Phần đầu, phẩm "Các pháp bình đẳng", thứ sáu mươi chín, đoạn thứ nhất.
Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện (tức ngài Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật; "cụ thọ" là lời tôn xưng bậc tu hành có đức) bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát tâm cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh; Ma-ha-tát: bậc lớn), khi thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ) sâu xa, khéo thấu suốt thực tướng (tướng chân thật) của tất cả các pháp (sự vật, hiện tượng)?"
Phật dạy: "Thiện Hiện! Ví như những người do các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác (danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân như; Ứng là bậc đáng được cúng dường; Chính Đẳng Giác là bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn) hóa hiện ra: không hành theo tham (ham muốn), không hành theo sân (giận dữ), không hành theo si (mê muội); không hành nơi sắc (thân thể và mọi thứ vật chất), cũng không hành nơi thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết, hình dung), hành (sự tạo tác, ý chí của tâm), thức (sự hiểu biết phân biệt) — năm thứ này gọi là năm uẩn, năm nhóm tạo nên con người.
Không hành nơi nhãn xứ (con mắt, xét như chỗ dựa để sinh ra sự thấy), cũng không hành nơi nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý, xét như chỗ dựa sinh ra sự nghe, ngửi, nếm, chạm, nghĩ). Không hành nơi sắc xứ (hình dáng, màu sắc, đối tượng của mắt), cũng không hành nơi thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, vật chạm vào thân, và đối tượng của ý). Không hành nơi nhãn giới (mắt, xét như một yếu tố riêng biệt), cũng không hành nơi nhĩ giới, tỷ giới, thiệt giới, thân giới, ý giới (tai, mũi, lưỡi, thân, ý, xét như những yếu tố riêng biệt). Không hành nơi nhãn thức giới (yếu tố cái biết do mắt), cũng không hành nơi nhĩ thức giới, tỷ thức giới, thiệt thức giới, thân thức giới, ý thức giới (yếu tố cái biết do tai, mũi, lưỡi, thân, ý). Không hành nơi nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, hình sắc và cái biết của mắt), cũng không hành nơi nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc (sự tiếp xúc tương ứng của tai, mũi, lưỡi, thân, ý). Không hành nơi các cảm thọ (cảm giác vui, khổ, hoặc không vui không khổ) sinh ra do nhãn xúc làm duyên (điều kiện), cũng không hành nơi các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên.
Không hành nơi địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc), cũng không hành nơi thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới (yếu tố nước, lửa, gió, khoảng trống, và cái biết). Không hành nơi nhân duyên (nguyên nhân trực tiếp sinh ra sự vật), cũng không hành nơi đẳng vô gián duyên (điều kiện do tâm niệm trước vừa diệt liền mở đường cho tâm niệm sau sinh ra, không có khoảng hở), sở duyên duyên (điều kiện là đối tượng mà tâm hướng tới), tăng thượng duyên (mọi điều kiện hỗ trợ, hoặc ít ra không ngăn trở). Không hành nơi các pháp do các duyên sinh ra. Không hành nơi vô minh (sự mê mờ, không thấy rõ chân lý — khâu đầu trong mười hai mắt xích của vòng sinh tử), cũng không hành nơi hành (những tạo tác, nghiệp), thức (tâm thức đi vào thai), danh sắc (thân và tâm lúc mới hình thành), lục xứ (sáu giác quan), xúc (tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (ham muốn), thủ (bám giữ), hữu (sự tồn tại, nghiệp dẫn tới đời sau), sinh (sinh ra), lão tử (già và chết), cùng sầu, than, khổ, lo, buồn phiền.
Không hành nơi bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa: hạnh tu hoàn hảo đưa tới bờ giác; đây là hạnh hoàn hảo về sự cho tặng), cũng không hành nơi tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn, chịu đựng), tinh tiến (siêng năng không lùi bước), tĩnh lự (thiền định), bát-nhã (trí tuệ thấy rõ thực tướng) ba-la-mật-đa. Không hành nơi tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc), cũng không hành nơi tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả) và tứ vô sắc định (bốn tầng định cao hơn, vượt khỏi mọi hình sắc). Không hành nơi tứ niệm trụ (bốn phép giữ chánh niệm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp), cũng không hành nơi tứ chính đoạn (bốn sự nỗ lực đúng đắn: ngăn ác chưa sinh, dứt ác đã sinh, làm sinh thiện chưa có, tăng trưởng thiện đã có), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực thiền định: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên chú, quán xét), ngũ căn (năm gốc rễ: lòng tin, siêng năng, chánh niệm, định, tuệ), ngũ lực (năm gốc rễ ấy khi đã thành sức mạnh), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa tới giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng).
Không hành nơi không giải thoát môn (cửa giải thoát do thấy mọi pháp đều trống không), cũng không hành nơi vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát do không chấp hình tướng) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát do không còn mong cầu). Không hành nơi nội không (các pháp bên trong, tức sáu giác quan, là trống không), cũng không hành nơi ngoại không (các pháp bên ngoài, tức sáu đối tượng, là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo tác là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không), vô tế không (không có điểm đầu điểm cuối nên là không), tán không (các pháp do tụ hợp rồi tan rã nên là không), vô biến dị không (cái không đổi khác cũng là không), bản tính không (bản tính vốn có của các pháp là không), tự tướng không (tướng riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (tướng chung như vô thường, khổ… cũng là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không có gì nắm bắt được nên là không), vô tính không (cái không có tự thể cũng là không), tự tính không (tự thể của các pháp là không), vô tính tự tính không (cả cái không có tự thể lẫn tự thể đều là không).
Không hành nơi chân như (cái như thật, không đổi khác của sự vật) cho đến bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn; cả chuỗi này là những tên gọi khác nhau của thực tính các pháp). Không hành nơi khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ), cũng không hành nơi tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự dứt hết khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ). Không hành nơi bát giải thoát (tám pháp thiền định giúp thoát khỏi sự ràng buộc vào hình sắc và những gì vượt ngoài hình sắc), cũng không hành nơi bát thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, vượt thắng đối tượng quán), cửu thứ đệ định (chín tầng định tiến lên nối tiếp nhau không gián đoạn), thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức trùm khắp mọi nơi). Không hành nơi tất cả đà-la-ni môn (các pháp môn ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên), cũng không hành nơi tất cả tam-ma-địa môn (các pháp môn thiền định, giữ tâm chuyên nhất).
Không hành nơi Cực hỷ địa (tầng bậc thứ nhất trong mười tầng tu chứng của Bồ-tát, nơi vui mừng tột bậc), cũng không hành nơi Ly cấu địa (lìa nhơ bẩn), Phát quang địa (phát ra ánh sáng trí tuệ), Diệm tuệ địa (trí tuệ rực cháy như lửa), Cực nan thắng địa (rất khó vượt qua), Hiện tiền địa (trí tuệ hiện rõ trước mắt), Viễn hành địa (đi rất xa), Bất động địa (không còn lay động), Thiện tuệ địa (trí tuệ khéo léo), Pháp vân địa (giáo pháp như mây che khắp). Không hành nơi ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), cũng không hành nơi lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự tại, tai trời, biết tâm người khác, biết đời trước, mắt trời, dứt sạch phiền não). Không hành nơi Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ của Phật), cũng không hành nơi tứ vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn không e sợ khi thuyết pháp), tứ vô ngại giải (bốn sự hiểu biết và diễn nói không vướng mắc: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về biện tài), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có). Không hành nơi đại từ (lòng thương lớn, muốn đem vui cho chúng sinh), cũng không hành nơi đại bi (lòng xót thương lớn, muốn cứu khổ), đại hỷ (niềm vui lớn khi chúng sinh được an vui), đại xả (sự buông xả lớn, bình đẳng với tất cả).
Không hành nơi vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót), cũng không hành nơi hằng trụ xả tính (tính luôn an trụ trong sự buông xả, bình thản). Không hành nơi nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp), cũng không hành nơi đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành) và nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi tướng trạng của mọi pháp, trí tuệ của Phật). Không hành nơi ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai tướng tốt nổi bật trên thân bậc vĩ nhân như Phật), cũng không hành nơi tám mươi vẻ đẹp phụ theo (những nét đẹp nhỏ đi kèm các tướng tốt). Không hành nơi quả Dự lưu (quả vị thánh đầu tiên, người đã bước vào dòng thánh), cũng không hành nơi quả Nhất lai (chỉ còn trở lại cõi đời một lần), quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi dục), quả A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) và Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc tự mình ngộ đạo, không có thầy chỉ dạy). Không hành nơi hạnh tu của tất cả Bồ-tát Ma-ha-tát, cũng không hành nơi Vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn) của chư Phật.
Không hành nơi pháp bên trong, cũng không hành nơi pháp bên ngoài. Không hành nơi tùy miên (phiền não ngủ ngầm, ẩn tiềm trong tâm), cũng không hành nơi triền (phiền não đang hiện khởi trói buộc tâm). Không hành nơi pháp thế gian (những gì thuộc về cõi đời luân hồi), cũng không hành nơi pháp xuất thế gian (những gì vượt khỏi cõi đời, đưa tới giải thoát). Không hành nơi pháp hữu lậu (những pháp còn phiền não rỉ chảy, còn dẫn tới sinh tử), cũng không hành nơi pháp vô lậu (những pháp không còn phiền não). Không hành nơi pháp hữu vi (những pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), cũng không hành nơi pháp vô vi (những pháp không do tạo tác, không sinh không diệt). Không hành nơi đạo (con đường tu), cũng không hành nơi đạo quả (kết quả đạt được do tu đạo). Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng như vậy, đối với tất cả các pháp đều không có chỗ hành. Đó gọi là khéo thấu suốt thực tướng các pháp, tức là đối với pháp tính (bản tính chân thật của các pháp) không có sự phân biệt."
Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Những người do các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác hóa hiện ra thì hiện tu thánh đạo (con đường tu của bậc thánh) như thế nào?" Phật bảo Thiện Hiện: "Những người do các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác hóa hiện ra ấy, dựa vào việc tu thánh đạo mà không nhiễm (dơ), không tịnh (sạch), cũng không luân hồi sinh tử trong năm nẻo (năm cõi tái sinh: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời)."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thấu suốt rằng các pháp đều không có thực thể?" Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông nghĩ sao? Những người do các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác hóa hiện ra ấy có thực thể chăng? Có nhờ thực thể ấy mà có nhiễm, có tịnh, và có chuyện luân hồi trong năm nẻo chăng?" Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, không! Bạch Thiện Thệ (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát), không! Những người do các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác hóa hiện ra không hề có chút thực thể nào, không nhờ cái đó mà có nhiễm có tịnh, cũng không có luân hồi sinh tử trong năm nẻo."
Phật dạy: "Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, đối với tất cả các pháp khéo thấu suốt thực tướng cũng như vậy, thấu suốt rằng các pháp đều không có thực thể."
Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Có phải tất cả sắc đều như huyễn hóa (như những hình bóng do phép biến hóa tạo ra, có hiện mà không thật) chăng? Tất cả thọ, tưởng, hành, thức cũng như huyễn hóa chăng? Tất cả nhãn xứ đều như huyễn hóa chăng? Tất cả nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ cũng như huyễn hóa chăng? Tất cả sắc xứ đều như huyễn hóa chăng? Tất cả thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ cũng như huyễn hóa chăng? Tất cả nhãn giới đều như huyễn hóa chăng? Tất cả nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới cũng như huyễn hóa chăng? Tất cả sắc giới (ở đây là yếu tố hình sắc, đối tượng của mắt) đều như huyễn hóa chăng? Tất cả thanh, hương, vị, xúc, pháp giới cũng như huyễn hóa chăng? Tất cả nhãn thức giới đều như huyễn hóa chăng? Tất cả nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới cũng như huyễn hóa chăng? Tất cả nhãn xúc đều như huyễn hóa chăng? Tất cả nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc cũng như huyễn hóa chăng? Tất cả các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên đều như huyễn hóa chăng? Tất cả các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên cũng như huyễn hóa chăng?
Tất cả địa giới đều như huyễn hóa chăng? Tất cả thủy, hỏa, phong, không, thức giới cũng như huyễn hóa chăng? Tất cả nhân duyên đều như huyễn hóa chăng? Tất cả đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên cũng như huyễn hóa chăng? Tất cả các pháp do duyên sinh ra đều như huyễn hóa chăng? Tất cả vô minh đều như huyễn hóa chăng? Tất cả hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, lo, buồn phiền cũng như huyễn hóa chăng? Cứ như thế cho đến: tất cả pháp thế gian đều như huyễn hóa chăng? Tất cả pháp xuất thế gian cũng như huyễn hóa chăng? Tất cả pháp hữu lậu đều như huyễn hóa chăng? Tất cả pháp vô lậu cũng như huyễn hóa chăng? Tất cả pháp hữu vi đều như huyễn hóa chăng? Tất cả pháp vô vi cũng như huyễn hóa chăng?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói, tất cả các pháp đều như huyễn hóa."
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm tám mươi ba.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười bốn (?).
Tam tạng pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba kho tàng kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video