Hội thứ nhất – Phẩm “Không Thể Lay Động”, thứ bảy mươi, phần bốn.
Thiện Hiện (tức ngài Tu-bồ-đề, vị đệ tử của Phật nổi tiếng hiểu sâu về tánh Không)! Bởi vì sắc (phần vật chất: thân thể và mọi thứ có hình tướng) chẳng khác bản tánh không (cái Không vốn sẵn trong bản chất của mọi sự vật: mọi pháp tự nó vốn trống rỗng, không có thực thể cố định, chẳng phải do ai phân tích hay làm cho trở thành không), bản tánh không chẳng khác sắc; sắc chính là bản tánh không, bản tánh không chính là sắc. Thọ (sự cảm nhận khổ, vui, hoặc không khổ không vui), tưởng (sự nhận biết, hình dung, đặt tên cho sự vật), hành (các hoạt động tạo tác của tâm như ý muốn, quyết định), thức (sự hay biết, phân biệt) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác thọ, tưởng, hành, thức; thọ, tưởng, hành, thức chính là bản tánh không, bản tánh không chính là thọ, tưởng, hành, thức.
Thiện Hiện! Vì nhãn xứ (con mắt, xét như chỗ dựa để cái thấy phát sinh) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác nhãn xứ; nhãn xứ chính là bản tánh không, bản tánh không chính là nhãn xứ. Nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (tâm ý, chỗ dựa của sự suy nghĩ) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ chính là bản tánh không, bản tánh không chính là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ.
Thiện Hiện! Vì nhãn giới (con mắt, xét như một yếu tố trong mười tám yếu tố cấu thành kinh nghiệm: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu loại hay biết) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác nhãn giới; nhãn giới chính là bản tánh không, bản tánh không chính là nhãn giới. Nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới chính là bản tánh không, bản tánh không chính là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới.
Thiện Hiện! Vì sắc giới (ở đây là hình sắc mà mắt thấy, xét như một yếu tố trong mười tám yếu tố; không phải cõi Sắc) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác sắc giới; sắc giới chính là bản tánh không, bản tánh không chính là sắc giới. Thanh giới (âm thanh), hương giới (mùi), vị giới (vị nếm), xúc giới (cái chạm xúc nơi thân), pháp giới (các đối tượng của tâm ý) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác thanh, hương, vị, xúc, pháp giới; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới chính là bản tánh không, bản tánh không chính là thanh, hương, vị, xúc, pháp giới.
Thiện Hiện! Vì nhãn thức giới (cái biết sinh ra nhờ mắt thấy, xét như một yếu tố) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác nhãn thức giới; nhãn thức giới chính là bản tánh không, bản tánh không chính là nhãn thức giới. Nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới chính là bản tánh không, bản tánh không chính là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới.
Thiện Hiện! Vì nhãn xúc (sự gặp gỡ giữa mắt, cảnh vật và cái biết của mắt) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác nhãn xúc; nhãn xúc chính là bản tánh không, bản tánh không chính là nhãn xúc. Nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc chính là bản tánh không, bản tánh không chính là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc.
Thiện Hiện! Vì các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên (điều kiện) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên; các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên chính là bản tánh không, bản tánh không chính là các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên. Các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên; các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên chính là bản tánh không, bản tánh không chính là các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên.
Thiện Hiện! Vì địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác địa giới; địa giới chính là bản tánh không, bản tánh không chính là địa giới. Thủy giới (yếu tố nước, tính ẩm ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố hay biết) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác thủy, hỏa, phong, không, thức giới; thủy, hỏa, phong, không, thức giới chính là bản tánh không, bản tánh không chính là thủy, hỏa, phong, không, thức giới.
Thiện Hiện! Vì nhân duyên (điều kiện chính, trực tiếp sinh ra kết quả, như hạt giống đối với cây) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác nhân duyên; nhân duyên chính là bản tánh không, bản tánh không chính là nhân duyên. Đẳng vô gián duyên (điều kiện do niệm tâm trước vừa diệt liền mở đường cho niệm tâm sau sinh ra, nối nhau không gián đoạn), sở duyên duyên (điều kiện là đối tượng mà tâm nhắm tới), tăng thượng duyên (mọi điều kiện khác có hỗ trợ hoặc không ngăn cản sự phát sinh) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên chính là bản tánh không, bản tánh không chính là đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên.
Thiện Hiện! Vì các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) do duyên sinh ra chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác các pháp do duyên sinh ra; các pháp do duyên sinh ra chính là bản tánh không, bản tánh không chính là các pháp do duyên sinh ra.
Thiện Hiện! Vì vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật; khâu đầu tiên trong mười hai khâu nối nhau tạo thành vòng sinh tử) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác vô minh; vô minh chính là bản tánh không, bản tánh không chính là vô minh. Hành (những hành động tạo nghiệp), thức (tâm thức bắt đầu đi thọ sinh), danh sắc (thân và tâm lúc mới thành hình), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm nhận), ái (lòng ham muốn), thủ (sự bám níu), hữu (sự hình thành đời sống mới do nghiệp), sinh (sự ra đời), lão tử (già và chết), cùng sầu, than, khổ, ưu, não (buồn rầu, kêu than, đau khổ, lo lắng, phiền muộn) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não chính là bản tánh không, bản tánh không chính là hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não.
Thiện Hiện! Vì bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa: pháp tu hoàn hảo đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ; bố thí: đem của cải, giáo pháp, sự che chở cho người) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác bố thí ba-la-mật-đa; bố thí ba-la-mật-đa chính là bản tánh không, bản tánh không chính là bố thí ba-la-mật-đa. Tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn, chịu đựng), tinh tấn (siêng năng không lười), tĩnh lự (thiền định, lắng tâm suy xét), bát-nhã (trí tuệ thấy rõ thật tướng các pháp) ba-la-mật-đa chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa; tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa chính là bản tánh không, bản tánh không chính là tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa.
Thiện Hiện! Vì nội không (các giác quan bên trong là không) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác nội không; nội không chính là bản tánh không, bản tánh không chính là nội không. Ngoại không (các đối tượng bên ngoài là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái không cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo tác là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác là không), tất cánh không (không một cách rốt ráo, tuyệt đối), vô tế không (cái không có đầu, không có cuối cũng là không), tán không (các pháp vốn hợp rồi tan, chẳng có gì thật để giữ hay bỏ, là không), vô biến dị không (cái không biến đổi cũng là không), tự tướng không (đặc tính riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp, như vô thường, là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được gì nên là không), vô tánh không (cái không có tánh là không), tự tánh không (tự tánh của các pháp là không), vô tánh tự tánh không (cả cái không có tánh lẫn tự tánh đều là không) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không; ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không chính là bản tánh không, bản tánh không chính là ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không.
Thiện Hiện! Vì tứ niệm trụ (bốn phép giữ tâm chuyên chú quán sát: thân, cảm thọ, tâm và các pháp) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác tứ niệm trụ; tứ niệm trụ chính là bản tánh không, bản tánh không chính là tứ niệm trụ. Tứ chánh đoạn (bốn sự nỗ lực đúng: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh tăng trưởng), tứ thần túc (bốn nền tảng của thiền định và năng lực siêu phàm: ý muốn, tinh tấn, tâm, quán xét), ngũ căn (năm gốc rễ của đạo hạnh: niềm tin, tinh tấn, chánh niệm, thiền định, trí tuệ), ngũ lực (năm gốc rễ ấy khi đã vững mạnh thành sức mạnh), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, nỗ lực đúng, ghi nhớ đúng, định tâm đúng) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi; tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi chính là bản tánh không, bản tánh không chính là tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi.
Thiện Hiện! Vì khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời sống trong sinh tử là khổ) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác khổ thánh đế; khổ thánh đế chính là bản tánh không, bản tánh không chính là khổ thánh đế. Tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân gây ra khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường đưa đến chấm dứt khổ) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác tập, diệt, đạo thánh đế; tập, diệt, đạo thánh đế chính là bản tánh không, bản tánh không chính là tập, diệt, đạo thánh đế.
Thiện Hiện! Vì tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc, nơi chúng sinh có thân vi tế, đã lìa dục) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác tứ tĩnh lự; tứ tĩnh lự chính là bản tánh không, bản tánh không chính là tứ tĩnh lự. Tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ – ban vui, bi – cứu khổ, hỷ – vui theo niềm vui của người, xả – buông bỏ, bình đẳng), tứ vô sắc định (bốn tầng định thuộc cõi Vô sắc, nơi không còn thân hình vật chất) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác tứ vô lượng, tứ vô sắc định; tứ vô lượng, tứ vô sắc định chính là bản tánh không, bản tánh không chính là tứ vô lượng, tứ vô sắc định.
Thiện Hiện! Vì bát giải thoát (tám phép thiền định giúp tâm thoát khỏi sự ràng buộc vào sắc và vô sắc) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác bát giải thoát; bát giải thoát chính là bản tánh không, bản tánh không chính là bát giải thoát. Bát thắng xứ (tám phép quán giúp tâm làm chủ, vượt trội đối với cảnh), cửu thứ đệ định (chín tầng định nhập lần lượt từ thấp lên cao, không xen tâm khác), thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như màu xanh, vàng, đỏ, trắng, đất, nước, lửa, gió, khoảng không, thức, cho trùm khắp mọi nơi) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ; bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ chính là bản tánh không, bản tánh không chính là bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ.
Thiện Hiện! Vì đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì: năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không để quên mất) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác đà-la-ni môn; đà-la-ni môn chính là bản tánh không, bản tánh không chính là đà-la-ni môn. Tam-ma-địa môn (các pháp môn thiền định, giữ tâm chuyên nhất) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác tam-ma-địa môn; tam-ma-địa môn chính là bản tánh không, bản tánh không chính là tam-ma-địa môn.
Thiện Hiện! Vì không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ thấy các pháp đều không) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác không giải thoát môn; không giải thoát môn chính là bản tánh không, bản tánh không chính là không giải thoát môn. Vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không bám vào hình tướng nào), vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu, tạo tác điều gì) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; vô tướng, vô nguyện giải thoát môn chính là bản tánh không, bản tánh không chính là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn.
Thiện Hiện! Vì cực hỷ địa (Địa vui mừng tột bậc, giai vị đầu tiên trong mười giai vị tu chứng của Bồ-tát) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác cực hỷ địa; cực hỷ địa chính là bản tánh không, bản tánh không chính là cực hỷ địa. Ly cấu địa (Địa lìa nhơ), phát quang địa (Địa phát ánh sáng), diệm tuệ địa (Địa trí tuệ rực sáng như lửa), cực nan thắng địa (Địa rất khó vượt qua), hiện tiền địa (Địa trí tuệ hiện rõ trước mắt), viễn hành địa (Địa đi xa), bất động địa (Địa không lay động), thiện tuệ địa (Địa trí tuệ khéo léo), pháp vân địa (Địa mây pháp, giáo pháp che trùm như mây) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác ly cấu địa cho đến pháp vân địa; ly cấu địa, phát quang địa, diệm tuệ địa, cực nan thắng địa, hiện tiền địa, viễn hành địa, bất động địa, thiện tuệ địa, pháp vân địa chính là bản tánh không, bản tánh không chính là ly cấu địa cho đến pháp vân địa.
Thiện Hiện! Vì ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời thấy xa và thấy cảnh vi tế, mắt tuệ thấy tánh không, mắt pháp thấy rõ các pháp môn cứu độ, mắt Phật thấy biết trọn vẹn) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác ngũ nhãn; ngũ nhãn chính là bản tánh không, bản tánh không chính là ngũ nhãn. Lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự tại, nghe xa, thấy xa, biết tâm người, biết đời trước, dứt sạch phiền não) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác lục thần thông; lục thần thông chính là bản tánh không, bản tánh không chính là lục thần thông.
Thiện Hiện! Vì Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật, như biết rõ điều gì hợp lẽ, điều gì không, biết rõ nghiệp báo…) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác Phật thập lực; Phật thập lực chính là bản tánh không, bản tánh không chính là Phật thập lực. Tứ vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn không e sợ khi thuyết pháp trước đại chúng), tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu biết và diễn giải thông suốt không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn ngữ, về biện luận), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo niềm vui của chúng sinh, buông xả bình đẳng, ở mức lớn lao của Phật), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với người khác) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp; tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp chính là bản tánh không, bản tánh không chính là tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp.
Thiện Hiện! Vì ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai đặc điểm thân thể tốt đẹp nổi bật của bậc đại nhân, tức Phật) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác ba mươi hai tướng đại sĩ; ba mươi hai tướng đại sĩ chính là bản tánh không, bản tánh không chính là ba mươi hai tướng đại sĩ. Tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ đi kèm theo các tướng chính) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác tám mươi vẻ đẹp phụ; tám mươi vẻ đẹp phụ chính là bản tánh không, bản tánh không chính là tám mươi vẻ đẹp phụ.
Thiện Hiện! Vì pháp không quên mất (phẩm chất ghi nhớ rõ ràng, không bao giờ sai sót, quên lãng) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác pháp không quên mất; pháp không quên mất chính là bản tánh không, bản tánh không chính là pháp không quên mất. Hằng trụ xả tánh (tánh luôn an trú trong sự buông xả, tâm bình thản không dao động) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác hằng trụ xả tánh; hằng trụ xả tánh chính là bản tánh không, bản tánh không chính là hằng trụ xả tánh.
Thiện Hiện! Vì nhất thiết trí (trí biết toàn bộ các pháp ở mặt chung của chúng) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác nhất thiết trí; nhất thiết trí chính là bản tánh không, bản tánh không chính là nhất thiết trí. Đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu tập để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí của Phật biết rõ tường tận mọi tướng trạng của mọi pháp) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí chính là bản tánh không, bản tánh không chính là đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí.
Thiện Hiện! Vì quả Dự lưu (quả vị thánh đầu tiên, người đã nhập vào dòng thánh) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác quả Dự lưu; quả Dự lưu chính là bản tánh không, bản tánh không chính là quả Dự lưu. Quả Nhất lai (quả vị chỉ còn trở lại cõi dục một lần), quả Bất hoàn (quả vị không còn trở lại cõi dục), quả A-la-hán (quả vị cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác, người tự mình ngộ đạo nhờ quán xét nhân duyên) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề; quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề chính là bản tánh không, bản tánh không chính là quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề.
Thiện Hiện! Vì hạnh của tất cả Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác hạnh của tất cả Bồ-tát ma-ha-tát; hạnh của tất cả Bồ-tát ma-ha-tát chính là bản tánh không, bản tánh không chính là hạnh của tất cả Bồ-tát ma-ha-tát. Vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ chân chánh, trọn vẹn, cao tột không gì hơn) của chư Phật chẳng khác bản tánh không, bản tánh không chẳng khác vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật; vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật chính là bản tánh không, bản tánh không chính là vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật. Vì những lẽ ấy, các Bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, quán thấy tất cả các pháp đều là bản tánh không, liền chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề.
Vì sao vậy? Thiện Hiện! Ngoài bản tánh không ra, không có một pháp nào là thật, là thường còn, có thể bị phá hoại, có thể bị cắt đứt; trong bản tánh không cũng không có một pháp nào là thật, là thường còn, có thể bị phá hoại, có thể bị cắt đứt. Chỉ có những kẻ phàm phu ngu muội, mê lầm điên đảo, mới khởi lên ý nghĩ phân biệt khác nhau, nghĩa là: chấp rằng sắc khác bản tánh không; hoặc chấp thọ, tưởng, hành, thức khác bản tánh không; hoặc chấp nhãn xứ khác bản tánh không; hoặc chấp nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ khác bản tánh không; hoặc chấp sắc xứ (hình sắc mà mắt thấy, xét như đối tượng của giác quan) khác bản tánh không; hoặc chấp thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ khác bản tánh không; hoặc chấp nhãn giới khác bản tánh không; hoặc chấp nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới khác bản tánh không; hoặc chấp sắc giới khác bản tánh không; hoặc chấp thanh, hương, vị, xúc, pháp giới khác bản tánh không; hoặc chấp nhãn thức giới khác bản tánh không; hoặc chấp nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới khác bản tánh không; hoặc chấp nhãn xúc khác bản tánh không; hoặc chấp nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc khác bản tánh không; hoặc chấp các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên khác bản tánh không; hoặc chấp các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên khác bản tánh không; hoặc chấp địa giới khác bản tánh không; hoặc chấp thủy, hỏa, phong, không, thức giới khác bản tánh không; hoặc chấp nhân duyên khác bản tánh không; hoặc chấp đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên khác bản tánh không; hoặc chấp các pháp do duyên sinh ra khác bản tánh không; hoặc chấp vô minh khác bản tánh không; hoặc chấp hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não khác bản tánh không;
hoặc chấp bố thí ba-la-mật-đa khác bản tánh không; hoặc chấp tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa khác bản tánh không; hoặc chấp nội không khác bản tánh không; hoặc chấp ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không khác bản tánh không; hoặc chấp tứ niệm trụ khác bản tánh không; hoặc chấp tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi khác bản tánh không; hoặc chấp khổ thánh đế khác bản tánh không; hoặc chấp tập, diệt, đạo thánh đế khác bản tánh không; hoặc chấp tứ tĩnh lự khác bản tánh không; hoặc chấp tứ vô lượng, tứ vô sắc định khác bản tánh không; hoặc chấp bát giải thoát khác bản tánh không; hoặc chấp bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ khác bản tánh không; hoặc chấp đà-la-ni môn khác bản tánh không; hoặc chấp tam-ma-địa môn khác bản tánh không; hoặc chấp không giải thoát môn khác bản tánh không; hoặc chấp vô tướng, vô nguyện giải thoát môn khác bản tánh không; hoặc chấp cực hỷ địa khác bản tánh không; hoặc chấp ly cấu địa, phát quang địa, diệm tuệ địa, cực nan thắng địa, hiện tiền địa, viễn hành địa, bất động địa, thiện tuệ địa, pháp vân địa khác bản tánh không;
hoặc chấp ngũ nhãn khác bản tánh không; hoặc chấp lục thần thông khác bản tánh không; hoặc chấp Phật thập lực khác bản tánh không; hoặc chấp tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp khác bản tánh không; hoặc chấp ba mươi hai tướng đại sĩ khác bản tánh không; hoặc chấp tám mươi vẻ đẹp phụ khác bản tánh không; hoặc chấp pháp không quên mất khác bản tánh không; hoặc chấp hằng trụ xả tánh khác bản tánh không; hoặc chấp nhất thiết trí khác bản tánh không; hoặc chấp đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí khác bản tánh không; hoặc chấp quả Dự lưu khác bản tánh không; hoặc chấp quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề khác bản tánh không; hoặc chấp hạnh của tất cả Bồ-tát ma-ha-tát khác bản tánh không; hoặc chấp vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật khác bản tánh không.
Thiện Hiện! Những kẻ phàm phu ngu muội ấy, sau khi đã chấp các pháp khác bản tánh không, thì không biết đúng như thật về sắc, không biết đúng như thật về thọ, tưởng, hành, thức. Vì không biết, nên họ bám chấp vào sắc, bám chấp vào thọ, tưởng, hành, thức. Vì bám chấp, nên đối với sắc mà cho là “tôi” và “của tôi”; đối với thọ, tưởng, hành, thức mà cho là “tôi” và “của tôi”. Vì lầm tưởng như thế, họ đắm trước vào các vật bên trong và bên ngoài, rồi lại nhận lấy sắc, thọ, tưởng, hành, thức của thân đời sau. Do đó, họ không thể thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết, buồn rầu, lo lắng, khổ não trong các nẻo tái sinh, cứ qua lại trong ba cõi (cõi Dục: còn ham muốn; cõi Sắc: còn thân vi tế; cõi Vô sắc: không còn thân hình) xoay vần không cùng.
Vì nhân duyên ấy, các Bồ-tát ma-ha-tát an trụ nơi bản tánh không ba-la-mật-đa mà tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa: không chấp giữ sắc, cũng không phá bỏ sắc, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ thọ, tưởng, hành, thức, cũng không phá bỏ thọ, tưởng, hành, thức, dù cho là không hay chẳng không. Không chấp giữ nhãn xứ, cũng không phá bỏ nhãn xứ, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, cũng không phá bỏ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, dù cho là không hay chẳng không. Không chấp giữ sắc xứ, cũng không phá bỏ sắc xứ, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, cũng không phá bỏ thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, dù cho là không hay chẳng không. Không chấp giữ nhãn giới, cũng không phá bỏ nhãn giới, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới, cũng không phá bỏ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới, dù cho là không hay chẳng không. Không chấp giữ sắc giới, cũng không phá bỏ sắc giới, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ thanh, hương, vị, xúc, pháp giới, cũng không phá bỏ thanh, hương, vị, xúc, pháp giới, dù cho là không hay chẳng không. Không chấp giữ nhãn thức giới, cũng không phá bỏ nhãn thức giới, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới, cũng không phá bỏ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới, dù cho là không hay chẳng không. Không chấp giữ nhãn xúc, cũng không phá bỏ nhãn xúc, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc, cũng không phá bỏ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc, dù cho là không hay chẳng không. Không chấp giữ các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, cũng không phá bỏ các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên, cũng không phá bỏ các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên, dù cho là không hay chẳng không.
Không chấp giữ địa giới, cũng không phá bỏ địa giới, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ thủy, hỏa, phong, không, thức giới, cũng không phá bỏ thủy, hỏa, phong, không, thức giới, dù cho là không hay chẳng không. Không chấp giữ nhân duyên, cũng không phá bỏ nhân duyên, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên, cũng không phá bỏ đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên, dù cho là không hay chẳng không. Không chấp giữ các pháp do duyên sinh ra, cũng không phá bỏ các pháp do duyên sinh ra, dù cho là không hay chẳng không. Không chấp giữ vô minh, cũng không phá bỏ vô minh, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, cũng không phá bỏ hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, dù cho là không hay chẳng không.
Không chấp giữ bố thí ba-la-mật-đa, cũng không phá bỏ bố thí ba-la-mật-đa, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không phá bỏ tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, dù cho là không hay chẳng không. Không chấp giữ nội không, cũng không phá bỏ nội không, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không, cũng không phá bỏ ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không, dù cho là không hay chẳng không. Không chấp giữ tứ niệm trụ, cũng không phá bỏ tứ niệm trụ, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi, cũng không phá bỏ tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi, dù cho là không hay chẳng không. Không chấp giữ khổ thánh đế, cũng không phá bỏ khổ thánh đế, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ tập, diệt, đạo thánh đế, cũng không phá bỏ tập, diệt, đạo thánh đế, dù cho là không hay chẳng không.
Không chấp giữ tứ tĩnh lự, cũng không phá bỏ tứ tĩnh lự, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ tứ vô lượng, tứ vô sắc định, cũng không phá bỏ tứ vô lượng, tứ vô sắc định, dù cho là không hay chẳng không. Không chấp giữ bát giải thoát, cũng không phá bỏ bát giải thoát, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, cũng không phá bỏ bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, dù cho là không hay chẳng không. Không chấp giữ đà-la-ni môn, cũng không phá bỏ đà-la-ni môn, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ tam-ma-địa môn, cũng không phá bỏ tam-ma-địa môn, dù cho là không hay chẳng không. Không chấp giữ không giải thoát môn, cũng không phá bỏ không giải thoát môn, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, cũng không phá bỏ vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, dù cho là không hay chẳng không. Không chấp giữ cực hỷ địa, cũng không phá bỏ cực hỷ địa, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ ly cấu địa, phát quang địa, diệm tuệ địa, cực nan thắng địa, hiện tiền địa, viễn hành địa, bất động địa, thiện tuệ địa, pháp vân địa, cũng không phá bỏ ly cấu địa cho đến pháp vân địa, dù cho là không hay chẳng không.
Không chấp giữ ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), cũng không phá bỏ ngũ nhãn, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm), cũng không phá bỏ lục thần thông, dù cho là không hay chẳng không. Không chấp giữ Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), cũng không phá bỏ Phật thập lực, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ tứ vô sở úy (bốn điều Phật không e sợ khi thuyết pháp), tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu và diễn giải thông suốt), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có), cũng không phá bỏ tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp, dù cho là không hay chẳng không. Không chấp giữ ba mươi hai tướng đại sĩ, cũng không phá bỏ ba mươi hai tướng đại sĩ, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ tám mươi vẻ đẹp phụ, cũng không phá bỏ tám mươi vẻ đẹp phụ, dù cho là không hay chẳng không. Không chấp giữ pháp không quên mất, cũng không phá bỏ pháp không quên mất, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ hằng trụ xả tánh (tánh luôn an trú trong sự buông xả bình thản), cũng không phá bỏ hằng trụ xả tánh, dù cho là không hay chẳng không. Không chấp giữ nhất thiết trí (trí biết toàn bộ các pháp ở mặt chung), cũng không phá bỏ nhất thiết trí, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu), nhất thiết tướng trí (trí Phật biết tường tận mọi tướng của mọi pháp), cũng không phá bỏ đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, dù cho là không hay chẳng không. Không chấp giữ quả Dự lưu (quả thánh đầu tiên), cũng không phá bỏ quả Dự lưu, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề, cũng không phá bỏ quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề, dù cho là không hay chẳng không. Không chấp giữ hạnh của tất cả Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát), cũng không phá bỏ hạnh của tất cả Bồ-tát ma-ha-tát, dù cho là không hay chẳng không; không chấp giữ vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ chân chánh, trọn vẹn, cao tột) của chư Phật, cũng không phá bỏ vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật, dù cho là không hay chẳng không.
Vì sao vậy? Thiện Hiện! Sắc không phá hoại cái không, cái không không phá hoại sắc, để mà nói rằng: đây là sắc, đây là không. Thọ, tưởng, hành, thức không phá hoại cái không, cái không không phá hoại thọ, tưởng, hành, thức, để mà nói rằng: đây là thọ, tưởng, hành, thức, đây là không. Thiện Hiện! Nhãn xứ không phá hoại cái không, cái không không phá hoại nhãn xứ, để mà nói rằng: đây là nhãn xứ, đây là không. Nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ không phá hoại cái không, cái không không phá hoại nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, để mà nói rằng: đây là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, đây là không. Thiện Hiện! Sắc xứ (hình sắc mà mắt thấy, xét như đối tượng của giác quan) không phá hoại cái không, cái không không phá hoại sắc xứ, để mà nói rằng: đây là sắc xứ, đây là không. Thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không phá hoại cái không, cái không không phá hoại thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, để mà nói rằng: đây là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, đây là không.
Thiện Hiện! Nhãn giới không phá hoại cái không, cái không không phá hoại nhãn giới, để mà nói rằng: đây là nhãn giới, đây là không. Nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới không phá hoại cái không, cái không không phá hoại nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới, để mà nói rằng: đây là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới, đây là không. Thiện Hiện! Sắc giới (hình sắc mà mắt thấy, xét như một yếu tố trong mười tám yếu tố) không phá hoại cái không, cái không không phá hoại sắc giới, để mà nói rằng: đây là sắc giới, đây là không. Thanh, hương, vị, xúc, pháp giới không phá hoại cái không, cái không không phá hoại thanh, hương, vị, xúc, pháp giới, để mà nói rằng: đây là thanh, hương, vị, xúc, pháp giới, đây là không. Thiện Hiện! Nhãn thức giới không phá hoại cái không, cái không không phá hoại nhãn thức giới, để mà nói rằng: đây là nhãn thức giới, đây là không. Nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới không phá hoại cái không, cái không không phá hoại nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới, để mà nói rằng: đây là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới, đây là không.
Thiện Hiện! Nhãn xúc không phá hoại cái không, cái không không phá hoại nhãn xúc, để mà nói rằng: đây là nhãn xúc, đây là không. Nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc không phá hoại cái không, cái không không phá hoại nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc, để mà nói rằng: đây là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc, đây là không. Thiện Hiện! Các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên không phá hoại cái không, cái không không phá hoại các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, để mà nói rằng: đây là các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, đây là không. Các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên không phá hoại cái không, cái không không phá hoại các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên, để mà nói rằng: đây là các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên, đây là không.
Thiện Hiện! Địa giới không phá hoại cái không, cái không không phá hoại địa giới, để mà nói rằng: đây là địa giới, đây là không. Thủy, hỏa, phong, không, thức giới không phá hoại cái không, cái không không phá hoại thủy, hỏa, phong, không, thức giới, để mà nói rằng: đây là thủy, hỏa, phong, không, thức giới, đây là không. Thiện Hiện! Nhân duyên không phá hoại cái không, cái không không phá hoại nhân duyên, để mà nói rằng: đây là nhân duyên, đây là không. Đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên không phá hoại cái không, cái không không phá hoại đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên, để mà nói rằng: đây là đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên, đây là không. Thiện Hiện! Các pháp do duyên sinh ra không phá hoại cái không, cái không không phá hoại các pháp do duyên sinh ra, để mà nói rằng: đây là các pháp do duyên sinh ra, đây là không. Thiện Hiện! Vô minh không phá hoại cái không, cái không không phá hoại vô minh, để mà nói rằng: đây là vô minh, đây là không. Hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não không phá hoại cái không, cái không không phá hoại hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, để mà nói rằng: đây là hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, đây là không.
Thiện Hiện! Bố thí ba-la-mật-đa không phá hoại cái không, cái không không phá hoại bố thí ba-la-mật-đa, để mà nói rằng: đây là bố thí ba-la-mật-đa, đây là không. Tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa không phá hoại cái không, cái không không phá hoại tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, để mà nói rằng: đây là tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, đây là không. Thiện Hiện! Nội không không phá hoại cái không, cái không không phá hoại nội không, để mà nói rằng: đây là nội không, đây là không. Ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không không phá hoại cái không, cái không không phá hoại ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không, để mà nói rằng: đây là ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không, đây là không.
Thiện Hiện! Tứ niệm trụ không phá hoại cái không, cái không không phá hoại tứ niệm trụ, để mà nói rằng: đây là tứ niệm trụ, đây là không. Tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi không phá hoại cái không, cái không không phá hoại tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi, để mà nói rằng: đây là tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi, đây là không. Thiện Hiện! Khổ thánh đế không phá hoại cái không, cái không không phá hoại khổ thánh đế, để mà nói rằng: đây là khổ thánh đế, đây là không. Tập, diệt, đạo thánh đế không phá hoại cái không, cái không không phá hoại tập, diệt, đạo thánh đế, để mà nói rằng: đây là tập, diệt, đạo thánh đế, đây là không. Thiện Hiện! Tứ tĩnh lự không phá hoại cái không, cái không không phá hoại tứ tĩnh lự, để mà nói rằng: đây là tứ tĩnh lự, đây là không. Tứ vô lượng, tứ vô sắc định không phá hoại cái không, cái không không phá hoại tứ vô lượng, tứ vô sắc định, để mà nói rằng: đây là tứ vô lượng, tứ vô sắc định, đây là không. Thiện Hiện! Bát giải thoát không phá hoại cái không, cái không không phá hoại bát giải thoát, để mà nói rằng: đây là bát giải thoát, đây là không. Bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ không phá hoại cái không, cái không không phá hoại bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, để mà nói rằng: đây là bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, đây là không.
Thiện Hiện! Đà-la-ni môn không phá hoại cái không, cái không không phá hoại đà-la-ni môn, để mà nói rằng: đây là đà-la-ni môn, đây là không. Tam-ma-địa môn không phá hoại cái không, cái không không phá hoại tam-ma-địa môn, để mà nói rằng: đây là tam-ma-địa môn, đây là không. Thiện Hiện! Không giải thoát môn không phá hoại cái không, cái không không phá hoại không giải thoát môn, để mà nói rằng: đây là không giải thoát môn, đây là không. Vô tướng, vô nguyện giải thoát môn không phá hoại cái không, cái không không phá hoại vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, để mà nói rằng: đây là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, đây là không. Thiện Hiện! Cực hỷ địa không phá hoại cái không, cái không không phá hoại cực hỷ địa, để mà nói rằng: đây là cực hỷ địa, đây là không. Ly cấu địa, phát quang địa, diệm tuệ địa, cực nan thắng địa, hiện tiền địa, viễn hành địa, bất động địa, thiện tuệ địa, pháp vân địa không phá hoại cái không, cái không không phá hoại ly cấu địa cho đến pháp vân địa, để mà nói rằng: đây là ly cấu địa, phát quang địa, diệm tuệ địa, cực nan thắng địa, hiện tiền địa, viễn hành địa, bất động địa, thiện tuệ địa, pháp vân địa, đây là không.
Thiện Hiện! Ngũ nhãn không phá hoại cái không, cái không không phá hoại ngũ nhãn, để mà nói rằng: đây là ngũ nhãn, đây là không. Lục thần thông không phá hoại cái không, cái không không phá hoại lục thần thông, để mà nói rằng: đây là lục thần thông, đây là không. Thiện Hiện! Phật thập lực không phá hoại cái không, cái không không phá hoại Phật thập lực, để mà nói rằng: đây là Phật thập lực, đây là không. Tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp không phá hoại cái không, cái không không phá hoại tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp, để mà nói rằng: đây là tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, đây là không. Thiện Hiện! Ba mươi hai tướng đại sĩ không phá hoại cái không, cái không không phá hoại ba mươi hai tướng đại sĩ, để mà nói rằng: đây là ba mươi hai tướng đại sĩ, đây là không. Thiện Hiện! Pháp không quên mất không phá hoại cái không, cái không không phá hoại pháp không quên mất, để mà nói rằng: đây là pháp không quên mất, đây là không. Hằng trụ xả tánh không phá hoại cái không, cái không không phá hoại hằng trụ xả tánh, để mà nói rằng: đây là hằng trụ xả tánh, đây là không.
Thiện Hiện! Nhất thiết trí không phá hoại cái không, cái không không phá hoại nhất thiết trí, để mà nói rằng: đây là nhất thiết trí, đây là không. Đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không phá hoại cái không, cái không không phá hoại đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, để mà nói rằng: đây là đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, đây là không. Thiện Hiện! Quả Dự lưu không phá hoại cái không, cái không không phá hoại quả Dự lưu, để mà nói rằng: đây là quả Dự lưu, đây là không. Quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề không phá hoại cái không, cái không không phá hoại quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề, để mà nói rằng: đây là quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề, đây là không. Thiện Hiện! Hạnh của tất cả Bồ-tát ma-ha-tát không phá hoại cái không, cái không không phá hoại hạnh của tất cả Bồ-tát ma-ha-tát, để mà nói rằng: đây là hạnh của tất cả Bồ-tát ma-ha-tát, đây là không. Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật không phá hoại cái không, cái không không phá hoại vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật, để mà nói rằng: đây là vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật, đây là không.
Thiện Hiện! Ví như hư không không phá hoại hư không: khoảng hư không bên trong không phá hoại khoảng hư không bên ngoài, khoảng hư không bên ngoài không phá hoại khoảng hư không bên trong. Cũng vậy, Thiện Hiện! Sắc không phá hoại cái không, cái không không phá hoại sắc; thọ, tưởng, hành, thức không phá hoại cái không, cái không không phá hoại thọ, tưởng, hành, thức. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh (bản chất riêng tự có, cố định), nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không.
Thiện Hiện! Nhãn xứ không phá hoại cái không, cái không không phá hoại nhãn xứ; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ không phá hoại cái không, cái không không phá hoại nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không. Thiện Hiện! Sắc xứ không phá hoại cái không, cái không không phá hoại sắc xứ; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không phá hoại cái không, cái không không phá hoại thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không. Thiện Hiện! Nhãn giới không phá hoại cái không, cái không không phá hoại nhãn giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới không phá hoại cái không, cái không không phá hoại nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không.
Thiện Hiện! Sắc giới không phá hoại cái không, cái không không phá hoại sắc giới; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới không phá hoại cái không, cái không không phá hoại thanh, hương, vị, xúc, pháp giới. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không. Thiện Hiện! Nhãn thức giới không phá hoại cái không, cái không không phá hoại nhãn thức giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới không phá hoại cái không, cái không không phá hoại nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không. Thiện Hiện! Nhãn xúc không phá hoại cái không, cái không không phá hoại nhãn xúc; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc không phá hoại cái không, cái không không phá hoại nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không.
Thiện Hiện! Các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên không phá hoại cái không, cái không không phá hoại các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên; các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên không phá hoại cái không, cái không không phá hoại các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không. Thiện Hiện! Địa giới không phá hoại cái không, cái không không phá hoại địa giới; thủy, hỏa, phong, không, thức giới không phá hoại cái không, cái không không phá hoại thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không.
Thiện Hiện! Nhân duyên không phá hoại cái không, cái không không phá hoại nhân duyên; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên không phá hoại cái không, cái không không phá hoại đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không. Thiện Hiện! Các pháp do duyên sinh ra không phá hoại cái không, cái không không phá hoại các pháp do duyên sinh ra. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không. Thiện Hiện! Vô minh không phá hoại cái không, cái không không phá hoại vô minh; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não không phá hoại cái không, cái không không phá hoại hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không.
Thiện Hiện! Bố thí ba-la-mật-đa không phá hoại cái không, cái không không phá hoại bố thí ba-la-mật-đa; tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa không phá hoại cái không, cái không không phá hoại tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh (bản chất riêng tự có, cố định), nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không. Thiện Hiện! Nội không không phá hoại cái không, cái không không phá hoại nội không; ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không không phá hoại cái không, cái không không phá hoại ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không.
Thiện Hiện! Tứ niệm trụ không phá hoại cái không, cái không không phá hoại tứ niệm trụ; tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi không phá hoại cái không, cái không không phá hoại tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không. Thiện Hiện! Khổ thánh đế không phá hoại cái không, cái không không phá hoại khổ thánh đế; tập, diệt, đạo thánh đế không phá hoại cái không, cái không không phá hoại tập, diệt, đạo thánh đế. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không. Thiện Hiện! Tứ tĩnh lự không phá hoại cái không, cái không không phá hoại tứ tĩnh lự; tứ vô lượng, tứ vô sắc định không phá hoại cái không, cái không không phá hoại tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không.
Thiện Hiện! Bát giải thoát không phá hoại cái không, cái không không phá hoại bát giải thoát; bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ không phá hoại cái không, cái không không phá hoại bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không. Thiện Hiện! Đà-la-ni môn không phá hoại cái không, cái không không phá hoại đà-la-ni môn; tam-ma-địa môn không phá hoại cái không, cái không không phá hoại tam-ma-địa môn. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không. Thiện Hiện! Không giải thoát môn không phá hoại cái không, cái không không phá hoại không giải thoát môn; vô tướng, vô nguyện giải thoát môn không phá hoại cái không, cái không không phá hoại vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không. Thiện Hiện! Cực hỷ địa không phá hoại cái không, cái không không phá hoại cực hỷ địa; ly cấu địa, phát quang địa, diệm tuệ địa, cực nan thắng địa, hiện tiền địa, viễn hành địa, bất động địa, thiện tuệ địa, pháp vân địa không phá hoại cái không, cái không không phá hoại ly cấu địa cho đến pháp vân địa. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không.
Thiện Hiện! Ngũ nhãn không phá hoại cái không, cái không không phá hoại ngũ nhãn; lục thần thông không phá hoại cái không, cái không không phá hoại lục thần thông. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh (bản chất riêng tự có, cố định), nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không. Thiện Hiện! Phật thập lực không phá hoại cái không, cái không không phá hoại Phật thập lực; tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp không phá hoại cái không, cái không không phá hoại tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không. Thiện Hiện! Ba mươi hai tướng đại sĩ không phá hoại cái không, cái không không phá hoại ba mươi hai tướng đại sĩ; tám mươi vẻ đẹp phụ không phá hoại cái không, cái không không phá hoại tám mươi vẻ đẹp phụ. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không.
Thiện Hiện! Pháp không quên mất không phá hoại cái không, cái không không phá hoại pháp không quên mất; hằng trụ xả tánh không phá hoại cái không, cái không không phá hoại hằng trụ xả tánh. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không. Thiện Hiện! Nhất thiết trí không phá hoại cái không, cái không không phá hoại nhất thiết trí; đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không phá hoại cái không, cái không không phá hoại đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không. Thiện Hiện! Quả Dự lưu không phá hoại cái không, cái không không phá hoại quả Dự lưu; quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề không phá hoại cái không, cái không không phá hoại quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không. Thiện Hiện! Hạnh của tất cả Bồ-tát ma-ha-tát không phá hoại cái không, cái không không phá hoại hạnh của tất cả Bồ-tát ma-ha-tát; vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật không phá hoại cái không, cái không không phá hoại vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, nên không thể phá hoại lẫn nhau để mà nói rằng: đây là không, đây là chẳng không.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa (kinh lớn về trí tuệ hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ), quyển thứ ba trăm tám mươi chín.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười (?) (có lẽ là quyển ba trăm chín mươi, bản gốc sót chữ).
Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video