không thấy nhãn thức giới có tan rã; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới có tan rã. Quán đúng như thật rằng nhãn thức giới là hư vọng, không bền chắc, không tự chủ; quán đúng như thật rằng nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới là hư vọng, không bền chắc, không tự chủ.
Không thấy nhãn xúc thật có, thành tựu; không thấy nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc thật có, thành tựu. Không thấy nhãn xúc sinh; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc sinh. Không thấy nhãn xúc diệt; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc diệt. Không thấy nhãn xúc là cửa thêm lên; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc là cửa thêm lên. Không thấy nhãn xúc là cửa bớt đi; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc là cửa bớt đi. Không thấy nhãn xúc có gom tụ; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc có gom tụ. Không thấy nhãn xúc có tan rã; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc có tan rã. Quán đúng như thật rằng nhãn xúc là hư vọng, không bền chắc, không tự chủ; quán đúng như thật rằng nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc là hư vọng, không bền chắc, không tự chủ.
Không thấy các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra thật có, thành tựu; không thấy các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra thật có, thành tựu. Không thấy các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra có sinh; không thấy các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra có sinh. Không thấy các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra có diệt; không thấy các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra có diệt. Không thấy các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra là cửa thêm lên; không thấy các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra là cửa thêm lên. Không thấy các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra là cửa bớt đi; không thấy các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra là cửa bớt đi. Không thấy các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra có gom tụ; không thấy các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra có gom tụ. Không thấy các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra có tan rã; không thấy các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra có tan rã. Quán đúng như thật rằng các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra là hư vọng, không bền chắc, không tự chủ; quán đúng như thật rằng các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra là hư vọng, không bền chắc, không tự chủ.
Không thấy tất cả pháp hữu lậu (các pháp còn phiền não) thật có, thành tựu; không thấy tất cả pháp vô lậu (các pháp không còn phiền não) thật có, thành tựu. Không thấy tất cả pháp hữu lậu sinh; không thấy tất cả pháp vô lậu sinh. Không thấy tất cả pháp hữu lậu diệt; không thấy tất cả pháp vô lậu diệt. Không thấy tất cả pháp hữu lậu là cửa thêm lên; không thấy tất cả pháp vô lậu là cửa thêm lên. Không thấy tất cả pháp hữu lậu là cửa bớt đi; không thấy tất cả pháp vô lậu là cửa bớt đi. Không thấy tất cả pháp hữu lậu có gom tụ; không thấy tất cả pháp vô lậu có gom tụ. Không thấy tất cả pháp hữu lậu có tan rã; không thấy tất cả pháp vô lậu có tan rã. Quán đúng như thật rằng tất cả pháp hữu lậu là hư vọng, không bền chắc, không tự chủ; quán đúng như thật rằng tất cả pháp vô lậu là hư vọng, không bền chắc, không tự chủ.
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi quán như vậy thì không nắm được tự tính của sắc; không nắm được tự tính của thọ, tưởng, hành, thức. Không nắm được tự tính của nhãn xứ; không nắm được tự tính của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Không nắm được tự tính của sắc xứ; không nắm được tự tính của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Không nắm được tự tính của nhãn giới; không nắm được tự tính của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới. Không nắm được tự tính của sắc giới; không nắm được tự tính của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới. Không nắm được tự tính của nhãn thức giới; không nắm được tự tính của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới. Không nắm được tự tính của nhãn xúc; không nắm được tự tính của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc. Không nắm được tự tính của các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra; không nắm được tự tính của các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra. Không nắm được tự tính của tất cả pháp hữu lậu; không nắm được tự tính của tất cả pháp vô lậu.
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, đối với tất cả các pháp đều sinh lòng tin hiểu sâu xa rằng chúng lấy "không có tự tính" làm tự tính. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy sau khi đã sinh lòng tin hiểu đối với điều như thế, liền có thể thực hành nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không (hai mươi cách quán "không", đã giải nghĩa ở trên).
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi thực hành như vậy thì đối với tất cả các pháp đều không chấp trước (bám víu, cố giữ). Nghĩa là: không chấp trước sắc; không chấp trước thọ, tưởng, hành, thức. Không chấp trước nhãn xứ; không chấp trước nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Không chấp trước sắc xứ; không chấp trước thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Không chấp trước nhãn giới; không chấp trước nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới. Không chấp trước sắc giới; không chấp trước thanh, hương, vị, xúc, pháp giới. Không chấp trước nhãn thức giới; không chấp trước nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới. Không chấp trước nhãn xúc; không chấp trước nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc. Không chấp trước các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra; không chấp trước các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra.
Không chấp trước địa giới; không chấp trước thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Không chấp trước nhân duyên; không chấp trước đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên. Không chấp trước vô minh; không chấp trước hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử cùng sầu, than, khổ, lo, buồn phiền. Không chấp trước Bố thí ba-la-mật-đa; không chấp trước Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không chấp trước nội không; không chấp trước ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không. Không chấp trước chân như; không chấp trước pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới.
Không chấp trước tứ niệm trụ; không chấp trước tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi. Không chấp trước Khổ thánh đế; không chấp trước Tập, Diệt, Đạo thánh đế. Không chấp trước tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền); không chấp trước tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn: từ, bi, hỷ, xả) và tứ vô sắc định (bốn tầng định của cõi Vô sắc). Không chấp trước bát giải thoát; không chấp trước bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ. Không chấp trước tất cả tam-ma-địa môn; không chấp trước tất cả đà-la-ni môn. Không chấp trước Không giải thoát môn; không chấp trước Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn. Không chấp trước ngũ nhãn; không chấp trước lục thần thông. Không chấp trước Phật thập lực; không chấp trước tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, thập bát Phật bất cộng pháp. Không chấp trước đại từ; không chấp trước đại bi, đại hỷ, đại xả.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm bảy mươi bảy.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười tám (?).
Tam tạng Pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu vua dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video