Thiên 452 — Hội 1 · Phẩm 74 Lấy vô tính làm tự tính · phần 1

 Phần đầu, phẩm "Vô tánh tự tánh" (lấy cái không có tự thể làm bản chất của mình), thứ bảy mươi bốn, đoạn một.

 Bấy giờ, cụ thọ (bậc trưởng lão đáng kính, tiếng gọi tôn xưng một vị tỳ-kheo lớn tuổi) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tánh Không) bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (đấng được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật), nếu những pháp như vậy là pháp của Bồ-tát, thì lại những pháp nào là pháp của Phật?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Ông hỏi rằng nếu những pháp như vậy là pháp của Bồ-tát thì lại những pháp nào là pháp của Phật. Này Thiện Hiện, chính pháp của Bồ-tát cũng là pháp của Phật. Nghĩa là các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc tu hành cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh, thuộc hàng lớn) đối với mọi pháp đều hiểu rõ mọi tướng trạng của chúng; nhờ vậy sẽ đạt được nhất thiết tướng trí (trí tuệ của Phật, biết rõ đến từng chi tiết mọi tướng trạng của mọi pháp), dứt hẳn mọi sự nối tiếp của tập khí (những dấu vết, thói quen ngầm do phiền não để lại từ lâu đời, vẫn còn sau khi phiền não đã dứt).

 Còn các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: Như Lai – bậc đến từ chân như; Ứng – bậc đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác – bậc giác ngộ đúng đắn và trọn vẹn) thì đối với mọi pháp, dùng trí tuệ nhiệm mầu tương ưng với một sát-na (khoảnh khắc cực ngắn) mà giác ngộ trọn vẹn ngay hiện tiền, rồi chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, đúng đắn, trọn vẹn của Phật).

 Này Thiện Hiện, Bồ-tát và Phật khác nhau như vậy, giống như hai bậc thánh: tuy cả hai đều là thánh, nhưng một người còn đang ở giai đoạn hướng tới (đang tu đi đến quả), một người đã an trụ nơi quả (đã đạt kết quả), nên có sự sai khác.

 Này Thiện Hiện, cũng vậy, khi còn ở trong vô gián đạo (giai đoạn tu tập đang trực tiếp đoạn trừ phiền não, ngay trước lúc giải thoát) mà thực hành đối với mọi pháp, chưa lìa được màn tối che lấp, chưa đến bờ bên kia (tức chưa hoàn tất sự giải thoát), chưa được tự tại, chưa đạt quả, thì gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát. Khi đã ở trong giải thoát đạo (giai đoạn ngay sau khi phiền não đã bị đoạn trừ, tâm được giải thoát) mà thực hành đối với mọi pháp, đã lìa màn tối che lấp, đã đến bờ bên kia, đã được tự tại, đã đạt quả, thì gọi là Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác. Này Thiện Hiện, đó là chỗ khác nhau giữa Bồ-tát và Phật: tuy địa vị có khác, nhưng pháp thì không khác."

 Lúc ấy cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, nếu mọi pháp đều tự tướng không (tướng riêng của chính nó vốn trống rỗng, không có thật), thì trong cái tự tướng không ấy làm sao lại có đủ thứ sai khác, như: đây là địa ngục, đây là bàng sinh (loài súc vật, loài đi ngang), đây là cõi quỷ (cõi ngạ quỷ, loài quỷ đói), đây là trời, đây là người; đây là chủng tánh địa (giai vị đầu tiên của bậc thánh, khi đã xác định dòng giống thánh), đây là đệ bát địa (giai vị thứ tám, tức bậc đang hướng tới quả Dự lưu); đây là Dự lưu (bậc thánh quả thứ nhất, đã vào dòng thánh), đây là Nhất lai (bậc thánh quả thứ hai, chỉ còn trở lại cõi dục một lần), đây là Bất hoàn (bậc thánh quả thứ ba, không còn trở lại cõi dục), đây là A-la-hán (bậc thánh quả cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt sạch phiền não, thoát sinh tử), đây là Độc giác (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên, không nghe ai dạy), đây là Bồ-tát Ma-ha-tát, đây là Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác?

 Bạch Thế Tôn, bổ-đặc-già-la (con người, cá thể hữu tình, cái mà người đời gọi là "người làm, người chịu") được nói như thế đã không thể tìm thấy, thì nghiệp mà người ấy tạo cũng không thể tìm thấy. Nghiệp đã tạo đã không thể tìm thấy, thì quả dị thục (quả báo chín muồi về sau, khác với nhân lúc gieo) của nghiệp ấy cũng không thể tìm thấy."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Mọi pháp đều tự tướng không. Trong cái tự tướng không ấy không có sổ thủ thú (con người – kẻ nhiều lần nắm giữ thân mới mà đi vào các nẻo luân hồi), không có nghiệp được tạo, không có sự sai khác của quả dị thục nào có thể tìm thấy. Thế nhưng các hữu tình (chúng sinh có tình thức) không thể biết trọn lẽ tự tướng không của mọi pháp; vì nhân duyên ấy mà tạo các nghiệp, tức là: tạo tội nghiệp (nghiệp ác), hoặc tạo phúc nghiệp (nghiệp lành trong cõi dục), hoặc tạo bất động nghiệp (nghiệp do tu thiền định, đưa đến các cõi trời sắc giới và vô sắc giới, quả báo không lay chuyển), hoặc tạo vô lậu nghiệp (nghiệp trong sạch, không còn rỉ chảy phiền não, đưa đến giải thoát).

 Vì tạo tội nghiệp nên hoặc đọa địa ngục, hoặc đọa bàng sinh, hoặc đọa cõi quỷ. Vì tạo phúc nghiệp nên hoặc sinh vào cõi người, hoặc sinh lên các cõi trời thuộc dục giới (cõi còn ham muốn ngũ dục). Vì tạo bất động nghiệp nên hoặc sinh vào sắc giới (cõi trời đã lìa dục nhưng còn thân sắc vi tế), hoặc sinh vào vô sắc giới (cõi trời chỉ còn tâm thức, không có thân sắc). Vì tạo vô lậu nghiệp nên hoặc đắc quả Thanh văn (hàng đệ tử nghe tiếng Phật dạy mà giác ngộ), hoặc đắc quả Độc giác. Nếu biết các pháp đều tự tướng không, thì hoặc vào địa vị Bồ-tát Ma-ha-tát, hoặc chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.

 Vì nhân duyên ấy, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa: hạnh hoàn hảo đưa đến bờ giác ngộ; bố thí: cho người khác của cải, giáo pháp, sự không sợ hãi); tu hành tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn, chịu đựng), tinh tiến (siêng năng không lười), tĩnh lự (thiền định, lắng tâm suy xét), bát-nhã (trí tuệ thấu suốt thực tướng), phương tiện thiện xảo (khéo léo dùng cách thích hợp để cứu độ), diệu nguyện (đại nguyện nhiệm mầu), lực (sức mạnh tu tập), trí (trí biết rõ mọi việc) ba-la-mật-đa.

 An trụ nơi nội không (các giác quan bên trong là không); an trụ nơi ngoại không (các đối tượng bên ngoài là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối hậu, kể cả Niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác là không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có đầu, không có cuối nên là không), tán không (các pháp vốn rời rã, tan tác nên là không), vô biến dị không (những gì không bị vứt bỏ, không đổi khác cũng là không), bản tánh không (bản tánh vốn là không), tự tướng không (tướng riêng là không), cộng tướng không (tướng chung là không), nhất thiết pháp không (mọi pháp là không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được nên là không), vô tánh không (cái không có gì cũng là không), tự tánh không (tự thể là không), vô tánh tự tánh không (cả cái không có và tự thể đều là không).

 Tu hành tứ niệm trụ (bốn phép quán giữ tâm tỉnh giác: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp); tu hành tứ chánh đoạn (bốn sự gắng sức đúng: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều thiện chưa sinh, tăng trưởng điều thiện đã sinh), tứ thần túc (bốn nền tảng của định và thần thông: ý muốn, siêng năng, tâm, quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: tin, siêng, nhớ, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh phát sinh từ năm gốc lành ấy), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố giác ngộ: niệm, trạch pháp, tinh tiến, hỷ, khinh an, định, xả), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng đúng, nhớ đúng, định đúng).

 An trụ nơi khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ); an trụ nơi tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường đi đến chấm dứt khổ). Tu hành tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền của sắc giới); tu hành tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không ngằn mé: từ, bi, hỷ, xả), tứ vô sắc định (bốn tầng định của vô sắc giới). Tu hành bát giải thoát (tám pháp thiền quán giúp thoát khỏi sự trói buộc của sắc và tâm); tu hành bát thắng xứ (tám phép quán làm chủ và vượt trên đối tượng quán), cửu thứ đệ định (chín tầng định nối tiếp theo thứ tự), thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức trùm khắp mọi nơi).

 Tu hành các pháp môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên mất); tu hành các pháp môn tam-ma-địa (các loại định, tâm chuyên chú vào một đối tượng). Tu hành không giải thoát môn (cửa giải thoát do quán các pháp là không); tu hành vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát do quán các pháp không có tướng để chấp), vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát do không còn mong cầu, không tạo tác).

 Tu hành Cực Hỷ địa (giai vị thứ nhất trong mười giai vị của Bồ-tát: vui mừng tột bậc vì lần đầu thấy chân lý); tu hành Ly Cấu địa (thứ hai: lìa nhơ bẩn của sự phạm giới), Phát Quang địa (thứ ba: phát ra ánh sáng trí tuệ), Diệm Tuệ địa (thứ tư: trí tuệ bừng cháy như lửa), Cực Nan Thắng địa (thứ năm: vượt qua được điều cực khó vượt), Hiện Tiền địa (thứ sáu: trí tuệ bát-nhã hiện rõ trước mắt), Viễn Hành địa (thứ bảy: đi xa, vượt khỏi các hàng nhị thừa), Bất Động địa (thứ tám: tâm không còn lay động), Thiện Tuệ địa (thứ chín: trí tuệ khéo léo giảng pháp), Pháp Vân địa (thứ mười: giáo pháp như mây lớn che khắp, tuôn mưa pháp).

 Tu hành ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật). Tu hành lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: thần túc, thiên nhĩ, tha tâm, túc mạng, thiên nhãn, lậu tận). Tu hành thập lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật); tu hành tứ vô sở úy (bốn điều Phật nói ra mà không hề sợ hãi), tứ vô ngại giải (bốn sự hiểu biết và biện luận thông suốt không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về biện tài), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương ban vui, thương cứu khổ, vui theo điều lành, buông xả bình đẳng ở mức rộng lớn nhất), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật mới có, không chung với ai khác).

 Tu hành pháp vô vong thất (không bao giờ quên sót điều gì). Tu hành hằng trụ xả tánh (luôn an trụ trong tâm buông xả, bình thản). Tu hành nhất thiết trí (trí biết tổng quát tánh không của mọi pháp); tu hành đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí.

 Này Thiện Hiện, vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với các pháp bồ-đề phần (những pháp hỗ trợ đưa đến giác ngộ) như vậy, tu tập không gián đoạn, không thiếu sót, khiến cho viên mãn. Khi đã viên mãn rồi thì có thể dẫn khởi kim cương dụ định (loại định kiên cố như kim cương, phá tan mọi phiền não còn sót lại, là thiền định cuối cùng ngay trước khi thành Phật), là định trực tiếp giúp thành bồ-đề, rồi chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, được gọi là Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, làm lợi ích và đem an vui cho vô lượng hữu tình. Mọi việc làm đều luôn không sai sót hư hoại; vì không sai sót hư hoại nên không rơi vào vòng luân hồi sinh tử trong các nẻo."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Phật sau khi chứng Vô thượng Chánh đẳng Giác, có còn mắc phải pháp sinh tử trong các nẻo hay không?" – "Không, này Thiện Hiện." – "Bạch Thế Tôn, Phật sau khi chứng Vô thượng Chánh đẳng Giác, có còn mắc phải nghiệp đen (nghiệp ác, quả báo khổ), nghiệp trắng (nghiệp thiện, quả báo vui), nghiệp vừa đen vừa trắng (nghiệp lẫn lộn thiện ác), nghiệp không đen không trắng (nghiệp vô lậu, dứt sạch các nghiệp kia) hay không?" – "Không, này Thiện Hiện."

 Lúc ấy cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, nếu Phật không mắc phải sinh tử trong các nẻo và sự sai khác của các nghiệp, thì làm sao lập ra rằng: đây là địa ngục, đây là bàng sinh, đây là cõi quỷ, đây là trời, đây là người, đây là chủng tánh, đây là đệ bát, đây là Dự lưu, đây là Nhất lai, đây là Bất hoàn, đây là A-la-hán, đây là Độc giác, đây là Bồ-tát Ma-ha-tát, đây là Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Các loài hữu tình có tự biết các pháp là tự tướng không hay không?" Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, không. Bạch Thiện Thệ (đấng khéo đi đến cõi giải thoát, một danh hiệu của Phật), không."

 Phật dạy: "Này Thiện Hiện, nếu các hữu tình tự biết các pháp là tự tướng không, thì không cần nói rằng Bồ-tát Ma-ha-tát cầu chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, dùng phương tiện thiện xảo lập ra lời dạy tối thượng, để cứu vớt các hữu tình ra khỏi sinh tử trong các ác thú (các nẻo xấu ác). Này Thiện Hiện, chính vì các hữu tình không biết các pháp là tự tướng không, nên mới trôi lăn trong các nẻo, chịu vô lượng khổ. Vì thế, Bồ-tát Ma-ha-tát sau khi nghe từ chư Phật rằng mọi pháp đều tự tướng không, liền cầu chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, dùng phương tiện thiện xảo lập ra lời dạy tối thượng, cứu vớt các hữu tình ra khỏi sinh tử trong các ác thú.

 Này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thường nghĩ thế này: 'Mọi pháp không thật có tự tướng như các phàm phu ngu muội chấp giữ. Thế nhưng do sức phân biệt điên đảo, họ ở nơi cái không thật có mà khởi ý tưởng là thật có. Tức là: nơi cái không có ngã (cái "tôi" thường còn, làm chủ) mà khởi ý tưởng có ngã.

 Nơi cái không có hữu tình, mạng giả (kẻ có mạng sống), sinh giả (kẻ được sinh ra), dưỡng giả (kẻ được nuôi lớn), sĩ phu (kẻ trượng phu, người hành động), bổ-đặc-già-la (cá thể luân hồi), ý sinh (kẻ do ý sinh ra), nho đồng (người trẻ, kẻ thanh tịnh), tác giả (kẻ làm), thọ giả (kẻ nhận chịu), tri giả (kẻ biết), kiến giả (kẻ thấy) – đều là các tên gọi khác nhau cho cái "tôi" – mà khởi ý tưởng có hữu tình cho đến có kiến giả.

 Nơi cái không có sắc (hình chất vật lý) mà khởi ý tưởng có sắc. Nơi cái không có thọ (cảm nhận), tưởng (nhận biết, tưởng tượng), hành (ý chí, các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự nhận biết phân biệt) mà khởi ý tưởng có thọ, tưởng, hành, thức. Nơi cái không có nhãn xứ (mắt, chỗ dựa để thấy) mà khởi ý tưởng có nhãn xứ. Nơi cái không có nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý) mà khởi ý tưởng có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Nơi cái không có sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) mà khởi ý tưởng có sắc xứ. Nơi cái không có thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, vật chạm, đối tượng của ý) mà khởi ý tưởng có thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ.

 Nơi cái không có nhãn giới (yếu tố mắt) mà khởi ý tưởng có nhãn giới. Nơi cái không có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới mà khởi ý tưởng có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới. Nơi cái không có sắc giới (ở đây là yếu tố hình sắc – đối tượng của mắt, không phải cõi sắc giới) mà khởi ý tưởng có sắc giới. Nơi cái không có thanh, hương, vị, xúc, pháp giới mà khởi ý tưởng có thanh, hương, vị, xúc, pháp giới. Nơi cái không có nhãn thức giới (yếu tố sự thấy biết của mắt) mà khởi ý tưởng có nhãn thức giới. Nơi cái không có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới mà khởi ý tưởng có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới.

 Nơi cái không có nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và thức) mà khởi ý tưởng có nhãn xúc. Nơi cái không có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc mà khởi ý tưởng có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc. Nơi cái không có các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên mà khởi ý tưởng có các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên. Nơi cái không có các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà khởi ý tưởng có các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên.

 Nơi cái không có địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) mà khởi ý tưởng có địa giới. Nơi cái không có thủy, hỏa, phong, không, thức giới (yếu tố nước, lửa, gió, khoảng trống, tâm thức) mà khởi ý tưởng có thủy, hỏa, phong, không, thức giới.

 Nơi cái không có nhân duyên (nguyên nhân trực tiếp sinh ra sự vật) mà khởi ý tưởng có nhân duyên. Nơi cái không có đẳng vô gián duyên (điều kiện do niệm tâm trước vừa diệt liền mở đường cho niệm sau sinh), sở duyên duyên (điều kiện là đối tượng mà tâm hướng tới), tăng thượng duyên (mọi điều kiện hỗ trợ hoặc không ngăn trở) mà khởi ý tưởng có đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên. Nơi cái không có các pháp do duyên sinh ra mà khởi ý tưởng có các pháp do duyên sinh ra.

 Nơi cái không có vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý – khâu đầu trong mười hai mắt xích nhân duyên) mà khởi ý tưởng có vô minh. Nơi cái không có hành (hành động tạo nghiệp), thức (thức tái sinh), danh sắc (thân và tâm phôi thai), lục xứ (sáu giác quan), xúc (tiếp xúc), thọ (cảm nhận), ái (ham muốn), thủ (chấp giữ), hữu (sự hình thành đời sống mới), sinh (sinh ra), lão tử (già chết), sầu, than, khổ, ưu, não mà khởi ý tưởng có hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não.

 Nơi cái không có pháp thế gian mà khởi ý tưởng có pháp thế gian. Nơi cái không có pháp xuất thế gian (pháp vượt khỏi thế gian, đưa đến giải thoát) mà khởi ý tưởng có pháp xuất thế gian. Nơi cái không có pháp hữu lậu (pháp còn rỉ chảy phiền não, còn dính mắc) mà khởi ý tưởng có pháp hữu lậu. Nơi cái không có pháp vô lậu (pháp không còn phiền não) mà khởi ý tưởng có pháp vô lậu. Nơi cái không có pháp hữu vi (pháp do nhân duyên tạo tác, có sinh diệt) mà khởi ý tưởng có pháp hữu vi. Nơi cái không có pháp vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh diệt) mà khởi ý tưởng có pháp vô vi.

 Do sức phân biệt điên đảo như thế, nơi cái không thật có mà khởi ý tưởng là thật có, chấp chặt một cách hư vọng, làm tâm rối loạn điên đảo, tạo các nghiệp thiện ác bằng thân, lời nói và ý, không thể thoát khỏi sinh tử trong các ác thú. Ta sẽ cứu vớt, khiến họ được giải thoát.'

 Này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nghĩ như vậy rồi, liền tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa (sự hoàn hảo của trí tuệ thấu suốt thực tướng), gom mọi pháp lành vào trong bát-nhã ba-la-mật-đa, tu hành các hạnh Bồ-tát một cách không điên đảo, dần dần làm viên mãn bồ-đề tư lương (những vốn liếng công đức và trí tuệ cần chuẩn bị để thành Phật). Khi bồ-đề tư lương đã viên mãn, liền chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.

 Đã được bồ-đề rồi, vì các hữu tình mà tuyên nói, chỉ bày, phân tích và thiết lập ý nghĩa của bốn thánh đế, tức là: đây là khổ thánh đế, đây là khổ tập thánh đế (nguyên nhân của khổ), đây là khổ diệt thánh đế (sự chấm dứt khổ), đây là thánh đế về con đường đi đến chấm dứt khổ. Lại gom hết thảy các pháp bồ-đề phần vào trong bốn thánh đế ấy. Lại dựa vào hết thảy các pháp bồ-đề phần mà lập ra Tam bảo: Phật bảo, Pháp bảo, Tăng bảo (ba ngôi báu: Phật – bậc giác ngộ, Pháp – lời dạy, Tăng – đoàn thể tu hành). Nhờ Tam bảo này xuất hiện ở thế gian mà các loài hữu tình được giải thoát sinh tử. Nếu các hữu tình không thể quy y, tin theo Phật bảo, Pháp bảo, Tăng bảo, thì sẽ tạo các nghiệp, luân hồi trong các nẻo, chịu khổ không cùng."

 Bấy giờ, cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, là do khổ đế mà được bát Niết-bàn (sự tịch diệt hoàn toàn, chấm dứt mọi khổ đau và sinh tử), hay do khổ trí (trí hiểu rõ khổ đế) mà được bát Niết-bàn? Là do tập đế mà được bát Niết-bàn, hay do tập trí mà được bát Niết-bàn? Là do diệt đế mà được bát Niết-bàn, hay do diệt trí mà được bát Niết-bàn? Là do đạo đế mà được bát Niết-bàn, hay do đạo trí mà được bát Niết-bàn?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Không phải do khổ đế mà được bát Niết-bàn, không phải do khổ trí mà được bát Niết-bàn; không phải do tập đế mà được bát Niết-bàn, không phải do tập trí mà được bát Niết-bàn; không phải do diệt đế mà được bát Niết-bàn, không phải do diệt trí mà được bát Niết-bàn; không phải do đạo đế mà được bát Niết-bàn, không phải do đạo trí mà được bát Niết-bàn. Này Thiện Hiện, Ta nói tánh bình đẳng của bốn thánh đế chính là Niết-bàn. Niết-bàn như vậy không do các đế khổ, tập, diệt, đạo mà được, cũng không do các trí khổ, tập, diệt, đạo mà được; chỉ do bát-nhã ba-la-mật-đa chứng được tánh bình đẳng thì gọi là được Niết-bàn."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là tánh bình đẳng của bốn thánh đế?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu ở chỗ ấy không có khổ cũng không có khổ trí, không có tập cũng không có tập trí, không có diệt cũng không có diệt trí, không có đạo cũng không có đạo trí, thì đó gọi là tánh bình đẳng của bốn thánh đế. Tánh bình đẳng này chính là bốn thánh đế. Tất cả chân như (cái như thật, không đổi khác, của các pháp), pháp giới (cảnh giới chung, bản thể của mọi pháp), pháp tánh (bản tánh của các pháp), tánh không hư vọng, tánh không biến đổi, pháp định (pháp vốn được an định như thế), pháp trụ (pháp vốn trụ như thế), tánh bình đẳng, tánh ly sinh (lìa khỏi sự sinh khởi), thật tế (biên giới chân thật, chỗ tận cùng của thực tại), hư không giới, bất tư nghì giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn) – dù Như Lai ra đời hay không ra đời, tánh tướng ấy vẫn thường trụ, không mất, không hoại, không biến đổi – như vậy gọi là tánh bình đẳng của bốn thánh đế.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, chính là vì muốn tùy giác (theo đó mà giác ngộ, hiểu thấu) tánh bình đẳng của bốn thánh đế này nên tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa. Khi đã có thể tùy giác tánh bình đẳng của bốn thánh đế này, thì gọi là thật sự tùy giác hết thảy các thánh đế."

 Lúc ấy cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn tùy giác tánh bình đẳng của bốn thánh đế này mà tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa; khi có thể tùy giác tánh bình đẳng của bốn thánh đế này thì liền tùy giác được hết thảy thánh đế; đã tùy giác được hết thảy thánh đế thì liền có thể tu hạnh Bồ-tát đúng như thật; đã tu hạnh Bồ-tát đúng như thật thì không rơi vào bậc Thanh văn và Độc giác, mà đi vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát (địa vị chắc chắn của bậc thánh Bồ-tát, đã lìa hẳn tánh phàm phu)?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không có một pháp nhỏ nào mà không thấy đúng như thật. Khi thấy mọi pháp đúng như thật, thì đối với mọi pháp đều không có chỗ nắm bắt. Khi đối với mọi pháp không có chỗ nắm bắt, thì thấy đúng như thật mọi pháp đều không; tức là thấy đúng như thật các pháp thuộc trong bốn đế và các pháp không thuộc trong bốn đế đều là không. Khi thấy như vậy thì có thể vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát. Do có thể vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát, liền an trụ trong chủng tánh địa của Bồ-tát (giai vị đã xác định dòng giống Bồ-tát). Đã an trụ trong chủng tánh địa của Bồ-tát, thì chắc chắn không bị rơi từ đỉnh xuống (không còn thoái lui khỏi chỗ cao nhất đã đạt). Nếu bị rơi từ đỉnh xuống thì sẽ rơi vào bậc Thanh văn hoặc Độc giác.

 Này Thiện Hiện, vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trụ trong chủng tánh địa của Bồ-tát, có thể khởi lên bốn tĩnh lự, và khởi lên bốn vô lượng, bốn vô sắc định. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trụ nơi bậc xa-ma-tha (thiền chỉ, tâm lắng yên chuyên chú một chỗ) như vậy, có thể quyết trạch (phân tích, xét đoán rõ ràng) mọi pháp và tùy giác bốn thánh đế.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tuy biết khắp về khổ mà có thể không khởi tâm bám vào chấp giữ khổ; tuy dứt hẳn tập mà có thể không khởi tâm bám vào chấp giữ tập; tuy chứng diệt mà có thể không khởi tâm bám vào chấp giữ diệt; tuy tu đạo mà có thể không khởi tâm bám vào chấp giữ đạo; chỉ khởi tâm thuận theo, hướng về, sắp đi vào Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, và đối với mọi pháp mà quán sát thật tướng."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với mọi pháp quán sát thật tướng?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với mọi pháp đều quán là không." – "Bạch Thế Tôn, vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với mọi pháp quán cái không nào?" – "Này Thiện Hiện, vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với mọi pháp quán tự tướng không.

 Này Thiện Hiện, vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy dùng tỳ-bát-xá-na (thiền quán, quán sát sáng suốt thấu rõ thực tướng) có tướng trạng như vậy, thấy đúng như thật các pháp đều không, hoàn toàn không thấy có tự tánh của pháp nào để có thể trụ vào tánh ấy mà chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật và mọi pháp đều lấy vô tánh (không có tự thể) làm tự tánh. Vô tánh như thế không phải do chư Phật tạo ra, không phải do Độc giác tạo ra, không phải do Bồ-tát tạo ra, không phải do các Thanh văn đang hướng tới quả hay đã đắc quả tạo ra. Chỉ vì các hữu tình đối với mọi pháp không biết, không thấy đúng như thật rằng chúng đều là không, nên do nhân duyên ấy, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, dùng phương tiện thiện xảo vì các hữu tình mà nói đúng như thật, khiến họ lìa chấp trước, thoát khổ sinh tử."

 Bấy giờ, cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, nếu mọi pháp đều lấy vô tánh làm tự tánh, và vô tánh như thế không phải do chư Phật tạo ra, không phải do Độc giác tạo ra, không phải do Bồ-tát tạo ra, không phải do A-la-hán tạo ra, không phải do Bất hoàn tạo ra, không phải do Nhất lai tạo ra, không phải do Dự lưu tạo ra, cũng không phải do các bậc đang hướng tới các quả ấy tạo ra, thì làm sao lập ra sự khác nhau của các pháp?

 Tức là: đây là địa ngục, đây là bàng sinh, đây là cõi quỷ, đây là người; đây là trời Tứ Đại Vương Chúng (cõi trời thấp nhất của dục giới, nơi bốn vị Đại Thiên vương và quyến thuộc ở), đây là trời Tam Thập Tam (trời Đao-lợi, nơi ba mươi ba vị trời ở, đứng đầu là Đế Thích), đây là trời Dạ-ma, đây là trời Đổ-sử-đa (tức trời Đâu-suất), đây là trời Lạc Biến Hóa (trời tự biến hóa ra cảnh vui mà hưởng), đây là trời Tha Hóa Tự Tại (trời hưởng cảnh vui do kẻ khác biến hóa ra; sáu cõi trời này đều thuộc dục giới);

 đây là trời Phạm Chúng, đây là trời Phạm Phụ, đây là trời Phạm Hội, đây là trời Đại Phạm (các cõi trời ứng với tầng thiền thứ nhất của sắc giới); đây là trời Quang, đây là trời Thiểu Quang, đây là trời Vô Lượng Quang, đây là trời Cực Quang Tịnh (các cõi trời ứng với tầng thiền thứ hai); đây là trời Tịnh, đây là trời Thiểu Tịnh, đây là trời Vô Lượng Tịnh, đây là trời Biến Tịnh (các cõi trời ứng với tầng thiền thứ ba); đây là trời Quảng, đây là trời Thiểu Quảng, đây là trời Vô Lượng Quảng, đây là trời Quảng Quả (các cõi trời ứng với tầng thiền thứ tư); đây là trời Vô Tưởng (cõi trời của người tu định không có tưởng); đây là trời Vô Phiền, đây là trời Vô Nhiệt, đây là trời Thiện Hiện, đây là trời Thiện Kiến, đây là trời Sắc Cứu Cánh (năm cõi Tịnh Cư, nơi các bậc Bất hoàn sinh về; Sắc Cứu Cánh là cõi cao nhất của sắc giới);

 đây là trời Không Vô Biên Xứ, đây là trời Thức Vô Biên Xứ, đây là trời Vô Sở Hữu Xứ, đây là trời Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ (bốn cõi của vô sắc giới: cõi hư không vô tận, cõi thức vô tận, cõi không có gì cả, cõi chẳng phải có tưởng cũng chẳng phải không tưởng); đây là Dự lưu, đây là Nhất lai, đây là Bất hoàn, đây là A-la-hán, đây là Độc giác, đây là Bồ-tát Ma-ha-tát, đây là Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác?

 Do nghiệp này mà lập ra địa ngục. Do nghiệp này mà lập ra bàng sinh. Do nghiệp này mà lập ra cõi quỷ. Do nghiệp này mà lập ra người. Do nghiệp này mà lập ra trời Tứ Đại Vương Chúng. Do nghiệp này mà lập ra trời Tam Thập Tam. Do nghiệp này mà lập ra trời Dạ-ma. Do nghiệp này mà lập ra trời Đổ-sử-đa. Do nghiệp này mà lập ra trời Lạc Biến Hóa. Do nghiệp này mà lập ra trời Tha Hóa Tự Tại. Do nghiệp này mà lập ra trời Phạm Chúng. Do nghiệp này mà lập ra trời Phạm Phụ. Do nghiệp này mà lập ra trời Phạm Hội. Do nghiệp này mà lập ra trời Đại Phạm. Do nghiệp này mà lập ra trời Quang. Do nghiệp này mà lập ra trời Thiểu Quang. Do nghiệp này mà lập ra trời Vô Lượng Quang. Do nghiệp này mà lập ra trời Cực Quang Tịnh. Do nghiệp này mà lập ra trời Tịnh. Do nghiệp này mà lập ra trời Thiểu Tịnh. Do nghiệp này mà lập ra trời Vô Lượng Tịnh. Do nghiệp này mà lập ra trời Biến Tịnh.

 Do nghiệp này mà lập ra trời Quảng. Do nghiệp này mà lập ra trời Thiểu Quảng. Do nghiệp này mà lập ra trời Vô Lượng Quảng. Do nghiệp này mà lập ra trời Quảng Quả. Do nghiệp này mà lập ra trời Vô Tưởng. Do nghiệp này mà lập ra trời Vô Phiền. Do nghiệp này mà lập ra trời Vô Nhiệt. Do nghiệp này mà lập ra trời Thiện Hiện. Do nghiệp này mà lập ra trời Thiện Kiến. Do nghiệp này mà lập ra trời Sắc Cứu Cánh. Do nghiệp này mà lập ra trời Không Vô Biên Xứ. Do nghiệp này mà lập ra trời Thức Vô Biên Xứ. Do nghiệp này mà lập ra trời Vô Sở Hữu Xứ. Do nghiệp này mà lập ra trời Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ. Do nghiệp này mà lập ra Dự lưu. Do nghiệp này mà lập ra Nhất lai. Do nghiệp này mà lập ra Bất hoàn. Do nghiệp này mà lập ra A-la-hán. Do nghiệp này mà lập ra Độc giác. Do nghiệp này mà lập ra Bồ-tát Ma-ha-tát. Do nghiệp này mà lập ra Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác.

 Bạch Thế Tôn, pháp vô tánh thì chắc chắn không có tác dụng gì, vậy làm sao có thể nói: do pháp như thế mà sinh vào địa ngục; do pháp như thế mà sinh vào bàng sinh; do pháp như thế mà sinh vào cõi quỷ; do pháp như thế mà sinh vào loài người; do pháp như thế mà sinh lên trời Tứ Đại Vương Chúng; do pháp như thế mà sinh lên trời Tam Thập Tam; do pháp như thế mà sinh lên trời Dạ-ma; do pháp như thế mà sinh lên trời Đổ-sử-đa; do pháp như thế mà sinh lên trời Lạc Biến Hóa; do pháp như thế mà sinh lên trời Tha Hóa Tự Tại; do pháp như thế mà sinh lên trời Phạm Chúng; do pháp như thế mà sinh lên trời Phạm Phụ; do pháp như thế mà sinh lên trời Phạm Hội; do pháp như thế mà sinh lên trời Đại Phạm; do pháp như thế mà sinh lên trời Quang; do pháp như thế mà sinh lên trời Thiểu Quang; do pháp như thế mà sinh lên trời Vô Lượng Quang; do pháp như thế mà sinh lên trời Cực Quang Tịnh; do pháp như thế mà sinh lên trời Tịnh; do pháp như thế mà sinh lên trời Thiểu Tịnh; do pháp như thế mà sinh lên trời Vô Lượng Tịnh; do pháp như thế mà sinh lên trời Biến Tịnh;

 do pháp như thế mà sinh lên trời Quảng; do pháp như thế mà sinh lên trời Thiểu Quảng; do pháp như thế mà sinh lên trời Vô Lượng Quảng; do pháp như thế mà sinh lên trời Quảng Quả; do pháp như thế mà sinh lên trời Vô Tưởng; do pháp như thế mà sinh lên trời Vô Phiền; do pháp như thế mà sinh lên trời Vô Nhiệt; do pháp như thế mà sinh lên trời Thiện Hiện; do pháp như thế mà sinh lên trời Thiện Kiến; do pháp như thế mà sinh lên trời Sắc Cứu Cánh; do pháp như thế mà sinh lên trời Không Vô Biên Xứ; do pháp như thế mà sinh lên trời Thức Vô Biên Xứ; do pháp như thế mà sinh lên trời Vô Sở Hữu Xứ; do pháp như thế mà sinh lên trời Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ;

 do pháp như thế mà đắc quả Dự lưu; do pháp như thế mà đắc quả Nhất lai; do pháp như thế mà đắc quả Bất hoàn; do pháp như thế mà đắc quả A-la-hán; do pháp như thế mà đắc bồ-đề của Độc giác; do pháp như thế mà được vào địa vị Bồ-tát Ma-ha-tát, thực hành đạo Bồ-tát; do pháp như thế mà thành Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, khiến các hữu tình giải thoát sinh tử?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Trong pháp vô tánh không thể lập ra sự khác nhau của các pháp, không có nghiệp, không có quả, cũng không có tác dụng. Này Thiện Hiện, các phàm phu ngu muội vì không biết thánh pháp và tỳ-nại-da (giới luật, khuôn phép tu hành của bậc thánh), không hiểu rằng các pháp đều lấy vô tánh làm tự tánh, nên ngu si điên đảo mà phát khởi đủ thứ nghiệp thân, lời nói và ý; tùy theo sự sai khác của nghiệp mà thọ đủ loại thân. Dựa vào sự sai khác về chủng loại của những thân như vậy mà tạm lập ra có địa ngục, bàng sinh, cõi quỷ và người.

 Tạm lập ra có trời Tứ Đại Vương Chúng, trời Tam Thập Tam, trời Dạ-ma, trời Đổ-sử-đa, trời Lạc Biến Hóa, trời Tha Hóa Tự Tại. Tạm lập ra có trời Phạm Chúng, trời Phạm Phụ, trời Phạm Hội, trời Đại Phạm. Tạm lập ra có trời Quang, trời Thiểu Quang, trời Vô Lượng Quang, trời Cực Quang Tịnh. Tạm lập ra có trời Tịnh, trời Thiểu Tịnh, trời Vô Lượng Tịnh, trời Biến Tịnh. Tạm lập ra có trời Quảng, trời Thiểu Quảng, trời Vô Lượng Quảng, trời Quảng Quả và trời Vô Tưởng. Tạm lập ra có trời Vô Phiền, trời Vô Nhiệt, trời Thiện Hiện, trời Thiện Kiến, trời Sắc Cứu Cánh. Tạm lập ra có trời Không Vô Biên Xứ, trời Thức Vô Biên Xứ, trời Vô Sở Hữu Xứ, trời Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ.

 Này Thiện Hiện, vì muốn cứu vớt các phàm phu ngu muội đang ngu si điên đảo chịu khổ sinh tử, nên lập ra thánh pháp và tỳ-nại-da với sự sai khác về các giai vị. Dựa vào các giai vị ấy mà lập ra Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác, Bồ-tát Ma-ha-tát và các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác. Thế nhưng mọi pháp đều lấy vô tánh làm tự tánh; trong pháp vô tánh thật không có pháp nào khác biệt, không có nghiệp, không có quả, cũng không có tác dụng, vì pháp vô tánh thì luôn luôn không có tự tánh.

 Lại nữa, này Thiện Hiện, như ông nói: 'Pháp vô tánh thì chắc chắn không có tác dụng, vậy làm sao có thể nói do pháp như thế mà đắc quả Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, bồ-đề của Độc giác, được vào địa vị Bồ-tát Ma-ha-tát, thực hành đạo Bồ-tát, được thành Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, khiến các hữu tình giải thoát sinh tử?' Này Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Các con đường tu tập có phải là vô tánh không? Các quả Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán có phải là vô tánh không? Bồ-đề của Độc giác có phải là vô tánh không? Đạo của hết thảy Bồ-tát Ma-ha-tát có phải là vô tánh không? Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật có phải là vô tánh không?"

 Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, các con đường tu tập đều là vô tánh; các quả Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán cũng là vô tánh; bồ-đề của Độc giác cũng là vô tánh; đạo của hết thảy Bồ-tát Ma-ha-tát cũng là vô tánh; Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật cũng là vô tánh."

 Phật dạy: "Này Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Pháp vô tánh có thể đạt được pháp vô tánh không?" Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, không. Bạch Thiện Thệ, không."

 Phật dạy: "Này Thiện Hiện, vô tánh và đạo, tức hết thảy các pháp, đều chẳng phải tương ưng (gắn kết, hợp với nhau) cũng chẳng phải không tương ưng; không có hình sắc, không thể thấy, không có sự ngăn ngại, chỉ một tướng, tức là vô tướng (không có tướng). Các phàm phu ngu muội vì ngu si điên đảo, đối với pháp vô tướng mà phân biệt hư vọng, khởi ý tưởng là có pháp, chấp giữ năm uẩn (năm nhóm tạo thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức); nơi cái vô thường mà khởi ý tưởng là thường; nơi các khổ mà khởi ý tưởng là vui; nơi cái vô ngã mà khởi ý tưởng là có ngã; nơi cái bất tịnh (nhơ nhớp) mà khởi ý tưởng là trong sạch; nơi cái vô tánh mà chấp giữ là có tánh.

 Vì nhân duyên ấy, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, thành tựu phương tiện thiện xảo thù thắng, cứu vớt những loài hữu tình như thế, khiến họ lìa sự chấp giữ điên đảo hư vọng, dùng phương tiện đặt họ vào trong pháp vô tướng, khiến họ siêng năng tu học, giải thoát sinh tử, chứng được Niết-bàn rốt ráo, thường còn, an vui."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, có việc nào là chân thật, không hư vọng, mà các phàm phu ngu muội ở trong đó chấp giữ, tạo các nghiệp, vì nhân duyên ấy mà luân hồi trong các nẻo, không thể thoát khổ sinh tử chăng?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Không có việc nào, dù nhỏ như đầu sợi lông, là chân thật, không hư vọng, mà các phàm phu ngu muội ở trong đó chấp giữ, tạo các nghiệp, vì nhân duyên ấy mà luân hồi trong các nẻo, không thể thoát các khổ sinh tử. Chỉ có sự chấp giữ điên đảo hư vọng mà thôi. Này Thiện Hiện, nay Ta sẽ vì ông nói rộng các thí dụ, làm sáng tỏ thêm nghĩa này để dễ hiểu. Những người có trí nhờ thí dụ mà đối với nghĩa được nói sinh ra hiểu biết đúng đắn.

 Này Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Người thấy trong mộng đang hưởng thú vui ngũ dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, mùi thơm, vị ngon, cảm xúc êm ái), trong mộng ấy có chút việc gì có thật khiến người kia hưởng thú vui dục lạc không?" Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, không. Bạch Thiện Thệ, không. Người thấy trong mộng còn chẳng có thật, huống gì có việc thật khiến người ấy hưởng thú vui ngũ dục."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông nghĩ sao? Có pháp nào – dù là thế gian hay xuất thế gian, hữu lậu hay vô lậu, hữu vi hay vô vi – mà không giống như việc thấy trong mộng chăng?" Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, không. Bạch Thiện Thệ, không. Chắc chắn không có pháp nào – dù là thế gian hay xuất thế gian, hữu lậu hay vô lậu, hữu vi hay vô vi – mà không giống như việc thấy trong mộng."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông nghĩ sao? Trong mộng có các nẻo chân thật để chúng sinh qua lại sinh tử trong đó không?" Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, không. Bạch Thiện Thệ, không."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông nghĩ sao? Trong mộng có sự tu đạo chân thật, nhờ tu đạo ấy mà lìa được tạp nhiễm (sự nhơ nhuốm phiền não), được thanh tịnh không?" Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, không. Bạch Thiện Thệ, không. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, pháp thấy trong mộng hoàn toàn không có việc gì thật; chẳng phải là cái có thể lập ra, chẳng phải là cái được lập ra. Sự tu đạo còn không có, huống gì nhờ tu đạo mà lìa tạp nhiễm và được thanh tịnh."

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm chín mươi lăm.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười sáu (?) (có lẽ là ba trăm chín mươi sáu).

 Tam Tạng Pháp sư (vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video