Thiên 473 — Hội 2 · Phẩm 6 Thiện Hiện · phần 3

 Phần thứ hai, phẩm Thiện Hiện thứ sáu, đoạn thứ ba.

 Lại nữa, Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật)! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ mọi loài), ý ông nghĩ sao? Tăng ngữ (danh xưng, lời gọi tên gán thêm lên sự vật) "địa giới" (yếu tố đất, tức tính cứng chắc, một trong sáu yếu tố cấu thành thân người và thế giới) có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), không phải.
— Tăng ngữ "thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới" (các yếu tố nước là tính ướt, lửa là tính nóng, gió là tính chuyển động, khoảng trống, và sự nhận biết) có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.

 — Tăng ngữ "địa giới là thường" (thường: tồn tại mãi, không đổi thay) có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "thủy, hỏa, phong, không, thức giới là thường" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "địa giới là vô thường" (vô thường: luôn đổi thay, không bền chắc) có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "thủy, hỏa, phong, không, thức giới là vô thường" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.

 — Tăng ngữ "địa giới là lạc" (lạc: an vui) có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "thủy, hỏa, phong, không, thức giới là lạc" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "địa giới là khổ" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "thủy, hỏa, phong, không, thức giới là khổ" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.

 — Tăng ngữ "địa giới là ngã" (ngã: có một cái "tôi" thật sự, tự làm chủ) có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "thủy, hỏa, phong, không, thức giới là ngã" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "địa giới là vô ngã" (vô ngã: không có cái "tôi" thật sự nào) có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "thủy, hỏa, phong, không, thức giới là vô ngã" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.

 — Tăng ngữ "địa giới là tịnh" (tịnh: trong sạch) có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "thủy, hỏa, phong, không, thức giới là tịnh" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "địa giới là bất tịnh" (không trong sạch, nhơ nhớp) có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "thủy, hỏa, phong, không, thức giới là bất tịnh" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.

 — Tăng ngữ "địa giới là không" (không: trống rỗng, không có tự tính thật sự) có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "thủy, hỏa, phong, không, thức giới là không" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "địa giới là bất không" (chẳng phải trống rỗng) có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "thủy, hỏa, phong, không, thức giới là bất không" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.

 — Tăng ngữ "địa giới là hữu tướng" (có hình tướng, dấu hiệu để nắm bắt) có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "thủy, hỏa, phong, không, thức giới là hữu tướng" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "địa giới là vô tướng" (không có hình tướng, dấu hiệu nào để nắm bắt) có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "thủy, hỏa, phong, không, thức giới là vô tướng" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.

 — Tăng ngữ "địa giới là hữu nguyện" (có điều để mong cầu, để nhắm tới) có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "thủy, hỏa, phong, không, thức giới là hữu nguyện" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "địa giới là vô nguyện" (không có gì để mong cầu, để nhắm tới) có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "thủy, hỏa, phong, không, thức giới là vô nguyện" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.

 — Tăng ngữ "địa giới là tịch tĩnh" (lặng yên, dứt sạch phiền não xao động) có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "thủy, hỏa, phong, không, thức giới là tịch tĩnh" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "địa giới là bất tịch tĩnh" (không lặng yên) có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "thủy, hỏa, phong, không, thức giới là bất tịch tĩnh" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.

 — Tăng ngữ "địa giới là viễn ly" (xa lìa, tách khỏi mọi ràng buộc) có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "thủy, hỏa, phong, không, thức giới là viễn ly" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "địa giới là bất viễn ly" (không xa lìa) có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "thủy, hỏa, phong, không, thức giới là bất viễn ly" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.

 — Tăng ngữ "địa giới là tạp nhiễm" (bị phiền não xen lẫn làm ô nhiễm) có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "thủy, hỏa, phong, không, thức giới là tạp nhiễm" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "địa giới là thanh tịnh" (trong sạch, không bị phiền não làm ô nhiễm) có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "thủy, hỏa, phong, không, thức giới là thanh tịnh" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.

 — Tăng ngữ "địa giới là sinh" (sinh khởi, phát sinh) có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "thủy, hỏa, phong, không, thức giới là sinh" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "địa giới là diệt" (mất đi, tiêu diệt) có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "thủy, hỏa, phong, không, thức giới là diệt" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông nghĩ sao? Tăng ngữ "vô minh" (sự mê muội, không thấy rõ sự thật; là khâu đầu tiên trong mười hai nhân duyên, tức chuỗi mười hai khâu nối nhau làm nên vòng sinh tử) có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử" (hành: những hành động, tạo tác do mê muội; thức: sự nhận biết đi vào đời mới; danh sắc: phần tâm và thân lúc mới thành hình; lục xứ: sáu giác quan; xúc: sự tiếp xúc giữa giác quan với cảnh; thọ: cảm nhận vui, khổ; ái: lòng ham muốn; thủ: sự bám giữ; hữu: sự tồn tại do nghiệp đã tạo, dẫn tới đời sau; sinh: ra đời; lão tử: già và chết) có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.

 — Tăng ngữ "vô minh là thường" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "hành cho đến lão tử là thường" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "vô minh là vô thường" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "hành cho đến lão tử là vô thường" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.

 — Tăng ngữ "vô minh là lạc" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "hành cho đến lão tử là lạc" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "vô minh là khổ" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "hành cho đến lão tử là khổ" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.

 — Tăng ngữ "vô minh là ngã" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "hành cho đến lão tử là ngã" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "vô minh là vô ngã" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "hành cho đến lão tử là vô ngã" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.

 — Tăng ngữ "vô minh là tịnh" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "hành cho đến lão tử là tịnh" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "vô minh là bất tịnh" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "hành cho đến lão tử là bất tịnh" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.

 — Tăng ngữ "vô minh là không" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "hành cho đến lão tử là không" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "vô minh là bất không" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "hành cho đến lão tử là bất không" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.

 — Tăng ngữ "vô minh là hữu tướng" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "hành cho đến lão tử là hữu tướng" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "vô minh là vô tướng" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "hành cho đến lão tử là vô tướng" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.

 — Tăng ngữ "vô minh là hữu nguyện" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "hành cho đến lão tử là hữu nguyện" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "vô minh là vô nguyện" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "hành cho đến lão tử là vô nguyện" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.

 — Tăng ngữ "vô minh là tịch tĩnh" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "hành cho đến lão tử là tịch tĩnh" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "vô minh là bất tịch tĩnh" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "hành cho đến lão tử là bất tịch tĩnh" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.

 — Tăng ngữ "vô minh là viễn ly" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "hành cho đến lão tử là viễn ly" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "vô minh là bất viễn ly" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "hành cho đến lão tử là bất viễn ly" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.

 — Tăng ngữ "vô minh là tạp nhiễm" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "hành cho đến lão tử là tạp nhiễm" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "vô minh là thanh tịnh" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "hành cho đến lão tử là thanh tịnh" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.

 — Tăng ngữ "vô minh là sinh" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "hành cho đến lão tử là sinh" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "vô minh là diệt" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.
— Tăng ngữ "hành cho đến lão tử là diệt" có phải là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng?
— Bạch Thế Tôn, không phải.

 Khi ấy, Phật bảo cụ thọ (tiếng tôn xưng vị tu sĩ có đức hạnh, có tuổi đạo) Thiện Hiện: "Ông thấy ý nghĩa gì mà nói rằng: tăng ngữ của các pháp (pháp: mọi sự vật, hiện tượng) như sắc (phần vật chất, hình thể) v.v. chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? Lại thấy ý nghĩa gì mà nói rằng: tăng ngữ "các pháp như sắc là thường hay vô thường", tăng ngữ "là lạc hay khổ", tăng ngữ "là ngã hay vô ngã", tăng ngữ "là tịnh hay bất tịnh", tăng ngữ "là không hay bất không", tăng ngữ "là hữu tướng hay vô tướng", tăng ngữ "là hữu nguyện hay vô nguyện", tăng ngữ "là tịch tĩnh hay bất tịch tĩnh", tăng ngữ "là viễn ly hay bất viễn ly", tăng ngữ "là tạp nhiễm hay thanh tịnh", tăng ngữ "là sinh hay diệt" cũng chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát?"

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Ngay chính các pháp như sắc còn rốt ráo bất khả đắc (không thể nắm bắt, không thể tìm thấy), vì tự tính của chúng vốn chẳng có, huống chi lại có tăng ngữ của các pháp như sắc! Tăng ngữ ấy đã chẳng có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ của các pháp như sắc là Bồ-tát Ma-ha-tát?

 Bạch Thế Tôn! Cái "thường" của các pháp như sắc còn rốt ráo không thể nắm bắt, vì tự tính vốn chẳng có, huống chi lại có cái "vô thường" của các pháp như sắc! "Thường" hay "vô thường" của các pháp như sắc còn rốt ráo không thể nắm bắt, huống chi lại có tăng ngữ "thường, vô thường" của các pháp như sắc! Tăng ngữ ấy đã chẳng có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "thường, vô thường" của các pháp như sắc là Bồ-tát Ma-ha-tát?

 Bạch Thế Tôn! Cái "lạc" của các pháp như sắc còn rốt ráo không thể nắm bắt, vì tự tính vốn chẳng có, huống chi lại có cái "khổ" của các pháp như sắc! "Lạc" hay "khổ" của các pháp như sắc còn rốt ráo không thể nắm bắt, huống chi lại có tăng ngữ "lạc, khổ" của các pháp như sắc! Tăng ngữ ấy đã chẳng có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "lạc, khổ" của các pháp như sắc là Bồ-tát Ma-ha-tát?

 Bạch Thế Tôn! Cái "ngã" của các pháp như sắc còn rốt ráo không thể nắm bắt, vì tự tính vốn chẳng có, huống chi lại có cái "vô ngã" của các pháp như sắc! "Ngã" hay "vô ngã" của các pháp như sắc còn rốt ráo không thể nắm bắt, huống chi lại có tăng ngữ "ngã, vô ngã" của các pháp như sắc! Tăng ngữ ấy đã chẳng có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "ngã, vô ngã" của các pháp như sắc là Bồ-tát Ma-ha-tát?

 Bạch Thế Tôn! Cái "tịnh" của các pháp như sắc còn rốt ráo không thể nắm bắt, vì tự tính vốn chẳng có, huống chi lại có cái "bất tịnh" của các pháp như sắc! "Tịnh" hay "bất tịnh" của các pháp như sắc còn rốt ráo không thể nắm bắt, huống chi lại có tăng ngữ "tịnh, bất tịnh" của các pháp như sắc! Tăng ngữ ấy đã chẳng có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "tịnh, bất tịnh" của các pháp như sắc là Bồ-tát Ma-ha-tát?

 Bạch Thế Tôn! Cái "bất không" của các pháp như sắc còn rốt ráo không thể nắm bắt, vì tự tính vốn chẳng có, huống chi lại có cái "không" của các pháp như sắc! "Không" hay "bất không" của các pháp như sắc còn rốt ráo không thể nắm bắt, huống chi lại có tăng ngữ "không, bất không" của các pháp như sắc! Tăng ngữ ấy đã chẳng có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "không, bất không" của các pháp như sắc là Bồ-tát Ma-ha-tát?

 Bạch Thế Tôn! Cái "hữu tướng" của các pháp như sắc còn rốt ráo không thể nắm bắt, vì tự tính vốn chẳng có, huống chi lại có cái "vô tướng" của các pháp như sắc! "Hữu tướng" hay "vô tướng" của các pháp như sắc còn rốt ráo không thể nắm bắt, huống chi lại có tăng ngữ "hữu tướng, vô tướng" của các pháp như sắc! Tăng ngữ ấy đã chẳng có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "hữu tướng, vô tướng" của các pháp như sắc là Bồ-tát Ma-ha-tát?

 Bạch Thế Tôn! Cái "hữu nguyện" của các pháp như sắc còn rốt ráo không thể nắm bắt, vì tự tính vốn chẳng có, huống chi lại có cái "vô nguyện" của các pháp như sắc! "Hữu nguyện" hay "vô nguyện" của các pháp như sắc còn rốt ráo không thể nắm bắt, huống chi lại có tăng ngữ "hữu nguyện, vô nguyện" của các pháp như sắc! Tăng ngữ ấy đã chẳng có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "hữu nguyện, vô nguyện" của các pháp như sắc là Bồ-tát Ma-ha-tát?

 Bạch Thế Tôn! Cái "tịch tĩnh" của các pháp như sắc còn rốt ráo không thể nắm bắt, vì tự tính vốn chẳng có, huống chi lại có cái "bất tịch tĩnh" của các pháp như sắc! "Tịch tĩnh" hay "bất tịch tĩnh" của các pháp như sắc còn rốt ráo không thể nắm bắt, huống chi lại có tăng ngữ "tịch tĩnh, bất tịch tĩnh" của các pháp như sắc! Tăng ngữ ấy đã chẳng có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "tịch tĩnh, bất tịch tĩnh" của các pháp như sắc là Bồ-tát Ma-ha-tát?

 Bạch Thế Tôn! Cái "viễn ly" của các pháp như sắc còn rốt ráo không thể nắm bắt, vì tự tính vốn chẳng có, huống chi lại có cái "bất viễn ly" của các pháp như sắc! "Viễn ly" hay "bất viễn ly" của các pháp như sắc còn rốt ráo không thể nắm bắt, huống chi lại có tăng ngữ "viễn ly, bất viễn ly" của các pháp như sắc! Tăng ngữ ấy đã chẳng có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "viễn ly, bất viễn ly" của các pháp như sắc là Bồ-tát Ma-ha-tát?

 Bạch Thế Tôn! Cái "tạp nhiễm" của các pháp như sắc còn rốt ráo không thể nắm bắt, vì tự tính vốn chẳng có, huống chi lại có cái "thanh tịnh" của các pháp như sắc! "Tạp nhiễm" hay "thanh tịnh" của các pháp như sắc còn rốt ráo không thể nắm bắt, huống chi lại có tăng ngữ "tạp nhiễm, thanh tịnh" của các pháp như sắc! Tăng ngữ ấy đã chẳng có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "tạp nhiễm, thanh tịnh" của các pháp như sắc là Bồ-tát Ma-ha-tát?

 Bạch Thế Tôn! Cái "sinh" của các pháp như sắc còn rốt ráo không thể nắm bắt, vì tự tính vốn chẳng có, huống chi lại có cái "diệt" của các pháp như sắc! "Sinh" hay "diệt" của các pháp như sắc còn rốt ráo không thể nắm bắt, huống chi lại có tăng ngữ "sinh, diệt" của các pháp như sắc! Tăng ngữ ấy đã chẳng có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "sinh, diệt" của các pháp như sắc là Bồ-tát Ma-ha-tát?"

 Phật nói: "Thiện Hiện! Lành thay, lành thay! Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Thiện Hiện! Vì các pháp như sắc và các tính chất thường, vô thường v.v. không thể nắm bắt, nên tăng ngữ của các pháp như sắc và tăng ngữ "thường, vô thường" v.v. cũng không thể nắm bắt. Vì pháp và tăng ngữ đều không thể nắm bắt, nên các vị Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không thể nắm bắt. Vì các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt, nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt thấy rõ thật tướng của mọi pháp, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác ngộ) mà các vị thực hành cũng không thể nắm bắt. Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa nên học như vậy."

 "Lại nữa, Thiện Hiện! Trước đây ông nói: 'Tôi hoàn toàn không thấy có một pháp nào có thể gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát.' Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Thiện Hiện! Các pháp không thấy các pháp; các pháp không thấy Pháp giới (bản thể chân thật, chung khắp của mọi pháp); Pháp giới không thấy các pháp; Pháp giới không thấy Pháp giới.

 Thiện Hiện! Pháp giới không thấy sắc (phần vật chất, hình thể); sắc không thấy Pháp giới. Pháp giới không thấy thọ, tưởng, hành, thức (thọ: cảm nhận vui, khổ; tưởng: sự nhận ra hình ảnh, khái niệm; hành: các ý muốn, tạo tác của tâm; thức: sự phân biệt nhận biết — cùng với sắc gọi là năm uẩn, tức năm nhóm cấu thành con người); thọ, tưởng, hành, thức không thấy Pháp giới.

 Thiện Hiện! Pháp giới không thấy nhãn xứ (con mắt, xét như chỗ làm phát sinh sự thấy biết); nhãn xứ không thấy Pháp giới. Pháp giới không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý); nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ không thấy Pháp giới.

 Thiện Hiện! Pháp giới không thấy sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt); sắc xứ không thấy Pháp giới. Pháp giới không thấy thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ (âm thanh, mùi hương, vị nếm, vật chạm, và các đối tượng của ý); thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không thấy Pháp giới.

 Thiện Hiện! Pháp giới không thấy nhãn giới (yếu tố mắt, trong mười tám yếu tố cấu thành sự nhận biết); nhãn giới không thấy Pháp giới. Pháp giới không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới không thấy Pháp giới.

 Thiện Hiện! Pháp giới không thấy sắc giới (yếu tố hình sắc, đối tượng của mắt); sắc giới không thấy Pháp giới. Pháp giới không thấy thanh, hương, vị, xúc, pháp giới (các yếu tố âm thanh, mùi, vị, vật chạm, và đối tượng của ý); thanh, hương, vị, xúc, pháp giới không thấy Pháp giới.

 Thiện Hiện! Pháp giới không thấy nhãn thức giới (yếu tố sự nhận biết của mắt); nhãn thức giới không thấy Pháp giới. Pháp giới không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới không thấy Pháp giới.

 Thiện Hiện! Pháp giới không thấy địa giới; địa giới không thấy Pháp giới. Pháp giới không thấy thủy, hỏa, phong, không, thức giới; thủy, hỏa, phong, không, thức giới không thấy Pháp giới.

 Thiện Hiện! Pháp giới không thấy vô minh; vô minh không thấy Pháp giới. Pháp giới không thấy hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử; hành cho đến lão tử không thấy Pháp giới.

 Thiện Hiện! Hữu vi giới (cõi các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) không thấy vô vi giới (cõi các pháp không do tạo tác, không sinh không diệt); vô vi giới không thấy hữu vi giới. Thiện Hiện! Không phải lìa hữu vi mà thi thiết (đặt lập, nêu ra bằng danh xưng) vô vi; không phải lìa vô vi mà thi thiết hữu vi.

 Như vậy, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, đối với tất cả các pháp đều không thấy gì cả. Vì không thấy gì nên tâm không kinh, không sợ, không hãi; đối với tất cả các pháp, tâm không chìm đắm nản lòng, cũng không lo âu hối hận.

 Vì sao vậy? Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa như vậy thì không thấy sắc, không thấy thọ, tưởng, hành, thức; không thấy nhãn xứ, không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ; không thấy sắc xứ, không thấy thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ; không thấy nhãn giới, không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới; không thấy sắc giới, không thấy thanh, hương, vị, xúc, pháp giới; không thấy nhãn thức giới, không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới; không thấy địa giới, không thấy thủy, hỏa, phong, không, thức giới; không thấy vô minh, không thấy hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử; không thấy tham dục, không thấy sân nhuế (giận dữ), ngu si;

 không thấy ngã, không thấy hữu tình (chúng sinh có tình cảm, ý thức), mạng giả (kẻ có mạng sống), sinh giả (kẻ được sinh ra), dưỡng giả (kẻ được nuôi lớn), sĩ phu (con người, bậc trượng phu), bổ-đặc-già-la (phiên âm tiếng Phạn pudgala: cá thể trôi lăn qua nhiều đời), ý sinh (kẻ do ý mà sinh), nho đồng (người trẻ, chỉ con người), tác giả (kẻ làm), thọ giả (kẻ chịu quả), tri giả (kẻ biết), kiến giả (kẻ thấy) — đó là các tên gọi khác nhau người đời dùng để chỉ một cái "tôi" thật có;

 không thấy dục giới (cõi của chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dục lạc), không thấy sắc giới (cõi của các vị trời đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế) và vô sắc giới (cõi chỉ còn tâm, không còn thân hình); không thấy Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, cầu giải thoát cho riêng mình) và pháp của Thanh văn; không thấy Độc giác (người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không cần thầy) và pháp của Độc giác; không thấy Bồ-tát và pháp của Bồ-tát; không thấy chư Phật và pháp của chư Phật; không thấy Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh và trọn vẹn của Phật).

 Như vậy, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với tất cả các pháp đều không thấy gì cả. Vì không thấy gì nên tâm không kinh, không sợ, không hãi; đối với tất cả các pháp, tâm không chìm đắm nản lòng, cũng không lo âu hối hận."

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Lại do nhân duyên gì mà các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, đối với tất cả các pháp, tâm không chìm đắm nản lòng, cũng không lo âu hối hận?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, đối với khắp tất cả tâm pháp và tâm sở pháp (tâm và các trạng thái, tác dụng đi kèm theo tâm như vui, buồn, tham, giận) đều không nắm bắt, không thấy. Do nhân duyên ấy mà đối với tất cả các pháp, tâm không chìm đắm nản lòng, cũng không lo âu hối hận."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, do nhân duyên gì mà đối với tất cả các pháp, tâm không kinh, không sợ, không hãi?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, đối với khắp tất cả ý và ý giới (căn ý và yếu tố ý) đều không nắm bắt, không thấy. Như vậy, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, đối với tất cả các pháp, tâm không kinh, không sợ, không hãi.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với tất cả các pháp đều không có chỗ nắm bắt, nên thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, ở mọi nơi và trong mọi lúc, không nắm bắt Bát-nhã Ba-la-mật-đa, không nắm bắt tên gọi Bát-nhã Ba-la-mật-đa, không nắm bắt Bồ-tát Ma-ha-tát, không nắm bắt tên gọi Bồ-tát Ma-ha-tát, cũng không nắm bắt tâm của Bồ-tát Ma-ha-tát. Thiện Hiện! Nên răn dạy và truyền dạy các vị Bồ-tát Ma-ha-tát như vậy, khiến họ đối với Bát-nhã Ba-la-mật-đa đều được thành tựu."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video