Sơ phần (phần thứ nhất của bộ kinh), phẩm "Nghiêm tịnh Phật độ" (trang hoàng và làm cho thanh tịnh cõi nước của Phật), thứ bảy mươi hai, phần một.
Bấy giờ cụ thọ (tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo trưởng lão, bậc đầy đủ tuổi đạo) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "không") nghĩ rằng: "Pháp nào gọi là đạo (con đường tu tập) của Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, người phát nguyện tu thành Phật để cứu giúp mọi chúng sinh)? Các Bồ-tát ma-ha-tát đứng vững trên đạo ấy thì có thể khoác đủ loại áo giáp công đức lớn (ví ý chí vững chắc và các việc lành lớn như áo giáp che chở người tu), làm lợi ích và đem an vui cho tất cả hữu tình (chúng sinh có tình thức)."
Phật biết ý nghĩ ấy, bảo Thiện Hiện: "Thiện Hiện, nên biết: bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa: hạnh tu hoàn hảo đưa người từ bờ sinh tử sang bờ giải thoát; bố thí: đem của cải, giáo pháp, sự che chở cho người khác) là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát. Tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (chịu đựng nhịn nhục), tinh tiến (siêng năng không lùi), tĩnh lự (thiền định, giữ tâm lắng yên), bát-nhã (trí tuệ thấy rõ thực tướng các pháp) ba-la-mật-đa là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát.
Tứ niệm trụ (bốn chỗ đặt sự tỉnh giác: quán thân là nhơ nhớp, cảm thọ là khổ, tâm là vô thường, các pháp là không có cái ta) là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát. Tứ chính đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều thiện chưa sinh, tăng điều thiện đã sinh), tứ thần túc (bốn nền tảng của thần thông và định: ý muốn, sự siêng năng, sự chuyên tâm, sự suy xét), ngũ căn (năm gốc rễ của việc lành: lòng tin, sự siêng năng, sự tỉnh giác, định, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh mà thành), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: chọn lựa pháp, siêng năng, hoan hỷ, nhẹ nhàng an ổn, tỉnh giác, định, buông xả), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, tỉnh giác đúng, định đúng) là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát.
Nội không (sáu giác quan bên trong là không, không có thực thể) là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát. Ngoại không (sáu đối tượng bên ngoài là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo tác là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có điểm đầu điểm cuối nên là không), tán không (các pháp do hợp lại rồi tan rã nên là không), vô biến dị không (cái không bị bỏ đi, không đổi khác cũng là không), bản tính không (bản tính các pháp là không), tự tướng không (đặc tính riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung như vô thường, khổ cũng là không), nhất thiết pháp không (mọi pháp đều là không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được gì nên là không), vô tính không (cái không có tự thể cũng là không), tự tính không (tự tính của các pháp là không), vô tính tự tính không (cả cái không có tự thể lẫn tự tính đều là không) là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát.
Khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời sống trong sinh tử là khổ) là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát. Tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự dứt khổ, tức niết-bàn), đạo thánh đế (chân lý về con đường đưa đến dứt khổ) là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát.
Tứ tĩnh lự (bốn bậc thiền định thuộc cõi Sắc) là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát. Tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn trải đến vô số chúng sinh: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều lành của người, buông xả bình đẳng), tứ vô sắc định (bốn tầng định của cõi Vô sắc: hư không vô biên, thức vô biên, không có gì cả, chẳng phải có tưởng chẳng phải không tưởng) là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát.
Bát giải thoát (tám phép quán định giúp thoát khỏi sự trói buộc đối với hình sắc và các trạng thái định) là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát. Bát thắng xứ (tám cách quán cảnh sắc để làm chủ, vượt thắng cảnh ấy), cửu thứ đệ định (chín tầng định tu lần lượt nối tiếp nhau: bốn thiền, bốn định vô sắc và định diệt thọ tưởng), thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức trùm khắp mọi nơi) là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát.
Tất cả đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì: ghi nhớ, giữ gìn trọn vẹn mọi pháp không để quên mất) là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát. Tất cả tam-ma-địa môn (các pháp môn định, giữ tâm chuyên chú một chỗ) là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát. Không giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách quán các pháp đều không) là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát. Vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách quán các pháp không có hình tướng để bám vào), vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách không còn mong cầu, tạo tác) là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát.
Cực hỷ địa (bậc thứ nhất trong mười địa — mười bậc tu chứng của Bồ-tát: vui mừng tột độ khi mới chứng chân lý) là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát. Ly cấu địa (bậc lìa nhơ, giữ giới hoàn toàn trong sạch), Phát quang địa (bậc phát ánh sáng trí tuệ), Diệm tuệ địa (bậc trí tuệ rực cháy như lửa đốt phiền não), Cực nan thắng địa (bậc rất khó vượt qua), Hiện tiền địa (bậc trí tuệ hiện rõ trước mắt), Viễn hành địa (bậc đi xa), Bất động địa (bậc không còn lay động), Thiện tuệ địa (bậc trí tuệ khéo léo giảng pháp), Pháp vân địa (bậc như mây pháp che khắp, tuôn mưa giáo pháp) là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát.
Ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát. Lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự tại, tai nghe khắp, biết tâm người khác, biết các đời trước, mắt thấy khắp, dứt sạch phiền não) là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát.
Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật, như biết rõ điều hợp lý và không hợp lý, biết nghiệp và quả báo của chúng sinh…) là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát. Tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp giữa đại chúng), tứ vô ngại giải (bốn sự hiểu biết và biện tài không bị ngăn ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về lời giảng), đại từ (lòng thương lớn ban vui), đại bi (lòng xót thương lớn cứu khổ), đại hỷ (niềm vui lớn theo điều lành của chúng sinh), đại xả (sự buông xả lớn, bình đẳng với tất cả), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có, hàng khác không có) là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát.
Vô vong thất pháp (đức không quên mất, luôn nhớ rõ không sai sót) là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát. Hằng trụ xả tính (tính luôn an trụ trong sự buông xả, tâm bình thản trước mọi cảnh) là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát. Nhất thiết trí (trí biết toàn thể các pháp về mặt chung) là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát. Đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết rõ mọi tướng trạng riêng chung của tất cả các pháp, tức trí tuệ trọn vẹn của Phật) là đạo của các Bồ-tát ma-ha-tát.
Lại nữa, Thiện Hiện, tóm lại tất cả các pháp đều là đạo của Bồ-tát ma-ha-tát. Thiện Hiện, ý ông thế nào? Có pháp nào mà các Bồ-tát ma-ha-tát không nên học, rồi các Bồ-tát ma-ha-tát không học pháp ấy mà vẫn có thể đạt được vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn khắp, tức quả vị Phật) chăng?"
Thiện Hiện đáp: "Không đâu, Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, chỉ Phật)! Không đâu, Thiện Thệ (bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát, cũng chỉ Phật)!"
Phật nói: "Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy, như ông đã nói. Thiện Hiện, quyết không có pháp nào mà các Bồ-tát ma-ha-tát không nên học. Nếu các Bồ-tát ma-ha-tát không học pháp ấy thì chắc chắn không thể đạt được vô thượng chính đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Vì sao? Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát không học tất cả các pháp thì rốt cuộc không thể đạt được nhất thiết trí trí (trí tuệ của bậc biết tất cả, tức trí Phật)."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu tự tính (bản chất tự có, tự tồn tại) của tất cả các pháp đều là không, thì làm sao Bồ-tát ma-ha-tát học tất cả các pháp? Há chẳng phải Thế Tôn, đối với pháp vốn không có hý luận (sự bàn luận phân biệt vô ích, không đúng với thực tướng), lại làm ra hý luận, bảo rằng có các pháp: đây là cái này, đây là cái kia, do cái này mà thành cái này (?); đây là pháp thế gian, đây là pháp xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian); đây là pháp hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn dính sinh tử), đây là pháp vô lậu (không còn phiền não); đây là pháp hữu vi (do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt), đây là pháp vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt); đây là pháp của dị sinh (phàm phu, kẻ do nghiệp khác nhau mà sinh vào các loài khác nhau), đây là pháp của bậc dự lưu (quả thánh thứ nhất của hàng Thanh văn, mới vào dòng thánh); đây là pháp của bậc nhất lai (quả thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), đây là pháp của bậc bất hoàn (quả thứ ba, không còn trở lại cõi Dục); đây là pháp của a-la-hán (quả cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt hết phiền não), đây là pháp của độc giác (bậc tự giác ngộ không cần thầy, nhờ quán lẽ nhân duyên); đây là pháp của Bồ-tát, đây là pháp của Như Lai (danh hiệu của Phật, bậc từ chân như mà đến)?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như ông đã nói, mọi pháp đều có tự tính là không. Thiện Hiện, nếu tự tính của tất cả các pháp không phải là không, thì các Bồ-tát ma-ha-tát lẽ ra không thể đạt được vô thượng chính đẳng bồ-đề. Thiện Hiện, chính vì tự tính của tất cả các pháp đều là không, cho nên các Bồ-tát ma-ha-tát mới có thể đạt được vô thượng chính đẳng bồ-đề.
Thiện Hiện, như ông nói: 'Nếu tự tính của tất cả các pháp đều là không, thì làm sao Bồ-tát ma-ha-tát học tất cả các pháp? Há chẳng phải Thế Tôn đối với pháp không có hý luận lại làm ra hý luận, bảo rằng có các pháp: đây là cái này, đây là cái kia, do cái này mà thành cái này; đây là pháp thế gian, đây là pháp xuất thế gian, cho đến đây là pháp Bồ-tát, đây là pháp Như Lai'. Thiện Hiện, nếu các hữu tình đã biết tất cả các pháp đều có tự tính là không, thì các Bồ-tát ma-ha-tát chẳng cần phải học tất cả các pháp, chứng đắc vô thượng chính đẳng bồ-đề, rồi vì các hữu tình mà thiết lập và giảng nói. Thiện Hiện, chính vì các hữu tình không biết các pháp đều có tự tính là không, nên các Bồ-tát ma-ha-tát mới học tất cả các pháp, chứng đắc vô thượng chính đẳng bồ-đề, rồi vì các hữu tình mà thiết lập và giảng nói.
Thiện Hiện, các Bồ-tát ma-ha-tát khi mới bắt đầu tu học đạo Bồ-tát, nên xem xét kỹ: tự tính của các pháp hoàn toàn không thể nắm bắt được, chỉ do chấp trước mà các thứ hòa hợp tạo thành. "Ta phải xét kỹ rằng tự tính của các pháp đều rốt ráo là không, chẳng nên chấp trước vào chỗ nào trong đó." Nghĩa là:
không nên chấp trước sắc (hình chất, thân thể và vật chất); không nên chấp trước thọ (cảm giác), tưởng (tri giác, hình dung), hành (ý chí tạo tác), thức (sự nhận biết);
không nên chấp trước nhãn xứ (mắt, cơ quan thấy); không nên chấp trước nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý); không nên chấp trước sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt); không nên chấp trước thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, vật chạm, đối tượng của ý);
không nên chấp trước nhãn giới (yếu tố mắt); không nên chấp trước nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới; không nên chấp trước sắc giới (yếu tố hình sắc, đối tượng của mắt); không nên chấp trước thanh, hương, vị, xúc, pháp giới; không nên chấp trước nhãn thức giới (yếu tố cái biết do mắt); không nên chấp trước nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới;
không nên chấp trước nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và cái biết); không nên chấp trước nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc; không nên chấp trước các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên (điều kiện) mà sinh ra; không nên chấp trước các cảm thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra;
không nên chấp trước địa giới (yếu tố đất, tính cứng); không nên chấp trước thủy, hỏa, phong, không, thức giới (yếu tố nước, lửa, gió, hư không, tâm thức);
không nên chấp trước nhân duyên (nguyên nhân trực tiếp sinh ra sự vật); không nên chấp trước đẳng vô gián duyên (điều kiện do tâm niệm trước diệt đi liền dẫn sinh tâm niệm sau, không gián đoạn), sở duyên duyên (điều kiện là đối tượng được tâm nhận biết), tăng thượng duyên (các điều kiện hỗ trợ hoặc không ngăn cản); không nên chấp trước các pháp do duyên sinh ra;
không nên chấp trước vô minh (sự mê muội không thấy chân lý, khâu đầu của mười hai nhân duyên — chuỗi mười hai mắt xích nhân quả dẫn đến sinh tử); không nên chấp trước hành (hành động tạo nghiệp), thức (tâm thức đi đầu thai), danh sắc (tinh thần và thể chất mới hình thành), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng ham muốn), thủ (sự bám giữ), hữu (sự tạo thành đời sống mới), sinh (sự ra đời), lão tử (già và chết), sầu, than, khổ, ưu, não;
không nên chấp trước bố thí ba-la-mật-đa; không nên chấp trước tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa;
không nên chấp trước nội không; không nên chấp trước ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không;
không nên chấp trước tứ niệm trụ; không nên chấp trước tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; không nên chấp trước khổ thánh đế; không nên chấp trước tập, diệt, đạo thánh đế; không nên chấp trước tứ tĩnh lự; không nên chấp trước tứ vô lượng, tứ vô sắc định; không nên chấp trước bát giải thoát; không nên chấp trước bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ; không nên chấp trước đà-la-ni môn; không nên chấp trước tam-ma-địa môn; không nên chấp trước không giải thoát môn; không nên chấp trước vô tướng, vô nguyện giải thoát môn;
không nên chấp trước Cực hỷ địa; không nên chấp trước Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa; không nên chấp trước ngũ nhãn; không nên chấp trước lục thần thông; không nên chấp trước Phật thập lực; không nên chấp trước tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp; không nên chấp trước vô vong thất pháp; không nên chấp trước hằng trụ xả tính; không nên chấp trước nhất thiết trí; không nên chấp trước đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí;
không nên chấp trước quả dự lưu; không nên chấp trước quả nhất lai, bất hoàn, a-la-hán và độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc độc giác); không nên chấp trước tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát; không nên chấp trước vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật.
Vì sao? Vì tự tính của tất cả các pháp đều là không. Tính không chẳng nên chấp trước tính không. Trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có tính không có thể chấp trước cái không.
Thiện Hiện, các Bồ-tát ma-ha-tát khi xem xét tất cả các pháp như vậy, tuy đối với tính của các pháp không hề chấp trước, nhưng đối với các pháp vẫn thường học hỏi không mỏi mệt. Thiện Hiện, Bồ-tát ma-ha-tát ấy trụ trong sự học này, quan sát những khác biệt trong tâm hành của các hữu tình, tức là xét kỹ tâm các hữu tình ấy đang đi về đâu. Xét kỹ rồi, biết đúng như thật rằng tâm họ chỉ đi theo những điều hư dối do chấp trước mà ra. Khi ấy Bồ-tát liền nghĩ: "Tâm họ đã chỉ đi theo những điều hư dối do chấp trước, thì ta khiến họ được giải thoát chắc chẳng có gì khó."
Thiện Hiện, Bồ-tát ma-ha-tát ấy nghĩ như vậy rồi, an trụ trong bát-nhã ba-la-mật-đa, dùng phương tiện thiện xảo (cách thức khéo léo thích hợp để dẫn dắt người) mà dạy bảo và răn nhắc các hữu tình rằng: "Các ngươi nay đều nên xa lìa những điều hư dối do chấp trước, đi vào chính pháp, tu các hạnh lành."
Lại nói: "Các ngươi nay nên thực hành bố thí ba-la-mật-đa, sẽ có được của cải vật dụng không thiếu thốn; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có. Các ngươi nay nên thực hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có.
Các ngươi nay nên thực hành nội không; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có. Các ngươi nay nên thực hành ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có.
Các ngươi nay nên thực hành tứ niệm trụ; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có. Các ngươi nay nên thực hành tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có.
Các ngươi nay nên thực hành khổ thánh đế; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có. Các ngươi nay nên thực hành tập, diệt, đạo thánh đế; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có.
Các ngươi nay nên thực hành tứ tĩnh lự; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có. Các ngươi nay nên thực hành tứ vô lượng, tứ vô sắc định; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có.
Các ngươi nay nên thực hành bát giải thoát; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có. Các ngươi nay nên thực hành bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có.
Các ngươi nay nên thực hành đà-la-ni môn; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có. Các ngươi nay nên thực hành tam-ma-địa môn; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có.
Các ngươi nay nên thực hành không giải thoát môn; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có. Các ngươi nay nên thực hành vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có.
Các ngươi nay nên thực hành Cực hỷ địa; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có. Các ngươi nay nên thực hành Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có.
Các ngươi nay nên thực hành ngũ nhãn; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có. Các ngươi nay nên thực hành lục thần thông; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có.
Các ngươi nay nên thực hành Phật thập lực; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có. Các ngươi nay nên thực hành tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có.
Các ngươi nay nên thực hành vô vong thất pháp; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có. Các ngươi nay nên thực hành hằng trụ xả tính; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có.
Các ngươi nay nên thực hành nhất thiết trí; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có. Các ngươi nay nên thực hành đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có.
Các ngươi nay nên thực hành quả dự lưu; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có. Các ngươi nay nên thực hành quả nhất lai, bất hoàn, a-la-hán và độc giác bồ-đề; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có.
Các ngươi nay nên thực hành tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có. Các ngươi nay nên thực hành vô thượng chính đẳng bồ-đề; nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong đó hoàn toàn không có gì bền chắc thật có."
Thiện Hiện, Bồ-tát ma-ha-tát ấy an trụ trong bát-nhã ba-la-mật-đa, khi dùng phương tiện thiện xảo dạy bảo răn nhắc các hữu tình, thì đi trên đạo bồ-đề (con đường đi đến giác ngộ) mà không chấp trước điều gì. Vì sao? Vì tính của tất cả các pháp không nên chấp trước; cái có thể chấp trước và cái bị chấp trước đều không có tự tính, bởi tự tính của tất cả các pháp là không.
Thiện Hiện, Bồ-tát ma-ha-tát ấy khi tu hành đạo bồ-đề như vậy, đối với tất cả các pháp hoàn toàn không trụ vào đâu, lấy sự không trụ làm phương tiện. Tuy thực hành bố thí ba-la-mật-đa nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu; tuy thực hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu. Vì sao? Vì tự tính, người hành và tướng của việc hành như thế thảy đều là không.
Tuy thực hành nội không nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu; tuy thực hành ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu. Vì sao? Vì tự tính, người hành và tướng của việc hành như thế thảy đều là không.
Tuy thực hành tứ niệm trụ nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu; tuy thực hành tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu. Vì sao? Vì tự tính, người hành và tướng của việc hành như thế thảy đều là không.
Tuy thực hành khổ thánh đế nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu; tuy thực hành tập, diệt, đạo thánh đế nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu. Vì sao? Vì tự tính, người hành và tướng của việc hành như thế thảy đều là không.
Tuy thực hành tứ tĩnh lự nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu; tuy thực hành tứ vô lượng, tứ vô sắc định nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu. Vì sao? Vì tự tính, người hành và tướng của việc hành như thế thảy đều là không.
Tuy thực hành bát giải thoát nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu; tuy thực hành bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu. Vì sao? Vì tự tính, người hành và tướng của việc hành như thế thảy đều là không.
Tuy thực hành đà-la-ni môn nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu; tuy thực hành tam-ma-địa môn nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu. Vì sao? Vì tự tính, người hành và tướng của việc hành như thế thảy đều là không.
Tuy thực hành không giải thoát môn nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu; tuy thực hành vô tướng, vô nguyện giải thoát môn nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu. Vì sao? Vì tự tính, người hành và tướng của việc hành như thế thảy đều là không.
Tuy thực hành Cực hỷ địa nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu; tuy thực hành Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu. Vì sao? Vì tự tính, người hành và tướng của việc hành như thế thảy đều là không.
Tuy thực hành ngũ nhãn nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu; tuy thực hành lục thần thông nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu. Vì sao? Vì tự tính, người hành và tướng của việc hành như thế thảy đều là không.
Tuy thực hành Phật thập lực nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu; tuy thực hành tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu. Vì sao? Vì tự tính, người hành và tướng của việc hành như thế thảy đều là không.
Tuy thực hành vô vong thất pháp nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu; tuy thực hành hằng trụ xả tính nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu. Vì sao? Vì tự tính, người hành và tướng của việc hành như thế thảy đều là không.
Tuy thực hành nhất thiết trí nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu; tuy thực hành đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu. Vì sao? Vì tự tính, người hành và tướng của việc hành như thế thảy đều là không.
Tuy thực hành quả dự lưu nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu; tuy thực hành quả nhất lai, bất hoàn, a-la-hán và độc giác bồ-đề nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu. Vì sao? Vì tự tính, người hành và tướng của việc hành như thế thảy đều là không.
Tuy thực hành tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu; tuy thực hành vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật nhưng trong đó hoàn toàn không trụ vào đâu. Vì sao? Vì tự tính, người hành và tướng của việc hành như thế thảy đều là không.
Thiện Hiện, Bồ-tát ma-ha-tát ấy tuy có thể đắc quả dự lưu nhưng không dừng lại ở đó; tuy có thể đắc quả nhất lai, bất hoàn, a-la-hán và độc giác bồ-đề nhưng không dừng lại ở đó.
Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, vì nhân duyên gì mà Bồ-tát ma-ha-tát ấy tuy có thể đắc quả dự lưu nhưng không dừng lại ở đó, tuy có thể đắc quả nhất lai, bất hoàn, a-la-hán và độc giác bồ-đề nhưng không dừng lại ở đó?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Bồ-tát ma-ha-tát ấy vì hai nhân duyên mà tuy có thể đắc quả dự lưu nhưng không dừng lại ở đó, tuy có thể đắc quả nhất lai cho đến độc giác bồ-đề nhưng không dừng lại ở đó. Hai nhân duyên ấy là gì? Một là các quả ấy hoàn toàn không có tự tính, cái có thể dừng lại và chỗ để dừng lại đều không thể nắm bắt được. Hai là đối với các quả ấy không sinh lòng vui thích thỏa mãn, cho nên không dừng lại.
Nghĩa là Bồ-tát ấy luôn nghĩ thế này: 'Ta nhất định nên đắc quả dự lưu, không phải là không đắc, nhưng không nên dừng lại ở đó. Ta nhất định nên đắc quả nhất lai, bất hoàn, a-la-hán và độc giác bồ-đề, không phải là không đắc, nhưng không nên dừng lại ở đó. Vì sao vậy? Vì từ khi ta mới phát tâm vô thượng chính đẳng bồ-đề đến nay, trong mọi lúc chẳng hề có ý nghĩ nào khác, chỉ cầu vô thượng chính đẳng bồ-đề. Mà ta nhất định sẽ chứng đắc vô thượng chính đẳng bồ-đề, lẽ nào giữa chừng lại dừng lại ở quả khác.'
Thiện Hiện, Bồ-tát ma-ha-tát ấy từ khi mới phát tâm cho đến khi đi vào Bồ-tát chính tính ly sinh (địa vị chắc chắn của Bồ-tát, đã lìa hẳn thân phận phàm phu, không còn thoái lui), chưa từng có ý nghĩ nào khác, chỉ cầu vô thượng chính đẳng bồ-đề. Thiện Hiện, Bồ-tát ma-ha-tát ấy từ khi đắc địa thứ nhất cho đến khi đắc địa thứ mười, chưa từng có ý nghĩ nào khác, chỉ cầu vô thượng chính đẳng bồ-đề. Thiện Hiện, Bồ-tát ma-ha-tát ấy chuyên cầu vô thượng chính đẳng bồ-đề, trong mọi lúc tâm không tán loạn; mọi nghiệp thân, lời nói và ý nghĩ khởi lên, không gì là không đi cùng với tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh). Thiện Hiện, Bồ-tát ma-ha-tát ấy trụ trong tâm bồ-đề mà khởi đạo bồ-đề, không để các cảnh khác quấy rối tâm mình."
Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu tất cả các pháp đều chẳng sinh, thì làm sao Bồ-tát ma-ha-tát khởi đạo bồ-đề?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, tất cả các pháp đều chẳng sinh. Điều này lại thế nào? Ấy là những người không tạo tác, không hướng đến đâu, vì biết tất cả các pháp đều chẳng sinh (?)."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, há chẳng phải dù Như Lai ra đời hay không ra đời, pháp giới (bản thể chân thật của các pháp) của các pháp vẫn tự nhiên như thế mà thường còn sao?"
Phật nói: "Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy. Dù Như Lai ra đời hay không ra đời, pháp giới của các pháp vẫn tự nhiên như thế mà thường còn. Nhưng các hữu tình không thể hiểu rõ pháp giới của các pháp tự nhiên như thế mà thường còn, nên các Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn làm lợi ích cho họ mà khởi đạo bồ-đề, nhờ đạo bồ-đề mà cứu vớt hữu tình, khiến họ vĩnh viễn thoát khỏi mọi khổ đau của sinh tử."
Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, các Bồ-tát ma-ha-tát dùng đạo có sinh mà đạt bồ-đề (giác ngộ) chăng?" Phật nói: "Không." — "Bạch Thế Tôn, dùng đạo chẳng sinh mà đạt bồ-đề chăng?" Phật nói: "Không." — "Bạch Thế Tôn, dùng đạo vừa sinh vừa chẳng sinh mà đạt bồ-đề chăng?" Phật nói: "Không." — "Bạch Thế Tôn, dùng đạo chẳng phải sinh cũng chẳng phải chẳng sinh mà đạt bồ-đề chăng?" Phật nói: "Không."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, vậy Bồ-tát ma-ha-tát làm sao sẽ đạt bồ-đề?" Phật bảo Thiện Hiện: "Không dùng đạo mà đạt bồ-đề, cũng không dùng cái chẳng phải đạo mà đạt bồ-đề. Vì sao? Thiện Hiện, vì bồ-đề chính là đạo, đạo chính là bồ-đề."
Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu bồ-đề chính là đạo, đạo chính là bồ-đề, thì há chẳng phải các Bồ-tát ma-ha-tát đã đạt đạo bồ-đề lẽ ra đã đạt bồ-đề rồi sao? Nếu vậy, sao Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác (Như Lai: bậc từ chân như mà đến; Ứng: bậc đáng được cúng dường; Chính Đẳng Giác: bậc giác ngộ chân chính trọn khắp) còn vì họ giảng nói ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai tướng tốt trên thân của bậc đại nhân), tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ đi kèm các tướng tốt), cùng Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp), tứ vô ngại giải (bốn sự hiểu biết và biện tài không ngăn ngại), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (bốn tâm lớn: ban vui, cứu khổ, vui theo, buông xả bình đẳng), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có) và vô lượng Phật pháp khác, khiến họ tu tập và chứng đắc?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông thế nào? Ông há cho rằng Phật đạt được bồ-đề sao?" Thiện Hiện đáp: "Không đâu, Thế Tôn! Không đâu, Thiện Thệ! Vì sao? Bạch Thế Tôn, vì Phật chính là bồ-đề, bồ-đề chính là Phật, nên không nên nói Phật đạt được bồ-đề."
Phật nói: "Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy. Còn điều ông hỏi: 'Há chẳng phải Bồ-tát ma-ha-tát đã đạt đạo bồ-đề lẽ ra đã đạt bồ-đề rồi sao', thì Thiện Hiện, các Bồ-tát ma-ha-tát tu đạo bồ-đề chưa được viên mãn, làm sao có thể nói là đã đạt bồ-đề?
Thiện Hiện, các Bồ-tát ma-ha-tát nếu đã viên mãn bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa (sáu hạnh tu hoàn hảo đưa sang bờ giải thoát: cho, giữ giới trong sạch, nhẫn nhục, siêng năng, thiền định, trí tuệ thấy rõ thực tướng);
nếu đã viên mãn nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không (các phép quán về tính không: thấy từ trong ra ngoài, từ hữu vi đến vô vi, từ tướng riêng đến tướng chung, cho đến chính cái không, đều không có thực thể);
nếu đã viên mãn tứ niệm trụ, tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi (ba mươi bảy pháp tu hỗ trợ cho giác ngộ);
nếu đã viên mãn khổ thánh đế, tập, diệt, đạo thánh đế (bốn chân lý cao quý: khổ, nguyên nhân khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ);
nếu đã viên mãn tứ tĩnh lự (bốn bậc thiền cõi Sắc), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn trải đến vô số chúng sinh), tứ vô sắc định (bốn tầng định cõi Vô sắc);
nếu đã viên mãn bát giải thoát (tám phép quán định thoát khỏi trói buộc), bát thắng xứ (tám cách quán cảnh sắc để làm chủ cảnh), cửu thứ đệ định (chín tầng định tu lần lượt nối tiếp), thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng trùm khắp mọi nơi);
nếu đã viên mãn đà-la-ni môn (pháp môn tổng trì, ghi nhớ giữ gìn mọi pháp), tam-ma-địa môn (các pháp môn định);
nếu đã viên mãn không giải thoát môn, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn (ba cửa giải thoát: quán các pháp đều không, không có hình tướng để bám, không còn mong cầu tạo tác);
nếu đã viên mãn Cực hỷ địa, Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa (mười bậc tu chứng của Bồ-tát, từ bậc vui mừng tột độ khi mới thấy chân lý đến bậc như mây pháp tuôn mưa giáo pháp khắp nơi);
nếu đã viên mãn ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm);
nếu đã viên mãn Phật thập lực, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp;
nếu đã viên mãn ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ;
nếu đã viên mãn vô vong thất pháp (đức không quên mất), hằng trụ xả tính (tính luôn an trụ trong sự buông xả);
nếu đã viên mãn nhất thiết trí (trí biết toàn thể các pháp về mặt chung), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu), nhất thiết tướng trí (trí biết rõ mọi tướng của tất cả các pháp, tức trí Phật);
nếu đã viên mãn tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát;
nếu đã viên mãn việc quán sát xuôi và ngược mười hai duyên khởi (chuỗi mười hai mắt xích nhân quả từ vô minh đến già chết; quán xuôi là thấy cái này sinh thì cái kia sinh, quán ngược là thấy cái này diệt thì cái kia diệt);
nếu đã viên mãn tất cả thần thông tự tại của Bồ-tát;
nếu đã viên mãn xa-ma-tha (phép chỉ: dừng lắng tâm, an trụ một chỗ) và tì-bát-xá-na (phép quán: dùng trí tuệ quan sát thấu suốt) thù thắng;
nếu đã viên mãn tất cả tư lương (hành trang, vốn liếng cho con đường tu) về phúc đức và trí tuệ;
nếu đã viên mãn việc thành thục hữu tình (giáo hóa chúng sinh cho đến khi họ chín muồi căn lành) và nghiêm tịnh cõi Phật (trang hoàng, làm thanh tịnh cõi nước mình sẽ thành Phật);
nếu đã viên mãn vô lượng vô biên pháp mầu không thể nghĩ bàn của chư Phật;
thì từ đó, ngay liền không gián đoạn, trong một sát-na (khoảnh khắc cực ngắn), với trí tuệ vi diệu tương ứng với kim cương dụ định (tầng định vững chắc như kim cương, phá tan mọi phiền não sau cùng), vĩnh viễn dứt sạch dòng nối tiếp của sự thô trọng (trạng thái nặng nề, nhiễm ô của thân tâm) và tập khí (thói quen huân tập còn sót lại) của hai chướng: phiền não chướng (chướng ngại do phiền não, ngăn cản giải thoát) và sở tri chướng (chướng ngại ngăn cản trí biết đúng như thật mọi pháp), chứng đắc vô thượng chính đẳng bồ-đề, mới gọi là Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác, được đại tự tại đối với tất cả các pháp, cho đến tận cùng đời vị lai làm lợi ích và đem an vui cho tất cả hữu tình."
Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát ma-ha-tát nghiêm tịnh cõi Phật như thế nào?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát từ khi mới phát tâm cho đến khi rốt ráo, luôn tự làm trong sạch sự thô trọng của thân, sự thô trọng của lời nói, sự thô trọng của ý; cũng làm trong sạch sự thô trọng của thân, lời nói, ý của người khác. Bồ-tát ma-ha-tát ấy vì làm trong sạch ba thứ thô trọng của mình và của người, nên có thể nghiêm tịnh cõi Phật mà mình mong cầu."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là sự thô trọng của thân, lời nói, ý của Bồ-tát ma-ha-tát?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Như giết hại mạng sống, lấy của không được cho, làm việc dâm dục sai trái — những ác hạnh bất thiện như vậy của thân, gọi là sự thô trọng của thân nơi Bồ-tát ma-ha-tát. Như nói dối, nói lời chia rẽ, nói lời thô ác, nói lời thêu dệt nhảm nhí — những ác hạnh bất thiện như vậy của lời nói, gọi là sự thô trọng của lời nói nơi Bồ-tát ma-ha-tát. Như tham lam, sân hận, tà kiến (thấy biết sai lệch, như không tin nhân quả) — những ác hạnh bất thiện như vậy của ý, gọi là sự thô trọng của ý nơi Bồ-tát ma-ha-tát.
Lại nữa, Thiện Hiện, nếu giới uẩn (khối công đức về giới), định uẩn (khối công đức về định), tuệ uẩn (khối công đức về trí tuệ), giải thoát uẩn (khối công đức về sự giải thoát), giải thoát tri kiến uẩn (khối công đức về sự thấy biết rõ mình đã giải thoát) của Bồ-tát ma-ha-tát đều chưa thanh tịnh, thì cũng gọi là thô trọng.
Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát có tâm keo kiệt tham lam, tâm phạm giới, tâm giận dữ, tâm biếng nhác, tâm tán loạn, tâm trí tuệ xấu ác, thì cũng gọi là thô trọng.
Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa tứ niệm trụ, tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi, thì cũng gọi là thô trọng.
Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không, thì cũng gọi là thô trọng.
Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa khổ, tập, diệt, đạo thánh đế, thì cũng gọi là thô trọng. Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định, thì cũng gọi là thô trọng. Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa bát giải thoát, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, thì cũng gọi là thô trọng. Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa đà-la-ni môn, tam-ma-địa môn, thì cũng gọi là thô trọng. Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, thì cũng gọi là thô trọng.
Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa các địa (các bậc tu chứng) của Bồ-tát ma-ha-tát, thì cũng gọi là thô trọng. Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa ngũ nhãn, lục thần thông, thì cũng gọi là thô trọng. Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa Phật thập lực, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, thì cũng gọi là thô trọng. Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính, thì cũng gọi là thô trọng. Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, thì cũng gọi là thô trọng. Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát và vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật, thì cũng gọi là thô trọng.
Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tham chứng quả dự lưu (quả thánh thứ nhất của hàng Thanh văn), hoặc chứng quả nhất lai (quả thứ hai), hoặc chứng quả bất hoàn (quả thứ ba), hoặc chứng quả a-la-hán (quả cao nhất của Thanh văn), hoặc chứng độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc tự ngộ không thầy), thì cũng gọi là thô trọng.
Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát khởi ý tưởng về sắc (hình chất), khởi ý tưởng về thọ, tưởng, hành, thức (cảm giác, tri giác, ý chí tạo tác, sự nhận biết), thì cũng gọi là thô trọng. Khởi ý tưởng về nhãn xứ (mắt), khởi ý tưởng về nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, thì cũng gọi là thô trọng. Khởi ý tưởng về sắc xứ (hình sắc), khởi ý tưởng về thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, thì cũng gọi là thô trọng. Khởi ý tưởng về nhãn giới, khởi ý tưởng về nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới, thì cũng gọi là thô trọng. Khởi ý tưởng về sắc giới (yếu tố hình sắc, đối tượng của mắt), khởi ý tưởng về thanh, hương, vị, xúc, pháp giới, thì cũng gọi là thô trọng. Khởi ý tưởng về nhãn thức giới (yếu tố cái biết do mắt), khởi ý tưởng về nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới, thì cũng gọi là thô trọng.
Khởi ý tưởng về nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và cái biết), khởi ý tưởng về nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc, thì cũng gọi là thô trọng. Khởi ý tưởng về các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, khởi ý tưởng về các cảm thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra, thì cũng gọi là thô trọng. Khởi ý tưởng về địa giới (yếu tố đất), khởi ý tưởng về thủy, hỏa, phong, không, thức giới, thì cũng gọi là thô trọng. Khởi ý tưởng về nhân duyên (nguyên nhân trực tiếp), khởi ý tưởng về đẳng vô gián duyên (điều kiện tâm niệm trước dẫn sinh tâm niệm sau liền không gián đoạn), sở duyên duyên (điều kiện là đối tượng của tâm), tăng thượng duyên (điều kiện hỗ trợ), thì cũng gọi là thô trọng. Khởi ý tưởng về các pháp do duyên sinh ra, thì cũng gọi là thô trọng. Khởi ý tưởng về vô minh (sự mê muội không thấy chân lý), khởi ý tưởng về hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, thì cũng gọi là thô trọng.
Khởi ý tưởng về bố thí ba-la-mật-đa, khởi ý tưởng về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, thì cũng gọi là thô trọng. Khởi ý tưởng về nội không, khởi ý tưởng về ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không, thì cũng gọi là thô trọng. Khởi ý tưởng về tứ niệm trụ, khởi ý tưởng về tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi, thì cũng gọi là thô trọng. Khởi ý tưởng về khổ thánh đế, khởi ý tưởng về tập, diệt, đạo thánh đế, thì cũng gọi là thô trọng.
Khởi ý tưởng về tứ tĩnh lự, khởi ý tưởng về tứ vô lượng, tứ vô sắc định, thì cũng gọi là thô trọng. Khởi ý tưởng về bát giải thoát, khởi ý tưởng về bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, thì cũng gọi là thô trọng. Khởi ý tưởng về đà-la-ni môn, khởi ý tưởng về tam-ma-địa môn, thì cũng gọi là thô trọng. Khởi ý tưởng về không giải thoát môn, khởi ý tưởng về vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, thì cũng gọi là thô trọng. Khởi ý tưởng về Cực hỷ địa, khởi ý tưởng về Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa, thì cũng gọi là thô trọng.
Khởi ý tưởng về ngũ nhãn, khởi ý tưởng về lục thần thông, thì cũng gọi là thô trọng. Khởi ý tưởng về Phật thập lực, khởi ý tưởng về tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, thì cũng gọi là thô trọng. Khởi ý tưởng về ba mươi hai tướng đại sĩ, khởi ý tưởng về tám mươi vẻ đẹp phụ, thì cũng gọi là thô trọng. Khởi ý tưởng về vô vong thất pháp, khởi ý tưởng về hằng trụ xả tính, thì cũng gọi là thô trọng. Khởi ý tưởng về nhất thiết trí, khởi ý tưởng về đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, thì cũng gọi là thô trọng. Khởi ý tưởng về quả dự lưu, khởi ý tưởng về quả nhất lai, bất hoàn, a-la-hán và độc giác bồ-đề, thì cũng gọi là thô trọng. Khởi ý tưởng về tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát, khởi ý tưởng về vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật, thì cũng gọi là thô trọng.
Khởi ý tưởng về dị sinh (phàm phu), khởi ý tưởng về thanh văn (hàng đệ tử nghe tiếng Phật giảng mà tu chứng, cầu giải thoát cho riêng mình), về độc giác, về Bồ-tát, về Như Lai, thì cũng gọi là thô trọng. Khởi ý tưởng về địa ngục, khởi ý tưởng về bàng sinh (loài súc vật), về cõi quỷ, về trời, về người, về nam, về nữ, thì cũng gọi là thô trọng. Khởi ý tưởng về dục giới (cõi Dục: cõi của chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dâm dục), về sắc giới (cõi Sắc: cõi của chư thiên đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế), về vô sắc giới (cõi Vô sắc: cõi chỉ còn tâm thức, không có hình sắc); khởi ý tưởng về thiện, về bất thiện, về vô ký (không thiện không ác); khởi ý tưởng về thế gian, về xuất thế gian; khởi ý tưởng về hữu lậu, về vô lậu; khởi ý tưởng về hữu vi, về vô vi, thì cũng gọi là thô trọng.
Thiện Hiện, vô lượng vô biên những sự chấp trước các pháp như thế, những phân biệt hư dối về bổ-đặc-già-la (con người, cái "ta" cá thể đi qua các đời), cùng các nghiệp thân, lời nói, ý do chúng khởi lên, và những thứ cùng loại ấy, cái tính không kham nổi (thân tâm không đủ sức, không sẵn sàng làm việc lành), đều gọi là thô trọng.
Thiện Hiện, Bồ-tát ma-ha-tát ấy xa lìa những thô trọng đã nói như vậy, tự mình thực hành bố thí ba-la-mật-đa, cũng dạy người khác thực hành bố thí ba-la-mật-đa. Nếu các hữu tình cần ăn thì cho ăn, cần uống thì cho uống, cần áo quần thì cho áo quần, cần xe cộ thì cho xe cộ, cần nhà cửa thì cho nhà cửa, cần tôi tớ thì cho tôi tớ, cần người hầu cận bảo vệ thì cho người hầu cận bảo vệ, cần hoa hương thì cho hoa hương, cần đồ trang sức thì cho đồ trang sức, cần cờ phướn và lọng thì cho cờ phướn và lọng, cần đàn nhạc ca múa thì cho đàn nhạc ca múa, cần đồ nằm thì cho đồ nằm, cần đèn đuốc thì cho đèn đuốc, cần giường ghế thì cho giường ghế. Tùy theo các thứ vật dụng họ cần, bất cứ lúc nào, nơi nào cũng đều đem cho cả. Mình làm thế nào thì dạy người khác cũng làm như thế. Bố thí như vậy rồi, đem thiện căn (gốc rễ công đức lành) này cùng chung bình đẳng với các hữu tình mà hồi hướng (hướng công đức về mục đích mong cầu) về cõi Phật nghiêm tịnh mà mình mong cầu, khiến mau được viên mãn để làm lợi ích, an vui cho hữu tình.
Thiện Hiện, Bồ-tát ma-ha-tát ấy tự mình thực hành tịnh giới ba-la-mật-đa, cũng dạy người khác thực hành tịnh giới ba-la-mật-đa; tự mình thực hành an nhẫn ba-la-mật-đa, cũng dạy người khác thực hành an nhẫn ba-la-mật-đa; tự mình thực hành tinh tiến ba-la-mật-đa, cũng dạy người khác thực hành tinh tiến ba-la-mật-đa; tự mình thực hành tĩnh lự ba-la-mật-đa, cũng dạy người khác thực hành tĩnh lự ba-la-mật-đa; tự mình thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng dạy người khác thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát ma-ha-tát ấy làm việc này rồi, đem thiện căn này cùng chung bình đẳng với các hữu tình mà hồi hướng về cõi Phật nghiêm tịnh mà mình mong cầu, khiến mau được viên mãn để làm lợi ích, an vui cho hữu tình.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm chín mươi ba.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười bốn (?).
Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video