Phẩm "Phân biệt các tướng công đức" thuộc phần đầu (Sơ phân), thứ sáu mươi tám, phần hai.
Bấy giờ cụ thọ (tiếng tôn xưng bậc tu hành lâu năm, có đức hạnh) Thiện Hiện (tức tôn giả Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật) bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Những gì gọi là các pháp rất lạ lùng, hiếm có mà Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) có được khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt tính không của mọi sự vật, đưa người tu sang bờ giác ngộ) sâu xa, mà hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy rồi tu để tự giải thoát) và Độc giác (người tự mình giác ngộ vào lúc không có Phật ra đời) đều không có?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Hãy lắng nghe, lắng nghe cho kỹ! Hãy khéo suy nghĩ và ghi nhớ! Ta sẽ vì ông phân biệt giảng giải các pháp rất lạ lùng, hiếm có mà Bồ-tát Ma-ha-tát có được khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa.
Này Thiện Hiện! Khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong vô lượng công đức thuộc loại dị thục sinh (công đức tự nhiên có được như quả báo, do các nghiệp lành tu từ trước đã chín muồi), gồm: bố thí, tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn, chịu đựng), tinh tiến (siêng năng không lùi), tĩnh lự (thiền định, tâm lắng yên mà suy xét) và bát-nhã (trí tuệ) Ba-la-mật-đa (sáu hạnh tu đưa sang bờ giác ngộ); năm diệu thần thông (năm khả năng siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, thấy xa, nghe xa, biết tâm người khác, nhớ các đời trước); ba mươi bảy pháp bồ-đề phần (ba mươi bảy pháp tu giúp đạt đến giác ngộ); các pháp môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ mọi pháp không quên) và các pháp môn tam-ma-địa (định, trạng thái tâm chuyên chú vững vàng vào một đối tượng); bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi sắc, tức cõi trời có hình thể vi tế), bốn vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả rộng lớn không giới hạn đối với chúng sinh), bốn định vô sắc (bốn tầng định cao vượt hẳn khỏi hình sắc); bốn vô ngại giải (bốn loại trí hiểu biết và biện thuyết không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về lời biện luận); tám giải thoát (tám pháp định giúp thoát khỏi sự trói buộc), tám thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, vượt thắng các cảnh sắc), chín thứ đệ định (chín tầng định nhập lần lượt nối nhau không gián đoạn), mười biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, màu xanh... trùm khắp mọi nơi); các tam-ma-địa không, vô tướng, vô nguyện (ba loại định: quán mọi pháp là trống không, không có tướng mạo để nắm bắt, không có gì để mong cầu)... Với các công đức ấy, Bồ-tát đi đến các thế giới trong mười phương.
Nếu có những hữu tình (chúng sinh có tình thức) nên dùng bố thí để nhiếp ích (thu phục và làm lợi ích cho họ) thì dùng bố thí mà nhiếp ích họ. Nên dùng tịnh giới để nhiếp ích thì dùng tịnh giới mà nhiếp ích họ. Nên dùng an nhẫn để nhiếp ích thì dùng an nhẫn mà nhiếp ích họ. Nên dùng tinh tiến để nhiếp ích thì dùng tinh tiến mà nhiếp ích họ. Nên dùng tĩnh lự để nhiếp ích thì dùng tĩnh lự mà nhiếp ích họ. Nên dùng bát-nhã để nhiếp ích thì dùng bát-nhã mà nhiếp ích họ. Nên dùng sơ tĩnh lự (tầng thiền thứ nhất) để nhiếp ích thì dùng sơ tĩnh lự mà nhiếp ích họ. Nên dùng tĩnh lự thứ hai, thứ ba, thứ tư để nhiếp ích thì dùng tĩnh lự thứ hai, thứ ba, thứ tư mà nhiếp ích họ. Nên dùng định không vô biên xứ (tầng định vô sắc thứ nhất, tâm an trụ nơi hư không vô tận) để nhiếp ích thì dùng định không vô biên xứ mà nhiếp ích họ. Nên dùng các định thức vô biên xứ (tâm an trụ nơi thức vô tận), vô sở hữu xứ (tâm an trụ nơi không có gì cả), phi tưởng phi phi tưởng xứ (tầng định cao nhất, tâm vi tế đến mức không thể nói là có tưởng hay không có tưởng) để nhiếp ích thì dùng các định thức vô biên xứ, vô sở hữu xứ, phi tưởng phi phi tưởng xứ mà nhiếp ích họ. Nên dùng từ vô lượng (lòng thương ban vui rộng lớn vô hạn) để nhiếp ích thì dùng từ vô lượng mà nhiếp ích họ. Nên dùng bi vô lượng (lòng thương cứu khổ), hỷ vô lượng (lòng vui theo niềm vui của người), xả vô lượng (lòng bình đẳng buông xả) để nhiếp ích thì dùng bi, hỷ, xả vô lượng mà nhiếp ích họ. Nên dùng bốn niệm trụ (bốn phép an trú tâm quán sát thân, cảm thọ, tâm và các pháp) để nhiếp ích thì dùng bốn niệm trụ mà nhiếp ích họ. Nên dùng bốn chính đoạn (bốn sự nỗ lực chân chính dứt ác, sinh thiện), bốn thần túc (bốn nền tảng của định, đem lại năng lực tự tại như thần thông), năm căn (năm gốc rễ sinh ra điều lành: tin, siêng, nhớ, định, tuệ), năm lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh mà thành), bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), tám thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chân chính dẫn đến giải thoát) để nhiếp ích thì dùng bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi mà nhiếp ích họ. Nên dùng tam-ma-địa không để nhiếp ích thì dùng tam-ma-địa không mà nhiếp ích họ. Nên dùng tam-ma-địa vô tướng, vô nguyện để nhiếp ích thì dùng tam-ma-địa vô tướng, vô nguyện mà nhiếp ích họ. Nên dùng các pháp lành khác nhau để nhiếp ích thì dùng các pháp lành khác nhau ấy mà nhiếp ích họ."
Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, an trụ trong vô lượng công đức dị thục sinh như bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã Ba-la-mật-đa; năm diệu thần thông; ba mươi bảy pháp bồ-đề phần; các pháp môn đà-la-ni, các pháp môn tam-ma-địa; bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc; bốn vô ngại giải; tám giải thoát, tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ; tam-ma-địa không, vô tướng, vô nguyện..., rồi dùng bố thí v.v. để nhiếp ích hữu tình?"
Phật dạy: "Này Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa thì đem cho các hữu tình những vật họ cần: cần ăn cho ăn, cần uống cho uống, cần áo quần cho áo quần, cần xe cộ cho xe cộ, cần hương hoa cho hương hoa, cần cờ phướn, lọng che cho cờ phướn, lọng che, cần đồ ngồi đồ nằm cho đồ ngồi đồ nằm, cần chuỗi ngọc và các đồ trang sức cho chuỗi ngọc và các đồ trang sức, cần nhà cửa cho nhà cửa, cần đèn đuốc cho đèn đuốc, cần âm nhạc ca múa cho âm nhạc ca múa, cần thuốc men cho thuốc men. Hễ họ cần các vật dụng gì đều đem cho hết, khiến họ không thiếu thốn.
Như dâng các đồ cúng dường lên Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác (danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân như; Ứng là bậc đáng được cúng dường; Chính Đẳng Giác là bậc giác ngộ chân chính, trọn khắp), thì đem cho các vị Độc giác cũng như thế. Như cho Độc giác các đồ cúng dường, thì cho A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) cũng như thế. Như cho A-la-hán các đồ cúng dường, thì cho các bậc Bất hoàn (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi dục) cũng như thế. Như cho Bất hoàn các đồ cúng dường, thì cho các bậc Nhất lai (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi đời một lần) cũng như thế. Như cho Nhất lai các đồ cúng dường, thì cho các bậc Dự lưu (quả thánh thứ nhất, mới dự vào dòng thánh) cũng như thế. Như cho Dự lưu các đồ cúng dường, thì cho những người chính chí chính hành (những người đang tu đúng đắn, hướng đến chứng các quả thánh) (?) cũng như thế. Như cho người chính chí chính hành các đồ cúng dường, thì cho người giữ giới cũng như thế. Như cho người giữ giới các đồ cúng dường, thì cho người phạm giới cũng như thế. Như cho người phạm giới các đồ cúng dường, thì cho những người ngoại đạo (người theo các tôn giáo, học thuyết ngoài Phật pháp) cũng như thế. Như cho người ngoại đạo các đồ cúng dường, thì cho những người khác trong cõi người cũng như thế. Như cho người trong cõi người các đồ cúng dường, thì cho các loài phi nhân (các loài không phải người như quỷ thần, rồng, dạ-xoa...) cũng như thế. Như cho các loài phi nhân các đồ cúng dường, thì cho các loài bàng sinh (súc sinh, loài vật) cũng như thế.
Đối với các hữu tình, tâm Bồ-tát bình đẳng, không có ý phân biệt mà thực hành bố thí; trên từ chư Phật, dưới đến loài vật, hoàn toàn bình đẳng, không hề phân biệt. Vì sao vậy? Vì các Bồ-tát Ma-ha-tát thấu rõ tự tướng của các pháp và các hữu tình đều là không, hoàn toàn không sai khác; cho nên không có ý nghĩ khác biệt, không phân biệt gì mà thực hành bố thí. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, do không có ý nghĩ khác biệt, không phân biệt mà bố thí, nên sẽ được quả không khác biệt, không phân biệt, tức là được viên mãn nhất thiết tướng trí (trí tuệ của Phật biết rõ mọi tướng trạng sai biệt của tất cả các pháp) và vô lượng công đức khác của chư Phật.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thấy người đến xin mà khởi tâm thế này: "Nếu là Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác thì vì là phúc điền (ruộng phúc, tức bậc đáng cúng dường, gieo vào sẽ sinh nhiều phúc), ta nên dâng cho, cúng dường, cung kính; còn nếu là loài vật v.v. thì vì không phải phúc điền, ta không nên cho các vật cần dùng" — vị Bồ-tát Ma-ha-tát khởi tâm như vậy là không đúng phép của Bồ-tát. Vì sao? Này Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát phát tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật), cầu đến vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của Phật), thì phải làm sạch tâm mình trước, ruộng phúc mới sạch. Thấy những người đến xin, không nên nghĩ rằng: "Hữu tình như thế này ta nên bố thí để làm lợi ích; hữu tình như thế kia ta không nên bố thí, không làm lợi ích", vì như vậy là trái với tâm bồ-đề mình đã phát ban đầu. Bởi các Bồ-tát khi phát tâm bồ-đề đã nguyện rằng: "Ta vì các hữu tình sẽ làm chỗ nương tựa, làm bãi cồn (chỗ đứng chân giữa dòng nước), làm nhà cửa, làm nơi cứu giúp che chở."
Thấy những người đến xin, nên nghĩ rằng: "Những hữu tình này nghèo khổ, côi cút không nơi nương tựa, ta sẽ dùng bố thí mà nhiếp ích họ." Nhờ duyên ấy, họ cũng có thể đem của bố thí lại cho người khác, ít ham muốn, biết đủ, lìa giết hại sinh mạng, lìa lấy của không được cho, lìa tà dâm, lìa nói dối, lìa nói lời chia rẽ, lìa nói lời thô ác, lìa nói lời thêu dệt vô ích, cũng lìa tham lam, giận dữ và tà kiến (thấy biết sai lầm). Do nhân duyên ấy, họ được sinh vào dòng lớn Sát-đế-lợi (dòng vua chúa, võ tướng ở Ấn Độ xưa), hoặc dòng lớn Bà-la-môn (dòng tu sĩ, giáo sĩ), hoặc dòng lớn trưởng giả (người giàu có, có đức vọng), hoặc dòng lớn cư sĩ (người tại gia giàu có), hoặc sinh vào một nơi giàu sang nào khác, của cải dồi dào, tu các nghiệp lành. Hoặc nhờ nhân duyên được nhiếp ích bằng bố thí ấy, dần dần nương theo tam thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Độc giác và Bồ-tát) mà được cứu độ giải thoát, tức là đi vào cảnh giới vô dư y bát-niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, khi không còn thân xác làm chỗ nương, hoàn toàn chấm dứt sinh tử) của ba thừa: Thanh văn, Độc giác và Vô thượng thừa (thừa cao nhất, đưa đến thành Phật).
Lại nữa, này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có kẻ thù oán, hoặc có các hữu tình đến chỗ mình, vì muốn hãm hại, hoặc vì thiếu thốn mà đến đòi xin, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy trọn không khởi tâm phân biệt khác nhau rằng: "Người này nên cho, người kia không nên cho", mà chỉ luôn khởi tâm bình đẳng, hễ đòi xin gì đều cho tất cả. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy cầu đến vô thượng chính đẳng bồ-đề là để làm lợi ích, an vui cho khắp các hữu tình. Nếu khởi tâm phân biệt khác nhau rằng: "Người này nên cho, người kia không nên cho", thì sẽ bị Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác cùng các Bồ-tát, Độc giác, Thanh văn, trời, người trong thế gian, A-tố-lạc (A-tu-la, loài thần có phúc lớn nhưng hay giận dữ, gây chiến với chư thiên)... cùng quở trách rằng: "Ai bắt ông phát tâm bồ-đề, thề làm lợi ích, an vui cho khắp các loài hữu tình, người không chỗ nương thì làm chỗ nương cho họ, người không ai cứu giúp thì cứu giúp cho họ, người không nhà cửa thì làm nhà cửa cho họ, người không bãi cồn thì làm bãi cồn cho họ, mà nay lại chọn lựa phân biệt, có người cho có người không cho?"
Lại nữa, này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, có người hay loài phi nhân đến chỗ mình xin các phần thân thể, tay chân, khớp xương, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không khởi hai lòng: cho hay không cho, mà chỉ nghĩ rằng: "Họ xin gì đều nên cho hết." Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy luôn nghĩ rằng: "Ta vì làm lợi ích, an vui cho các hữu tình mà nhận thân này. Ai đến xin thì nhất định phải cho, không nên không cho." Cho nên thấy người đến xin liền khởi tâm này: "Thân này của ta vốn là nhận lấy vì người khác. Họ không đến lấy ta còn nên tự đem đến cho, huống chi họ đến xin mà lại không cho." Nghĩ như vậy rồi, vui mừng hớn hở, tự cắt các phần thân thể mà trao cho họ, lại tự mừng rằng: "Nay ta được lợi lớn." Này Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa nên học như vậy.
Lại nữa, này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thấy có người đến xin, liền nghĩ rằng: "Nay trong việc này, ai là người cho, ai là người nhận? Vật đem cho là gì? Do đâu mà cho? Vì gì mà cho? Cho như thế nào? Tự tính của các pháp đều không thể nắm bắt được." Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều rốt ráo là không; trong pháp không thì không có cho, không có lấy. Này Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa nên học như vậy: các pháp đều không. Tức là: hoặc không do nội không (các căn bên trong như mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý đều không); hoặc không do ngoại không (các cảnh bên ngoài như hình sắc, âm thanh... đều không); hoặc không do nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không); hoặc không do không không (chính cái "không" cũng là không); hoặc không do đại không (mười phương rộng lớn cũng là không); hoặc không do thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, Niết-bàn cũng là không); hoặc không do hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo tác là không); hoặc không do vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không); hoặc không do tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không); hoặc không do vô tế không (không có khởi đầu, không có kết thúc, đều là không); hoặc không do tán không (các pháp vốn do kết hợp mà thành, khi phân tán ra thì không còn gì); hoặc không do vô biến dị không (cái không hề biến đổi cũng là không); hoặc không do bản tính không (bản tính của các pháp vốn là không); hoặc không do tự tướng không (tướng riêng của từng pháp là không); hoặc không do cộng tướng không (tướng chung của các pháp như vô thường, khổ... cũng là không); hoặc không do nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không); hoặc không do bất khả đắc không (không thể nắm bắt được nên là không); hoặc không do vô tính không (không có tự tính nên là không); hoặc không do tự tính không (tự tính của các pháp vốn là không); hoặc không do vô tính tự tính không (cả cái không có tự tính lẫn cái tự tính đều là không).
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trụ trong cái không này mà thực hành bố thí luôn luôn không gián đoạn, làm viên mãn bố thí Ba-la-mật-đa. Do bố thí Ba-la-mật-đa đã được viên mãn, nên khi bị người khác cắt xẻo các vật trong thân ngoài thân, tâm không hề có sự giận hờn hay phân biệt, mà chỉ nghĩ rằng: "Hữu tình và các pháp, tất cả đều không. Ai cắt xẻo ta? Ai bị cắt xẻo? Ai lại là người quán cái không?"
Lại nữa, này Thiện Hiện! Ta dùng Phật nhãn (con mắt của Phật, thấy biết suốt mọi sự) nhìn khắp vô lượng thế giới nhiều như số cát sông Hằng (chỉ số nhiều vô kể) trong mười phương, thấy các Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm lợi ích, an vui cho các loài hữu tình nên cố ý phát nguyện vào đại địa ngục. Vào rồi, khởi ba loại thị đạo (ba cách chỉ bày, dẫn dắt chúng sinh). Ba loại là gì? Một là thần biến thị đạo (dẫn dắt bằng phép thần thông biến hóa); hai là ký thuyết thị đạo (dẫn dắt bằng cách nói ra điều người khác đang nghĩ trong tâm); ba là giáo giới thị đạo (dẫn dắt bằng lời dạy bảo, răn nhắc). Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy dùng thần biến thị đạo để dẹp tan các thứ hình cụ gây khổ trong địa ngục như nước sôi, lửa, dao...; dùng ký thuyết thị đạo để nói ra điều trong tâm các hữu tình ấy đang nghĩ mà thuyết pháp cho họ; dùng giáo giới thị đạo, khởi lòng đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả đối với họ mà thuyết pháp cho họ, khiến các loài hữu tình trong địa ngục ấy sinh lòng tin trong sạch đối với Bồ-tát. Do nhân duyên ấy, họ ra khỏi địa ngục, được sinh lên cõi trời hoặc sinh vào cõi người, dần dần nương theo ba thừa mà đi đến tận cùng của khổ (chấm dứt hoàn toàn khổ đau).
Lại nữa, này Thiện Hiện! Ta dùng Phật nhãn nhìn khắp vô lượng thế giới nhiều như số cát sông Hằng trong mười phương, thấy các Bồ-tát Ma-ha-tát phụng sự, cúng dường chư Phật Thế Tôn. Khi phụng sự, cúng dường chư Phật Thế Tôn, vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy hết lòng vui mừng chứ không phải không vui mừng, hết lòng yêu thích chứ không phải không yêu thích, hết lòng cung kính chứ không phải không cung kính. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với chính pháp do chư Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác giảng dạy thì cung kính lắng nghe, ghi nhận gìn giữ, đọc tụng, cho đến khi đạt vô thượng chính đẳng bồ-đề trọn không quên mất. Tùy theo pháp đã nghe, có thể giảng giải cho các hữu tình không sai lệch, khiến họ được lợi ích, an vui thù thắng; cho đến khi đạt vô thượng chính đẳng bồ-đề, luôn không lười biếng, bỏ bê.
Lại nữa, này Thiện Hiện! Ta dùng Phật nhãn nhìn khắp vô lượng thế giới nhiều như số cát sông Hằng trong mười phương, thấy các Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm lợi ích cho các hữu tình trong loài bàng sinh mà tự bỏ thân mạng. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thấy các loài vật bị cơn đói như lửa thiêu đốt, muốn ăn thịt lẫn nhau, liền khởi lòng thương xót, tự cắt các phần thân thể, chặt các khớp xương, ném rải ra mười phương, mặc cho chúng ăn. Các loài vật được ăn thân thịt của Bồ-tát này đều đối với Bồ-tát khởi lòng yêu kính và hổ thẹn sâu sắc. Do nhân duyên ấy, chúng thoát khỏi loài vật, được sinh lên cõi trời hoặc sinh vào cõi người, gặp được Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác, nghe giảng chính pháp, tu hành đúng như lý, dần dần nương theo ba thừa mà được cứu độ giải thoát, tức là tùy theo chỗ chứng mà đi vào cảnh giới vô dư y bát-niết-bàn của ba thừa: Thanh văn, Độc giác và Vô thượng thừa. Như vậy, này Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát có thể vì thế gian làm những việc khó làm, đem lại nhiều lợi ích; tức là vì làm lợi ích, an vui cho các hữu tình mà tự mình phát tâm vô thượng chính đẳng giác, cũng khiến người khác phát tâm nhàm chán lìa bỏ sinh tử, cầu bồ-đề; tự mình thực hành các hạnh chân chính đúng như thật, cũng khiến người khác thực hành, dần dần đi vào cảnh giới bát-niết-bàn của ba thừa.
Lại nữa, này Thiện Hiện! Ta dùng Phật nhãn nhìn khắp vô lượng thế giới nhiều như số cát sông Hằng trong mười phương, thấy các Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm lợi ích cho các loài hữu tình trong cõi ngạ quỷ (quỷ đói) nên cố ý phát nguyện đến cõi ấy, dùng phương tiện dứt trừ các nỗi khổ đói khát v.v. Các ngạ quỷ ấy sau khi các nỗi khổ đã dứt, đối với Bồ-tát này khởi lòng yêu kính và hổ thẹn sâu sắc. Nhờ căn lành ấy, họ thoát khỏi loài ngạ quỷ, được sinh lên cõi trời hoặc sinh vào cõi người, thường gặp Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác, cung kính cúng dường, nghe tiếng chính pháp, lần lượt tu hành các hạnh chân chính của ba thừa, cho đến được vào cảnh giới vô dư y bát-niết-bàn của ba thừa. Như vậy, này Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các loài hữu tình, an trụ trong lòng đại bi, khởi vô biên phương tiện thiện xảo (cách thức khéo léo, linh hoạt để dẫn dắt chúng sinh), cứu vớt họ, khiến họ vào Niết-bàn của ba thừa, được an vui rốt ráo.
Lại nữa, này Thiện Hiện! Ta dùng Phật nhãn nhìn khắp vô lượng thế giới nhiều như số cát sông Hằng trong mười phương, thấy các Bồ-tát Ma-ha-tát hoặc vì chư thiên cõi Tứ Đại Vương Chúng (cõi trời của bốn vị Thiên vương hộ trì bốn phương, tầng thấp nhất trong sáu tầng trời cõi dục) mà giảng nói chính pháp; hoặc vì chư thiên cõi Tam Thập Tam (cõi trời Đao-lợi, nơi ở của ba mươi ba vị trời, đứng đầu là Đế Thích) mà giảng nói chính pháp; hoặc vì chư thiên cõi Dạ-ma (tầng trời thứ ba cõi dục) mà giảng nói chính pháp; hoặc vì chư thiên cõi Đổ-sử-đa (tức trời Đâu-suất, tầng trời thứ tư cõi dục) mà giảng nói chính pháp; hoặc vì chư thiên cõi Lạc Biến Hóa (tầng trời thứ năm, chư thiên tự biến hóa ra cảnh vui mà hưởng) mà giảng nói chính pháp; hoặc vì chư thiên cõi Tha Hóa Tự Tại (tầng trời cao nhất cõi dục, hưởng tự tại các cảnh vui do người khác biến hóa ra) mà giảng nói chính pháp. Các chúng trời ấy nghe chính pháp nơi Bồ-tát rồi, dần dần nương theo ba thừa siêng tu các hạnh chân chính, tùy theo căn cơ mà đi vào cảnh giới vô dư y bát-niết-bàn của ba thừa.
Này Thiện Hiện! Trong các chúng trời ấy có những vị thiên tử (vị trời nam) đắm say năm thứ dục lạc tuyệt diệu trên cõi trời (vui thích về hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị ngon, xúc chạm) và các cung điện bằng nhiều thứ báu nơi mình cư ngụ. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy liền hiện ra lửa cháy, thiêu cung điện của họ, khiến họ sinh lòng nhàm chán, sợ hãi, nhân đó thuyết pháp, nói rằng: "Này các thiên tử! Hãy xét kỹ rằng các hành (mọi sự vật do nhân duyên tạo thành) đều vô thường, khổ, không, không phải là ta, không thể tin cậy được. Người có trí nào lại vui thích đắm say nơi đó?" Khi ấy các thiên tử nghe tiếng pháp này, đều đối với năm dục sinh lòng nhàm chán lìa bỏ sâu sắc, tự quán thân mạng mình là giả dối, vô thường, giống như cây chuối (thân rỗng không lõi), như ánh chớp, như ánh nắng dợn sóng (ảo ảnh hơi nóng giữa trưa); quán các cung điện ví như ngục tù. Quán như vậy rồi, dần dần nương theo ba thừa siêng tu các hạnh chân chính mà chứng diệt độ (Niết-bàn, dứt sạch sinh tử).
Lại nữa, này Thiện Hiện! Ta dùng Phật nhãn thanh tịnh không ngăn ngại nhìn khắp vô lượng thế giới nhiều như số cát sông Hằng trong mười phương, thấy các Bồ-tát Ma-ha-tát thấy các vị Phạm thiên (các vị trời ở cõi sắc, tầng thiền thứ nhất) chấp vào các kiến giải sai lầm, liền dùng phương tiện giáo hóa dẫn dắt, khiến họ xa lìa, bảo rằng: "Thưa các vị thiên tiên (tiếng tôn xưng các vị trời)! Vì sao các vị đối với tất cả các pháp vốn là không, không có tướng, hư dối không thật, lại khởi lên những kiến giải sai lầm như thế? Hãy mau bỏ đi, tin nhận chính pháp, để các vị được cam lộ vô thượng (nước ngọt bất tử cao nhất, ví cho Niết-bàn)." Như vậy, này Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong lòng đại bi, vì các hữu tình mà giảng nói chính pháp. Này Thiện Hiện! Đó là những pháp rất lạ lùng, hiếm có của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, này Thiện Hiện! Ta dùng Phật nhãn nhìn khắp vô lượng thế giới nhiều như số cát sông Hằng trong mười phương, thấy các Bồ-tát Ma-ha-tát dùng bốn nhiếp sự (bốn cách thu phục, gắn bó chúng sinh) để thu phục các hữu tình. Bốn cách ấy là gì? Một là bố thí; hai là ái ngữ (nói lời dịu dàng, thân ái); ba là lợi hành (làm việc đem lại lợi ích cho người); bốn là đồng sự (cùng làm việc, cùng chung hoàn cảnh với người để dẫn dắt họ).
Này Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát dùng bố thí để thu phục các hữu tình? Này Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát dùng hai loại bố thí để thu phục các hữu tình. Hai loại ấy là gì? Một là tài thí (cho của cải); hai là pháp thí (cho giáo pháp). Này Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát dùng tài thí để thu phục các hữu tình? Này Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, có thể đem các thứ vàng, bạc, ngọc trai, ngọc mạt-ni (ngọc như ý), san hô, ngọc phệ-lưu-ly (lưu ly, đá quý màu xanh biếc), ngọc pha-chi-ca (pha lê), vỏ ốc quý, ngọc bích, ngọc đế thanh (ngọc xanh thẫm), ngọc đại thanh (ngọc xanh lớn), ngọc thạch tạng (?), ngọc xử tạng (?), ngọc hồng liên (ngọc màu sen đỏ), vàng ròng và bạc (?)... đem cho các hữu tình. Hoặc đem các thứ áo quần, đồ ăn uống, cung điện, lầu gác, nhà cửa, đồ nằm, xe cộ, hương hoa, đèn đuốc, âm nhạc ca múa, cờ báu, phướn, lọng và chuỗi ngọc v.v. cho các hữu tình. Hoặc đem vợ, thiếp, con trai, con gái, đầy tớ và người hầu cận cho các hữu tình. Hoặc đem các loài vật như voi, ngựa, bò, dê, lừa v.v. cho các hữu tình. Hoặc đem các thứ của cải, kho tàng, thành ấp, làng xóm và cả ngôi vua v.v. cho các hữu tình. Hoặc đem các phần thân thể, tay chân, khớp xương, đầu, mắt, tủy, não cho các hữu tình.
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đặt các thứ vật ở ngã tư đường, lên trên đài cao mà rao rằng: "Tất cả hữu tình ai có cần gì, cứ tùy ý đến lấy, chớ ngại ngần e sợ, hãy như lấy vật của chính mình, đừng nghĩ khác." Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy cho các hữu tình những vật họ cần rồi, lại khuyên họ quy y Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng). Hoặc khuyên họ thọ trì năm giới cận sự (năm giới của người tu tại gia, gọi là cận sự vì gần gũi phụng sự Tam bảo). Hoặc khuyên họ thọ trì tám giới cận trụ (tám giới người tại gia giữ trong một ngày một đêm, sống gần như người xuất gia). Hoặc khuyên họ thọ trì mười thiện nghiệp đạo (mười đường nghiệp lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói chia rẽ, không nói thô ác, không nói thêu dệt, không tham, không giận, không tà kiến). Hoặc khuyên tu sơ tĩnh lự. Hoặc khuyên tu tĩnh lự thứ hai, thứ ba, thứ tư. Hoặc khuyên tu từ vô lượng. Hoặc khuyên tu bi, hỷ, xả vô lượng. Hoặc khuyên tu định không vô biên xứ. Hoặc khuyên tu các định thức vô biên xứ, vô sở hữu xứ, phi tưởng phi phi tưởng xứ. Hoặc khuyên tu Phật tùy niệm (luôn nhớ nghĩ đến công đức của Phật). Hoặc khuyên tu Pháp tùy niệm (nhớ nghĩ đến giáo pháp), Tăng tùy niệm (nhớ nghĩ đến đoàn thể tăng chúng), Giới tùy niệm (nhớ nghĩ đến giới đã giữ), Xả tùy niệm (nhớ nghĩ đến việc bố thí, buông xả), Thiên tùy niệm (nhớ nghĩ đến chư thiên và nhân lành sinh lên cõi trời). Hoặc khuyên tu bất tịnh quán (quán thân là nhơ nhớp để dứt lòng tham đắm). Hoặc khuyên tu trì tức niệm (chú tâm theo dõi hơi thở ra vào). Hoặc khuyên tu tưởng vô thường. Hoặc khuyên tu tưởng vô thường là khổ, tưởng khổ là vô ngã, tưởng bất tịnh, tưởng nhàm chán thức ăn, tưởng tất cả thế gian không có gì đáng vui, tưởng về cái chết, tưởng đoạn trừ, tưởng xa lìa, tưởng diệt tận.
Hoặc khuyên tu bốn niệm trụ. Hoặc khuyên tu bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi. Hoặc khuyên tu tam-ma-địa không. Hoặc khuyên tu tam-ma-địa vô tướng, vô nguyện. Hoặc khuyên tu giải thoát môn không (cửa giải thoát do quán tính không). Hoặc khuyên tu giải thoát môn vô tướng, vô nguyện. Hoặc khuyên tu tám giải thoát. Hoặc khuyên tu tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ. Hoặc khuyên tu bố thí Ba-la-mật-đa. Hoặc khuyên tu tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã, phương tiện thiện xảo, nguyện (lời nguyện lớn), lực (sức mạnh tu tập), trí (trí biết rõ các pháp) Ba-la-mật-đa. Hoặc khuyên an trụ nơi khổ thánh đế (chân lý về sự khổ). Hoặc khuyên an trụ nơi tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự diệt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường diệt khổ). Hoặc khuyên an trụ nơi nội không. Hoặc khuyên an trụ nơi ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không.
Hoặc khuyên an trụ nơi chân như (bản chất chân thật, như như không đổi của mọi pháp). Hoặc khuyên an trụ nơi pháp giới (cảnh giới bản thể của các pháp), pháp tính (bản tính của các pháp), bất hư vọng tính (tính không hư dối), bất biến dị tính (tính không biến đổi), bình đẳng tính (tính bình đẳng như nhau), ly sinh tính (tính lìa sinh khởi), pháp định (sự an định của pháp), pháp trụ (sự thường trụ của pháp), thực tế (bờ mé chân thật), hư không giới (cảnh giới như hư không), bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn). Hoặc khuyên tu tất cả các pháp môn đà-la-ni. Hoặc khuyên tu tất cả các pháp môn tam-ma-địa. Hoặc khuyên tu Cực hỷ địa (tầng bậc thứ nhất trong mười địa, tức mười tầng tu chứng của Bồ-tát: vui mừng tột bậc). Hoặc khuyên tu Ly cấu địa (lìa nhơ), Phát quang địa (phát ra ánh sáng trí tuệ), Diệm tuệ địa (trí tuệ rực cháy như lửa), Cực nan thắng địa (rất khó vượt qua), Hiện tiền địa (trí tuệ hiện ra trước mắt), Viễn hành địa (đi xa), Bất động địa (không lay động), Thiện tuệ địa (trí tuệ khéo léo), Pháp vân địa (giáo pháp như mây trùm khắp). Hoặc khuyên tu năm nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật). Hoặc khuyên tu sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa, thấy xa, nghe xa, biết tâm người, nhớ đời trước, dứt sạch phiền não). Hoặc khuyên tu mười lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật). Hoặc khuyên tu bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), bốn vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám công đức riêng của Phật, không chung với hàng khác). Hoặc khuyên tu đại từ. Hoặc khuyên tu đại bi, đại hỷ, đại xả. Hoặc khuyên tu pháp vô vong thất (pháp không bao giờ quên mất). Hoặc khuyên tu hằng trụ xả tính (tính luôn giữ tâm buông xả, bình thản). Hoặc khuyên tu nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp đều không). Hoặc khuyên tu đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí. Hoặc khuyên tu ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai tướng tốt nơi thân của bậc đại nhân như Phật). Hoặc khuyên tu tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ kèm theo các tướng tốt). Hoặc khuyên tu quả Dự lưu. Hoặc khuyên tu quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán và bồ-đề của Độc giác. Hoặc khuyên tu tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Hoặc khuyên tu vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật.
Như vậy, này Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa với phương tiện thiện xảo, sau khi tài thí cho các hữu tình, lại khéo đặt để các loài hữu tình an trụ trong pháp an ổn vô thượng, cho đến khiến họ đạt được nhất thiết trí trí (trí tuệ trọn vẹn của Phật, biết hết thảy mọi pháp). Này Thiện Hiện! Đó là pháp rất lạ lùng, hiếm có của Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa.
Này Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, có thể dùng pháp thí để thu phục các hữu tình? Này Thiện Hiện! Pháp thí của Bồ-tát Ma-ha-tát có hai loại. Hai loại ấy là gì? Một là pháp thí thế gian; hai là pháp thí xuất thế gian (vượt ra khỏi thế gian). Này Thiện Hiện! Thế nào gọi là pháp thí thế gian của Bồ-tát Ma-ha-tát? Này Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, vì các hữu tình mà giảng nói, chỉ bày, phân tích, làm sáng tỏ các pháp thế gian, tức là: bất tịnh quán, hoặc trì tức niệm, hoặc bốn tĩnh lự, hoặc bốn phạm trụ (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả, là chỗ an trú của chư Phạm thiên), hoặc bốn định vô sắc, hoặc các pháp thế gian khác chung với hàng dị sinh (phàm phu, người chưa chứng quả thánh). Như vậy gọi là pháp thí thế gian. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy làm pháp thí thế gian rồi, dùng đủ mọi phương tiện giáo hóa dẫn dắt hữu tình, khiến họ xa lìa các pháp thế gian; dùng đủ mọi phương tiện giáo hóa dẫn dắt hữu tình, khiến họ an trụ trong thánh pháp và quả của thánh pháp.
Này Thiện Hiện! Thế nào là thánh pháp và quả của thánh pháp? Này Thiện Hiện! Thánh pháp là: bốn niệm trụ, bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi; giải thoát môn không, vô tướng, vô nguyện; bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã Ba-la-mật-đa; tám giải thoát, chín thứ đệ định; các pháp môn đà-la-ni, các pháp môn tam-ma-địa; mười địa của Bồ-tát; năm nhãn, sáu thần thông; mười lực của Như Lai, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật; pháp vô vong thất, hằng trụ xả tính; nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí... và các pháp vô lậu (pháp trong sạch, không còn dính mắc phiền não). Này Thiện Hiện! Quả của thánh pháp là: quả Dự lưu, quả Nhất lai, quả Bất hoàn, quả A-la-hán, bồ-đề của Độc giác, vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật.
Lại nữa, này Thiện Hiện! Thánh pháp của Bồ-tát Ma-ha-tát là: trí về quả Dự lưu, trí về quả Nhất lai, trí về quả Bất hoàn, trí về quả A-la-hán, trí về bồ-đề của Độc giác, trí về vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật; trí về bốn niệm trụ; trí về bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi; trí về giải thoát môn không; trí về giải thoát môn vô tướng, vô nguyện; trí về bốn tĩnh lự; trí về bốn vô lượng, bốn định vô sắc; trí về tám giải thoát; trí về tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ; trí về bố thí Ba-la-mật-đa; trí về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã Ba-la-mật-đa; trí về tất cả các pháp môn đà-la-ni; trí về tất cả các pháp môn tam-ma-địa; trí về khổ thánh đế; trí về tập, diệt, đạo thánh đế; trí về nội không; trí về ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không; trí về chân như; trí về pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới; trí về mười địa của Bồ-tát; trí về năm nhãn, sáu thần thông; trí về mười lực của Như Lai; trí về bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật; trí về pháp vô vong thất; trí về hằng trụ xả tính; nhất thiết trí trí; trí về đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; cùng trí về tất cả các pháp thế gian và xuất thế gian khác, trí về pháp hữu lậu (còn dính phiền não) và vô lậu, trí về pháp hữu vi (do nhân duyên tạo tác) và vô vi (không do tạo tác). Đó gọi là thánh pháp. Quả của thánh pháp là: dứt hẳn mọi sự nối tiếp của phiền não và tập khí (thói quen, dấu vết vi tế còn sót lại của phiền não). Đó gọi là quả của thánh pháp."
Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát cũng có thể đạt được nhất thiết tướng trí sao?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện! Đúng vậy, đúng vậy. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng có thể đạt được nhất thiết tướng trí." Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát cũng có thể đạt được nhất thiết tướng trí, thì có gì khác với chư Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát gọi là đang dần đạt được nhất thiết tướng trí; còn tất cả Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác gọi là đã đạt được nhất thiết tướng trí. Vì sao vậy? Không phải tâm của các Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm của chư Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác khác hẳn nhau. Tức là chúng Bồ-tát Ma-ha-tát cùng với chư Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều an trụ nơi tính không sai biệt của các pháp; khi còn đang tìm cầu sự biết chân chính, trọn khắp đối với tướng các pháp thì gọi là chúng Bồ-tát Ma-ha-tát; còn nếu đã đến chỗ rốt ráo thì gọi là Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác. Đối với tự tướng và cộng tướng của tất cả các pháp đều soi rõ không còn tối tăm, thanh tịnh đầy đủ: khi còn ở nhân vị (giai đoạn đang tu, làm nhân) thì gọi là chúng Bồ-tát Ma-ha-tát; nếu đã đến quả vị (giai đoạn đã thành tựu kết quả) thì gọi là Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác. Cho nên Bồ-tát Ma-ha-tát với chư Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác tuy đều gọi là đạt được nhất thiết tướng trí nhưng vẫn có sự khác biệt.
Này Thiện Hiện! Đó gọi là pháp thí thế gian của Bồ-tát Ma-ha-tát. Các Bồ-tát Ma-ha-tát nhân nương vào pháp thí thế gian như vậy lại có thể thực hành pháp thí xuất thế gian. Tức là các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa với phương tiện thiện xảo, trước dạy cho hữu tình các pháp lành thế gian, sau khiến họ xa lìa các pháp lành thế gian, an trụ trong thánh pháp vô lậu xuất thế gian, cho đến khiến họ đạt được nhất thiết trí trí.
Này Thiện Hiện! Những gì gọi là thánh pháp xuất thế gian? Các Bồ-tát Ma-ha-tát vì các hữu tình mà giảng nói, chỉ bày, phân tích, làm sáng tỏ (các pháp ấy), gọi là pháp thí. Này Thiện Hiện! Tất cả các pháp lành không chung với hàng dị sinh, nếu tu tập đúng đắn thì khiến các hữu tình vượt ra khỏi thế gian, an ổn mà trụ, nên gọi là xuất thế. Đó là: bốn niệm trụ, bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi; ba giải thoát môn; tám giải thoát; chín thứ đệ định; trí về bốn thánh đế; trí về các Ba-la-mật-đa và các pháp không v.v.; mười địa của Bồ-tát; năm nhãn, sáu thần thông; mười lực của Như Lai, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả; ba mươi hai tướng đại sĩ; tám mươi vẻ đẹp phụ; tất cả các pháp môn đà-la-ni, tất cả các pháp môn tam-ma-địa. Tất cả các pháp lành vô lậu như thế đều gọi là thánh pháp xuất thế gian.
Này Thiện Hiện! Thế nào gọi là bốn niệm trụ? Này Thiện Hiện! Đó là: đối với thân bên trong (thân mình), an trụ trong phép quán theo dõi thân; đối với thân bên ngoài (thân người khác), an trụ trong phép quán theo dõi thân; đối với thân cả trong lẫn ngoài, an trụ trong phép quán theo dõi thân; đầy đủ chính cần (siêng năng đúng đắn), chính tri (hiểu biết rõ ràng), chính niệm (nhớ giữ tỉnh giác), dẹp trừ tham muốn và ưu sầu ở đời; an trụ trong phép quán sự sinh khởi của thân, an trụ trong phép quán sự hoại diệt của thân. Do đối với thân an trụ trong phép quán theo dõi thân, an trụ trong phép quán sự sinh khởi của thân, an trụ trong phép quán sự hoại diệt của thân, nên không còn chỗ nương tựa, đối với các thế gian không còn chấp giữ gì. Đó là niệm trụ thứ nhất. Đối với cảm thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ) bên trong, an trụ trong phép quán theo dõi cảm thọ; đối với cảm thọ bên ngoài, an trụ trong phép quán theo dõi cảm thọ; đối với cảm thọ cả trong lẫn ngoài, an trụ trong phép quán theo dõi cảm thọ; đầy đủ chính cần, chính tri, chính niệm, dẹp trừ tham muốn và ưu sầu ở đời; an trụ trong phép quán sự sinh khởi của cảm thọ, an trụ trong phép quán sự hoại diệt của cảm thọ. Do đối với cảm thọ an trụ trong phép quán theo dõi cảm thọ, an trụ trong phép quán sự sinh khởi của cảm thọ, an trụ trong phép quán sự hoại diệt của cảm thọ, nên không còn chỗ nương tựa, đối với các thế gian không còn chấp giữ gì. Đó là niệm trụ thứ hai. Đối với tâm bên trong, an trụ trong phép quán theo dõi tâm; đối với tâm bên ngoài, an trụ trong phép quán theo dõi tâm; đối với tâm cả trong lẫn ngoài, an trụ trong phép quán theo dõi tâm; đầy đủ chính cần, chính tri, chính niệm, dẹp trừ tham muốn và ưu sầu ở đời; an trụ trong phép quán sự sinh khởi của tâm, an trụ trong phép quán sự hoại diệt của tâm. Do đối với tâm an trụ trong phép quán theo dõi tâm, an trụ trong phép quán sự sinh khởi của tâm, an trụ trong phép quán sự hoại diệt của tâm, nên không còn chỗ nương tựa, đối với các thế gian không còn chấp giữ gì. Đó là niệm trụ thứ ba. Đối với các pháp bên trong, an trụ trong phép quán theo dõi pháp; đối với các pháp bên ngoài, an trụ trong phép quán theo dõi pháp; đối với các pháp cả trong lẫn ngoài, an trụ trong phép quán theo dõi pháp; đầy đủ chính cần, chính tri, chính niệm, dẹp trừ tham muốn và ưu sầu ở đời; an trụ trong phép quán sự sinh khởi của pháp, an trụ trong phép quán sự hoại diệt của pháp. Do đối với pháp an trụ trong phép quán theo dõi pháp, an trụ trong phép quán sự sinh khởi của pháp, an trụ trong phép quán sự hoại diệt của pháp, nên không còn chỗ nương tựa, đối với các thế gian không còn chấp giữ gì. Đó là niệm trụ thứ tư. Này Thiện Hiện! Đó gọi là bốn niệm trụ.
Này Thiện Hiện! Thế nào gọi là bốn chính đoạn? Này Thiện Hiện! Để khiến các pháp ác, bất thiện chưa sinh thì không sinh, nên khởi ý muốn, phát sự siêng năng tinh tiến, thúc giục tâm, giữ vững tâm. Đó là thứ nhất. Để khiến các pháp ác, bất thiện đã sinh thì đoạn trừ, nên khởi ý muốn, phát sự siêng năng tinh tiến, thúc giục tâm, giữ vững tâm. Đó là thứ hai. Để khiến các pháp lành chưa sinh thì sinh ra, nên khởi ý muốn, phát sự siêng năng tinh tiến, thúc giục tâm, giữ vững tâm. Đó là thứ ba. Để khiến các pháp lành đã sinh được bền vững, không quên mất, tu tập đầy đủ, tăng thêm gấp bội, rộng lớn, dùng trí mà chứng nghiệm, nên khởi ý muốn, phát sự siêng năng tinh tiến, thúc giục tâm, giữ vững tâm. Đó là thứ tư. Này Thiện Hiện! Đó gọi là bốn chính đoạn.
Này Thiện Hiện! Thế nào gọi là bốn thần túc? Này Thiện Hiện! Định do ý muốn (lòng mong muốn tha thiết làm chủ mà đạt định), thành tựu hạnh đoạn trừ (sự nỗ lực dứt trừ điều ác), tu tập thần túc, nương vào sự nhàm chán, nương vào sự xa lìa, nương vào sự diệt tận, hướng về sự buông xả. Đó là thứ nhất. Định do siêng năng, thành tựu hạnh đoạn trừ, tu tập thần túc, nương vào sự nhàm chán, nương vào sự xa lìa, nương vào sự diệt tận, hướng về sự buông xả. Đó là thứ hai. Định do tâm (tâm chuyên nhất), thành tựu hạnh đoạn trừ, tu tập thần túc, nương vào sự nhàm chán, nương vào sự xa lìa, nương vào sự diệt tận, hướng về sự buông xả. Đó là thứ ba. Định do quán xét, thành tựu hạnh đoạn trừ, tu tập thần túc, nương vào sự nhàm chán, nương vào sự xa lìa, nương vào sự diệt tận, hướng về sự buông xả. Đó là thứ tư. Này Thiện Hiện! Đó gọi là bốn thần túc.
Này Thiện Hiện! Thế nào gọi là năm căn? Này Thiện Hiện! Là tín căn (lòng tin), tinh tiến căn (sự siêng năng), niệm căn (sự nhớ giữ tỉnh giác), định căn (sự chuyên chú của tâm), tuệ căn (trí tuệ). Này Thiện Hiện! Đó gọi là năm căn. Này Thiện Hiện! Thế nào gọi là năm lực? Này Thiện Hiện! Là tín lực, tinh tiến lực, niệm lực, định lực, tuệ lực. Này Thiện Hiện! Đó gọi là năm lực. Này Thiện Hiện! Thế nào gọi là bảy đẳng giác chi? Này Thiện Hiện! Là niệm đẳng giác chi (nhớ giữ tỉnh giác), trạch pháp đẳng giác chi (phân biệt chọn lựa pháp đúng sai), tinh tiến đẳng giác chi (siêng năng), hỷ đẳng giác chi (niềm vui trong pháp), khinh an đẳng giác chi (thân tâm nhẹ nhàng an ổn), định đẳng giác chi (tâm chuyên chú), xả đẳng giác chi (tâm bình thản buông xả). Này Thiện Hiện! Đó gọi là bảy đẳng giác chi. Này Thiện Hiện! Thế nào gọi là tám thánh đạo chi? Này Thiện Hiện! Là chính kiến (thấy biết đúng), chính tư duy (suy nghĩ đúng), chính ngữ (lời nói đúng), chính nghiệp (việc làm đúng), chính mệnh (cách sống, nghề nghiệp đúng), chính tinh tiến (siêng năng đúng), chính niệm (nhớ giữ đúng), chính định (thiền định đúng). Này Thiện Hiện! Đó gọi là tám thánh đạo chi.
Này Thiện Hiện! Thế nào gọi là ba giải thoát môn? Này Thiện Hiện! Là giải thoát môn không, giải thoát môn vô tướng, giải thoát môn vô nguyện. Này Thiện Hiện! Đó gọi là ba giải thoát môn. Này Thiện Hiện! Thế nào gọi là giải thoát môn không? Này Thiện Hiện! Đó là tâm chuyên nhất vào một cảnh với các hành tướng (cách quán xét): không, vô ngã, giả dối, không có tự tính. Này Thiện Hiện! Đó gọi là giải thoát môn không. Này Thiện Hiện! Thế nào gọi là giải thoát môn vô tướng? Này Thiện Hiện! Đó là tâm chuyên nhất vào một cảnh với các hành tướng: diệt tận, vắng lặng, xa lìa. Này Thiện Hiện! Đó gọi là giải thoát môn vô tướng. Này Thiện Hiện! Thế nào gọi là giải thoát môn vô nguyện? Này Thiện Hiện! Đó là tâm chuyên nhất vào một cảnh với các hành tướng: khổ, vô thường, điên đảo. Này Thiện Hiện! Đó gọi là giải thoát môn vô nguyện.
Này Thiện Hiện! Thế nào gọi là tám giải thoát? Này Thiện Hiện! Tự thân còn sắc tướng mà quán các sắc, đó là giải thoát thứ nhất. Bên trong không còn tưởng về sắc mà quán các sắc bên ngoài, đó là giải thoát thứ hai. Thân chứng nghiệm sự hiểu biết vượt trội về cảnh thanh tịnh, đó là giải thoát thứ ba. Vượt qua mọi tưởng về sắc, diệt các tưởng về vật có ngăn ngại, không suy nghĩ đến các tưởng sai khác, nhập vào hư không vô biên, an trụ đầy đủ trong định không vô biên xứ, đó là giải thoát thứ tư. Vượt qua hết thảy không vô biên xứ, nhập vào thức vô biên, an trụ đầy đủ trong định thức vô biên xứ, đó là giải thoát thứ năm. Vượt qua hết thảy thức vô biên xứ, nhập vào chỗ không có chút gì, an trụ đầy đủ trong định vô sở hữu xứ, đó là giải thoát thứ sáu. Vượt qua hết thảy vô sở hữu xứ, nhập vào và an trụ đầy đủ trong định phi tưởng phi phi tưởng xứ, đó là giải thoát thứ bảy. Vượt qua hết thảy phi tưởng phi phi tưởng xứ, nhập vào và an trụ đầy đủ trong định tưởng thụ diệt (định diệt hết mọi tưởng và cảm thọ), đó là giải thoát thứ tám. Này Thiện Hiện! Đó gọi là tám giải thoát.
Này Thiện Hiện! Thế nào gọi là chín thứ đệ định? Này Thiện Hiện! Có một hạng người lìa các dục và các pháp ác, bất thiện, có tầm (tâm tìm xét thô) có tứ (tâm dò xét vi tế), có hỷ lạc do lìa dục mà sinh, an trụ đầy đủ trong sơ tĩnh lự. Đó là thứ nhất. Lại có một hạng người lắng dứt tầm và tứ, bên trong trong lặng, tâm chuyên một hướng, không tầm không tứ, có hỷ lạc do định sinh, an trụ đầy đủ trong tĩnh lự thứ hai. Đó là thứ hai. Lại có một hạng người lìa hỷ, an trụ trong xả, chính niệm chính tri, thân hưởng niềm lạc mà chỉ bậc thánh mới nói được là "buông xả, đầy đủ chính niệm, an trụ trong lạc", an trụ đầy đủ trong tĩnh lự thứ ba. Đó là thứ ba. Lại có một hạng người dứt lạc, dứt khổ, hỷ và ưu từ trước đã mất, không khổ không lạc, xả và niệm thanh tịnh, an trụ đầy đủ trong tĩnh lự thứ tư. Đó là thứ tư. Lại có một hạng người vượt qua mọi tưởng về sắc, diệt các tưởng về vật có ngăn ngại, không suy nghĩ đến các tưởng sai khác, nhập vào hư không vô biên, an trụ đầy đủ trong định không vô biên xứ. Đó là thứ năm. Lại có một hạng người vượt qua hết thảy không vô biên xứ, nhập vào thức vô biên, an trụ đầy đủ trong định thức vô biên xứ. Đó là thứ sáu. Lại có một hạng người vượt qua hết thảy thức vô biên xứ, nhập vào chỗ không có chút gì, an trụ đầy đủ trong định vô sở hữu xứ. Đó là thứ bảy. Lại có một hạng người vượt qua hết thảy vô sở hữu xứ, nhập vào và an trụ đầy đủ trong định phi tưởng phi phi tưởng xứ. Đó là thứ tám. Lại có một hạng người vượt qua hết thảy phi tưởng phi phi tưởng xứ, nhập vào và an trụ đầy đủ trong định tưởng thụ diệt. Đó là thứ chín. Này Thiện Hiện! Đó gọi là chín thứ đệ định.
Này Thiện Hiện! Thế nào gọi là trí về bốn thánh đế? Này Thiện Hiện! Là khổ trí (trí biết rõ khổ), tập trí (trí biết rõ nguyên nhân của khổ), diệt trí (trí biết rõ sự diệt khổ), đạo trí (trí biết rõ con đường diệt khổ). Này Thiện Hiện! Đó gọi là trí về bốn thánh đế.
Này Thiện Hiện! Thế nào gọi là các Ba-la-mật-đa? Này Thiện Hiện! Là bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã, phương tiện thiện xảo, diệu nguyện (lời nguyện tốt đẹp), lực, trí Ba-la-mật-đa. Này Thiện Hiện! Đó gọi là các Ba-la-mật-đa. Này Thiện Hiện! Thế nào gọi là trí về các pháp không v.v.? Này Thiện Hiện! Là trí về nội không, trí về ngoại không, trí về nội ngoại không, trí về không không, trí về đại không, trí về thắng nghĩa không, trí về hữu vi không, trí về vô vi không, trí về tất cánh không, trí về vô tế không, trí về tán không, trí về vô biến dị không, trí về bản tính không, trí về tự tướng không, trí về cộng tướng không, trí về nhất thiết pháp không, trí về bất khả đắc không, trí về vô tính không, trí về tự tính không, trí về vô tính tự tính không. Hoặc trí về chân như, trí về pháp giới, trí về pháp tính, trí về bất hư vọng tính, trí về bất biến dị tính, trí về bình đẳng tính, trí về ly sinh tính, trí về pháp định, trí về pháp trụ, trí về thực tế, trí về hư không giới, trí về bất tư nghị giới. Này Thiện Hiện! Đó gọi là trí về các pháp không v.v.
Này Thiện Hiện! Thế nào gọi là mười địa của Bồ-tát? Này Thiện Hiện! Là Cực hỷ địa, Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa. Này Thiện Hiện! Đó gọi là mười địa của Bồ-tát. Này Thiện Hiện! Thế nào gọi là năm nhãn? Này Thiện Hiện! Là nhục nhãn (mắt thịt thông thường), thiên nhãn (mắt trời, thấy xa, thấy xuyên suốt), thánh tuệ nhãn (mắt trí tuệ của bậc thánh, thấy tính không), pháp nhãn (mắt pháp, thấy rõ mọi pháp môn để độ chúng sinh), Phật nhãn (mắt Phật, thấy biết trọn vẹn tất cả). Này Thiện Hiện! Đó gọi là năm nhãn. Này Thiện Hiện! Thế nào gọi là sáu thần thông? Này Thiện Hiện! Là thần cảnh trí chứng thông (năng lực đi lại, biến hóa tự tại), thiên nhãn trí chứng thông (năng lực thấy xa không chướng ngại), thiên nhĩ trí chứng thông (năng lực nghe xa mọi âm thanh), tha tâm trí chứng thông (năng lực biết tâm người khác), túc trụ tùy niệm trí chứng thông (năng lực nhớ lại các đời trước), lậu tận trí chứng thông (năng lực dứt sạch mọi phiền não). Này Thiện Hiện! Đó gọi là sáu thần thông.
Này Thiện Hiện! Thế nào gọi là mười lực của Như Lai? Này Thiện Hiện! Tất cả Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác, điều hợp lý thì biết đúng như thật là hợp lý, điều không hợp lý thì biết đúng như thật là không hợp lý. Đó là lực thứ nhất. Tất cả Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đối với các nghiệp quá khứ, vị lai, hiện tại của các hữu tình, cùng với sự thọ nhận các pháp, nơi chốn, nguyên nhân và quả báo dị thục của chúng, đều biết đúng như thật. Đó là lực thứ hai. Tất cả Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đối với vô số giới loại (tính chất, căn tính) khác nhau trong các thế gian đều biết đúng như thật. Đó là lực thứ ba. Tất cả Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đối với vô số thắng giải (ý hướng, sự hiểu biết và ưa thích) khác nhau trong các thế gian đều biết đúng như thật. Đó là lực thứ tư. Tất cả Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đối với căn cơ hơn kém của các hữu tình, các bổ-đặc-già-la (từng cá nhân, con người), đều biết đúng như thật. Đó là lực thứ năm. Tất cả Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đối với các hạnh dẫn đến khắp mọi cõi đều biết đúng như thật. Đó là lực thứ sáu. Tất cả Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đối với các căn, các lực, các giác chi, các đạo chi, các tĩnh lự, giải thoát, đẳng trì (trạng thái định bình đẳng giữ tâm), đẳng chí (trạng thái nhập định), cùng sự nhiễm ô và thanh tịnh của chúng, đều biết đúng như thật. Đó là lực thứ bảy.
Tất cả Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác dùng thiên nhãn thanh tịnh vượt hơn người thường, thấy các việc thiện ác của các hữu tình lúc chết, lúc sinh: những hữu tình như thế, do ba loại ác hạnh của thân, lời nói, ý, do các tà kiến, do phỉ báng bậc hiền thánh, mà rơi vào các đường ác; những hữu tình như thế, do ba loại hạnh tốt của thân, lời nói, ý, do các chính kiến, do khen ngợi bậc hiền thánh, mà lên các đường lành, sinh vào cõi trời. Lại dùng thiên nhãn thanh tịnh vượt hơn người thường, thấy các hữu tình lúc chết, lúc sinh, hình sắc đẹp, hình sắc xấu, từ đây lại sinh vào đường lành, đường ác; đối với các hữu tình tùy theo sức mạnh của nghiệp mà sinh vào đường lành hay đường ác, đều biết đúng như thật. Đó là lực thứ tám.
Tất cả Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đối với vô lượng việc đời trước trong quá khứ của các hữu tình, hoặc một đời, hoặc trăm đời, hoặc nghìn đời, hoặc trăm nghìn đời, hoặc một câu-chi (mười triệu) đời, hoặc trăm câu-chi đời, hoặc nghìn câu-chi đời, hoặc trăm nghìn câu-chi na-dữu-đa (một số cực lớn, khoảng hàng nghìn tỷ) đời; hoặc một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài lâu), hoặc trăm kiếp, hoặc nghìn kiếp, hoặc trăm nghìn kiếp, hoặc một câu-chi kiếp, hoặc trăm câu-chi kiếp, hoặc trăm nghìn câu-chi kiếp, hoặc trăm nghìn câu-chi na-dữu-đa kiếp, cho đến tất cả những việc làm, lời nói, hình tướng ở thời quá khứ xa xưa, đều biết đúng như thật. Đó là lực thứ chín. Tất cả Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đối với sự dứt sạch các lậu (phiền não rò rỉ làm ô nhiễm tâm), tâm giải thoát vô lậu, tuệ giải thoát vô lậu, đều biết đúng như thật; đối với pháp chân giải thoát dứt sạch các lậu của chính mình, tự dùng thần thông và trí tuệ mà chứng ngộ, an trụ đầy đủ, nhận biết đúng như thật rằng: "Sự sinh của ta đã hết, phạm hạnh (đời sống tu hành trong sạch) đã thành lập, việc cần làm đã làm xong, không còn thọ thân đời sau." Đó là lực thứ mười. Này Thiện Hiện! Đó gọi là mười lực của Như Lai.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm tám mươi.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười một (?) (có lẽ là quyển ba trăm tám mươi mốt).
Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt ba kho tàng kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video