Phần đầu, phẩm Bất Khả Động (không thể lay động), thứ bảy mươi, đoạn năm.
Bấy giờ cụ thọ (bậc tu hành đáng kính) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tánh Không) bạch Phật rằng: Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Nếu tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần) đều có bản tính không (bản chất vốn trống rỗng, không có tự thể cố định), mà trong bản tính không thì hoàn toàn không có khác biệt, vậy các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát: người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) dựa vào đâu mà phát khởi tâm Vô thượng chánh đẳng giác (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của Phật), và phát nguyện rằng: "Ta sẽ hướng tới chứng đắc Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề (Bồ-đề: sự giác ngộ; ở đây là sự giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn của Phật) rộng lớn"?
Thế Tôn! Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật không có tướng hai bên đối đãi. Cái không phải là tướng hai bên đối đãi mới có thể chứng được Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề.
Phật bảo Thiện Hiện: Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật không có tướng hai bên đối đãi. Cái không phải là tướng hai bên đối đãi mới có thể chứng được Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Bồ-đề không có hai, cũng không có phân biệt. Nếu đối với Bồ-đề mà vận hành theo tướng hai bên và có phân biệt thì chắc chắn không thể chứng được.
Này Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không vận hành theo tướng hai bên đối với Bồ-đề, cũng không phân biệt, hoàn toàn không có chỗ bám trụ, mà phát khởi tâm Vô thượng chánh đẳng giác. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với tất cả các pháp không vận hành theo tướng hai bên, cũng không phân biệt, hoàn toàn không có chỗ vận hành, thì mới có thể hướng tới chứng đắc Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề rộng lớn.
Này Thiện Hiện! Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề mà các vị Bồ-tát Ma-ha-tát cầu, không phải vận hành theo tướng hai bên mà chứng đắc được.
Này Thiện Hiện! Bồ-đề của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát hoàn toàn không có chỗ vận hành (không dấy tâm hướng tới, bám vào bất cứ điều gì), nghĩa là: không vận hành nơi sắc (hình chất, vật chất), cũng không vận hành nơi thọ (cảm giác vui, khổ, trung tính), tưởng (sự nhận biết hình tướng, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm ý), thức (sự nhận biết phân biệt).
Không vận hành nơi nhãn xứ (mắt, xét như chỗ dựa phát sinh nhận thức), cũng không vận hành nơi nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (ý). Không vận hành nơi sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt), cũng không vận hành nơi thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (cái chạm), pháp xứ (đối tượng của ý).
Không vận hành nơi nhãn giới (yếu tố mắt; "giới" là yếu tố cấu thành sự nhận biết), cũng không vận hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới. Không vận hành nơi sắc giới (yếu tố hình sắc mà mắt thấy, ở đây không phải cõi Sắc), cũng không vận hành nơi thanh, hương, vị, xúc, pháp giới. Không vận hành nơi nhãn thức giới (yếu tố sự nhận biết qua mắt), cũng không vận hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới.
Không vận hành nơi nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và sự nhận biết), cũng không vận hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc. Không vận hành nơi các thọ do nhãn xúc làm duyên (điều kiện) mà sinh ra, cũng không vận hành nơi các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra.
Không vận hành nơi địa giới (yếu tố đất, tức tính cứng chắc), cũng không vận hành nơi thủy giới (yếu tố nước), hỏa giới (yếu tố lửa), phong giới (yếu tố gió), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố nhận biết).
Không vận hành nơi nhân duyên (điều kiện làm nguyên nhân trực tiếp sinh ra sự vật), cũng không vận hành nơi đẳng vô gián duyên (điều kiện do niệm tâm trước vừa diệt liền mở đường cho niệm sau sinh, không gián đoạn), sở duyên duyên (điều kiện là đối tượng mà tâm nhắm tới), tăng thượng duyên (các điều kiện còn lại có sức trợ giúp hoặc không ngăn trở). Không vận hành nơi các pháp do duyên sinh ra.
Không vận hành nơi vô minh (sự mê muội không thấy rõ sự thật), cũng không vận hành nơi hành (các hành động tạo nghiệp do mê muội), thức (thức đi vào đời sống mới), danh sắc (tâm và thân lúc mới hình thành), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (sự cảm nhận), ái (lòng tham muốn), thủ (sự bám giữ), hữu (sự hình thành đời sống mới do nghiệp), sinh (sinh ra), lão tử (già và chết), sầu, than, khổ, ưu, não (buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn) (đây là mười hai khâu nối tiếp của vòng sinh tử).
Không vận hành nơi bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa: hạnh tu hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ; bố thí là cho đi), cũng không vận hành nơi tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhục, chịu đựng), tinh tiến (siêng năng), tĩnh lự (thiền định, lắng tâm suy xét), bát-nhã (trí tuệ thấu suốt tánh Không) ba-la-mật-đa.
Không vận hành nơi nội không (sự trống rỗng của thân tâm bên trong), cũng không vận hành nơi ngoại không (sự trống rỗng của cảnh bên ngoài), nội ngoại không (sự trống rỗng của cả trong lẫn ngoài), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (sự trống rỗng của mười phương rộng lớn), thắng nghĩa không (chân lý tối hậu, kể cả Niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do điều kiện tạo tác là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có khởi đầu, không có kết thúc), tán không (các pháp vốn rời rạc, không có gì kết hợp chắc thật), vô biến dị không (cái không đổi thay cũng là không), bản tính không (bản chất vốn là không), tự tướng không (tướng riêng của mỗi pháp là không), cộng tướng không (tướng chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được), vô tính không (không có tự tính), tự tính không (tự tính vốn là không), vô tính tự tính không (cái không có tự tính và tự tính đều là không).
Không vận hành nơi bốn niệm trụ (bốn phép quán giữ chánh niệm về thân, cảm giác, tâm và các pháp), cũng không vận hành nơi bốn chánh đoạn (bốn sự nỗ lực đúng: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm phát sinh điều thiện chưa có, tăng trưởng điều thiện đã có), bốn thần túc (bốn nền tảng của định và thần thông: ý muốn, siêng năng, tâm, quán xét), năm căn (năm gốc lành: lòng tin, siêng năng, chánh niệm, định, tuệ), năm lực (năm sức mạnh phát ra từ năm căn ấy), bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), tám thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, chánh niệm đúng, định đúng).
Không vận hành nơi khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ), cũng không vận hành nơi tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự dứt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ).
Không vận hành nơi bốn tĩnh lự (bốn bậc thiền định), cũng không vận hành nơi bốn vô lượng (bốn tâm thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả trải rộng đến vô lượng chúng sinh), bốn vô sắc định (bốn tầng định vượt ngoài mọi hình sắc).
Không vận hành nơi tám giải thoát (tám phép định giúp thoát khỏi ràng buộc), cũng không vận hành nơi tám thắng xứ (tám phép quán làm chủ, chế ngự được cảnh), chín thứ đệ định (chín tầng định tuần tự nối tiếp nhau), mười biến xứ (mười phép quán một cảnh trùm khắp mọi nơi).
Không vận hành nơi pháp môn đà-la-ni (pháp môn tổng trì: ghi nhớ, gìn giữ trọn vẹn giáo pháp không quên), cũng không vận hành nơi pháp môn tam-ma-địa (các pháp môn định: tâm chuyên nhất một chỗ).
Không vận hành nơi không giải thoát môn (cửa giải thoát quán các pháp là không), cũng không vận hành nơi vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát quán không có hình tướng), vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát không còn mong cầu).
Không vận hành nơi Cực Hỷ địa (địa: bậc tu của Bồ-tát; bậc vui mừng tột cùng), cũng không vận hành nơi Ly Cấu địa (bậc lìa nhơ bẩn), Phát Quang địa (bậc phát ánh sáng trí tuệ), Diệm Tuệ địa (bậc trí tuệ rực cháy như lửa), Cực Nan Thắng địa (bậc rất khó vượt qua), Hiện Tiền địa (bậc trí tuệ hiện rõ trước mắt), Viễn Hành địa (bậc đi xa), Bất Động địa (bậc không lay động), Thiện Tuệ địa (bậc trí tuệ khéo léo), Pháp Vân địa (bậc giáo pháp như mây che trùm khắp nơi) (đây là mười bậc tu của Bồ-tát).
Không vận hành nơi ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), cũng không vận hành nơi sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa, nghe xa, thấy xa, biết tâm người, biết đời trước, dứt sạch phiền não).
Không vận hành nơi mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có), cũng không vận hành nơi bốn vô sở úy (bốn điều hoàn toàn không e sợ khi thuyết pháp), bốn vô ngại giải (bốn khả năng hiểu và diễn đạt không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về biện luận), đại từ (lòng thương lớn, ban vui cho chúng sinh), đại bi (lòng xót thương lớn, cứu khổ cho chúng sinh), đại hỷ (niềm vui lớn khi chúng sinh được lợi lạc), đại xả (tâm buông xả lớn, bình đẳng với tất cả), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật có, không chung với ai khác).
Không vận hành nơi ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai tướng tốt nổi bật trên thân Phật), cũng không vận hành nơi tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ đi kèm các tướng tốt).
Không vận hành nơi pháp không quên mất (luôn nhớ rõ, không bao giờ quên sót), cũng không vận hành nơi tính luôn an trụ trong xả (tâm luôn bình thản, không dao động).
Không vận hành nơi nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp đều là không), cũng không vận hành nơi đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành), nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi tướng của mọi pháp, tức trí tuệ của Phật).
Không vận hành nơi quả Dự lưu (quả vị đầu tiên của bậc thánh, đã nhập vào dòng thánh), cũng không vận hành nơi quả Nhất lai (chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), Bồ-đề Độc giác (sự giác ngộ của bậc tự mình ngộ đạo, không nhờ thầy dạy).
Không vận hành nơi hạnh của tất cả Bồ-tát Ma-ha-tát, cũng không vận hành nơi Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật.
Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Bồ-đề của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không dựa vào danh xưng mà chấp có "ta" và "cái của ta". Nghĩa là không nghĩ thế này: "Ta vận hành nơi sắc; ta vận hành nơi thọ, tưởng, hành, thức." Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi nhãn xứ; ta vận hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ." Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi sắc xứ; ta vận hành nơi thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ."
Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi nhãn giới; ta vận hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới." Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi sắc giới; ta vận hành nơi thanh, hương, vị, xúc, pháp giới." Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi nhãn thức giới; ta vận hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới."
Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi nhãn xúc; ta vận hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc." Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra; ta vận hành nơi các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra."
Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi địa giới; ta vận hành nơi thủy, hỏa, phong, không, thức giới." Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi nhân duyên; ta vận hành nơi đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên." Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi các pháp do duyên sinh ra."
Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi vô minh; ta vận hành nơi hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não."
Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi bố thí ba-la-mật-đa; ta vận hành nơi tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa."
Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi nội không; ta vận hành nơi ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không."
Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi bốn niệm trụ; ta vận hành nơi bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi." Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi khổ thánh đế; ta vận hành nơi tập, diệt, đạo thánh đế."
Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi bốn tĩnh lự; ta vận hành nơi bốn vô lượng, bốn vô sắc định." Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi tám giải thoát; ta vận hành nơi tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ." Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi pháp môn đà-la-ni; ta vận hành nơi pháp môn tam-ma-địa." Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi không giải thoát môn; ta vận hành nơi vô tướng, vô nguyện giải thoát môn."
Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi Cực Hỷ địa; ta vận hành nơi Ly Cấu địa, Phát Quang địa, Diệm Tuệ địa, Cực Nan Thắng địa, Hiện Tiền địa, Viễn Hành địa, Bất Động địa, Thiện Tuệ địa, Pháp Vân địa." Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi ngũ nhãn; ta vận hành nơi sáu thần thông."
Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi mười lực của Phật; ta vận hành nơi bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật." Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi ba mươi hai tướng đại sĩ; ta vận hành nơi tám mươi vẻ đẹp phụ." Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi pháp không quên mất; ta vận hành nơi tính luôn an trụ trong xả."
Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi nhất thiết trí; ta vận hành nơi đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí." Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi quả Dự lưu; ta vận hành nơi quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Bồ-đề Độc giác." Cũng không nghĩ: "Ta vận hành nơi hạnh của tất cả Bồ-tát Ma-ha-tát; ta vận hành nơi Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật."
Lại nữa, này Thiện Hiện! Bồ-đề của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không phải vì nắm giữ mà vận hành, cũng không phải vì buông bỏ mà vận hành.
Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: Thế Tôn! Nếu Bồ-đề của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không phải vì nắm giữ mà vận hành, cũng không phải vì buông bỏ mà vận hành, thì Bồ-đề của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát sẽ vận hành ở chỗ nào?
Phật bảo Thiện Hiện: Ý ông nghĩ sao? Bồ-đề của các hóa thân của chư Phật (những thân do Phật biến hiện ra) sẽ vận hành ở chỗ nào? Là vì nắm giữ mà vận hành, hay vì buông bỏ mà vận hành?
Thiện Hiện đáp: Bạch Thế Tôn, không phải vậy! Bạch Thiện Thệ (danh hiệu của Phật: bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát), không phải vậy! Hóa thân của chư Phật thật ra không có gì cả, làm sao có thể nói Bồ-đề ấy có chỗ vận hành, hoặc nắm giữ hoặc buông bỏ?
Phật bảo Thiện Hiện: Ý ông nghĩ sao? Bồ-đề trong giấc mộng của các vị A-la-hán sẽ vận hành ở chỗ nào? Là vì nắm giữ mà vận hành, hay vì buông bỏ mà vận hành?
Thiện Hiện đáp: Bạch Thế Tôn, không phải vậy! Bạch Thiện Thệ, không phải vậy! Các vị A-la-hán đã dứt sạch vĩnh viễn các lậu (phiền não khiến tâm rỉ chảy, rơi vào sinh tử); những thứ che lấp và trói buộc tâm như hôn trầm (tâm mờ tối, nặng nề) và thùy miên (buồn ngủ) đều đã diệt hết, rốt ráo không còn mộng. Làm sao lại có Bồ-đề trong mộng có chỗ vận hành, hoặc nắm giữ hoặc buông bỏ?
Phật nói: Này Thiện Hiện! Khi các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, Bồ-đề của họ cũng như thế: không phải vì nắm giữ mà vận hành, không phải vì buông bỏ mà vận hành, hoàn toàn không có chỗ vận hành, vì bản tính vốn là không.
Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: Thế Tôn! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, Bồ-đề của họ không phải vì nắm giữ mà vận hành, không phải vì buông bỏ mà vận hành, hoàn toàn không có chỗ vận hành, nghĩa là: không vận hành nơi sắc, cũng không vận hành nơi thọ, tưởng, hành, thức;
không vận hành nơi nhãn xứ, cũng không vận hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ; không vận hành nơi sắc xứ, cũng không vận hành nơi thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ; không vận hành nơi nhãn giới, cũng không vận hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới; không vận hành nơi sắc giới, cũng không vận hành nơi thanh, hương, vị, xúc, pháp giới; không vận hành nơi nhãn thức giới, cũng không vận hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới;
không vận hành nơi nhãn xúc, cũng không vận hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc; không vận hành nơi các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, cũng không vận hành nơi các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra; không vận hành nơi nhân duyên, cũng không vận hành nơi đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên; không vận hành nơi các pháp do duyên sinh ra;
không vận hành nơi vô minh, cũng không vận hành nơi hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; không vận hành nơi bố thí ba-la-mật-đa, cũng không vận hành nơi tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa;
không vận hành nơi nội không, cũng không vận hành nơi ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không;
không vận hành nơi bốn niệm trụ, cũng không vận hành nơi bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi; không vận hành nơi khổ thánh đế, cũng không vận hành nơi tập, diệt, đạo thánh đế; không vận hành nơi bốn tĩnh lự, cũng không vận hành nơi bốn vô lượng, bốn vô sắc định; không vận hành nơi tám giải thoát, cũng không vận hành nơi tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ;
không vận hành nơi pháp môn đà-la-ni, cũng không vận hành nơi pháp môn tam-ma-địa; không vận hành nơi không giải thoát môn, cũng không vận hành nơi vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; không vận hành nơi Cực Hỷ địa, cũng không vận hành nơi Ly Cấu địa, Phát Quang địa, Diệm Tuệ địa, Cực Nan Thắng địa, Hiện Tiền địa, Viễn Hành địa, Bất Động địa, Thiện Tuệ địa, Pháp Vân địa;
không vận hành nơi ngũ nhãn, cũng không vận hành nơi sáu thần thông; không vận hành nơi mười lực của Phật, cũng không vận hành nơi bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật; không vận hành nơi ba mươi hai tướng đại sĩ, cũng không vận hành nơi tám mươi vẻ đẹp phụ; không vận hành nơi pháp không quên mất, cũng không vận hành nơi tính luôn an trụ trong xả;
không vận hành nơi nhất thiết trí, cũng không vận hành nơi đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; không vận hành nơi quả Dự lưu, cũng không vận hành nơi quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Bồ-đề Độc giác; không vận hành nơi hạnh của tất cả Bồ-tát Ma-ha-tát, cũng không vận hành nơi Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật —
thì bạch Thế Tôn, chẳng lẽ Bồ-tát Ma-ha-tát không thực hành bố thí ba-la-mật-đa, không thực hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa;
không thực hành nội không, không thực hành ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không;
không thực hành bốn niệm trụ, không thực hành bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi; không thực hành khổ thánh đế, không thực hành tập, diệt, đạo thánh đế; không thực hành bốn tĩnh lự, không thực hành bốn vô lượng, bốn vô sắc định; không thực hành tám giải thoát, không thực hành tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ;
không thực hành tất cả pháp môn đà-la-ni, không thực hành tất cả pháp môn tam-ma-địa; không thực hành không giải thoát môn, không thực hành vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; không đi vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát (giai vị chắc chắn bước vào con đường thánh, lìa hẳn địa vị phàm phu);
không thực hành Cực Hỷ địa, không thực hành Ly Cấu địa, Phát Quang địa, Diệm Tuệ địa, Cực Nan Thắng địa, Hiện Tiền địa, Viễn Hành địa, Bất Động địa, Thiện Tuệ địa, Pháp Vân địa; không thực hành ngũ nhãn, không thực hành sáu thần thông;
không thực hành mười lực của Phật, không thực hành bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật; không thực hành ba mươi hai tướng đại sĩ, không thực hành tám mươi vẻ đẹp phụ; không thực hành pháp không quên mất, không thực hành tính luôn an trụ trong xả; không thực hành nhất thiết trí, không thực hành đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí;
không an trụ nơi thần thông thù thắng của Bồ-tát, không thành thục hữu tình (giúp chúng sinh trưởng thành trên đường tu), không làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, mà vẫn đạt được Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề hay sao?
Phật nói: Không phải vậy, này Thiện Hiện! Bồ-đề của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tuy không có chỗ vận hành, nhưng các vị Bồ-tát Ma-ha-tát vẫn phải thực hành bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa;
phải thực hành nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không;
phải thực hành bốn niệm trụ, bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi; phải thực hành khổ, tập, diệt, đạo thánh đế; phải thực hành bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định; phải thực hành tám giải thoát, tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ;
phải thực hành tất cả pháp môn đà-la-ni, tất cả pháp môn tam-ma-địa; phải thực hành không giải thoát môn, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; phải đi vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát; phải thực hành Cực Hỷ địa, Ly Cấu địa, Phát Quang địa, Diệm Tuệ địa, Cực Nan Thắng địa, Hiện Tiền địa, Viễn Hành địa, Bất Động địa, Thiện Tuệ địa, Pháp Vân địa;
phải thực hành ngũ nhãn, sáu thần thông; phải thực hành mười lực của Phật, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật; phải thực hành ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ; phải thực hành pháp không quên mất, tính luôn an trụ trong xả; phải thực hành nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; phải an trụ nơi thần thông thù thắng của Bồ-tát, thành thục hữu tình, làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, thì mới đạt được Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề.
Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: Thế Tôn! Bồ-đề của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nếu không có chỗ vận hành, thì há chẳng phải Bồ-tát Ma-ha-tát không an trụ nơi bố thí ba-la-mật-đa, không an trụ nơi tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, tu lâu dài cho đầy đủ;
không an trụ nơi nội không, không an trụ nơi ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không, tu lâu dài cho đầy đủ;
không an trụ nơi bốn niệm trụ, không an trụ nơi bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi, tu lâu dài cho đầy đủ; không an trụ nơi khổ thánh đế, không an trụ nơi tập, diệt, đạo thánh đế, tu lâu dài cho đầy đủ; không an trụ nơi bốn tĩnh lự, không an trụ nơi bốn vô lượng, bốn vô sắc định, tu lâu dài cho đầy đủ; không an trụ nơi tám giải thoát, không an trụ nơi tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ, tu lâu dài cho đầy đủ;
không an trụ nơi tất cả pháp môn đà-la-ni, không an trụ nơi tất cả pháp môn tam-ma-địa, tu lâu dài cho đầy đủ; không an trụ nơi không giải thoát môn, không an trụ nơi vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, tu lâu dài cho đầy đủ; không đi vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát; không an trụ nơi Cực Hỷ địa, không an trụ nơi Ly Cấu địa, Phát Quang địa, Diệm Tuệ địa, Cực Nan Thắng địa, Hiện Tiền địa, Viễn Hành địa, Bất Động địa, Thiện Tuệ địa, Pháp Vân địa, tu lâu dài cho đầy đủ;
không an trụ nơi ngũ nhãn, không an trụ nơi sáu thần thông, tu lâu dài cho đầy đủ; không an trụ nơi mười lực của Phật, không an trụ nơi bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, tu lâu dài cho đầy đủ; không an trụ nơi ba mươi hai tướng đại sĩ, không an trụ nơi tám mươi vẻ đẹp phụ, tu lâu dài cho đầy đủ; không an trụ nơi pháp không quên mất, không an trụ nơi tính luôn an trụ trong xả, tu lâu dài cho đầy đủ;
không an trụ nơi nhất thiết trí, không an trụ nơi đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, tu lâu dài cho đầy đủ; không an trụ nơi thần thông thù thắng của Bồ-tát, không thành thục hữu tình, không làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, tu lâu dài cho đầy đủ, mà vẫn đạt được Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề hay sao?
Phật nói: Không phải vậy, này Thiện Hiện! Bồ-đề của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tuy không có chỗ vận hành, nhưng các vị Bồ-tát Ma-ha-tát vẫn phải an trụ nơi bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, tu lâu dài cho đầy đủ;
phải an trụ nơi nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không, tu lâu dài cho đầy đủ;
phải an trụ nơi bốn niệm trụ, bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi, tu lâu dài cho đầy đủ; phải an trụ nơi khổ, tập, diệt, đạo thánh đế, tu lâu dài cho đầy đủ; phải an trụ nơi bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định, tu lâu dài cho đầy đủ; phải an trụ nơi tám giải thoát, tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ, tu lâu dài cho đầy đủ;
phải an trụ nơi tất cả pháp môn đà-la-ni, tất cả pháp môn tam-ma-địa, tu lâu dài cho đầy đủ; phải an trụ nơi không giải thoát môn, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, tu lâu dài cho đầy đủ; phải đi vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát; phải an trụ nơi Cực Hỷ địa, Ly Cấu địa, Phát Quang địa, Diệm Tuệ địa, Cực Nan Thắng địa, Hiện Tiền địa, Viễn Hành địa, Bất Động địa, Thiện Tuệ địa, Pháp Vân địa, tu lâu dài cho đầy đủ;
phải an trụ nơi ngũ nhãn, sáu thần thông, tu lâu dài cho đầy đủ; phải an trụ nơi mười lực của Phật, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, tu lâu dài cho đầy đủ; phải an trụ nơi ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ, tu lâu dài cho đầy đủ; phải an trụ nơi pháp không quên mất, tính luôn an trụ trong xả, tu lâu dài cho đầy đủ; phải an trụ nơi nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, tu lâu dài cho đầy đủ;
phải an trụ nơi thần thông thù thắng của Bồ-tát, thành thục hữu tình, làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, tu lâu dài cho đầy đủ, thì mới đạt được Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề. Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu các căn lành mà chưa đến mức tròn đầy trọn vẹn, thì rốt cuộc không thể đạt được Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu.
Lại nữa, này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đạt được Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề, thì nên an trụ nơi bản tính không của sắc, nên an trụ nơi bản tính không của thọ, tưởng, hành, thức; nên an trụ nơi bản tính không của nhãn xứ, nên an trụ nơi bản tính không của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ; nên an trụ nơi bản tính không của sắc xứ, nên an trụ nơi bản tính không của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ;
nên an trụ nơi bản tính không của nhãn giới, nên an trụ nơi bản tính không của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới; nên an trụ nơi bản tính không của sắc giới, nên an trụ nơi bản tính không của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới; nên an trụ nơi bản tính không của nhãn thức giới, nên an trụ nơi bản tính không của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới;
nên an trụ nơi bản tính không của nhãn xúc, nên an trụ nơi bản tính không của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc; nên an trụ nơi bản tính không của các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, nên an trụ nơi bản tính không của các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra; nên an trụ nơi bản tính không của địa giới, nên an trụ nơi bản tính không của thủy, hỏa, phong, không, thức giới;
nên an trụ nơi bản tính không của nhân duyên, nên an trụ nơi bản tính không của đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên; nên an trụ nơi bản tính không của các pháp do duyên sinh ra; nên an trụ nơi bản tính không của vô minh, nên an trụ nơi bản tính không của hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não;
nên an trụ nơi bản tính không của bố thí ba-la-mật-đa, nên an trụ nơi bản tính không của tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa; nên an trụ nơi bản tính không của nội không, nên an trụ nơi bản tính không của ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không;
nên an trụ nơi bản tính không của bốn niệm trụ, nên an trụ nơi bản tính không của bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi; nên an trụ nơi bản tính không của khổ thánh đế, nên an trụ nơi bản tính không của tập, diệt, đạo thánh đế; nên an trụ nơi bản tính không của bốn tĩnh lự, nên an trụ nơi bản tính không của bốn vô lượng, bốn vô sắc định; nên an trụ nơi bản tính không của tám giải thoát, nên an trụ nơi bản tính không của tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ;
nên an trụ nơi bản tính không của pháp môn đà-la-ni, nên an trụ nơi bản tính không của pháp môn tam-ma-địa; nên an trụ nơi bản tính không của không giải thoát môn, nên an trụ nơi bản tính không của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; nên an trụ nơi bản tính không của Cực Hỷ địa, nên an trụ nơi bản tính không của Ly Cấu địa, Phát Quang địa, Diệm Tuệ địa, Cực Nan Thắng địa, Hiện Tiền địa, Viễn Hành địa, Bất Động địa, Thiện Tuệ địa, Pháp Vân địa;
nên an trụ nơi bản tính không của ngũ nhãn, nên an trụ nơi bản tính không của sáu thần thông; nên an trụ nơi bản tính không của mười lực của Phật, nên an trụ nơi bản tính không của bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật; nên an trụ nơi bản tính không của ba mươi hai tướng đại sĩ, nên an trụ nơi bản tính không của tám mươi vẻ đẹp phụ; nên an trụ nơi bản tính không của pháp không quên mất, nên an trụ nơi bản tính không của tính luôn an trụ trong xả;
nên an trụ nơi bản tính không của nhất thiết trí, nên an trụ nơi bản tính không của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; nên an trụ nơi bản tính không của quả Dự lưu, nên an trụ nơi bản tính không của quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Bồ-đề Độc giác; nên an trụ nơi bản tính không của hạnh của tất cả Bồ-tát Ma-ha-tát, nên an trụ nơi bản tính không của Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật; nên an trụ nơi bản tính không của tất cả các pháp, nên an trụ nơi bản tính không của tất cả hữu tình (chúng sinh có tình thức). Tu các công đức cho tròn đầy rồi, liền chứng Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề.
Này Thiện Hiện! Bản tính không của các pháp này và bản tính không của hữu tình là vắng lặng tột cùng, không có một chút pháp nào có thể làm tăng, làm giảm, làm sinh, làm diệt, làm đoạn (dứt mất), làm thường (còn mãi), làm nhiễm (dơ), làm tịnh (sạch), có thể đắc quả, có thể hiện quán (thấy thẳng chân lý ngay trước mắt).
Này Thiện Hiện! Nên biết rằng: Bồ-tát Ma-ha-tát là dựa vào lời nói thế tục (cách nói thông thường của đời) mà thi thiết (đặt bày, gọi tên) các pháp, nên mới nói là tu bát-nhã ba-la-mật-đa, biết đúng như thật bản tính không rồi, chứng đắc Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề; chứ không phải theo chân thắng nghĩa (chân lý tối hậu, sự thật rốt ráo).
Vì sao vậy? Vì trong chân thắng nghĩa thì không có sắc nào có thể nắm bắt được, cũng không có thọ, tưởng, hành, thức nào có thể nắm bắt được; không có nhãn xứ có thể nắm bắt, cũng không có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ có thể nắm bắt; không có sắc xứ có thể nắm bắt, cũng không có thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ có thể nắm bắt;
không có nhãn giới có thể nắm bắt, cũng không có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới có thể nắm bắt; không có sắc giới có thể nắm bắt, cũng không có thanh, hương, vị, xúc, pháp giới có thể nắm bắt; không có nhãn thức giới có thể nắm bắt, cũng không có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới có thể nắm bắt;
không có nhãn xúc có thể nắm bắt, cũng không có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc có thể nắm bắt; không có các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra có thể nắm bắt, cũng không có các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra có thể nắm bắt; không có địa giới có thể nắm bắt, cũng không có thủy, hỏa, phong, không, thức giới có thể nắm bắt;
không có nhân duyên có thể nắm bắt, cũng không có đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên có thể nắm bắt; không có các pháp do duyên sinh ra có thể nắm bắt; không có vô minh có thể nắm bắt, cũng không có hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não có thể nắm bắt;
không có bố thí ba-la-mật-đa có thể nắm bắt, cũng không có tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa có thể nắm bắt; không có nội không có thể nắm bắt, cũng không có ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không có thể nắm bắt;
không có bốn niệm trụ có thể nắm bắt, cũng không có bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi có thể nắm bắt; không có khổ thánh đế có thể nắm bắt, cũng không có tập, diệt, đạo thánh đế có thể nắm bắt; không có bốn tĩnh lự có thể nắm bắt, cũng không có bốn vô lượng, bốn vô sắc định có thể nắm bắt; không có tám giải thoát có thể nắm bắt, cũng không có tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ có thể nắm bắt;
không có pháp môn đà-la-ni có thể nắm bắt, cũng không có pháp môn tam-ma-địa có thể nắm bắt; không có không giải thoát môn có thể nắm bắt, cũng không có vô tướng, vô nguyện giải thoát môn có thể nắm bắt; không có Cực Hỷ địa có thể nắm bắt, cũng không có Ly Cấu địa, Phát Quang địa, Diệm Tuệ địa, Cực Nan Thắng địa, Hiện Tiền địa, Viễn Hành địa, Bất Động địa, Thiện Tuệ địa, Pháp Vân địa có thể nắm bắt;
không có ngũ nhãn có thể nắm bắt, cũng không có sáu thần thông có thể nắm bắt; không có mười lực của Phật có thể nắm bắt, cũng không có bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật có thể nắm bắt; không có ba mươi hai tướng đại sĩ có thể nắm bắt, cũng không có tám mươi vẻ đẹp phụ có thể nắm bắt; không có pháp không quên mất có thể nắm bắt, cũng không có tính luôn an trụ trong xả có thể nắm bắt;
không có nhất thiết trí có thể nắm bắt, cũng không có đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí có thể nắm bắt; không có quả Dự lưu có thể nắm bắt, cũng không có quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Bồ-đề Độc giác có thể nắm bắt; không có hạnh của tất cả Bồ-tát Ma-ha-tát có thể nắm bắt, cũng không có Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật có thể nắm bắt; không có người thực hành hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát có thể nắm bắt, cũng không có người thực hành Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề có thể nắm bắt.
Này Thiện Hiện! Các pháp như thế đều là dựa vào lời nói thế tục mà thi thiết, không dựa vào thắng nghĩa. Này Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, từ lúc mới phát tâm, tuy hết sức mạnh mẽ, nhanh nhạy, vì các hữu tình mà thực hành hạnh Bồ-đề, nhưng đối với tâm ấy hoàn toàn không có gì để nắm bắt, đối với các hữu tình cũng không có gì để nắm bắt, đối với đại Bồ-đề cũng không có gì để nắm bắt, đối với Phật và Bồ-tát cũng không có gì để nắm bắt.
Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: Thế Tôn! Nếu tất cả các pháp đều không có gì cả, đều không thể nắm bắt được, thì Bồ-tát Ma-ha-tát làm sao thực hành hạnh Bồ-đề? Làm sao có thể đạt được Vô thượng Bồ-đề?
Phật bảo Thiện Hiện: Ý ông nghĩ sao? Trước kia ông nương vào đoạn giới (cảnh giới dứt trừ phiền não), dứt các phiền não, được vô lậu căn (các căn lành trong sạch, không còn dính phiền não), an trụ trong vô gián định (định nối liền không gián đoạn, ngay đó chứng quả), đắc quả Dự lưu, hoặc quả Nhất lai, hoặc quả Bất hoàn, hoặc quả A-la-hán. Vào lúc ấy, ông có thấy có hữu tình, hoặc tâm, hoặc đạo, hoặc các quả của đạo nào có thể nắm bắt được không?
Thiện Hiện đáp: Bạch Thế Tôn, không! Bạch Thiện Thệ, không!
Phật nói: Này Thiện Hiện! Nếu lúc ấy ông hoàn toàn không nắm bắt được gì, sao lại nói là đắc quả A-la-hán?
Thiện Hiện đáp: Đó là dựa theo cách nói thế tục, không dựa theo thắng nghĩa.
Phật bảo Thiện Hiện: Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như thế: dựa theo cách nói thế tục mà nói là thực hành hạnh Bồ-đề và đạt được Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề, không dựa theo thắng nghĩa.
Này Thiện Hiện! Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có sắc, thi thiết có thọ, tưởng, hành, thức. Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có nhãn xứ, thi thiết có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có sắc xứ, thi thiết có thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ.
Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có nhãn giới, thi thiết có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới. Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có sắc giới, thi thiết có thanh, hương, vị, xúc, pháp giới. Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có nhãn thức giới, thi thiết có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới.
Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có nhãn xúc, thi thiết có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc. Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, thi thiết có các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra. Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có địa giới, thi thiết có thủy, hỏa, phong, không, thức giới.
Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có nhân duyên, thi thiết có đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên. Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có các pháp do duyên sinh ra. Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có vô minh, thi thiết có hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não.
Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có bố thí ba-la-mật-đa, thi thiết có tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có nội không, thi thiết có ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không.
Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có bốn niệm trụ, thi thiết có bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi. Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có khổ thánh đế, thi thiết có tập, diệt, đạo thánh đế. Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có bốn tĩnh lự, thi thiết có bốn vô lượng, bốn vô sắc định. Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có tám giải thoát, thi thiết có tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ.
Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có pháp môn đà-la-ni, thi thiết có pháp môn tam-ma-địa. Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có không giải thoát môn, thi thiết có vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có Cực Hỷ địa, thi thiết có Ly Cấu địa, Phát Quang địa, Diệm Tuệ địa, Cực Nan Thắng địa, Hiện Tiền địa, Viễn Hành địa, Bất Động địa, Thiện Tuệ địa, Pháp Vân địa.
Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có ngũ nhãn, thi thiết có sáu thần thông. Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có mười lực của Phật, thi thiết có bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật. Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có ba mươi hai tướng đại sĩ, thi thiết có tám mươi vẻ đẹp phụ. Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có pháp không quên mất, thi thiết có tính luôn an trụ trong xả.
Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có nhất thiết trí, thi thiết có đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có quả Dự lưu, thi thiết có quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Bồ-đề Độc giác. Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có hạnh của tất cả Bồ-tát Ma-ha-tát, thi thiết có Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật. Vì dựa theo thế tục, nên thi thiết có hữu tình, thi thiết có Bồ-tát và chư Phật Thế Tôn; không dựa theo thắng nghĩa.
Này Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thấy có pháp nào có thể đối với Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề mà làm tăng hay làm giảm, làm lợi hay làm tổn, vì tất cả các pháp đều có bản tính không.
Này Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với tất cả các pháp, quán bản tính không còn không thể nắm bắt, huống chi tâm phát lúc ban đầu lại có thể nắm bắt; huống chi tu bố thí ba-la-mật-đa lại có thể nắm bắt; huống chi tu tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa lại có thể nắm bắt;
huống chi an trụ nơi nội không lại có thể nắm bắt; huống chi an trụ nơi ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không lại có thể nắm bắt;
huống chi tu bốn niệm trụ lại có thể nắm bắt; huống chi tu bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi lại có thể nắm bắt; huống chi an trụ nơi khổ thánh đế lại có thể nắm bắt; huống chi an trụ nơi tập, diệt, đạo thánh đế lại có thể nắm bắt;
huống chi tu bốn tĩnh lự lại có thể nắm bắt; huống chi tu bốn vô lượng, bốn vô sắc định lại có thể nắm bắt; huống chi tu tám giải thoát lại có thể nắm bắt; huống chi tu tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ lại có thể nắm bắt; huống chi tu pháp môn đà-la-ni lại có thể nắm bắt; huống chi tu pháp môn tam-ma-địa lại có thể nắm bắt; huống chi tu không giải thoát môn lại có thể nắm bắt; huống chi tu vô tướng, vô nguyện giải thoát môn lại có thể nắm bắt;
huống chi tu Cực Hỷ địa lại có thể nắm bắt; huống chi tu Ly Cấu địa, Phát Quang địa, Diệm Tuệ địa, Cực Nan Thắng địa, Hiện Tiền địa, Viễn Hành địa, Bất Động địa, Thiện Tuệ địa, Pháp Vân địa lại có thể nắm bắt; huống chi tu ngũ nhãn lại có thể nắm bắt; huống chi tu sáu thần thông lại có thể nắm bắt;
huống chi tu mười lực của Phật lại có thể nắm bắt; huống chi tu bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật lại có thể nắm bắt; huống chi tu ba mươi hai tướng đại sĩ lại có thể nắm bắt; huống chi tu tám mươi vẻ đẹp phụ lại có thể nắm bắt; huống chi tu pháp không quên mất lại có thể nắm bắt; huống chi tu tính luôn an trụ trong xả lại có thể nắm bắt;
huống chi tu nhất thiết trí lại có thể nắm bắt; huống chi tu đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí lại có thể nắm bắt; huống chi tu hạnh của tất cả Bồ-tát Ma-ha-tát lại có thể nắm bắt; huống chi tu Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật lại có thể nắm bắt.
Này Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với tất cả Phật pháp mà mình tu tập và an trụ, nếu có chỗ nắm bắt thì không thể có chuyện ấy. Như vậy, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề, chứng đắc Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề, làm lợi ích cho hữu tình luôn luôn không gián đoạn.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video