Thiên 429 — Hội 1 · Phẩm 67 Nghĩa pháp không xen tạp · phần 2

 Phần đầu, phẩm "Nghĩa của các pháp không xen tạp", thứ sáu mươi bảy, đoạn hai.

 Bồ-tát ma-ha-tát (bậc tu hành cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh, thuộc hàng lớn lao) đối với các cảm thọ do nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và cái biết) làm duyên sinh ra thì không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với các cảm thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc (sự tiếp xúc nơi tai, mũi, lưỡi, thân, ý) làm duyên sinh ra thì không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính (bản chất tự có, tự tồn tại) của các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, cho đến tự tính của các cảm thọ do ý xúc làm duyên sinh ra, đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với thủy, hỏa, phong, không, thức giới (yếu tố nước, lửa, gió, khoảng không, tâm thức) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính của địa giới cho đến tự tính của thức giới đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với nhân duyên (nguyên nhân trực tiếp sinh ra sự vật) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với đẳng vô gián duyên (niệm tâm trước liền mở đường cho niệm tâm sau sinh), sở duyên duyên (đối tượng làm chỗ dựa cho tâm nhận biết), tăng thượng duyên (mọi điều kiện hỗ trợ hoặc không ngăn trở) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính của nhân duyên cho đến tự tính của tăng thượng duyên đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với vô minh (sự mê muội không thấy lẽ thật, khâu đầu của mười hai nhân duyên tạo nên vòng sinh tử) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với hành (tạo tác nghiệp), thức, danh sắc (thân tâm mới hình thành), lục xứ (sáu giác quan), xúc, thọ, ái (ham muốn), thủ (bám giữ), hữu (sự tồn tại do nghiệp), sinh, lão tử, sầu thán khổ ưu não (già chết, buồn rầu than khóc, khổ sở, lo âu, phiền muộn) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính của vô minh cho đến tự tính của lão tử, sầu thán khổ ưu não đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa: hạnh tu hoàn hảo đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ; bố thí: đem của cải, sức lực, giáo pháp ban cho người khác) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với tịnh giới (giữ giới luật trong sạch), an nhẫn (nhẫn nại chịu đựng), tinh tiến (siêng năng nỗ lực), tĩnh lự (thiền định, lắng tâm mà xét kỹ), bát-nhã (trí tuệ thấy rõ thật tướng các pháp) ba-la-mật-đa không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính của bố thí ba-la-mật-đa cho đến tự tính của bát-nhã ba-la-mật-đa đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với nội không (cái không của các giác quan bên trong) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với ngoại không (cái không của các đối tượng bên ngoài), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo tác đều không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không), vô tế không (cái không có khởi đầu, không có kết thúc cũng là không), tán không (các pháp do nhiều thứ hợp lại, rốt cuộc tan rã nên là không), vô biến dị không (cái được cho là không đổi khác cũng là không), bản tính không (bản tính vốn là không), tự tướng không (đặc tính riêng của mỗi pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp cũng là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được nên là không), vô tính không (cái "không có tự tính" cũng là không), tự tính không (tự tính của các pháp là không), vô tính tự tính không (cả vô tính lẫn tự tính đều là không) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính của nội không cho đến tự tính của vô tính tự tính không đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với tứ niệm trụ (bốn phép quán giữ chánh niệm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với tứ chính đoạn (bốn sự nỗ lực chân chính để dứt ác, làm thiện), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực thần thông), ngũ căn (năm gốc lành: tin, siêng năng, nhớ nghĩ, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh phát ra từ năm gốc lành ấy), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chân chính của bậc thánh) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính của bốn niệm trụ cho đến tự tính của tám thánh đạo chi đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với không giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách quán các pháp đều là không) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát quán các pháp không có tướng), vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát không còn mong cầu điều gì) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính của không giải thoát môn cho đến tự tính của vô nguyện giải thoát môn đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với khổ thánh đế (chân lý của bậc thánh về sự khổ) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân tích tập gây ra khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự dứt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính của khổ thánh đế cho đến tự tính của đạo thánh đế đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không bờ bến: từ, bi, hỉ, xả), tứ vô sắc định (bốn tầng định cao nhất, tâm vượt khỏi mọi hình sắc) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính của bốn tĩnh lự cho đến tự tính của bốn định vô sắc đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với bát giải thoát (tám phép định giúp lìa bỏ tham đắm) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với bát thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, chế ngự được cảnh), cửu thứ đệ định (chín tầng định nối tiếp lần lượt), thập biến xứ (mười phép quán một thứ như đất, nước, lửa, gió, màu sắc… trùm khắp mọi nơi) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính của tám giải thoát cho đến tự tính của mười biến xứ đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với tất cả các môn tam-ma-địa (các pháp môn thiền định, tâm chuyên chú vào một cảnh) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với tất cả các môn đà-la-ni (các pháp môn tổng trì, năng lực ghi nhớ, giữ gìn giáo pháp không quên) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính của tất cả các môn tam-ma-địa và tự tính của tất cả các môn đà-la-ni đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với Cực hỉ địa không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa (cùng với Cực hỉ địa là mười địa vị tu chứng của bồ-tát, lần lượt là: địa vui mừng tột bậc, địa lìa nhơ bẩn, địa phát ánh sáng, địa trí tuệ rực như lửa, địa cực khó vượt qua, địa trí tuệ hiện ra trước mắt, địa đi xa, địa không lay động, địa trí tuệ khéo léo, địa giáo pháp như mây che khắp) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính của Cực hỉ địa cho đến tự tính của Pháp vân địa đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính của năm thứ mắt và tự tính của sáu thần thông đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), tứ vô ngại giải (bốn sự hiểu biết và biện tài không bị trở ngại), đại từ, đại bi, đại hỉ, đại xả (tâm thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả ở mức lớn lao), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính của mười lực của Phật cho đến tự tính của mười tám pháp bất cộng của Phật đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với vô vong thất pháp (pháp không bao giờ quên mất) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với hằng trụ xả tính (tính luôn an trụ trong sự buông xả, tâm bình thản) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính của pháp không quên mất và tự tính của tính luôn an trụ nơi xả đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp đều không) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi tướng trạng của mọi pháp, là trí của Phật) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính của nhất thiết trí cho đến tự tính của nhất thiết tướng trí đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với quả Dự lưu (quả vị thứ nhất của bậc thánh, mới nhập vào dòng thánh) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với quả Nhất lai (chỉ còn trở lại cõi người một lần), Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục), A-la-hán (đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc tự mình ngộ đạo không cần thầy) không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính của quả Dự lưu cho đến tự tính của Độc giác bồ-đề đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với mọi hạnh của bồ-tát ma-ha-tát không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn) của chư Phật không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính của mọi hạnh bồ-tát ma-ha-tát và tự tính của vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Bồ-tát ma-ha-tát lấy những sự không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày như thế làm vô sở đắc (không thấy có cái gì để nắm bắt). Chính vô sở đắc ấy gọi là ly sinh (lìa khỏi địa vị phàm phu, lìa khỏi sinh tử). Thiện Hiện (tức ngài Tu-bồ-đề, đại đệ tử của Phật)! Đó là sinh và ly sinh của bồ-tát ma-ha-tát.

 Các bồ-tát ma-ha-tát sau khi chứng vào địa vị chính tính ly sinh (giai vị chắc chắn đi vào đạo bồ-tát, lìa hẳn địa vị phàm phu), thì làm trọn vẹn tất cả tĩnh lự, giải thoát, đẳng trì (trạng thái tâm chuyên nhất, bình đẳng giữ vững), đẳng chí (trạng thái định sâu đạt tới). Bồ-tát ma-ha-tát ấy còn không theo thế lực của định mà thọ sinh, huống chi lại theo thế lực của các phiền não như tham… Bồ-tát ma-ha-tát ấy nếu trụ trong đó mà tạo các nghiệp, rồi do thế lực của nghiệp mà sinh vào các cõi của bốn tĩnh lự, trôi lăn trong các nẻo, thì không có lẽ ấy.

 Bồ-tát ma-ha-tát ấy tuy ở trong đám các hành (mọi sự vật do nhân duyên tạo thành) như huyễn mà làm lợi ích chân thật cho các hữu tình (chúng sinh có tình thức), nhưng không nắm được cái huyễn và các hữu tình. Khi bồ-tát ma-ha-tát ấy không nắm được gì nơi những việc như thế, thì làm cho hữu tình thành thục, làm cho cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh, mau chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề, chuyển bánh xe diệu pháp (giảng dạy giáo pháp mầu nhiệm), độ vô lượng chúng sinh.

 Như thế, Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa thì mau chóng làm trọn vẹn tĩnh lự ba-la-mật-đa không tướng. Nhờ tĩnh lự ba-la-mật-đa này mau được trọn vẹn, nên mau chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề, chuyển bánh xe diệu pháp, độ vô lượng chúng sinh. Bánh xe pháp như thế gọi là vô sở đắc, cũng gọi là không, vô tướng, vô nguyện, có thể đem lại lợi ích cao tột cho hữu tình.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Khi bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, an trụ trong ngũ thủ uẩn (năm nhóm yếu tố tạo thành con người — hình thể, cảm thọ, tưởng tượng, tâm hành, nhận thức — khi còn bị bám chấp) vốn như giấc mộng, như tiếng vang, như ảnh trong gương, như bóng sáng, như ảo nắng giữa trưa, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương (thành ảo hiện ra giữa không trung, tương truyền do loài càn-thát-bà là nhạc thần ăn hương tạo ra, có mà không thật), như sự biến hóa, mà làm trọn vẹn bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát ma-ha-tát ấy sau khi biết đúng như thật tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều như mộng, như tiếng vang, như ảnh, như bóng sáng, như ảo nắng, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như sự biến hóa, liền có thể làm trọn vẹn bát-nhã ba-la-mật-đa không tướng (không có hình tướng, dấu hiệu để nắm bắt).

 Bấy giờ cụ thọ (danh xưng tôn kính dành cho vị tu sĩ có tuổi đạo, có đức) Thiện Hiện thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Thế nào là bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tất cả các pháp đều như mộng, như tiếng vang, như ảnh, như bóng sáng, như ảo nắng, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như sự biến hóa?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Khi bồ-tát ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không thấy mộng, không thấy người thấy mộng; không nghe tiếng vang, không thấy người nghe tiếng vang; không thấy ảnh, không thấy người thấy ảnh; không thấy bóng sáng, không thấy người thấy bóng sáng; không thấy ảo nắng, không thấy người thấy ảo nắng; không thấy trò ảo thuật, không thấy người thấy trò ảo thuật; không thấy thành Tầm Hương, không thấy người thấy thành Tầm Hương; không thấy sự biến hóa, không thấy người thấy sự biến hóa.

 Vì sao vậy? Vì mộng và người thấy mộng, tiếng vang và người nghe tiếng vang, ảnh và người thấy ảnh, bóng sáng và người thấy bóng sáng, ảo nắng và người thấy ảo nắng, trò ảo thuật và người thấy trò ảo thuật, thành Tầm Hương và người thấy thành Tầm Hương, sự biến hóa và người thấy sự biến hóa, đều là những thứ mà kẻ ngu phu dị sinh (phàm phu, kẻ chưa thấy chân lý, do nghiệp khác nhau mà sinh ra khác nhau) do điên đảo mà bám chấp.

 Các bậc A-la-hán, Độc giác, bồ-tát và chư Như Lai, Ứng, Chính Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến, bậc đáng được cúng dường, bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn) đều không thấy mộng, cũng không thấy người thấy mộng; đều không nghe tiếng vang, cũng không thấy người nghe tiếng vang; đều không thấy ảnh, cũng không thấy người thấy ảnh; đều không thấy bóng sáng, cũng không thấy người thấy bóng sáng; đều không thấy ảo nắng, cũng không thấy người thấy ảo nắng; đều không thấy trò ảo thuật, cũng không thấy người thấy trò ảo thuật; đều không thấy thành Tầm Hương, cũng không thấy người thấy thành Tầm Hương; đều không thấy sự biến hóa, cũng không thấy người thấy sự biến hóa.

 Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp đều lấy vô tính (không có tự tính) làm tự tính, không thành tựu, không chân thật, không có tướng, là vô vi (không do tạo tác), không có tính thật có, giống như niết-bàn (sự tắt hẳn phiền não, giải thoát hoàn toàn). Nếu tất cả các pháp đều lấy vô tính làm tự tính, không thành tựu, không chân thật, không có tướng, là vô vi, không có tính thật có, giống như niết-bàn, thì làm sao bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa lại đối với các pháp khởi lên ý tưởng là có tính, ý tưởng là thành tựu, ý tưởng là chân thật, ý tưởng là có tướng, ý tưởng là hữu vi (do nhân duyên tạo tác), ý tưởng là có tính thật, ý tưởng không vắng lặng? Nếu khởi lên ý tưởng ấy thì không có lẽ ấy.

 Vì sao vậy? Vì nếu tất cả các pháp có chút tự tính, có thành tựu, có chân thật, có tướng, là hữu vi, có tính thật, không vắng lặng mà có thể nắm được, thì bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu đã tu hành ấy lẽ ra không phải là bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Như thế, khi bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám vào sắc (hình thể vật chất), không bám vào thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tâm ý), thức (sự nhận thức phân biệt); không bám vào nhãn xứ (căn mắt), không bám vào nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ (căn tai, mũi, lưỡi, thân, ý); không bám vào sắc xứ (đối tượng hình sắc của mắt), không bám vào thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, vật chạm, đối tượng của ý); không bám vào nhãn giới (yếu tố mắt), không bám vào nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới; không bám vào sắc giới (yếu tố hình sắc, đối tượng của mắt), không bám vào thanh, hương, vị, xúc, pháp giới; không bám vào nhãn thức giới (yếu tố cái biết do mắt), không bám vào nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới; không bám vào nhãn xúc, không bám vào nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc; không bám vào các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, không bám vào các cảm thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra;

 không bám vào địa giới, không bám vào thủy, hỏa, phong, không, thức giới; không bám vào nhân duyên, không bám vào đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên; không bám vào các pháp do duyên sinh ra; không bám vào vô minh, không bám vào hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu thán khổ ưu não; không bám vào cõi Dục (cõi của chúng sinh còn ham muốn dục lạc), không bám vào cõi Sắc (cõi có thân hình vi tế, không còn dục lạc thô) và cõi Vô sắc (cõi không có thân hình, chỉ có tâm thức);

 không bám vào bốn tĩnh lự, không bám vào bốn vô lượng, bốn định vô sắc; không bám vào bốn niệm trụ, không bám vào bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám thánh đạo chi; không bám vào không giải thoát môn, không bám vào vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; không bám vào khổ thánh đế, không bám vào tập, diệt, đạo thánh đế; không bám vào bố thí ba-la-mật-đa, không bám vào tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa;

 không bám vào nội không, không bám vào ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không;

 không bám vào chân như (thật tướng như vậy của các pháp, không hề đổi khác), không bám vào pháp giới (bản chất chung làm nền cho mọi pháp), pháp tính (tính chân thật của các pháp), bất hư vọng tính (tính không hư dối), bất biến dị tính (tính không đổi khác), bình đẳng tính (tính bình đẳng như nhau), ly sinh tính (tính lìa khỏi sinh diệt), pháp định (pháp an định không lay), pháp trụ (pháp trụ vững thường còn), thật tế (bờ mé chân thật tột cùng), hư không giới (cõi hư không, rộng khắp không ngăn ngại), bất tư nghị giới (cõi không thể nghĩ bàn);

 không bám vào tám giải thoát, không bám vào tám thắng xứ, chín định thứ lớp, mười biến xứ; không bám vào tất cả các môn tam-ma-địa; không bám vào tất cả các môn đà-la-ni; không bám vào Cực hỉ địa, không bám vào Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa; không bám vào năm thứ mắt; không bám vào sáu thần thông; không bám vào mười lực của Phật; không bám vào bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỉ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật; không bám vào pháp không quên mất; không bám vào tính luôn an trụ nơi xả; không bám vào nhất thiết trí; không bám vào đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; không bám vào quả Dự lưu; không bám vào quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề; không bám vào mọi hạnh của bồ-tát ma-ha-tát; không bám vào vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật.

 Khi bồ-tát ma-ha-tát ấy tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, nhờ không bám chấp nên có thể làm trọn vẹn địa thứ nhất, mà ở trong đó không sinh tham đắm. Vì sao vậy? Vì bồ-tát ma-ha-tát ấy không nắm được địa thứ nhất, thì làm sao trong đó lại khởi tham đắm? Nhờ không bám chấp nên có thể làm trọn vẹn địa thứ hai, thứ ba, thứ tư, thứ năm, thứ sáu, thứ bảy, thứ tám, thứ chín, thứ mười, mà ở trong đó không sinh tham đắm. Vì sao vậy? Vì bồ-tát ma-ha-tát ấy không nắm được địa thứ hai cho đến địa thứ mười, thì làm sao trong đó lại khởi tham đắm?

 Bồ-tát ma-ha-tát ấy tuy tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa mà không nắm được bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì không nắm được bát-nhã ba-la-mật-đa nên cũng không nắm được tất cả các pháp. Tuy quán thấy bát-nhã ba-la-mật-đa thâu tóm tất cả các pháp, mà đối với các pháp ấy đều không nắm được gì. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế với bát-nhã ba-la-mật-đa này không hai, không khác. Tại sao vậy? Vì tính của tất cả các pháp không thể phân biệt, nên nói là chân như, nói là pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghị giới; bởi vì các pháp không xen tạp, không sai khác."

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu tính của tất cả các pháp đều không xen tạp, không sai khác, thì làm sao có thể nói đây là thiện, đây là bất thiện; đây là hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn trong sinh tử), đây là vô lậu (không còn phiền não, ra ngoài sinh tử); đây là thế gian, đây là xuất thế gian (vượt ra khỏi thế gian); đây là hữu vi, đây là vô vi — vô lượng pháp môn như thế?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông nghĩ sao? Trong thật tính của tất cả các pháp, có pháp nào có thể nói là thiện, là bất thiện; là hữu lậu, là vô lậu; là thế gian, là xuất thế gian; là hữu vi, là vô vi; như thế cho đến là quả Dự lưu, là quả Nhất lai, là quả Bất hoàn, là quả A-la-hán, là Độc giác bồ-đề, là các hạnh của bồ-tát ma-ha-tát, là vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật chăng?"

 Thiện Hiện đáp: "Bạch Thế Tôn, không! Bạch Thiện Thệ (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát), không!"

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Do nhân duyên này nên biết tất cả các pháp không xen tạp, không sai khác, không có tướng, không sinh, không diệt, không ngăn ngại, không nói ra, không chỉ bày.

 Thiện Hiện nên biết! Thuở trước khi ta tu hành đạo bồ-tát, đối với tự tính của các pháp đều không nắm được gì. Tức là: hoặc sắc, hoặc thọ, tưởng, hành, thức; hoặc nhãn xứ, hoặc nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ; hoặc sắc xứ, hoặc thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ; hoặc nhãn giới, hoặc nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới; hoặc sắc giới, hoặc thanh, hương, vị, xúc, pháp giới; hoặc nhãn thức giới, hoặc nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới; hoặc nhãn xúc, hoặc nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc; hoặc các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, hoặc các cảm thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra; hoặc địa giới, hoặc thủy, hỏa, phong, không, thức giới; hoặc nhân duyên, hoặc đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên; hoặc các pháp do duyên sinh ra; hoặc vô minh, hoặc hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu thán khổ ưu não; hoặc cõi Dục, hoặc cõi Sắc, cõi Vô sắc; hoặc thiện, hoặc bất thiện; hoặc hữu lậu, hoặc vô lậu; hoặc thế gian, hoặc xuất thế gian; hoặc hữu vi, hoặc vô vi; như thế cho đến hoặc quả Dự lưu, hoặc quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề; hoặc các hạnh của bồ-tát ma-ha-tát; hoặc vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật — đối với tự tính của các pháp như thế đều không nắm được gì.

 Như thế, Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, từ khi mới phát tâm cho đến khi ngồi yên trên tòa bồ-đề mầu nhiệm (nơi thành Phật) sắp chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề, thường phải khéo biết tự tính của các pháp. Nếu khéo biết tự tính của các pháp thì có thể làm thanh tịnh khéo léo con đường đại bồ-đề, cũng có thể làm trọn vẹn các hạnh bồ-tát, làm cho hữu tình thành thục, làm cho cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh; an trụ nơi pháp này mà mau chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề, chuyển bánh xe diệu pháp, dùng giáo pháp tam thừa (ba cỗ xe đưa đến giải thoát: Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát) khéo léo điều phục các loài hữu tình, khiến họ mau được giải thoát khỏi tam hữu (ba cõi tồn tại trong sinh tử: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc).

 Như thế, Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện (cách thức khéo léo), nên học bát-nhã ba-la-mật-đa, thì mau chóng làm trọn vẹn tất cả các pháp của Phật."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video