Kinh Đại Bát-nhã, hội thứ hai.
Lời tựa.
Sa-môn (người xuất gia tu hành) Huyền Tắc soạn.
Xét rằng: giáo pháp nương theo, khế hợp với trung đạo (con đường ở giữa, không rơi vào hai cực đoan như "có" và "không"), thì trải bày khuôn phép mầu nhiệm ra khắp chốn không bờ bến; dòng thưởng ngoạn đều quy về một mối, thì làm dậy sóng bến đò huyền diệu khắp cõi có giới hạn (tức thế gian) (?). Xưa nay có bao giờ chẳng phải là bắt đầu từ tâm tình mà múc lấy sự giác ngộ, nhân nơi việc cụ thể mà gạt bỏ mối nghi. Nghi nhiều thì lời dạy tự nhiên rộng ra; giác ngộ mới chớm thì sự tìm hỏi càng thêm thiết tha.
Vì thế Phật lại một lần nữa chỉ về núi Thứu (tức núi Linh Thứu, nơi Phật thuyết kinh), lần nữa gõ cửa chúng rồng voi (ví các bậc tu hành lớn). Những bậc có tuệ mệnh (mạng sống bằng trí tuệ, chỉ các vị tăng) tụ hội thì Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, đệ tử giỏi về lý "không") đứng đầu; những bậc đã đắc pháp nhẫn (sự an trụ vững chắc nơi chân lý, chỉ các Bồ-tát) họp thành chúng thì Diệu Cát Tường (tức Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi, vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ) dẫn đầu.
Rồi thì Phật làm rung chuyển các cõi để báo hiệu, mở rộng không gian bày ra cảnh trang nghiêm. Lưỡi Phật trùm khắp cõi đại thiên (một vũ trụ rộng lớn gồm vô số thế giới), thân Phật phân ra hàng ức vạn. Ánh sáng tỏa bóng từ bi, khiến sáu cõi (sáu nẻo tái sinh: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục) đều thấm nhuần hòa dịu; tiếng nói vang lời pháp, khiến mười phương xôn xao đến hỏi han. Đã kinh ngạc trước cảnh tượng khác thường, đại chúng mới mong được nghe lời dạy bảo sâu kín.
Có người cho rằng những dấu tích ấy cao xa đến mức giống như chuyện bịa đặt, lòng còn mờ tối, đứng chờ được giải thích. Cho nên từng có lời rằng: kẻ chỉ biết nhìn qua vỏ ốc, ống tre (ví người lấy vỏ ốc đong biển, nhìn trời qua ống — tầm nhìn hạn hẹp) thì ắt lấy cái cao sâu làm điều khó chịu; kẻ chấp vào tuổi đời của con ve sầu, cây nấm sớm (con ve không biết đến mùa xuân mùa thu, nấm sớm sinh chết trong một buổi, không biết đến hết tháng — ví kẻ thấy biết ngắn ngủi) thì rốt cuộc sẽ ngờ vực cả năm tháng (?).
Kìa, chỉ với chút định nông cạn và thuật nhỏ mọn mà còn có được năm phép thần thông (năm năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự tại, nghe xa, thấy xa, biết tâm người, biết đời trước); chỉ một chút điều lành, một lời nói tốt mà thật có thể khiến người ở ngoài nghìn dặm hưởng ứng. Huống chi là bậc nhào nặn, thai nghén muôn loài, chế ngự mọi thần linh, muôn đời mới có một lần hội họp, thấu đến chỗ tối tăm nhất, vươn tới chỗ xa xôi nhất. Thế nên mới khiến các cõi nước nhiều như bụi nhỏ mà không cần di động vẫn dạo khắp, chư Phật nhiều như cát sông Hằng mà không hẹn trước vẫn cùng chứng minh. Nếu chẳng phải Bát-nhã (trí tuệ thấu suốt chân lý) sâu xa tột bậc, thì ai làm được điều ấy?
Vì thế mười loại "không" (các phương diện cho thấy mọi pháp đều không có tự tính cố định) sáng rỡ như được hong nắng, bảy loại chân như (bảy phương diện của tính chân thật như thế, không đổi khác) rõ ràng dễ nghe. Dù các cõi phiền não dày đặc ngang dọc, bờ tịch tĩnh (bờ giác ngộ, lặng yên) tầng tầng quanh co, nhưng không gì không giống như những bông hoa ảo nở rồi tàn: không diệt cũng không sinh; như những hình ảnh đẹp xấu trong mộng: không nhơ cũng không sạch. Như ném tiếng vào hang gió (tiếng vang dội lại rồi mất), thì lời khen chê cùng tan biến; như trăng thấm sắc vào ao (bóng trăng trong nước không thật), thì cả vật lẫn ta đều lặng mất.
Văn từ hay đẹp, lý lẽ thấu đáo; cảm thông sâu xa, giác ngộ lâu bền. Tất cả gồm tám mươi lăm phẩm, bảy mươi tám quyển, tức là phần tương ứng với các bản dịch cũ "Đại phẩm" (Kinh Ma-ha Bát-nhã do Cưu-ma-la-thập dịch), "Quang Tán" (bản do Trúc Pháp Hộ dịch) và "Phóng Quang" (bản do Vô-la-xoa dịch). Nhưng "Đại phẩm" so với "Quang Tán" thì lời văn phong phú gấp bội và đẹp hơn; vậy thì rõ ràng phần này so với "Đại phẩm" lại càng đầy đủ hơn và càng chuẩn xác hơn. Gom góp ánh sáng, so sánh châu báu, há chẳng phải là điều thịnh vượng lắm sao!
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm lẻ một.
Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video