Thiên 428 — Hội 1 · Phẩm 67 Nghĩa pháp không xen tạp · phần 1

 Phần đầu, phẩm "Nghĩa của các pháp không xen tạp", thứ sáu mươi bảy, đoạn một.

 Bấy giờ cụ thọ (danh xưng tôn kính dành cho vị tu sĩ có tuổi đạo, có đức) Thiện Hiện (tức ngài Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lẽ Không) thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần) đều không xen tạp, không có tướng (hình tướng, dấu hiệu để nhận biết, phân biệt), tự tướng (đặc tính riêng của mỗi pháp) vốn là không. Vậy làm sao trong các pháp ấy lại có thể tu tập trọn vẹn bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa: hạnh tu hoàn hảo đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ; bố thí: đem của cải, sức lực, giáo pháp ban cho người khác), tịnh giới ba-la-mật-đa (giữ giới luật trong sạch), an nhẫn ba-la-mật-đa (nhẫn nại chịu đựng, không sân giận), tinh tiến ba-la-mật-đa (siêng năng nỗ lực không lui), tĩnh lự ba-la-mật-đa (thiền định, lắng tâm mà xét kỹ) và bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấy rõ thật tướng của các pháp)?

 Các pháp đều vô lậu (không còn phiền não rỉ chảy, tức trong sạch, ra ngoài sinh tử) và không có sai khác. Vậy làm sao trong các pháp ấy lại đặt ra những sự sai khác của các pháp như thế, và có thể nhận biết được?

 Làm sao trong bát-nhã ba-la-mật-đa lại thâu tóm hết thảy bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa?

 Thâu tóm hết thảy: nội không (cái không của các giác quan bên trong như mắt, tai…), ngoại không (cái không của các đối tượng bên ngoài như hình sắc, âm thanh…), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo tác đều không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không), vô tế không (cái không có khởi đầu, không có kết thúc cũng là không), tán không (các pháp do nhiều thứ hợp lại, rốt cuộc tan rã nên là không), vô biến dị không (cái được cho là không đổi khác cũng là không), bản tính không (bản tính của các pháp vốn là không), tự tướng không (đặc tính riêng của mỗi pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp như vô thường, khổ… cũng là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (các pháp không thể nắm bắt được nên là không), vô tính không (cái "không có tự tính" cũng là không), tự tính không (tự tính của các pháp là không), vô tính tự tính không (cả vô tính lẫn tự tính đều là không).

 Thâu tóm hết thảy: chân như (thật tướng như vậy của các pháp, không hề đổi khác), pháp giới (bản chất chung làm nền cho mọi pháp), pháp tính (tính chân thật của các pháp), bất hư vọng tính (tính không hư dối), bất biến dị tính (tính không đổi khác), bình đẳng tính (tính bình đẳng như nhau), ly sinh tính (tính lìa khỏi sinh diệt), pháp định (pháp an định không lay), pháp trụ (pháp trụ vững thường còn), thật tế (bờ mé chân thật tột cùng), hư không giới (cõi hư không, rộng khắp không ngăn ngại), bất tư nghị giới (cõi không thể nghĩ bàn).

 Thâu tóm hết thảy: tứ niệm trụ (bốn phép quán giữ chánh niệm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp), tứ chính đoạn (bốn sự nỗ lực chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh tăng trưởng), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực thần thông: ý muốn, tinh tiến, tâm, suy xét), ngũ căn (năm gốc lành: tin, siêng năng, nhớ nghĩ, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh phát ra từ năm gốc lành ấy), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chân chính của bậc thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng).

 Thâu tóm hết thảy: không giải thoát môn, vô tướng giải thoát môn, vô nguyện giải thoát môn (ba cửa giải thoát: quán các pháp đều là không; quán các pháp không có tướng; không còn mong cầu điều gì).

 Thâu tóm hết thảy: khổ, tập, diệt, đạo thánh đế (bốn chân lý của bậc thánh: sự khổ, nguyên nhân tích tập gây ra khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ).

 Thâu tóm hết thảy: tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không bờ bến: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo niềm vui người, buông xả bình đẳng), tứ vô sắc định (bốn tầng định cao nhất, tâm vượt khỏi mọi hình sắc).

 Thâu tóm hết thảy: bát giải thoát (tám phép định giúp lìa bỏ tham đắm đối với sắc và vô sắc), bát thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, chế ngự được cảnh), cửu thứ đệ định (chín tầng định nối tiếp lần lượt từ thấp lên cao), thập biến xứ (mười phép quán một thứ như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng… trùm khắp mọi nơi).

 Thâu tóm hết thảy: tam-ma-địa môn (các pháp môn thiền định; tam-ma-địa là trạng thái tâm chuyên chú vào một cảnh), đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì, năng lực ghi nhớ, giữ gìn giáo pháp không quên mất).

 Thâu tóm hết thảy: ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: thần túc, thiên nhĩ, tha tâm, túc mạng, thiên nhãn, lậu tận).

 Thâu tóm hết thảy: Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), tứ vô ngại giải (bốn sự hiểu biết và biện tài không bị trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về biện thuyết), đại từ, đại bi, đại hỉ, đại xả (tâm thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả ở mức lớn lao), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có).

 Thâu tóm hết thảy: vô vong thất pháp (pháp không bao giờ quên mất), hằng trụ xả tính (tính luôn an trụ trong sự buông xả, tâm bình thản).

 Thâu tóm hết thảy: nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp đều không), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi tướng trạng của mọi pháp, là trí của Phật).

 Thâu tóm hết thảy các pháp thế gian và xuất thế gian (vượt ra khỏi thế gian)? Làm sao trong các pháp có tướng khác nhau lại đặt ra một tướng, tức là vô tướng (không có tướng); và trong pháp một tướng, không tướng ấy lại đặt ra đủ loại tướng pháp sai khác?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Khi bồ-tát ma-ha-tát (bậc tu hành cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh, thuộc hàng lớn lao) thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, vị ấy an trụ trong ngũ thủ uẩn (năm nhóm yếu tố tạo thành con người — hình thể, cảm thọ, tưởng tượng, tâm hành, nhận thức — khi còn bị bám chấp) vốn như giấc mộng, như tiếng vang, như ảnh trong gương, như bóng sáng, như ảo nắng giữa trưa, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương (thành ảo hiện ra giữa không trung, tương truyền do loài càn-thát-bà là nhạc thần ăn hương tạo ra, có mà không thật), như sự biến hóa; mà tu hành bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Vị ấy biết đúng như thật rằng năm thủ uẩn như mộng, như tiếng vang, như ảnh, như bóng sáng, như ảo nắng, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như sự biến hóa ấy đều không có tướng. Vì sao vậy? Vì mộng, tiếng vang, ảnh, bóng sáng, ảo nắng, trò ảo thuật, thành Tầm Hương, sự biến hóa đều không có tự tính (bản chất tự có, tự tồn tại). Pháp nào không có tự tính thì pháp ấy không có tướng. Pháp nào không có tướng thì pháp ấy chỉ là một tướng, tức là không tướng.

 Thiện Hiện! Do nhân duyên này nên biết: mọi sự bố thí đều không có tướng; người bố thí không có tướng, người nhận không có tướng, vật đem cho không có tướng. Nếu biết như thế mà bố thí thì có thể tu hành trọn vẹn bố thí ba-la-mật-đa. Nếu tu hành trọn vẹn được bố thí ba-la-mật-đa thì không xa lìa tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa.

 An trụ trong bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, thì có thể làm trọn vẹn bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc; cũng có thể làm trọn vẹn bốn niệm trụ, bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám thánh đạo chi; cũng có thể làm trọn vẹn ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện; cũng có thể làm trọn vẹn nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không; cũng có thể làm trọn vẹn chân như, pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghị giới; cũng có thể làm trọn vẹn bốn thánh đế khổ, tập, diệt, đạo; cũng có thể làm trọn vẹn tám giải thoát, tám thắng xứ, chín định thứ lớp, mười biến xứ; cũng có thể làm trọn vẹn năm trăm môn tam-ma-địa, năm trăm môn đà-la-ni; cũng có thể làm trọn vẹn năm thứ mắt, sáu thần thông; cũng có thể làm trọn vẹn mười lực của Phật, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỉ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật; cũng có thể làm trọn vẹn pháp không quên mất, tính luôn an trụ nơi xả; cũng có thể làm trọn vẹn nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí.

 Bồ-tát ma-ha-tát ấy an trụ trong các pháp thánh vô lậu do dị thục (quả báo chín muồi từ việc tu tập trước) sinh ra như thế, dùng sức thần thông đi đến các thế giới chư Phật ở mười phương, nhiều như số cát sông Căng-già (sông Hằng ở Ấn Độ). Lại đem đủ thứ y phục, đồ ăn uống, đồ nằm, thuốc thang, hương hoa, cờ báu, phướn lọng, đèn sáng, âm nhạc thượng hạng và những thứ cần dùng khác, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen chư Phật Thế Tôn; làm những việc lợi ích, an vui cho các hữu tình (chúng sinh có tình thức).

 Ai nên dùng bố thí để thu phục, giúp ích thì liền dùng bố thí mà thu phục, giúp ích. Ai nên dùng tịnh giới để thu phục, giúp ích thì liền dùng tịnh giới mà thu phục, giúp ích. Ai nên dùng an nhẫn để thu phục, giúp ích thì liền dùng an nhẫn mà thu phục, giúp ích. Ai nên dùng tinh tiến để thu phục, giúp ích thì liền dùng tinh tiến mà thu phục, giúp ích. Ai nên dùng tĩnh lự để thu phục, giúp ích thì liền dùng tĩnh lự mà thu phục, giúp ích. Ai nên dùng bát-nhã để thu phục, giúp ích thì liền dùng bát-nhã mà thu phục, giúp ích. Ai nên dùng các pháp lành khác để thu phục, giúp ích thì liền dùng các pháp lành khác mà thu phục, giúp ích. Ai nên dùng mọi pháp lành thù thắng để thu phục, giúp ích thì liền dùng mọi pháp lành thù thắng mà thu phục, giúp ích.

 Bồ-tát ma-ha-tát ấy thành tựu vô lượng pháp lành như thế, tuy chịu sinh tử mà không bị lỗi lầm của sinh tử làm nhiễm ô. Vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình, vị ấy nhận lấy sự giàu sang, tự tại của cõi người, cõi trời. Nhờ uy lực của sự giàu sang, tự tại ấy, vị ấy có thể làm mọi việc lợi ích, an vui cho hữu tình, và dùng tứ nhiếp sự (bốn cách thu phục lòng người: ban cho, nói lời dịu dàng, làm việc lợi ích, cùng làm việc với họ) mà thu phục họ.

 Bồ-tát ma-ha-tát ấy vì biết tất cả các pháp đều không có tướng, nên tuy biết quả Dự lưu (quả vị thứ nhất của bậc thánh, mới nhập vào dòng thánh) mà không trụ nơi quả Dự lưu; tuy biết quả Nhất lai (quả vị thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần) mà không trụ nơi quả Nhất lai; tuy biết quả Bất hoàn (quả vị thứ ba, không còn trở lại cõi Dục) mà không trụ nơi quả Bất hoàn; tuy biết quả A-la-hán (quả vị cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử) mà không trụ nơi quả A-la-hán; tuy biết Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc tự mình ngộ đạo không cần thầy) mà không trụ nơi Độc giác bồ-đề.

 Vì sao vậy? Vì bồ-tát ma-ha-tát ấy sau khi biết đúng như thật tất cả các pháp, muốn chứng đắc nhất thiết tướng trí, là cái không chung với hết thảy hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu chứng) và Độc giác.

 Như thế, Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát vì biết tất cả các pháp đều không có tướng, nên biết đúng như thật rằng bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa cũng đều không có tướng; biết đúng như thật rằng các pháp khác của Phật cũng đều không có tướng. Do nhân duyên ấy mà có thể làm trọn vẹn khắp tất cả các pháp của Phật.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Khi bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, an trụ trong năm thủ uẩn như mộng, như tiếng vang, như ảnh, như bóng sáng, như ảo nắng, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như sự biến hóa, mà làm trọn vẹn tịnh giới ba-la-mật-đa. Bồ-tát ma-ha-tát ấy sau khi biết đúng như thật năm thủ uẩn này như mộng, như tiếng vang, như ảnh, như bóng sáng, như ảo nắng, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như sự biến hóa, liền có thể làm trọn vẹn tịnh giới ba-la-mật-đa không có tướng.

 Tịnh giới như thế không thiếu sót, không kẽ hở, không tì vết, không nhơ bẩn, không bám chấp vào đâu, đáng nhận sự cúng dường, được người trí khen ngợi, được giữ gìn khéo léo, đạt đến chỗ rốt ráo tốt đẹp; đó là thánh vô lậu, thuộc về các nhánh của con đường xuất thế gian.

 An trụ nơi giới này thì có thể khéo giữ gìn: giới thọ theo nghi thức đặt ra, giới tự nhiên mà có được, giới luật nghi (giới ngăn ngừa điều ác theo khuôn phép), giới hữu biểu (giới hiện ra nơi hành động, lời nói thấy được), giới vô biểu (giới không lộ ra ngoài, là sức ngăn điều ác ngầm trong thân tâm), giới đang hiện hành, giới không hiện hành, giới oai nghi (giới về cử chỉ, dáng điệu đi đứng nằm ngồi), giới không thuộc oai nghi.

 Bồ-tát ma-ha-tát ấy tuy thành tựu đầy đủ các giới như thế mà không bám chấp. Không nghĩ rằng: "Nhờ giới này ta sẽ sinh vào dòng lớn Sát-đế-lợi (dòng vua chúa, võ tướng ở Ấn Độ) giàu sang tự tại, hoặc sinh vào dòng lớn Bà-la-môn (dòng tu sĩ lo việc tế lễ ở Ấn Độ) giàu sang tự tại, hoặc sinh vào dòng lớn trưởng giả (nhà giàu có, đức độ) giàu sang tự tại, hoặc sinh vào dòng lớn cư sĩ (người tại gia có của cải) giàu sang tự tại."

 Không nghĩ rằng: "Nhờ giới này ta sẽ làm tiểu vương, hoặc làm đại vương, hoặc làm Luân vương (Chuyển luân thánh vương, vị vua lý tưởng dùng đức trị cả thiên hạ) giàu sang tự tại."

 Không nghĩ rằng: "Nhờ giới này ta sẽ sinh lên cõi trời Tứ Đại Vương Chúng (cõi trời của bốn vị Thiên vương hộ đời), hoặc sinh lên cõi trời Tam Thập Tam (cõi trời Ba mươi ba, nơi vua trời Đế Thích ở), hoặc sinh lên cõi trời Dạ-ma, hoặc sinh lên cõi trời Đổ-sử-đa (tức Đâu-suất), hoặc sinh lên cõi trời Lạc Biến Hóa, hoặc sinh lên cõi trời Tha Hóa Tự Tại (sáu cõi trời này thuộc cõi Dục, nơi chúng sinh còn ham muốn dục lạc), giàu sang tự tại."

 Không nghĩ rằng: "Nhờ giới này ta sẽ sinh lên cõi trời Phạm Chúng, hoặc Phạm Phụ, hoặc Phạm Hội, hoặc Đại Phạm (các cõi trời thuộc tầng thiền thứ nhất của cõi Sắc — cõi có thân hình vi tế, không còn dục lạc thô), giàu sang tự tại."

 Không nghĩ rằng: "Nhờ giới này ta sẽ sinh lên cõi trời Quang, hoặc Thiểu Quang, hoặc Vô Lượng Quang, hoặc Cực Quang Tịnh (các cõi trời thuộc tầng thiền thứ hai cõi Sắc), giàu sang tự tại."

 Không nghĩ rằng: "Nhờ giới này ta sẽ sinh lên cõi trời Tịnh, hoặc Thiểu Tịnh, hoặc Vô Lượng Tịnh, hoặc Biến Tịnh (các cõi trời thuộc tầng thiền thứ ba cõi Sắc), giàu sang tự tại."

 Không nghĩ rằng: "Nhờ giới này ta sẽ sinh lên cõi trời Quảng, hoặc Thiểu Quảng, hoặc Vô Lượng Quảng, hoặc Quảng Quả (các cõi trời thuộc tầng thiền thứ tư cõi Sắc), giàu sang tự tại."

 Không nghĩ rằng: "Nhờ giới này ta sẽ sinh lên cõi trời Vô Phiền, hoặc Vô Nhiệt, hoặc Thiện Hiện, hoặc Thiện Kiến, hoặc Sắc Cứu Cánh (năm cõi trời Tịnh cư cao nhất cõi Sắc, nơi các bậc Bất hoàn sinh về), giàu sang tự tại."

 Không nghĩ rằng: "Nhờ giới này ta sẽ sinh vào Không Vô Biên Xứ, hoặc Thức Vô Biên Xứ, hoặc Vô Sở Hữu Xứ, hoặc Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ (bốn cõi Vô sắc, nơi chúng sinh không có thân hình, chỉ có tâm thức trong định), giàu sang tự tại."

 Không nghĩ rằng: "Nhờ giới này ta sẽ được quả Dự lưu, hoặc được quả Nhất lai, hoặc được quả Bất hoàn, hoặc được quả A-la-hán, hoặc được Độc giác bồ-đề, hoặc vào chính tính ly sinh của bồ-tát (giai vị chắc chắn đi vào đạo bồ-tát, lìa hẳn địa vị phàm phu), hoặc được vô sinh pháp nhẫn của bồ-tát (sự nhận biết thấu suốt và an trụ vững chắc rằng các pháp vốn không sinh không diệt), hoặc được vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật)."

 Vì sao vậy? Vì các pháp ấy đều không có tướng, cùng chung một tướng, tức là không tướng. Pháp không tướng thì không nắm được cái không tướng; pháp có tướng thì không nắm được cái có tướng; pháp không tướng thì không nắm được cái có tướng; pháp có tướng thì không nắm được cái không tướng. Do nhân duyên ấy mà đều không thể nắm bắt được.

 Như thế, Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa thì mau chóng làm trọn vẹn tịnh giới ba-la-mật-đa không tướng, chứng vào chính tính ly sinh của bồ-tát. Đã vào chính tính ly sinh của bồ-tát, lại được vô sinh pháp nhẫn của bồ-tát. Đã được vô sinh pháp nhẫn của bồ-tát, thì tu hành đạo tướng trí, hướng đến nhất thiết tướng trí, được năm thần thông do dị thục mà có, lại được năm trăm môn tam-ma-địa, cũng được năm trăm môn đà-la-ni, an trụ trong đó; lại có thể chứng đắc bốn vô ngại giải, đi từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen chư Phật Thế Tôn, làm cho hữu tình thành thục và làm cho cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh.

 Bồ-tát ma-ha-tát ấy vì giáo hóa hữu tình, tuy hiện thân trôi lăn trong sinh tử của các nẻo, mà không bị các chướng ngại của phiền não, nghiệp, quả báo làm nhiễm ô. Ví như người do phép biến hóa tạo ra, tuy hiện ra các việc đi, đứng, ngồi, nằm, mà thật không có việc đi lại gì. Tuy hiện ra đủ cách làm lợi ích cho hữu tình, mà đối với hữu tình và những gì đặt ra cho họ đều không nắm được gì.

 Như có một đức Như Lai, Ứng, Chính Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến, bậc đáng được cúng dường, bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn) tên là Tô Phiến Đa, đã chứng đắc vô thượng chính đẳng bồ-đề, chuyển bánh xe diệu pháp (giảng dạy giáo pháp mầu nhiệm), độ vô lượng chúng sinh, khiến họ thoát khỏi sinh tử, chứng được niết-bàn (sự tắt hẳn phiền não, giải thoát hoàn toàn). Nhưng không có hữu tình nào đủ sức nhận lời thọ ký (lời Phật báo trước rằng sẽ thành Phật) để kế tiếp đắc vô thượng chính đẳng bồ-đề. Bấy giờ đức Như Lai ấy hóa ra một vị Phật hóa thân, khiến ở lâu nơi đời, rồi tự bỏ thọ mạng mà vào cõi vô dư y bát-niết-bàn (niết-bàn trọn vẹn, không còn thân xác sót lại). Thân Phật hóa ấy ở đời một kiếp (một khoảng thời gian cực kỳ dài), sau khi thọ ký vô thượng chính đẳng bồ-đề cho một vị bồ-tát rồi mới vào niết-bàn.

 Thân Phật hóa ấy tuy làm đủ việc lợi ích cho hữu tình mà không nắm được gì. Tức là: không nắm được sắc (hình thể vật chất), không nắm được thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tâm ý), thức (sự nhận thức phân biệt); không nắm được nhãn xứ (căn mắt), không nắm được nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ (căn tai, mũi, lưỡi, thân, ý); không nắm được sắc xứ (đối tượng hình sắc của mắt), không nắm được thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, vật chạm, đối tượng của ý); không nắm được nhãn giới (yếu tố mắt), không nắm được nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới; không nắm được sắc giới (yếu tố hình sắc, đối tượng của mắt), không nắm được thanh, hương, vị, xúc, pháp giới; không nắm được nhãn thức giới (yếu tố cái biết do mắt), không nắm được nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới; không nắm được nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và cái biết), không nắm được nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc; không nắm được các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, không nắm được các cảm thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra; không nắm được hết thảy pháp hữu lậu (còn phiền não, còn trong sinh tử), vô lậu và hữu tình.

 Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng lại như vậy, tuy có làm mà không nắm được gì. Như thế, Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, làm trọn vẹn tịnh giới ba-la-mật-đa. Nhờ tịnh giới ba-la-mật-đa được trọn vẹn nên có thể thâu tóm tất cả các pháp của Phật.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Khi bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, an trụ trong năm thủ uẩn như mộng, như tiếng vang, như ảnh, như bóng sáng, như ảo nắng, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như sự biến hóa, mà làm trọn vẹn an nhẫn ba-la-mật-đa. Bồ-tát ma-ha-tát ấy sau khi biết đúng như thật năm thủ uẩn này như mộng… như sự biến hóa, liền có thể làm trọn vẹn an nhẫn ba-la-mật-đa không tướng.

 Thiện Hiện! Thế nào là bồ-tát ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, sau khi biết đúng như thật năm thủ uẩn này như mộng, như tiếng vang, như ảnh, như bóng sáng, như ảo nắng, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như sự biến hóa, liền có thể làm trọn vẹn an nhẫn ba-la-mật-đa không tướng?

 Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát ấy biết đúng như thật rằng năm thủ uẩn này không có tướng thật, nên tu hai thứ nhẫn, liền có thể làm trọn vẹn an nhẫn ba-la-mật-đa không tướng. Hai thứ ấy là gì? Một là an thọ nhẫn (nhẫn bằng cách bình thản chịu đựng), hai là quán sát nhẫn (nhẫn bằng cách quán xét thấu lẽ thật).

 An thọ nhẫn là: các bồ-tát ma-ha-tát từ khi mới phát tâm cho đến khi ngồi yên trên tòa bồ-đề mầu nhiệm (nơi thành Phật), trong khoảng giữa ấy, giả sử tất cả các loài hữu tình tranh nhau đến chê bai, dùng lời thô ác chửi mắng, lăng nhục, lại dùng ngói đá, dao gậy làm hại, bồ-tát ma-ha-tát ấy vì muốn làm trọn an nhẫn ba-la-mật-đa, cho đến một niệm sân hận cũng không sinh, cũng không khởi tâm muốn trả đũa. Chỉ nghĩ rằng: "Những hữu tình kia thật đáng thương xót. Phiền não mạnh mẽ đập vào tâm họ, khiến họ không làm chủ được mình, nên mới gây ra ác nghiệp như thế với ta. Nay ta không nên giận hờn họ." Lại nghĩ: "Do ta nhận lấy các uẩn (thân tâm này) vốn là kẻ oan gia, nên khiến các hữu tình kia gây ra ác nghiệp như thế với ta. Ta chỉ nên tự trách mình, không nên giận họ." Khi bồ-tát quán xét kỹ như thế, liền sinh lòng thương xót sâu xa đối với các hữu tình kia. Những điều như thế gọi là an thọ nhẫn.

 Quán sát nhẫn là: các bồ-tát ma-ha-tát suy nghĩ rằng: "Các hành (mọi sự vật do nhân duyên tạo thành) đều như huyễn, hư dối không thật, không tự chủ được. Cũng như hư không, không có ta, hữu tình, mệnh giả, sinh giả, dưỡng giả, sĩ phu, bổ-đặc-già-la, ý sinh, nho đồng, tác giả, thọ giả, tri giả, kiến giả (những tên gọi khác nhau mà người đời gán cho cái "ta": kẻ có mạng sống, kẻ được sinh ra, kẻ được nuôi lớn, con người, chủ thể đi qua luân hồi, kẻ do ý sinh, kẻ trẻ thơ, kẻ làm, kẻ nhận, kẻ biết, kẻ thấy), tất cả đều không thể nắm bắt được, chỉ là do sự phân biệt hư dối khởi lên. Ai chê bai ta? Ai chửi mắng ta? Ai lăng nhục ta? Ai dùng đủ thứ ngói đá, dao gậy làm hại ta? Ai lại là kẻ chịu sự chê bai, nhục mạ, làm hại ấy? Tất cả đều là do tâm mình phân biệt hư dối. Nay ta không nên ngang ngược khởi lên sự bám chấp. Các pháp như thế, do tự tính không và thắng nghĩa không, nên đều không có gì cả." Khi bồ-tát quán xét kỹ như thế, biết đúng như thật các hành đều trống không vắng lặng, đối với tất cả các pháp không sinh ý tưởng khác. Những điều như thế gọi là quán sát nhẫn.

 Bồ-tát ma-ha-tát ấy vì tu tập hai thứ nhẫn như thế, liền có thể làm trọn vẹn an nhẫn ba-la-mật-đa không tướng. Nhờ làm trọn vẹn được an nhẫn ba-la-mật-đa không tướng, liền đạt được vô sinh pháp nhẫn.

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là vô sinh pháp nhẫn? Nó dứt trừ được gì, và nó là trí gì?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Do sức mạnh của nó, cho đến một chút pháp ác, bất thiện cũng không thể sinh ra, vì thế gọi là vô sinh pháp nhẫn. Nó làm cho mọi phiền não như ngã (cái ta), ngã sở (cái của ta), kiêu mạn… rốt ráo lắng dứt. Sự nhẫn chịu, chấp nhận đúng như thật rằng các pháp như mộng, như tiếng vang, như ảnh, như bóng sáng, như ảo nắng, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như sự biến hóa — sự nhẫn ấy gọi là trí. Vì được trí này nên gọi là đạt được vô sinh pháp nhẫn."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Vô sinh pháp nhẫn của Thanh văn, Độc giác với vô sinh pháp nhẫn của bồ-tát ma-ha-tát có gì khác nhau?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Trí và sự dứt trừ của các bậc Dự lưu cũng gọi là nhẫn của bồ-tát ma-ha-tát. Trí và sự dứt trừ của các bậc Nhất lai cũng gọi là nhẫn của bồ-tát ma-ha-tát. Trí và sự dứt trừ của các bậc Bất hoàn cũng gọi là nhẫn của bồ-tát ma-ha-tát. Trí và sự dứt trừ của các bậc A-la-hán cũng gọi là nhẫn của bồ-tát ma-ha-tát. Trí và sự dứt trừ của tất cả các bậc Độc giác cũng gọi là nhẫn của bồ-tát ma-ha-tát. Lại có nhẫn riêng của bồ-tát ma-ha-tát, tức là nhẫn chịu rằng các pháp rốt ráo không sinh. Đó là chỗ khác nhau.

 Thiện Hiện! Các bồ-tát ma-ha-tát vì thành tựu sự nhẫn thù thắng như thế, nên vượt hơn hết thảy Thanh văn, Độc giác. Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát ấy an trụ trong vô sinh nhẫn thù thắng do dị thục mà có như thế, thực hành đạo bồ-tát, có thể làm trọn vẹn đạo tướng trí. Nhờ làm trọn vẹn đạo tướng trí nên thường không xa lìa bốn niệm trụ, bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám thánh đạo chi; cũng không xa lìa ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện; cũng không xa lìa thần thông do dị thục mà có.

 Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhờ không xa lìa thần thông do dị thục, nên đi từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, cúng dường, cung kính chư Phật Thế Tôn, làm cho hữu tình thành thục và làm cho cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh. Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhờ việc làm cho hữu tình thành thục và cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh được trọn vẹn, nên dùng trí tuệ mầu nhiệm tương ứng trong một sát-na (khoảnh khắc cực ngắn) mà chứng đắc vô thượng chính đẳng bồ-đề.

 Như thế, Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa thì mau chóng làm trọn vẹn an nhẫn ba-la-mật-đa không tướng. Nhờ an nhẫn ba-la-mật-đa không tướng được trọn vẹn, liền có thể chứng đắc nhất thiết trí trí (trí biết tất cả, là trí của Phật), không pháp nào của Phật mà không trọn vẹn.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Khi bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, an trụ trong năm thủ uẩn như mộng, như tiếng vang, như ảnh, như bóng sáng, như ảo nắng, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như sự biến hóa, sau khi biết đúng như thật năm thủ uẩn này như mộng… như sự biến hóa, không có tướng thật, liền phát khởi sự tinh tiến dũng mãnh của thân và tâm.

 Bồ-tát ma-ha-tát ấy vì phát khởi sự tinh tiến dũng mãnh của thân, nên dẫn phát được thần thông thù thắng, mau lẹ. Nhờ thần thông ấy mà đi đến các thế giới mười phương, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen chư Phật Thế Tôn; ở chỗ chư Phật trồng các gốc đức, làm lợi ích, an vui cho vô lượng hữu tình, cũng có thể làm trang nghiêm thanh tịnh đủ các cõi Phật. Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhờ sự tinh tiến của thân mà làm cho hữu tình thành thục, tùy theo chỗ thích hợp với từng người mà khéo léo đặt họ vào giáo pháp tam thừa (ba cỗ xe đưa đến giải thoát: Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát), khiến mỗi người đều đạt đến chỗ rốt ráo. Như thế, Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, nhờ sự tinh tiến của thân mà có thể mau chóng làm trọn vẹn tinh tiến ba-la-mật-đa không tướng.

 Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát ấy vì phát khởi sự tinh tiến dũng mãnh của tâm, nên dẫn phát được sự tinh tiến thuộc về các nhánh đạo thánh vô lậu, làm trọn vẹn tinh tiến ba-la-mật-đa. Trong đó có thể thâu tóm đầy đủ các pháp lành, tức là: bốn niệm trụ, bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám thánh đạo chi; ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện; bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc; tám giải thoát, tám thắng xứ, chín định thứ lớp, mười biến xứ; bốn thánh đế khổ, tập, diệt, đạo; bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa; năm thứ mắt, sáu thần thông; các môn tam-ma-địa, các môn đà-la-ni;

 Cực hỉ địa, Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa (mười địa vị tu chứng của bồ-tát, lần lượt là: địa vui mừng tột bậc, địa lìa nhơ bẩn, địa phát ánh sáng, địa trí tuệ rực như lửa, địa cực khó vượt qua, địa trí tuệ hiện ra trước mắt, địa đi xa, địa không lay động, địa trí tuệ khéo léo, địa giáo pháp như mây che khắp);

 nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không; chân như, pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghị giới; mười lực của Phật, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỉ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật; pháp không quên mất, tính luôn an trụ nơi xả; nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí.

 Bồ-tát ma-ha-tát ấy an trụ trong đó, có thể làm trọn vẹn nhất thiết tướng trí. Nhờ nhất thiết tướng trí được trọn vẹn, nên dứt hẳn mọi sự nối tiếp của tập khí (dấu vết, thói quen do phiền não huân tập lâu đời còn sót lại). Nhờ dứt hẳn mọi sự nối tiếp của tập khí, nên các tướng tốt và vẻ đẹp phụ (ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp phụ nơi thân Phật) được thành tựu trọn vẹn. Nhờ các tướng tốt và vẻ đẹp phụ thành tựu trọn vẹn, nên chứng đắc vô thượng chính đẳng bồ-đề, phóng ánh sáng lớn chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới, tức một vũ trụ rộng lớn do một vị Phật giáo hóa), làm cho các thế giới chấn động theo sáu cách, chuyển bánh xe chính pháp đủ mười hai hành tướng (ba lần giảng bốn thánh đế theo ba cách: chỉ bày, khuyên tu, chứng minh, thành mười hai). Nhờ vậy các loài hữu tình trong tam thiên đại thiên thế giới được ánh sáng chiếu chạm, thấy sự chấn động ấy, nghe tiếng chính pháp, đều đạt được bất thoái chuyển (không còn thối lui) trong tam thừa.

 Như thế, Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, làm trọn vẹn tinh tiến ba-la-mật-đa. Bồ-tát ma-ha-tát ấy an trụ nơi tinh tiến ba-la-mật-đa, có thể làm được nhiều việc lợi ích cho mình và người, mau chóng làm trọn vẹn tất cả các pháp của Phật, chứng đắc vô thượng chính đẳng bồ-đề.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Khi bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, an trụ trong năm thủ uẩn như mộng, như tiếng vang, như ảnh, như bóng sáng, như ảo nắng, như trò ảo thuật, như thành Tầm Hương, như sự biến hóa, mà làm trọn vẹn tĩnh lự ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Thế nào là bồ-tát ma-ha-tát, khi thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, an trụ trong năm thủ uẩn như mộng… như sự biến hóa, mà làm trọn vẹn tĩnh lự ba-la-mật-đa?

 Thiện Hiện! Khi bồ-tát ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, sau khi biết đúng như thật năm thủ uẩn này như mộng… như sự biến hóa, không có tướng thật, thì vào tĩnh lự thứ nhất, trụ đầy đủ trong đó; vào tĩnh lự thứ hai, thứ ba, thứ tư, trụ đầy đủ trong đó; vào từ vô lượng (tâm thương yêu ban vui rộng lớn không bờ bến), trụ đầy đủ trong đó; vào bi, hỉ, xả vô lượng, trụ đầy đủ trong đó; vào định Không Vô Biên Xứ (định quán hư không vô tận), trụ đầy đủ trong đó; vào định Thức Vô Biên Xứ (định quán tâm thức vô tận), Vô Sở Hữu Xứ (định quán không có gì cả), Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ (định mà tưởng không phải có cũng không phải không), trụ đầy đủ trong đó.

 Tu không tam-ma-địa (định quán các pháp đều không), tu vô tướng tam-ma-địa, vô nguyện tam-ma-địa; tu như điện tam-ma-địa (định chiếu sáng nhanh như tia chớp), tu thánh chính tam-ma-địa (định chân chính của bậc thánh), kim cương dụ tam-ma-địa (định kiên cố như kim cương, phá tan mọi phiền não). Trụ trong kim cương dụ tam-ma-địa, ngoài tam-ma-địa của Như Lai ra, còn lại tất cả các tam-ma-địa — hoặc tam-ma-địa chung với Thanh văn, hoặc tam-ma-địa chung với Độc giác, hoặc vô lượng tam-ma-địa khác — tất cả như thế đều có thể tự thân chứng nghiệm, trụ đầy đủ trong đó.

 Nhưng đối với các tam-ma-địa như tĩnh lự, vô lượng, định vô sắc ấy, vị ấy không sinh đắm vị, cũng không tham đắm quả báo mà chúng đem lại. Vì sao vậy? Vì bồ-tát ma-ha-tát ấy biết đúng như thật rằng các tam-ma-địa như tĩnh lự, vô lượng, định vô sắc và tất cả các pháp đều không có tướng thật, đều lấy vô tính (không có tự tính) làm tự tính. Không nên đem pháp không tướng mà đắm vị nơi pháp không tướng, cũng không nên đem pháp lấy vô tính làm tự tính mà đắm vị nơi pháp lấy vô tính làm tự tính.

 Do không đắm vị nơi tam-ma-địa, nên bồ-tát ma-ha-tát ấy rốt cuộc không theo thế lực của các tam-ma-địa như tĩnh lự, vô lượng, định vô sắc mà sinh vào cõi Sắc (cõi có thân hình vi tế, không còn dục lạc thô) hay cõi Vô sắc (cõi không có thân hình, chỉ có tâm thức). Vì sao vậy? Vì bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với tất cả các cõi đều không nắm được gì; đối với người vào định, định được vào và cái dùng để vào định cũng không nắm được gì.

 Bồ-tát ma-ha-tát ấy vì không nắm được gì nơi tất cả các pháp, nên mau chóng làm trọn vẹn tĩnh lự ba-la-mật-đa không tướng. Nhờ tĩnh lự ba-la-mật-đa này mà vượt qua các địa vị Thanh văn và Độc giác."

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát ấy làm sao làm trọn vẹn tĩnh lự ba-la-mật-đa không tướng mà vượt qua các địa vị Thanh văn và Độc giác?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Vì bồ-tát ma-ha-tát ấy khéo học nội không, khéo học ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không; nên bồ-tát ma-ha-tát ấy trong các cái không này không nắm được pháp nào. An trụ trong đó, vị ấy không nắm được quả Dự lưu, không nắm được quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề, không nắm được mọi hạnh của bồ-tát ma-ha-tát, không nắm được vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật. Vì sao vậy? Vì tính không của các cái không ấy cũng đều là không. Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhờ trụ nơi cái không này mà vượt qua các địa vị Thanh văn và Độc giác, chứng vào chính tính ly sinh của bồ-tát."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát lấy gì làm sinh (còn ở địa vị phàm phu, còn sống trong sinh tử)? Lấy gì làm ly sinh (lìa khỏi địa vị ấy)?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát lấy mọi sự hữu sở đắc (còn thấy có cái để nắm bắt) làm sinh, lấy mọi sự vô sở đắc (không thấy có cái gì để nắm bắt) làm ly sinh."

 Cụ thọ Thiện Hiện thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát lấy gì làm hữu sở đắc? Lấy gì làm vô sở đắc?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát lấy tất cả các pháp làm hữu sở đắc. Tức là bồ-tát ma-ha-tát lấy sắc làm hữu sở đắc, lấy thọ, tưởng, hành, thức làm hữu sở đắc. Bồ-tát ma-ha-tát lấy nhãn xứ làm hữu sở đắc, lấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ làm hữu sở đắc. Bồ-tát ma-ha-tát lấy sắc xứ làm hữu sở đắc, lấy thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ làm hữu sở đắc. Bồ-tát ma-ha-tát lấy nhãn giới làm hữu sở đắc, lấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới làm hữu sở đắc. Bồ-tát ma-ha-tát lấy sắc giới làm hữu sở đắc, lấy thanh, hương, vị, xúc, pháp giới làm hữu sở đắc. Bồ-tát ma-ha-tát lấy nhãn thức giới làm hữu sở đắc, lấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới làm hữu sở đắc. Bồ-tát ma-ha-tát lấy nhãn xúc làm hữu sở đắc, lấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm hữu sở đắc. Bồ-tát ma-ha-tát lấy các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra làm hữu sở đắc, lấy các cảm thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra làm hữu sở đắc.

 Bồ-tát ma-ha-tát lấy địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) làm hữu sở đắc, lấy thủy, hỏa, phong, không, thức giới (yếu tố nước, lửa, gió, khoảng không, tâm thức) làm hữu sở đắc. Bồ-tát ma-ha-tát lấy nhân duyên (nguyên nhân trực tiếp sinh ra sự vật) làm hữu sở đắc, lấy đẳng vô gián duyên (niệm tâm trước liền mở đường cho niệm tâm sau sinh), sở duyên duyên (đối tượng làm chỗ dựa cho tâm nhận biết), tăng thượng duyên (mọi điều kiện hỗ trợ hoặc không ngăn trở) làm hữu sở đắc.

 Bồ-tát ma-ha-tát lấy vô minh (sự mê muội không thấy lẽ thật, khâu đầu của mười hai nhân duyên tạo vòng sinh tử) làm hữu sở đắc, lấy hành (tạo tác nghiệp), thức, danh sắc (thân tâm mới hình thành), lục xứ (sáu giác quan), xúc, thọ, ái (ham muốn), thủ (bám giữ), hữu (sự tồn tại do nghiệp), sinh, lão tử, sầu thán khổ ưu não (già chết, buồn rầu than khóc, khổ sở, lo âu, phiền muộn) làm hữu sở đắc.

 Bồ-tát ma-ha-tát lấy bố thí ba-la-mật-đa làm hữu sở đắc, lấy tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa làm hữu sở đắc. Bồ-tát ma-ha-tát lấy nội không làm hữu sở đắc, lấy ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không làm hữu sở đắc.

 Bồ-tát ma-ha-tát lấy bốn niệm trụ làm hữu sở đắc, lấy bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám thánh đạo chi làm hữu sở đắc. Bồ-tát ma-ha-tát lấy không giải thoát môn làm hữu sở đắc, lấy vô tướng, vô nguyện giải thoát môn làm hữu sở đắc. Bồ-tát ma-ha-tát lấy khổ thánh đế làm hữu sở đắc, lấy tập, diệt, đạo thánh đế làm hữu sở đắc. Bồ-tát ma-ha-tát lấy bốn tĩnh lự làm hữu sở đắc, lấy bốn vô lượng, bốn định vô sắc làm hữu sở đắc. Bồ-tát ma-ha-tát lấy tám giải thoát làm hữu sở đắc, lấy tám thắng xứ, chín định thứ lớp, mười biến xứ làm hữu sở đắc. Bồ-tát ma-ha-tát lấy tất cả các môn tam-ma-địa làm hữu sở đắc, lấy tất cả các môn đà-la-ni làm hữu sở đắc.

 Bồ-tát ma-ha-tát lấy Cực hỉ địa làm hữu sở đắc, lấy Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa làm hữu sở đắc. Bồ-tát ma-ha-tát lấy năm thứ mắt làm hữu sở đắc, lấy sáu thần thông làm hữu sở đắc. Bồ-tát ma-ha-tát lấy mười lực của Phật làm hữu sở đắc, lấy bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỉ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật làm hữu sở đắc. Bồ-tát ma-ha-tát lấy pháp không quên mất làm hữu sở đắc, lấy tính luôn an trụ nơi xả làm hữu sở đắc. Bồ-tát ma-ha-tát lấy nhất thiết trí làm hữu sở đắc, lấy đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí làm hữu sở đắc.

 Bồ-tát ma-ha-tát lấy quả Dự lưu làm hữu sở đắc, lấy quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề làm hữu sở đắc. Bồ-tát ma-ha-tát lấy mọi hạnh của bồ-tát ma-ha-tát làm hữu sở đắc, lấy vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật làm hữu sở đắc. Bồ-tát ma-ha-tát lấy những sự hữu sở đắc như thế làm sinh.

 Thiện Hiện! Vô sở đắc là: bồ-tát ma-ha-tát đối với tất cả các pháp như thế không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Tức là bồ-tát ma-ha-tát đối với sắc không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với thọ, tưởng, hành, thức không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính của sắc cho đến tự tính của thức đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với nhãn xứ không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính của nhãn xứ cho đến tự tính của ý xứ đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với sắc xứ không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính của sắc xứ cho đến tự tính của pháp xứ đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với nhãn giới không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính của nhãn giới cho đến tự tính của ý giới đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với sắc giới không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với thanh, hương, vị, xúc, pháp giới không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính của sắc giới cho đến tự tính của pháp giới đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với nhãn thức giới không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính của nhãn thức giới cho đến tự tính của ý thức giới đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với nhãn xúc không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày; đối với nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc không thực hành, không nắm được, không nói ra, không chỉ bày. Vì sao vậy? Vì tự tính của nhãn xúc cho đến tự tính của ý xúc đều không thể thực hành, nắm được, nói ra, chỉ bày.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm bảy mươi tám.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười chín (?).

 Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video