Thiên 430 — Hội 1 · Phẩm 68 Tướng các công đức · phần 1

 Phần đầu, phẩm "Các tướng của công đức", thứ sáu mươi tám, đoạn một.

 Bấy giờ, cụ thọ (cách gọi tôn kính một vị tu hành lâu năm, có đức hạnh) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "không") bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Các pháp (mọi sự vật, mọi hiện tượng) giống như giấc mộng, như tiếng vang, như bóng trong gương, như bóng sáng, như dương diệm (ánh nắng dợn: ảo ảnh lung linh như mặt nước hiện ra trên đồng trống lúc trời nắng gắt), như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương (thành của thần nhạc Càn-thát-bà, ví cho ảo ảnh lâu đài hiện giữa không trung hoặc trên mặt biển), như việc biến hóa. Các pháp ấy đều không có thực chất, đều lấy cái "không có tự tánh" làm tự tánh (tự tánh: bản chất tự có, tự tồn tại, không nương vào cái khác), tự tướng (đặc tính riêng của mỗi pháp) đều là không. Vậy tại sao vẫn có thể lập ra: đây là thiện, đây là chẳng thiện; đây là hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn bị trói buộc trong sinh tử), đây là vô lậu (đã sạch phiền não); đây là thế gian, đây là xuất thế gian (vượt ra khỏi thế gian); đây là hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), đây là vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt)?

 Cứ như thế cho đến: đây là quả Dự lưu (quả thánh thứ nhất, người mới dự vào dòng thánh), đây là đạo chứng được quả Dự lưu; đây là quả Nhất lai (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần nữa), đây là đạo chứng được quả Nhất lai; đây là quả Bất hoàn (quả thánh thứ ba, không còn trở lại sinh trong cõi Dục), đây là đạo chứng được quả Bất hoàn; đây là quả A-la-hán (quả thánh cao nhất của hàng nghe pháp mà tu, đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), đây là đạo chứng được quả A-la-hán; đây là Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc tự mình ngộ đạo nhờ quán xét nhân duyên, không cần thầy dạy), đây là đạo chứng được Độc giác bồ-đề; đây là vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của các đức Phật), đây là đạo chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Những kẻ phàm phu ngu muội, ít nghe học trong thế gian (dị sinh: phàm phu, do nghiệp khác nhau mà sinh vào các cõi khác nhau), cho rằng có giấc mộng thật, có người thấy mộng thật; cho rằng có tiếng vang thật, có người nghe tiếng vang thật; cho rằng có bóng trong gương thật, có người thấy bóng thật; cho rằng có bóng sáng thật, có người thấy bóng sáng thật; cho rằng có ánh nắng dợn thật, có người thấy ánh nắng dợn thật; cho rằng có trò ảo thuật thật, có người thấy trò ảo thuật thật; cho rằng có thành Tầm Hương thật, có người thấy thành Tầm Hương thật; cho rằng có việc biến hóa thật, có người thấy việc biến hóa thật.

 Những kẻ phàm phu ngu muội, ít nghe học ấy, sau khi đã cho rằng có giấc mộng và có người thấy mộng, có tiếng vang và có người nghe tiếng vang, có bóng trong gương và có người thấy bóng, có bóng sáng và có người thấy bóng sáng, có ánh nắng dợn và có người thấy ánh nắng dợn, có trò ảo thuật và có người thấy trò ảo thuật, có thành Tầm Hương và có người thấy thành Tầm Hương, có việc biến hóa và có người thấy việc biến hóa, thì sinh ra điên đảo, bám chặt vào đó, rồi dùng thân, lời nói và ý mà làm các việc thiện, việc chẳng thiện; hoặc dùng thân, lời nói và ý mà tạo phúc hạnh (việc làm tốt, đem lại quả vui trong cõi Dục), phi phúc hạnh (việc làm xấu, đem lại quả khổ) và bất động hạnh (công phu thiền định, đưa đến sinh vào các cõi trời Sắc giới và Vô sắc giới). Do các việc làm ấy mà họ qua lại trong sinh tử, trôi lăn mãi không cùng.

 Các Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại hữu tình phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa (trí tuệ thấy rõ thực tướng các pháp, đưa người qua bờ giải thoát), quán sát hai cái không là tất cánh không (cái không rốt ráo, không còn gì sót lại) và vô tế không (cái không không có điểm đầu, điểm cuối), an trú trong hai cái không ấy, rồi vì những chúng sinh kia mà giảng nói chánh pháp (giáo pháp chân chính), nói như thế này:

 "Các ngươi nên biết: sắc (thân thể, vật chất có hình tướng) là không, không có ngã (cái tôi) và ngã sở (cái của tôi); thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), tưởng (sự nhận biết hình tướng, gọi tên), hành (các hoạt động tâm ý tạo tác), thức (sự hiểu biết phân biệt) là không, không có ngã và ngã sở. (Năm thứ này gọi là năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành con người.)

 Nhãn xứ (mắt, xét như cửa ngõ để tiếp nhận cảnh) là không, không có ngã và ngã sở; nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là không, không có ngã và ngã sở. Sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) là không, không có ngã và ngã sở; thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, cảm giác khi đụng chạm, và các đối tượng của ý) là không, không có ngã và ngã sở. (Mười hai thứ này gọi là mười hai xứ.)

 Nhãn giới (mắt, xét như một yếu tố cấu thành sự nhận biết) là không, không có ngã và ngã sở; nhĩ giới, tỷ giới, thiệt giới, thân giới, ý giới là không, không có ngã và ngã sở. Sắc giới (yếu tố hình sắc, tức đối tượng của mắt) là không, không có ngã và ngã sở; thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới (các yếu tố âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, đối tượng của ý) là không, không có ngã và ngã sở. Nhãn thức giới (yếu tố cái biết sinh ra do mắt thấy) là không, không có ngã và ngã sở; nhĩ thức giới, tỷ thức giới, thiệt thức giới, thân thức giới, ý thức giới (cái biết do tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là không, không có ngã và ngã sở. (Mười tám thứ này gọi là mười tám giới.)

 Nhãn xúc (sự gặp gỡ giữa mắt, cảnh và cái biết của mắt) là không, không có ngã và ngã sở; nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc là không, không có ngã và ngã sở. Các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên là không, không có ngã và ngã sở; các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc làm duyên là không, không có ngã và ngã sở.

 Địa giới (yếu tố đất, tức tính cứng chắc) là không, không có ngã và ngã sở; thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới (các yếu tố nước, lửa, gió, khoảng trống và cái biết) là không, không có ngã và ngã sở.

 Nhân duyên (nguyên nhân chính, trực tiếp sinh ra sự vật) là không, không có ngã và ngã sở; đẳng vô gián duyên (niệm tâm trước vừa diệt liền dẫn niệm tâm sau sinh ra, nối nhau không gián đoạn), sở duyên duyên (đối tượng mà tâm hướng tới để nhận biết), tăng thượng duyên (mọi điều kiện hỗ trợ hoặc không ngăn trở cho sự vật sinh ra) là không, không có ngã và ngã sở. Các pháp sinh ra từ những duyên ấy là không, không có ngã và ngã sở.

 Vô minh (sự mê mờ, không thấy rõ sự thật) là không, không có ngã và ngã sở; hành (các nghiệp tạo tác), thức (thức tái sinh), danh sắc (thân và tâm lúc mới hình thành), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng tham muốn), thủ (sự níu giữ), hữu (nghiệp đã thành, dẫn tới đời sau), sinh (ra đời), lão tử (già, chết), sầu, than, khổ, ưu, não (buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn) là không, không có ngã và ngã sở. (Đây là chuỗi mười hai nhân duyên, giải thích vòng sinh tử nối tiếp.)

 Pháp hữu lậu là không, không có ngã và ngã sở; pháp vô lậu là không, không có ngã và ngã sở. Pháp hữu vi là không, không có ngã và ngã sở; pháp vô vi là không, không có ngã và ngã sở."

 Lại nói như thế này: "Các ngươi nên biết: sắc như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh; thọ, tưởng, hành, thức như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh. Sắc như tiếng vang, như bóng trong gương, như bóng sáng, như ánh nắng dợn, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh; thọ, tưởng, hành, thức như tiếng vang cho đến như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh.

 Nhãn xứ như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh; nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh. Nhãn xứ như tiếng vang, như bóng trong gương, như bóng sáng, như ánh nắng dợn, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh; nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ như tiếng vang cho đến như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh.

 Sắc xứ như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh; thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh. Sắc xứ như tiếng vang, như bóng trong gương, như bóng sáng, như ánh nắng dợn, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh; thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ như tiếng vang cho đến như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh.

 Nhãn giới như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh; nhĩ giới, tỷ giới, thiệt giới, thân giới, ý giới như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh. Nhãn giới như tiếng vang, như bóng trong gương, như bóng sáng, như ánh nắng dợn, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh; nhĩ giới, tỷ giới, thiệt giới, thân giới, ý giới như tiếng vang cho đến như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh.

 Sắc giới như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh; thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh. Sắc giới như tiếng vang, như bóng trong gương, như bóng sáng, như ánh nắng dợn, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh; thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới như tiếng vang cho đến như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh.

 Nhãn thức giới như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh; nhĩ thức giới, tỷ thức giới, thiệt thức giới, thân thức giới, ý thức giới như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh. Nhãn thức giới như tiếng vang, như bóng trong gương, như bóng sáng, như ánh nắng dợn, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh; nhĩ thức giới, tỷ thức giới, thiệt thức giới, thân thức giới, ý thức giới như tiếng vang cho đến như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh.

 Nhãn xúc như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh; nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh. Nhãn xúc như tiếng vang, như bóng trong gương, như bóng sáng, như ánh nắng dợn, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh; nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc như tiếng vang cho đến như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh.

 Các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh; các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc làm duyên như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh. Các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên như tiếng vang, như bóng trong gương, như bóng sáng, như ánh nắng dợn, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh; các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc làm duyên như tiếng vang cho đến như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh.

 Địa giới như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh; thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh. Địa giới như tiếng vang, như bóng trong gương, như bóng sáng, như ánh nắng dợn, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh; thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới như tiếng vang cho đến như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh.

 Nhân duyên như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh. Nhân duyên như tiếng vang, như bóng trong gương, như bóng sáng, như ánh nắng dợn, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên như tiếng vang cho đến như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh. Các pháp sinh ra từ duyên như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh; như tiếng vang, như bóng trong gương, như bóng sáng, như ánh nắng dợn, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh.

 Vô minh như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh. Vô minh như tiếng vang, như bóng trong gương, như bóng sáng, như ánh nắng dợn, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh; hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não như tiếng vang cho đến như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh.

 Pháp hữu lậu như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh; pháp vô lậu như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh. Pháp hữu lậu như tiếng vang, như bóng trong gương, như bóng sáng, như ánh nắng dợn, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh; pháp vô lậu như tiếng vang cho đến như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh. Pháp hữu vi như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh; pháp vô vi như giấc mộng, hoàn toàn không có tự tánh. Pháp hữu vi như tiếng vang, như bóng trong gương, như bóng sáng, như ánh nắng dợn, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh; pháp vô vi như tiếng vang cho đến như việc biến hóa, hoàn toàn không có tự tánh."

 Lại nói như thế này: "Các ngươi nên biết: trong đây không có sắc, cũng không có thọ, tưởng, hành, thức; không có nhãn xứ, cũng không có nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ; không có sắc xứ, cũng không có thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ; không có nhãn giới, cũng không có nhĩ giới, tỷ giới, thiệt giới, thân giới, ý giới; không có sắc giới, cũng không có thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới; không có nhãn thức giới, cũng không có nhĩ thức giới, tỷ thức giới, thiệt thức giới, thân thức giới, ý thức giới; không có nhãn xúc, cũng không có nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc; không có các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, cũng không có các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc làm duyên; không có địa giới, cũng không có thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới; không có nhân duyên, cũng không có đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên; không có các pháp sinh ra từ các duyên; không có vô minh, cũng không có hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; không có pháp hữu lậu, cũng không có pháp vô lậu; không có pháp hữu vi, cũng không có pháp vô vi.

 Không có giấc mộng, cũng không có người thấy mộng; không có tiếng vang, cũng không có người nghe tiếng vang; không có bóng trong gương, cũng không có người thấy bóng; không có bóng sáng, cũng không có người thấy bóng sáng; không có ánh nắng dợn, cũng không có người thấy ánh nắng dợn; không có trò ảo thuật, cũng không có người thấy trò ảo thuật; không có thành Tầm Hương, cũng không có người thấy thành Tầm Hương; không có việc biến hóa, cũng không có người thấy việc biến hóa."

 Lại nói như thế này: "Các ngươi nên biết: tất cả các pháp này đều không có thực chất, đều lấy cái không có tự tánh làm tự tánh. Chỉ vì sức phân biệt hư dối của các ngươi mà ở chỗ không có sắc lại thấy có sắc; ở chỗ không có thọ, tưởng, hành, thức lại thấy có thọ, tưởng, hành, thức; ở chỗ không có nhãn xứ lại thấy có nhãn xứ; ở chỗ không có nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ lại thấy có nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ; ở chỗ không có sắc xứ lại thấy có sắc xứ; ở chỗ không có thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ lại thấy có thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ; ở chỗ không có nhãn giới lại thấy có nhãn giới; ở chỗ không có nhĩ giới, tỷ giới, thiệt giới, thân giới, ý giới lại thấy có nhĩ giới, tỷ giới, thiệt giới, thân giới, ý giới; ở chỗ không có sắc giới lại thấy có sắc giới; ở chỗ không có thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới lại thấy có thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới; ở chỗ không có nhãn thức giới lại thấy có nhãn thức giới; ở chỗ không có nhĩ thức giới, tỷ thức giới, thiệt thức giới, thân thức giới, ý thức giới lại thấy có nhĩ thức giới, tỷ thức giới, thiệt thức giới, thân thức giới, ý thức giới.

 Ở chỗ không có nhãn xúc lại thấy có nhãn xúc; ở chỗ không có nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc lại thấy có nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc; ở chỗ không có các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên lại thấy có các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên; ở chỗ không có các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc làm duyên lại thấy có các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc làm duyên; ở chỗ không có địa giới lại thấy có địa giới; ở chỗ không có thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới lại thấy có thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới.

 Ở chỗ không có nhân duyên lại thấy có nhân duyên; ở chỗ không có đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên lại thấy có đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên; ở chỗ không có các pháp sinh ra từ các duyên lại thấy có các pháp sinh ra từ duyên; ở chỗ không có vô minh lại thấy có vô minh; ở chỗ không có hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não lại thấy có hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; ở chỗ không có pháp hữu lậu lại thấy có pháp hữu lậu; ở chỗ không có pháp vô lậu lại thấy có pháp vô lậu; ở chỗ không có pháp hữu vi lại thấy có pháp hữu vi; ở chỗ không có pháp vô vi lại thấy có pháp vô vi."

 Lại nói như thế này: "Các ngươi nên biết: bản tánh của tất cả các pháp như uẩn, giới, xứ v.v... đều do nhiều duyên hòa hợp mà dựng lập nên, đều thuộc về quả dị thục (quả báo chín muồi về sau, khác thời và khác tính chất với nghiệp đã gây) của các nghiệp do điên đảo mà khởi lên. Tại sao các ngươi đối với những pháp hư dối, không có thực chất ấy lại khởi lên ý nghĩ cho là có thật?"

 Lúc ấy, Bồ-tát ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa với phương tiện thiện xảo (phương cách khéo léo, linh hoạt để dẫn dắt chúng sinh). Nếu có chúng sinh nào keo kiệt, tham lam, thì Bồ-tát dùng phương tiện cứu vớt, khiến họ lìa bỏ keo kiệt, tham lam. Những chúng sinh ấy lìa bỏ keo kiệt, tham lam rồi, Bồ-tát dạy họ tu bố thí ba-la-mật-đa (hạnh cho đi trọn vẹn, đưa sang bờ giải thoát; ba-la-mật-đa nghĩa là "đến bờ bên kia", tức hạnh tu đưa tới giải thoát rốt ráo). Những chúng sinh ấy nhờ bố thí mà được của cải lớn, địa vị cao, giàu sang, tự tại.

 Từ chỗ đó, Bồ-tát lại dùng phương tiện cứu vớt, dạy họ tu tịnh giới ba-la-mật-đa (hạnh giữ giới luật trong sạch). Những chúng sinh ấy nhờ giữ giới trong sạch mà được sinh vào thiện thú (các cõi lành như cõi người, cõi trời), tôn quý, tự tại. Từ chỗ đó, Bồ-tát lại dùng phương tiện cứu vớt, dạy họ tu an nhẫn ba-la-mật-đa (hạnh nhẫn nhịn, chịu đựng mà tâm vẫn yên). Những chúng sinh ấy nhờ an nhẫn mà mau được vô sinh pháp nhẫn (trí tuệ an trú vững chắc vào chân lý các pháp vốn không sinh không diệt). Từ chỗ đó, Bồ-tát lại dùng phương tiện cứu vớt, dạy họ tu tinh tấn ba-la-mật-đa (hạnh siêng năng, bền bỉ làm điều lành). Những chúng sinh ấy nhờ tinh tấn mà cho đến khi đạt vô thượng chánh đẳng bồ-đề, đối với các pháp lành không còn thoái lui nữa.

 Từ chỗ đó, Bồ-tát lại dùng phương tiện cứu vớt, dạy họ tu tĩnh lự ba-la-mật-đa (hạnh thiền định, lắng tâm suy xét). Những chúng sinh ấy nhờ tĩnh lự mà được sinh lên Phạm thế (cõi trời Phạm thiên, thuộc cõi Sắc), an trú tự tại trong sơ tĩnh lự (tầng thiền thứ nhất). Từ sơ tĩnh lự, Bồ-tát dùng phương tiện cứu vớt, lại khiến họ an trú vào tĩnh lự thứ hai; từ tĩnh lự thứ hai, dùng phương tiện cứu vớt, lại khiến họ an trú vào tĩnh lự thứ ba; từ tĩnh lự thứ ba, dùng phương tiện cứu vớt, lại khiến họ an trú vào tĩnh lự thứ tư.

 Từ tĩnh lự thứ tư, Bồ-tát dùng phương tiện cứu vớt, lại khiến họ an trú vào định Không vô biên xứ (định quán hư không vô tận, tầng thứ nhất của cõi Vô sắc, cõi không còn thân vật chất); từ định Không vô biên xứ, dùng phương tiện cứu vớt, lại khiến họ an trú vào định Thức vô biên xứ (định quán cái biết vô tận); từ định Thức vô biên xứ, dùng phương tiện cứu vớt, lại khiến họ an trú vào định Vô sở hữu xứ (định quán không có gì cả); từ định Vô sở hữu xứ, dùng phương tiện cứu vớt, lại khiến họ an trú vào định Phi tưởng phi phi tưởng xứ (định cực vi tế, chẳng phải có tưởng mà cũng chẳng phải không có tưởng, tầng cao nhất của cõi Vô sắc).

 Từ chỗ đó, Bồ-tát lại dùng phương tiện cứu vớt, khiến họ an trú vào ba thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Độc giác và Bồ-tát). Hoặc khiến họ an trú vào bốn niệm trụ (bốn phép quán: thân bất tịnh, cảm thọ là khổ, tâm vô thường, các pháp vô ngã), bốn chánh đoạn (bốn sự nỗ lực đúng: dứt ác đã sinh, ngăn ác chưa sinh, làm thiện chưa sinh, tăng thiện đã sinh), bốn thần túc (bốn nền tảng của định và thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm, quán xét), năm căn (năm gốc lành: tín, tấn, niệm, định, tuệ), năm lực (sức mạnh của năm căn ấy), bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố giác ngộ), tám thánh đạo chi (tám nẻo đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng).

 Hoặc khiến họ an trú vào các môn giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy các pháp là không, không bám vào hình tướng, không mong cầu tạo tác). Hoặc khiến họ an trú vào tám giải thoát (tám phép thiền định giúp thoát khỏi sự trói buộc của sắc và vô sắc), tám thắng xứ (tám phép quán làm chủ, vượt thắng cảnh sở duyên), chín thứ đệ định (chín tầng định nối tiếp nhau theo thứ tự), mười biến xứ (mười phép quán một yếu tố như đất, nước, màu xanh... trùm khắp mọi nơi). Hoặc khiến họ an trú vào đà-la-ni môn (pháp môn tổng trì, ghi nhớ và giữ gìn giáo pháp không quên) và tam-ma-địa môn (các pháp môn thiền định, giữ tâm chuyên nhất). Hoặc khiến họ an trú vào các thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo (bốn sự thật cao quý: đời là khổ, nguyên nhân của khổ, sự hết khổ, con đường dẫn đến hết khổ). Hoặc khiến họ an trú vào bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Hoặc khiến họ an trú vào nội không (các giác quan bên trong là không), ngoại không (các cảnh bên ngoài là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài là không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng như Niết-bàn cũng là không), hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không (các pháp vốn do hợp lại rồi sẽ tan, nên là không), vô biến dị không (cái không đổi khác cũng là không), bản tánh không (bản tánh các pháp vốn là không), tự tướng không (đặc tính riêng của mỗi pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được nên là không), vô tánh không (cái không có tự tánh cũng là không), tự tánh không (tự tánh là không), vô tánh tự tánh không (cả cái không có tự tánh lẫn tự tánh đều là không).

 Hoặc khiến họ an trú vào chân như (bản tánh như thật, không đổi), pháp giới (cảnh giới chân thật của các pháp), pháp tánh (bản tánh của các pháp), bất hư vọng tánh (tánh không hư dối), bất biến dị tánh (tánh không đổi khác), bình đẳng tánh (tánh bình đẳng), ly sinh tánh (tánh lìa khỏi sự sinh), pháp định (pháp vốn nhất định như thế), pháp trụ (pháp vốn trụ như thế), thật tế (bờ mé chân thật), hư không giới (cảnh giới như hư không), bất tư nghì giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn) — đó đều là những tên gọi khác nhau của thực tánh các pháp.

 Hoặc khiến họ an trú vào Cực hỷ địa, Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa (mười địa, tức mười bậc tu chứng của Bồ-tát: bậc rất vui mừng, bậc lìa nhơ bẩn, bậc phát ánh sáng, bậc trí tuệ rực sáng như lửa, bậc rất khó vượt qua, bậc trí tuệ hiện tiền, bậc đi xa, bậc không lay động, bậc trí tuệ khéo léo, bậc mây pháp che khắp). Hoặc khiến họ an trú vào năm nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và sáu thần thông (sáu năng lực siêu việt: biến hóa, nghe xa, thấy xa, biết tâm người, biết đời trước, dứt sạch phiền não).

 Hoặc khiến họ an trú vào mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật, như biết rõ điều gì hợp lý và không hợp lý, biết rõ nghiệp và quả báo...), bốn vô sở úy (bốn điều không hề sợ hãi khi thuyết pháp giữa đại chúng), bốn vô ngại giải (bốn khả năng hiểu biết và diễn giải thông suốt về pháp, về nghĩa, về ngôn từ và về biện luận), đại từ (thương yêu ban vui), đại bi (xót thương cứu khổ), đại hỷ (vui theo niềm vui của người), đại xả (buông xả, bình đẳng với tất cả), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai khác). Hoặc khiến họ an trú vào vô vong thất pháp (pháp không bao giờ quên mất) và hằng trụ xả tánh (tánh luôn an trú trong sự buông xả, bình thản). Hoặc khiến họ an trú vào nhất thiết trí (trí biết toàn bộ các pháp một cách tổng quát), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí biết rõ mọi tướng trạng chi tiết của tất cả các pháp, tức trí tuệ viên mãn của Phật).

 Bồ-tát ma-ha-tát ấy tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa với phương tiện thiện xảo. Nếu có chúng sinh nào say mê, bám chặt vào sự bố thí hữu vi và quả báo của nó, thì Bồ-tát dùng các phương tiện an ủi, cứu vớt, khiến họ an trú vào vô dư bát niết-bàn giới (cảnh giới Niết-bàn trọn vẹn, nơi phiền não đã hết mà thân năm uẩn cũng không còn sót lại). Nếu có chúng sinh nào say mê, bám chặt vào sự giữ giới hữu vi và quả báo của nó, thì dùng các phương tiện an ủi, cứu vớt, khiến họ an trú vào vô dư bát niết-bàn giới. Nếu có chúng sinh nào say mê, bám chặt vào sự an nhẫn hữu vi và quả báo của nó, thì dùng các phương tiện an ủi, cứu vớt, khiến họ an trú vào vô dư bát niết-bàn giới. Nếu có chúng sinh nào say mê, bám chặt vào sự tinh tấn hữu vi và quả báo của nó, thì dùng các phương tiện an ủi, cứu vớt, khiến họ an trú vào vô dư bát niết-bàn giới. Nếu có chúng sinh nào say mê, bám chặt vào sự tĩnh lự hữu vi và quả báo của nó, thì dùng các phương tiện an ủi, cứu vớt, khiến họ an trú vào vô dư bát niết-bàn giới. Nếu có chúng sinh nào say mê, bám chặt vào bát-nhã hữu vi và quả báo của nó, thì dùng các phương tiện an ủi, cứu vớt, khiến họ an trú vào vô dư bát niết-bàn giới.

 Nếu có chúng sinh nào say mê, bám chặt vào bốn niệm trụ, bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi hữu vi, thì dùng các phương tiện an ủi, cứu vớt, khiến họ an trú vào vô dư bát niết-bàn giới. Nếu có chúng sinh nào say mê, bám chặt vào các môn giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện hữu vi, thì dùng các phương tiện an ủi, cứu vớt, khiến họ an trú vào vô dư bát niết-bàn giới. Nếu có chúng sinh nào say mê, bám chặt vào tám giải thoát, tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ hữu vi, thì dùng các phương tiện an ủi, cứu vớt, khiến họ an trú vào vô dư bát niết-bàn giới. Nếu có chúng sinh nào say mê, bám chặt vào đà-la-ni môn, tam-ma-địa môn hữu vi, thì dùng các phương tiện an ủi, cứu vớt, khiến họ an trú vào vô dư bát niết-bàn giới.

 Nếu có chúng sinh nào say mê, bám chặt vào các phép quán hữu vi như quán bốn thánh đế, quán không v.v..., thì dùng các phương tiện an ủi, cứu vớt, khiến họ an trú vào vô dư bát niết-bàn giới. Nếu có chúng sinh nào say mê, bám chặt vào bốn tĩnh lự, bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả), bốn định vô sắc hữu vi, thì dùng các phương tiện an ủi, cứu vớt, khiến họ an trú vào vô dư bát niết-bàn giới. Nếu có chúng sinh nào say mê, bám chặt vào mười địa của Bồ-tát hữu vi, thì dùng các phương tiện an ủi, cứu vớt, khiến họ an trú vào vô dư bát niết-bàn giới. Nếu có chúng sinh nào say mê, bám chặt vào năm nhãn, sáu thần thông hữu vi, thì dùng các phương tiện an ủi, cứu vớt, khiến họ an trú vào vô dư bát niết-bàn giới.

 Nếu có chúng sinh nào say mê, bám chặt vào mười lực của Phật, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật hữu vi, thì dùng các phương tiện an ủi, cứu vớt, khiến họ an trú vào vô dư bát niết-bàn giới. Nếu có chúng sinh nào say mê, bám chặt vào vô vong thất pháp, hằng trụ xả tánh hữu vi, thì dùng các phương tiện an ủi, cứu vớt, khiến họ an trú vào vô dư bát niết-bàn giới. Nếu có chúng sinh nào say mê, bám chặt vào nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí hữu vi, thì dùng các phương tiện an ủi, cứu vớt, khiến họ an trú vào vô dư bát niết-bàn giới.

 Bồ-tát ma-ha-tát ấy tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa với phương tiện thiện xảo, thành tựu pháp vô lậu chân thật không có hình sắc, không thể thấy, không có đối ngại (không bị ngăn chướng, không chiếm chỗ), và an trú trong đó. Nếu có chúng sinh nào đáng được quả Dự lưu, thì dùng phương tiện cứu vớt, khiến họ an trú vào quả Dự lưu. Nếu có chúng sinh nào đáng được quả Nhất lai, thì dùng phương tiện cứu vớt, khiến họ an trú vào quả Nhất lai. Nếu có chúng sinh nào đáng được quả Bất hoàn, thì dùng phương tiện cứu vớt, khiến họ an trú vào quả Bất hoàn. Nếu có chúng sinh nào đáng được quả A-la-hán, thì dùng phương tiện cứu vớt, khiến họ an trú vào quả A-la-hán. Nếu có chúng sinh nào đáng được Độc giác bồ-đề, thì dùng phương tiện cứu vớt, khiến họ an trú vào Độc giác bồ-đề. Nếu có chúng sinh nào đáng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề, thì dùng phương tiện cứu vớt, vì họ mà nói đủ mọi con đường đại bồ-đề, chỉ bày, khuyên dẫn, khen ngợi, khích lệ, chúc mừng, khiến họ an trú vào vô thượng chánh đẳng bồ-đề.

 Như thế đó, Thiện Hiện! Các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, quán sát hai cái không là tất cánh không và vô tế không, an trú trong hai cái không ấy. Tuy biết các pháp như giấc mộng, như tiếng vang, như bóng trong gương, như bóng sáng, như ánh nắng dợn, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như việc biến hóa, đều chẳng có thật, đều lấy cái không có tự tánh làm tự tánh, tự tướng đều là không, nhưng vẫn có thể lập ra: đây là thiện, đây là chẳng thiện; đây là hữu lậu, đây là vô lậu; đây là thế gian, đây là xuất thế gian; đây là hữu vi, đây là vô vi; đây là quả Dự lưu, đây là đạo chứng được quả Dự lưu; đây là quả Nhất lai, đây là đạo chứng được quả Nhất lai; đây là quả Bất hoàn, đây là đạo chứng được quả Bất hoàn; đây là quả A-la-hán, đây là đạo chứng được quả A-la-hán; đây là Độc giác bồ-đề, đây là đạo chứng được Độc giác bồ-đề; đây là vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật, đây là đạo chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật — tất cả đều không lẫn lộn."

 Bấy giờ, cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Các Bồ-tát ma-ha-tát thật là kỳ lạ, hiếm có! Các ngài thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, quán sát hai cái không là tất cánh không và vô tế không, an trú trong hai cái không ấy. Tuy biết các pháp như giấc mộng, như tiếng vang, như bóng trong gương, như bóng sáng, như ánh nắng dợn, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như việc biến hóa, đều chẳng có thật, đều lấy cái không có tự tánh làm tự tánh, tự tướng đều là không, nhưng vẫn có thể lập ra: đây là thiện, đây là chẳng thiện; đây là hữu lậu, đây là vô lậu; đây là thế gian, đây là xuất thế gian; đây là hữu vi, đây là vô vi v.v..., tất cả đều không lẫn lộn."

 Phật nói: "Thiện Hiện! Đúng thế, đúng thế, như lời ông nói. Các Bồ-tát ma-ha-tát thật là kỳ lạ, hiếm có! Các ngài thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tuy biết các pháp đều mang tánh không rốt ráo, không có điểm đầu điểm cuối, nhưng vẫn có thể lập ra thiện, chẳng thiện v.v... mà không lẫn lộn. Thiện Hiện! Các ông nên biết rằng những pháp kỳ lạ, hiếm có mà các Bồ-tát ma-ha-tát có được khi thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu chứng) và Độc giác đều không có, cũng không thể đo lường được. Tất cả các ông, hàng Thanh văn và Độc giác, trước biện tài của các Bồ-tát ma-ha-tát còn không thể đáp lại nổi, huống chi là các chúng sinh khác mà có thể đối đáp được!"

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm bảy mươi chín.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười (?).

 Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho giáo pháp: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video