Thiên 505 — Hội 2 · Phẩm 24 Viễn ly · phần 2

 Hội thứ hai, phẩm Viễn Ly (Xa lìa), phẩm thứ hai mươi bốn, phần hai.

 Bấy giờ cụ thọ (tiếng tôn xưng các vị tỳ-kheo lớn tuổi, có đức) Xá-lợi Tử (đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) nói với Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, đệ tử của Phật, giỏi nhất về lý Không) rằng: “Theo chỗ tôi hiểu ý nghĩa nhân giả (tiếng gọi kính trọng người đối diện) vừa nói, thì ngã (cái “tôi”) cho đến kiến giả (“kẻ thấy”, một trong các tên gọi cho cái “tôi”) rốt ráo không sinh. Sắc (phần thân thể, vật chất) cho đến thức (sự phân biệt, nhận biết) rốt ráo không sinh. Như vậy cho đến các pháp của Phật và các đức Phật cũng rốt ráo không sinh. Pháp của tất cả hữu tình (chúng sinh có tình cảm, ý thức) và tất cả hữu tình cũng rốt ráo không sinh.

 Nếu đúng như thế, thì việc thọ sinh trong lục thú (sáu nẻo luân hồi: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục) lẽ ra không có sai khác. Lẽ ra bậc Dự lưu (bậc thánh đầu tiên, đã bước vào dòng thánh) không đắc quả Dự lưu (thành quả chứng đắc của bậc ấy). Lẽ ra bậc Nhất lai (bậc thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi Dục một lần) không đắc quả Nhất lai. Lẽ ra bậc Bất hoàn (bậc thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục) không đắc quả Bất hoàn. Lẽ ra bậc A-la-hán (bậc thánh cao nhất của hàng nghe pháp, đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) không đắc quả A-la-hán. Lẽ ra bậc Độc giác (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên, không cần thầy dạy) không đắc Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác). Lẽ ra Bồ-tát không đắc nhất thiết tướng trí (trí tuệ của Phật, biết rõ tường tận mọi tướng trạng của mọi pháp). Lẽ ra Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, người phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) không thể thấy sống chết trong sáu nẻo mà sinh lòng chán ngán sâu sắc, vì muốn cứu vớt họ mà đắc năm thứ bồ-đề (năm bậc giác ngộ trên đường Bồ-tát: phát tâm, điều phục tâm, sáng tỏ tâm, vượt ra khỏi sinh tử, và giác ngộ vô thượng).

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu tất cả các pháp rốt ráo không sinh, thì vì sao bậc Dự lưu, vì quả Dự lưu, lại siêng tu con đường dứt hẳn tam kết (ba sợi dây trói buộc: chấp thân này là “tôi”, chấp giữ giới cấm sai lầm, và nghi ngờ chánh pháp)? Vì sao bậc Nhất lai, vì quả Nhất lai, lại siêng tu con đường dứt hẳn tham, sân, si? Vì sao bậc Bất hoàn, vì quả Bất hoàn, lại siêng tu con đường dứt hẳn thuận hạ kết (năm phiền não trói buộc chúng sinh vào cõi dưới tức cõi Dục: chấp thân là “tôi”, chấp giới cấm sai lầm, nghi ngờ, tham dục, sân hận)? Vì sao bậc A-la-hán, vì quả A-la-hán, lại siêng tu con đường dứt hẳn thuận thượng kết (năm phiền não trói buộc vào hai cõi trên: tham cõi Sắc, tham cõi Vô sắc, tâm xao động, kiêu mạn, vô minh)? Vì sao bậc Độc giác, vì Độc giác bồ-đề, lại siêng tu con đường một mình giác ngộ pháp duyên khởi (lẽ mọi sự đều do nhân duyên mà sinh, như mười hai nhân duyên)? Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát, vì muốn độ vô lượng vô biên hữu tình, lại tu biết bao trăm nghìn hạnh khó làm, khổ hạnh, gánh chịu đủ vô lượng nỗi khổ nặng nề khó nhẫn? Vì sao đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến; bậc xứng đáng được cúng dường; bậc giác ngộ chân chánh trọn vẹn) chứng đắc vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chánh và trọn vẹn của Phật)? Vì sao các đức Phật, vì muốn cứu khổ cho vô lượng hữu tình, lại chuyển diệu pháp luân (thuyết giảng giáo pháp mầu nhiệm, ví như bánh xe báu lăn đi nghiền nát phiền não)?”

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện đáp Xá-lợi Tử: “Không phải tôi thấy trong pháp không sinh ấy có sự sai khác về thọ sinh trong sáu nẻo. Không phải tôi thấy trong pháp không sinh ấy có người có thể nhập đế hiện quán (trực tiếp thấy rõ chân lý Bốn sự thật: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ). Không phải tôi thấy trong pháp không sinh ấy có bậc Dự lưu đắc quả Dự lưu, có bậc Nhất lai đắc quả Nhất lai, có bậc Bất hoàn đắc quả Bất hoàn, có bậc A-la-hán đắc quả A-la-hán, có bậc Độc giác đắc Độc giác bồ-đề, có Bồ-tát đắc nhất thiết tướng trí. Không phải tôi thấy trong pháp không sinh ấy có Bồ-tát ma-ha-tát chán ngán sinh tử mà đắc năm thứ bồ-đề. Không phải tôi thấy trong pháp không sinh ấy có hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu chứng) tu con đường dứt trừ các trói buộc, có bậc Độc giác siêng tu con đường một mình giác ngộ pháp duyên khởi. Không phải tôi thấy trong pháp không sinh ấy có Bồ-tát ma-ha-tát vì độ hữu tình mà tu nhiều khổ hạnh, chịu các nỗi khổ nặng nề.

 Thế nhưng các vị Bồ-tát ma-ha-tát không khởi ý nghĩ rằng mình đang làm hạnh khó làm, đang tu khổ hạnh. Vì sao? Xá-lợi Tử! Nếu khởi ý nghĩ ấy, thì rốt cuộc không thể đem lại lợi ích lớn cho vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Xá-lợi Tử! Tất cả Bồ-tát lấy vô sở đắc (không nắm giữ, không thấy có gì để đạt được) làm phương tiện, khởi lòng đại bi đối với các hữu tình, giữ ý tưởng coi họ như cha mẹ, anh em, vợ con và như chính thân mình; vì muốn cứu thoát họ mà phát tâm cầu vô thượng chánh đẳng giác, nhờ vậy mới có thể đem lại lợi ích lớn cho họ.

 Xá-lợi Tử! Tất cả Bồ-tát nên nghĩ thế này: “Như tự tánh (bản chất riêng) của chính ta, đối với tất cả các pháp, dù tìm theo mọi cách, ở mọi nơi, vào mọi lúc đều không thể nắm bắt được; các pháp trong và ngoài cũng đều như thế, hoàn toàn không có gì, đều không thể nắm bắt được.” Nếu an trú trong ý tưởng ấy thì sẽ không thấy có hạnh khó làm, có khổ hạnh; nhờ đó mới có thể vì vô lượng, vô số, vô biên hữu tình mà tu biết bao trăm nghìn hạnh khó làm, khổ hạnh, đem lại lợi ích lớn. Vì sao? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với tất cả các pháp, tất cả hữu tình, theo mọi cách, ở mọi nơi, vào mọi lúc đều không chấp giữ.

 Xá-lợi Tử! Không phải tôi thấy trong pháp không sinh ấy có đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác chứng đắc vô thượng chánh đẳng bồ-đề, chuyển diệu pháp luân độ vô lượng chúng sinh. Vì sao? Xá-lợi Tử! Vì tất cả các pháp, tất cả hữu tình đều không thể nắm bắt được.”

 Khi ấy Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: “Ý ông thế nào? Ông muốn nhờ pháp có sinh mà có chỗ chứng đắc, hay muốn nhờ pháp không sinh mà có chỗ chứng đắc?” Thiện Hiện đáp: “Tôi không muốn nhờ pháp có sinh mà có chỗ chứng đắc, cũng không muốn nhờ pháp không sinh mà có chỗ chứng đắc.” Xá-lợi Tử nói: “Nếu như thế thì há chẳng hoàn toàn không có chứng đắc, không có hiện quán (sự trực tiếp thấy rõ chân lý) sao?” Thiện Hiện đáp: “Tuy có chứng đắc, có hiện quán, nhưng thật ra không phải do hai pháp ấy mà chứng đắc. Xá-lợi Tử! Chỉ là theo cách nói năng, đặt tên của thế gian mà nói có chứng đắc, có hiện quán; chứ trong thắng nghĩa (chân lý tối hậu, sự thật rốt ráo) thì không có chứng đắc, không có hiện quán.

 Xá-lợi Tử! Chỉ là theo cách nói năng, đặt tên của thế gian mà nói có bậc Dự lưu, có quả Dự lưu; có bậc Nhất lai, có quả Nhất lai; có bậc Bất hoàn, có quả Bất hoàn; có bậc A-la-hán, có quả A-la-hán; có bậc Độc giác, có Độc giác bồ-đề; có Bồ-tát ma-ha-tát, có hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát; có các đức Phật, có vô thượng chánh đẳng bồ-đề của các đức Phật. Chứ trong thắng nghĩa thì không có bậc Dự lưu và các bậc kia.”

 Xá-lợi Tử nói: “Nếu việc chứng đắc, hiện quán và các bậc Dự lưu v.v. là theo cách nói năng, đặt tên của thế gian chứ không phải thắng nghĩa, thì sự sai khác trong sáu nẻo cũng là theo cách nói năng, đặt tên của thế gian chứ không phải thắng nghĩa sao?” Thiện Hiện đáp: “Đúng vậy, đúng vậy. Vì sao? Xá-lợi Tử! Vì trong thắng nghĩa không có nghiệp, không có dị thục (quả báo chín muồi từ nghiệp, khác thời gian và khác tính chất với nhân), cũng không có nhiễm ô hay thanh tịnh.”

 Khi ấy Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: “Ý ông thế nào? Ông muốn làm cho pháp chưa sinh được sinh, hay muốn làm cho pháp đã sinh được sinh?” Thiện Hiện đáp: “Tôi không muốn làm cho pháp chưa sinh được sinh, cũng không muốn làm cho pháp đã sinh được sinh.” Xá-lợi Tử nói: “Những gì là pháp chưa sinh mà nhân giả không muốn làm cho chúng sinh?” Thiện Hiện đáp: “Xá-lợi Tử! Sắc là pháp chưa sinh, tôi không muốn làm cho nó sinh. Vì sao? Vì tự tánh vốn không (tự thể trống rỗng, không có thực thể riêng). Thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tâm ý tạo nghiệp), thức là pháp chưa sinh, tôi không muốn làm cho chúng sinh. Vì sao? Vì tự tánh vốn không. Cho đến vô thượng chánh đẳng bồ-đề của các đức Phật là pháp chưa sinh, tôi không muốn làm cho nó sinh. Vì sao? Vì tự tánh vốn không.”

 Xá-lợi Tử hỏi: “Những gì là pháp đã sinh mà nhân giả không muốn làm cho chúng sinh?” Thiện Hiện đáp: “Xá-lợi Tử! Sắc là pháp đã sinh, tôi không muốn làm cho nó sinh. Vì sao? Vì tự tánh vốn không. Thọ, tưởng, hành, thức là pháp đã sinh, tôi không muốn làm cho chúng sinh. Vì sao? Vì tự tánh vốn không. Cho đến vô thượng chánh đẳng bồ-đề của các đức Phật là pháp đã sinh, tôi không muốn làm cho nó sinh. Vì sao? Vì tự tánh vốn không.”

 Khi ấy Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: “Ý ông thế nào? Ông muốn làm cho cái sinh được sinh, hay muốn làm cho cái không sinh được sinh?” Thiện Hiện đáp: “Tôi không muốn làm cho cái sinh được sinh, cũng không muốn làm cho cái không sinh được sinh. Vì sao? Xá-lợi Tử! Hai pháp sinh và không sinh như thế đều chẳng phải tương ưng (gắn hợp với nhau), cũng chẳng phải không tương ưng; không có hình sắc, không thể thấy, không có đối ngại (không chiếm chỗ, không ngăn ngại nhau), chỉ có một tướng, tức là vô tướng (không có hình tướng nào). Vì lý do ấy, tôi không muốn làm cho cái sinh được sinh, cũng không muốn làm cho cái không sinh được sinh.”

 Khi ấy Xá-lợi Tử lại hỏi Thiện Hiện: “Đối với pháp không sinh mà nhân giả đã nói, nhân giả có thích biện giải về tướng không sinh chăng?” Thiện Hiện đáp: “Xá-lợi Tử! Đối với pháp không sinh mà tôi đã nói, tôi cũng không thích biện giải về tướng không sinh. Vì sao? Xá-lợi Tử! Dù là pháp không sinh, dù là tướng không sinh, dù là sự thích biện giải, tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng; không có hình sắc, không thể thấy, không có đối ngại, chỉ có một tướng, tức là vô tướng.”

 Khi ấy Xá-lợi Tử lại hỏi Thiện Hiện: “Đối với pháp không sinh mà khởi lên lời nói ‘không sinh’, thì lời nói ‘không sinh’ ấy cũng không sinh chăng?” Thiện Hiện đáp: “Đúng vậy, đúng vậy, quả thật như lời ông nói. Đối với pháp không sinh mà khởi lên lời nói ‘không sinh’, thì cả pháp ấy lẫn lời nói ấy đều không có nghĩa sinh. Vì sao? Xá-lợi Tử! Sắc không sinh; thọ, tưởng, hành, thức cũng không sinh. Vì sao? Vì bản tánh vốn không (bản chất vốn trống rỗng).

 Nhãn xứ (mắt, xét như chỗ làm phát sinh nhận biết) không sinh; nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (ý) cũng không sinh. Vì sao? Vì bản tánh vốn không. Sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) không sinh; thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (đối tượng xúc chạm), pháp xứ (đối tượng của ý) cũng không sinh. Vì sao? Vì bản tánh vốn không. Nhãn giới (mắt, xét như một trong mười tám yếu tố cấu thành sự nhận biết) không sinh; nhĩ giới, tỷ giới, thiệt giới, thân giới, ý giới cũng không sinh. Vì sao? Vì bản tánh vốn không. Sắc giới (hình sắc, đối tượng của mắt, xét như một trong mười tám yếu tố) không sinh; thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới cũng không sinh. Vì sao? Vì bản tánh vốn không. Nhãn thức giới (sự nhận biết bằng mắt) không sinh; nhĩ thức giới, tỷ thức giới, thiệt thức giới, thân thức giới, ý thức giới cũng không sinh. Vì sao? Vì bản tánh vốn không.

 Nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và sự nhận biết bằng mắt) không sinh; nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc cũng không sinh. Vì sao? Vì bản tánh vốn không. Các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên không sinh; các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc làm duyên cũng không sinh. Vì sao? Vì bản tánh vốn không. Địa giới (yếu tố đất, tính cứng) không sinh; thủy giới (yếu tố nước, tính ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố nhận biết) cũng không sinh. Vì sao? Vì bản tánh vốn không. Thân hành (hành động của thân) không sinh; ngữ hành (hành động của lời nói), ý hành (hành động của ý) cũng không sinh. Vì sao? Vì bản tánh vốn không. Bố thí ba-la-mật-đa (hạnh cho tặng hoàn hảo; ba-la-mật-đa nghĩa là “đến bờ bên kia”, chỉ hạnh tu hoàn hảo đưa đến giải thoát) không sinh, cho đến nhất thiết tướng trí cũng không sinh. Vì sao? Vì bản tánh vốn không.

 Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy, đối với pháp không sinh mà khởi lên lời nói ‘không sinh’, thì cả pháp ấy lẫn lời nói ấy đều không có nghĩa sinh. Xá-lợi Tử! Dù là pháp được nói, lời nói ra, người nói hay người nghe, tất cả đều không có nghĩa sinh.”

 Bấy giờ cụ thọ Xá-lợi Tử khen Thiện Hiện: “Trong những người thuyết pháp, nhân giả là bậc nhất; trừ đức Phật Thế Tôn ra, không ai sánh kịp. Vì sao? Vì đối với mọi pháp môn được hỏi vặn, nhân giả đều đối đáp được, không vướng mắc, không ngập ngừng.” Thiện Hiện đáp: “Các đệ tử của Phật, đối với tất cả các pháp không nương tựa, không bám chấp, thì tự nhiên đều có thể tùy theo câu hỏi vặn mà đáp từng điều một, tự tại không sợ hãi. Vì sao? Vì tất cả các pháp đều không có chỗ nương tựa.” Xá-lợi Tử hỏi: “Vì sao các pháp hoàn toàn không có chỗ nương tựa?”

 Thiện Hiện đáp: “Xá-lợi Tử! Sắc vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên. Thọ, tưởng, hành, thức cũng vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên. Xá-lợi Tử! Nhãn xứ vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên. Nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ cũng vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên. Xá-lợi Tử! Sắc xứ vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên. Thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ cũng vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên.

 Xá-lợi Tử! Nhãn giới vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên. Nhĩ giới, tỷ giới, thiệt giới, thân giới, ý giới cũng vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên. Xá-lợi Tử! Sắc giới vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên. Thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới cũng vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên. Xá-lợi Tử! Nhãn thức giới vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên. Nhĩ thức giới, tỷ thức giới, thiệt thức giới, thân thức giới, ý thức giới cũng vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên.

 Xá-lợi Tử! Nhãn xúc vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên. Nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc cũng vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên. Xá-lợi Tử! Các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên. Các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc làm duyên cũng vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên.

 Xá-lợi Tử! Bố thí ba-la-mật-đa vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên. Cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo, thấy rõ thật tướng của các pháp) cũng vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên. Xá-lợi Tử! Nội không (cái Không của các pháp bên trong như sáu căn; đây là loại đầu trong các loại Không) vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên. Cho đến vô tánh tự tánh không (loại Không cuối cùng: cả cái không có tự tánh lẫn tự tánh đều là Không) cũng vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên.

 Xá-lợi Tử! Tứ niệm trụ (bốn phép quán chú tâm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên. Cho đến bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, chú tâm đúng, định đúng) cũng vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên. Xá-lợi Tử! Cho đến Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên. Cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai khác) cũng vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên.

 Xá-lợi Tử! Cho đến nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp đều là Không) vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên. Đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí cũng vì bản tánh vốn không, nên không nương bên trong, không nương bên ngoài, không nương khoảng giữa hai bên. Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy, tôi nói các pháp vì bản tánh vốn không nên hoàn toàn không có chỗ nương tựa.

 Lại nữa, Xá-lợi Tử! Các vị Bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành sáu ba-la-mật-đa, nên làm thanh tịnh sắc cho đến thức; nên làm thanh tịnh nhãn xứ cho đến ý xứ; nên làm thanh tịnh sắc xứ cho đến pháp xứ; nên làm thanh tịnh nhãn giới cho đến ý giới; nên làm thanh tịnh sắc giới cho đến pháp giới; nên làm thanh tịnh nhãn thức giới cho đến ý thức giới; nên làm thanh tịnh nhãn xúc cho đến ý xúc; nên làm thanh tịnh các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên; nên làm thanh tịnh bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa; nên làm thanh tịnh nội không cho đến vô tánh tự tánh không; nên làm thanh tịnh tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi; như vậy cho đến nên làm thanh tịnh Phật thập lực cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; cho đến nên làm thanh tịnh nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; nên làm thanh tịnh bồ-đề đạo (con đường dẫn đến giác ngộ).”

 Bấy giờ cụ thọ Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: “Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành sáu ba-la-mật-đa làm thanh tịnh bồ-đề đạo?” Thiện Hiện đáp: “Xá-lợi Tử! Mỗi ba-la-mật-đa trong sáu ba-la-mật-đa đều có hai loại: một là thế gian, hai là xuất thế gian (vượt ra khỏi thế gian).” Xá-lợi Tử hỏi: “Thế nào là bố thí ba-la-mật-đa thế gian? Thế nào là bố thí ba-la-mật-đa xuất thế gian?”

 Thiện Hiện đáp: “Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát làm vị đại thí chủ, có thể bố thí cho tất cả sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (tầng lớp tu sĩ, tư tế trong xã hội Ấn Độ xưa), người nghèo, người bệnh, người mồ côi không nơi nương tựa, người đi đường, người hành khất: ai cần ăn thì cho ăn, cần uống thì cho uống, cần xe cộ thì cho xe cộ, cần áo thì cho áo, cần hương hoa thì cho hương hoa, cần đồ trang sức thì cho đồ trang sức, cần nhà cửa thì cho nhà cửa, cần thuốc men thì cho thuốc men, cần đèn đuốc thì cho đèn đuốc, cần giường chiếu chỗ ngồi nằm thì cho giường chiếu chỗ ngồi nằm. Tất cả như vậy, tùy theo chỗ họ cần, các vật dụng nuôi sống khác cũng đều đem cho hết.

 Lại nếu có người đến xin con trai thì cho con trai, xin con gái thì cho con gái, xin vợ thiếp thì cho vợ thiếp, xin chức quan bổng lộc thì cho chức quan bổng lộc, xin nước, thành thì cho nước, thành, xin ngôi vua thì cho ngôi vua, xin đầu, mắt thì cho đầu, mắt, xin tai, mũi thì cho tai, mũi, xin tay, chân thì cho tay, chân, xin tay chân các đốt thì cho tay chân các đốt, xin máu thịt thì cho máu thịt, xin xương tủy thì cho xương tủy, xin tôi tớ thì cho tôi tớ, xin các loài vật nuôi thì cho các loài vật nuôi. Tất cả như vậy, tùy theo chỗ họ xin, các vật trong thân và ngoài thân đều đem cho hết.

 Tuy bố thí như thế nhưng vẫn có chỗ nương bám, tức là nghĩ thế này: ‘Ta cho, kẻ kia nhận. Ta là thí chủ. Ta không keo kiệt, tham lam. Ta theo lời Phật dạy mà buông bỏ được hết. Ta đang hành bố thí ba-la-mật-đa.’ Người ấy khi bố thí lấy hữu sở đắc (thấy có cái để nắm giữ, đạt được) làm phương tiện, cùng chia sẻ bình đẳng với các hữu tình, rồi hồi hướng (đem công đức dâng về một mục đích) về vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Lại nghĩ thế này: ‘Ta đem phước này bố thí cho các hữu tình, khiến họ được an vui đời này và đời sau, cho đến chứng đắc vô dư niết-bàn (niết-bàn trọn vẹn, khi thân năm uẩn cũng không còn sót lại).’

 Người ấy bám vào tam luân (ba yếu tố của việc bố thí) mà làm việc bố thí. Ba yếu tố ấy là gì? Đó là ý tưởng về mình, ý tưởng về người kia, và ý tưởng về việc bố thí. Vì bám vào ba yếu tố ấy mà bố thí, nên gọi là bố thí ba-la-mật-đa thế gian. Vì sao sự bố thí này gọi là thế gian? Vì nó cùng đi chung với thế gian, không lay chuyển và không vượt ra khỏi pháp thế gian. Vì vậy mà nói là bố thí ba-la-mật-đa thế gian.

 Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi bố thí mà ba yếu tố đều thanh tịnh. Ba yếu tố ấy là gì? Một là không chấp mình là người cho; hai là không chấp kẻ kia là người nhận; ba là không bám vào việc bố thí và quả báo của việc bố thí. Đó là Bồ-tát ma-ha-tát khi bố thí mà ba yếu tố đều thanh tịnh. Lại nữa, Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát lấy lòng đại bi làm đầu, đem phước bố thí đã tu mà ban khắp cho các hữu tình, nhưng đối với các hữu tình thì hoàn toàn không thấy có gì để nắm bắt; tuy cùng chia sẻ bình đẳng với hữu tình và hồi hướng về vô thượng chánh đẳng bồ-đề, nhưng trong đó không thấy có chút tướng nào. Vì hoàn toàn không chấp giữ gì mà bố thí, nên gọi là bố thí ba-la-mật-đa xuất thế. Vì sao sự bố thí này gọi là xuất thế gian? Vì nó không cùng đi chung với thế gian, có thể lay chuyển và vượt ra khỏi pháp thế gian. Vì vậy mà nói là bố thí ba-la-mật-đa xuất thế.”

 Xá-lợi Tử hỏi: “Thế nào là tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhục, chịu đựng), tinh tiến (siêng năng), tĩnh lự (thiền định), bát-nhã ba-la-mật-đa thế gian? Thế nào là tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa xuất thế gian?” Thiện Hiện đáp: “Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã mà còn có chỗ nương bám, vì bám vào ba yếu tố nên gọi là ba-la-mật-đa thế gian, vì cùng đi chung với thế gian, không lay chuyển và không vượt ra khỏi pháp thế gian. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã mà không có chỗ nương bám, vì ba yếu tố đều thanh tịnh nên gọi là ba-la-mật-đa xuất thế gian, vì không cùng đi chung với thế gian, có thể lay chuyển và vượt ra khỏi pháp thế gian. Xá-lợi Tử! Như thế là Bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành sáu ba-la-mật-đa làm thanh tịnh bồ-đề đạo.”

 Bấy giờ cụ thọ Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: “Thế nào gọi là bồ-đề đạo của Bồ-tát ma-ha-tát?” Thiện Hiện đáp: “Xá-lợi Tử! Bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa là bồ-đề đạo của Bồ-tát ma-ha-tát. Tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi là bồ-đề đạo của Bồ-tát ma-ha-tát. Không giải thoát môn, vô tướng giải thoát môn, vô nguyện giải thoát môn (ba cửa giải thoát: quán các pháp đều là Không, quán các pháp không có tướng, quán không có gì để mong cầu) là bồ-đề đạo của Bồ-tát ma-ha-tát. Nội không cho đến vô tánh tự tánh không là bồ-đề đạo của Bồ-tát ma-ha-tát. Chân như (thực tướng như thật của các pháp), pháp giới (bản thể chung của mọi pháp), thật tế (chỗ tận cùng của sự thật), bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn) v.v. là bồ-đề đạo của Bồ-tát ma-ha-tát. Tất cả tam-ma-địa môn (các pháp môn thiền định, giữ tâm chuyên nhất) và tất cả đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì, năng lực ghi nhớ và gìn giữ giáo pháp không quên) là bồ-đề đạo của Bồ-tát ma-ha-tát. Phật thập lực cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật là bồ-đề đạo của Bồ-tát ma-ha-tát. Xá-lợi Tử! Vô lượng vô biên khối công đức lớn như thế đều là bồ-đề đạo của Bồ-tát ma-ha-tát.”

 Khi ấy Xá-lợi Tử khen Thiện Hiện: “Hay thay, hay thay! Quả thật như lời ông nói. Thiện Hiện! Khối công đức lớn như thế là do sức mạnh của ba-la-mật-đa nào tạo thành?” Thiện Hiện đáp: “Xá-lợi Tử! Khối công đức lớn vừa nói đều do sức mạnh của bát-nhã ba-la-mật-đa tạo thành. Vì sao? Xá-lợi Tử! Bát-nhã ba-la-mật-đa này có thể làm mẹ của tất cả pháp lành, vì pháp lành của tất cả Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát và các đức Phật đều từ đây mà sinh ra. Xá-lợi Tử! Bát-nhã ba-la-mật-đa này có thể thâu nhiếp, gìn giữ khắp tất cả pháp lành, vì pháp lành của tất cả Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát và các đức Phật đều nương vào đây mà tồn tại. Xá-lợi Tử! Chúng Bồ-tát ma-ha-tát trong quá khứ, nhờ tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa đến chỗ cực kỳ viên mãn, nên đã chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Chúng Bồ-tát ma-ha-tát trong tương lai, nhờ tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa đến chỗ cực kỳ viên mãn, nên sẽ chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Vô lượng chúng Bồ-tát ma-ha-tát hiện nay trong các thế giới chư Phật ở mười phương, nhờ tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa đến chỗ cực kỳ viên mãn, nên đang chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề.

 Lại nữa, Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát nghe giảng bát-nhã ba-la-mật-đa mà trong lòng không nghi ngờ, cũng không mê muội rối trí, thì nên biết vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy an trú trong sự an trú như thế và luôn không rời bỏ, tức là lấy vô sở đắc làm phương tiện, thường siêng năng cứu giúp tất cả hữu tình. Nên biết vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy thành tựu được tác ý (sự khởi tâm, hướng tâm) thù thắng như thế, tức là tác ý tương ưng với đại bi.”

 Khi ấy Xá-lợi Tử nói với Thiện Hiện: “Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong sự an trú như thế, luôn không rời bỏ, thành tựu tác ý tương ưng với đại bi, thì lẽ ra tất cả hữu tình cũng đều thành Bồ-tát ma-ha-tát. Vì sao? Vì tất cả hữu tình cũng thường không rời bỏ sự an trú này và tác ý này. Như vậy thì các Bồ-tát ma-ha-tát với tất cả hữu tình lẽ ra không có sai khác.”

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện đáp Xá-lợi Tử: “Hay thay, hay thay! Quả thật như lời ông nói. Ông có thể biết đúng như thật ý tôi nói; tuy có vẻ như vặn hỏi tôi, nhưng lại làm thành nghĩa của tôi. Vì sao? Xá-lợi Tử! Vì hữu tình không thật có, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật có. Vì hữu tình không thật, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật. Vì hữu tình không có tự tánh, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có tự tánh. Vì hữu tình là Không, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là Không. Vì hữu tình là xa lìa, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là xa lìa. Vì hữu tình là vắng lặng, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là vắng lặng. Vì hữu tình không có hay biết, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có hay biết.

 Xá-lợi Tử! Vì sắc cho đến thức không thật có, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật có. Vì sắc cho đến thức không thật, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật. Vì sắc cho đến thức không có tự tánh, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có tự tánh. Vì sắc cho đến thức là Không, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là Không. Vì sắc cho đến thức là xa lìa, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là xa lìa. Vì sắc cho đến thức là vắng lặng, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là vắng lặng. Vì sắc cho đến thức không có hay biết, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có hay biết.

 Xá-lợi Tử! Vì nhãn xứ cho đến ý xứ không thật có, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật có. Vì nhãn xứ cho đến ý xứ không thật, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật. Vì nhãn xứ cho đến ý xứ không có tự tánh, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có tự tánh. Vì nhãn xứ cho đến ý xứ là Không, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là Không. Vì nhãn xứ cho đến ý xứ là xa lìa, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là xa lìa. Vì nhãn xứ cho đến ý xứ là vắng lặng, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là vắng lặng. Vì nhãn xứ cho đến ý xứ không có hay biết, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có hay biết.

 Xá-lợi Tử! Vì sắc xứ cho đến pháp xứ không thật có, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật có. Vì sắc xứ cho đến pháp xứ không thật, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật. Vì sắc xứ cho đến pháp xứ không có tự tánh, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có tự tánh. Vì sắc xứ cho đến pháp xứ là Không, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là Không. Vì sắc xứ cho đến pháp xứ là xa lìa, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là xa lìa. Vì sắc xứ cho đến pháp xứ là vắng lặng, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là vắng lặng. Vì sắc xứ cho đến pháp xứ không có hay biết, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có hay biết.

 Xá-lợi Tử! Vì nhãn giới cho đến ý giới không thật có, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật có. Vì nhãn giới cho đến ý giới không thật, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật. Vì nhãn giới cho đến ý giới không có tự tánh, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có tự tánh. Vì nhãn giới cho đến ý giới là Không, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là Không. Vì nhãn giới cho đến ý giới là xa lìa, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là xa lìa. Vì nhãn giới cho đến ý giới là vắng lặng, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là vắng lặng. Vì nhãn giới cho đến ý giới không có hay biết, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có hay biết.

 Xá-lợi Tử! Vì sắc giới cho đến pháp giới không thật có, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật có. Vì sắc giới cho đến pháp giới không thật, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật. Vì sắc giới cho đến pháp giới không có tự tánh, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có tự tánh. Vì sắc giới cho đến pháp giới là Không, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là Không. Vì sắc giới cho đến pháp giới là xa lìa, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là xa lìa. Vì sắc giới cho đến pháp giới là vắng lặng, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là vắng lặng. Vì sắc giới cho đến pháp giới không có hay biết, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có hay biết.

 Xá-lợi Tử! Vì nhãn thức giới cho đến ý thức giới không thật có, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật có. Vì nhãn thức giới cho đến ý thức giới không thật, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật. Vì nhãn thức giới cho đến ý thức giới không có tự tánh, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có tự tánh. Vì nhãn thức giới cho đến ý thức giới là Không, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là Không. Vì nhãn thức giới cho đến ý thức giới là xa lìa, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là xa lìa. Vì nhãn thức giới cho đến ý thức giới là vắng lặng, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là vắng lặng. Vì nhãn thức giới cho đến ý thức giới không có hay biết, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có hay biết.

 Xá-lợi Tử! Vì nhãn xúc cho đến ý xúc không thật có, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật có. Vì nhãn xúc cho đến ý xúc không thật, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật. Vì nhãn xúc cho đến ý xúc không có tự tánh, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có tự tánh. Vì nhãn xúc cho đến ý xúc là Không, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là Không. Vì nhãn xúc cho đến ý xúc là xa lìa, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là xa lìa. Vì nhãn xúc cho đến ý xúc là vắng lặng, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là vắng lặng. Vì nhãn xúc cho đến ý xúc không có hay biết, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có hay biết.

 Xá-lợi Tử! Vì các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên không thật có, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật có. Vì các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên không thật, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật. Vì các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên không có tự tánh, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có tự tánh. Vì các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên là Không, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là Không. Vì các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên là xa lìa, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là xa lìa. Vì các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên là vắng lặng, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là vắng lặng. Vì các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên không có hay biết, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có hay biết.

 Xá-lợi Tử! Vì địa giới cho đến thức giới không thật có, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật có. Vì địa giới cho đến thức giới không thật, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật. Vì địa giới cho đến thức giới không có tự tánh, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có tự tánh. Vì địa giới cho đến thức giới là Không, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là Không. Vì địa giới cho đến thức giới là xa lìa, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là xa lìa. Vì địa giới cho đến thức giới là vắng lặng, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là vắng lặng. Vì địa giới cho đến thức giới không có hay biết, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có hay biết.

 Xá-lợi Tử! Vì bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa không thật có, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật có. Vì bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa không thật, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật. Vì bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa không có tự tánh, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có tự tánh. Vì bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa là Không, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là Không. Vì bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa là xa lìa, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là xa lìa. Vì bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa là vắng lặng, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là vắng lặng. Vì bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa không có hay biết, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có hay biết.

 Xá-lợi Tử! Vì nội không cho đến vô tánh tự tánh không không thật có, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật có. Vì nội không cho đến vô tánh tự tánh không không thật, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật. Vì nội không cho đến vô tánh tự tánh không không có tự tánh, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có tự tánh. Vì nội không cho đến vô tánh tự tánh không là Không, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là Không. Vì nội không cho đến vô tánh tự tánh không là xa lìa, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là xa lìa. Vì nội không cho đến vô tánh tự tánh không là vắng lặng, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là vắng lặng. Vì nội không cho đến vô tánh tự tánh không không có hay biết, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có hay biết.

 Xá-lợi Tử! Vì tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi không thật có, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật có. Vì tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi không thật, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật. Vì tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi không có tự tánh, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có tự tánh. Vì tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi là Không, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là Không. Vì tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi là xa lìa, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là xa lìa. Vì tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi là vắng lặng, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là vắng lặng. Vì tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi không có hay biết, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có hay biết.

 Xá-lợi Tử! Như vậy cho đến, vì Phật thập lực cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật không thật có, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật có. Vì Phật thập lực cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật không thật, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật. Vì Phật thập lực cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật không có tự tánh, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có tự tánh. Vì Phật thập lực cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật là Không, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là Không. Vì Phật thập lực cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật là xa lìa, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là xa lìa. Vì Phật thập lực cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật là vắng lặng, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là vắng lặng. Vì Phật thập lực cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật không có hay biết, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có hay biết.

 Xá-lợi Tử! Vì tất cả tam-ma-địa môn và tất cả đà-la-ni môn không thật có, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật có. Vì tất cả tam-ma-địa môn và tất cả đà-la-ni môn không thật, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật. Vì tất cả tam-ma-địa môn và tất cả đà-la-ni môn không có tự tánh, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có tự tánh. Vì tất cả tam-ma-địa môn và tất cả đà-la-ni môn là Không, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là Không. Vì tất cả tam-ma-địa môn và tất cả đà-la-ni môn là xa lìa, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là xa lìa. Vì tất cả tam-ma-địa môn và tất cả đà-la-ni môn là vắng lặng, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là vắng lặng. Vì tất cả tam-ma-địa môn và tất cả đà-la-ni môn không có hay biết, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có hay biết.

 Xá-lợi Tử! Vì nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không thật có, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật có. Vì nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không thật, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật. Vì nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không có tự tánh, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có tự tánh. Vì nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là Không, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là Không. Vì nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là xa lìa, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là xa lìa. Vì nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là vắng lặng, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là vắng lặng. Vì nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không có hay biết, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có hay biết.

 Xá-lợi Tử! Vì Thanh văn bồ-đề (sự giác ngộ của hàng Thanh văn), Độc giác bồ-đề và vô thượng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất của Phật) không thật có, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật có. Vì Thanh văn bồ-đề, Độc giác bồ-đề và vô thượng bồ-đề không thật, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không thật. Vì Thanh văn bồ-đề, Độc giác bồ-đề và vô thượng bồ-đề không có tự tánh, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có tự tánh. Vì Thanh văn bồ-đề, Độc giác bồ-đề và vô thượng bồ-đề là Không, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là Không. Vì Thanh văn bồ-đề, Độc giác bồ-đề và vô thượng bồ-đề là xa lìa, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là xa lìa. Vì Thanh văn bồ-đề, Độc giác bồ-đề và vô thượng bồ-đề là vắng lặng, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng là vắng lặng. Vì Thanh văn bồ-đề, Độc giác bồ-đề và vô thượng bồ-đề không có hay biết, nên biết sự an trú và tác ý như thế cũng không có hay biết.

 Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy, các Bồ-tát ma-ha-tát thường không rời bỏ sự an trú như thế và tác ý này, mà với các hữu tình cũng không có sai khác, vì tất cả các pháp

 đều không sai khác.”

 Bấy giờ đức Thế Tôn khen Thiện Hiện: “Hay thay, hay thay! Ông khéo có thể vì các Bồ-tát ma-ha-tát mà giảng nói bát-nhã ba-la-mật-đa. Đó đều là nhờ sức uy thần của Như Lai. Nếu có ai muốn vì các Bồ-tát ma-ha-tát mà giảng nói bát-nhã ba-la-mật-đa, thì đều nên giảng nói như ông đã giảng. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát nào muốn học bát-nhã ba-la-mật-đa, thì đều nên theo lời ông nói mà học. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát theo lời ông nói mà học bát-nhã ba-la-mật-đa, thì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy sẽ mau chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề, chuyển diệu pháp luân độ vô lượng chúng sinh.”

 Khi cụ thọ Thiện Hiện vì chúng Bồ-tát ma-ha-tát giảng nói bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế, thì cõi tam thiên đại thiên thế giới này (một nghìn triệu thế giới gộp lại, là cõi do một đức Phật giáo hóa) chấn động theo sáu cách, đó là: rung động, rung động mạnh, rung động mạnh khắp nơi; trồi lên, trồi lên mạnh, trồi lên mạnh khắp nơi; chấn rung, chấn rung mạnh, chấn rung mạnh khắp nơi; va đập, va đập mạnh, va đập mạnh khắp nơi; gầm vang, gầm vang mạnh, gầm vang mạnh khắp nơi; bùng nổ, bùng nổ mạnh, bùng nổ mạnh khắp nơi. Lại nữa, cõi tam thiên đại thiên thế giới này phía đông trồi lên thì phía tây chìm xuống, phía tây trồi lên thì phía đông chìm xuống, phía nam trồi lên thì phía bắc chìm xuống, phía bắc trồi lên thì phía nam chìm xuống, ở giữa trồi lên thì xung quanh chìm xuống, xung quanh trồi lên thì ở giữa chìm xuống.

 Bấy giờ đức Thế Tôn liền mỉm cười. Cụ thọ Thiện Hiện liền bạch Phật: “Do nhân gì, duyên gì mà Thế Tôn hiện ra nụ cười này?” Phật bảo Thiện Hiện: “Như nay Ta ở cõi tam thiên đại thiên thế giới này vì chúng Bồ-tát ma-ha-tát mà giảng nói bát-nhã ba-la-mật-đa, thì nay ở vô lượng, vô số, vô biên thế giới phương đông, mỗi nơi đều có đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác cũng đang vì chúng Bồ-tát ma-ha-tát mà giảng nói bát-nhã ba-la-mật-đa. Ở vô lượng, vô số, vô biên thế giới phương nam, phương tây, phương bắc, bốn hướng phụ (đông nam, tây nam, tây bắc, đông bắc), phương trên và phương dưới, cũng mỗi nơi đều có đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đang vì chúng Bồ-tát ma-ha-tát mà giảng nói bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Như nay Ta ở cõi tam thiên đại thiên thế giới này giảng nói bát-nhã ba-la-mật-đa, nên có mười hai na-dữu-đa (một con số cực lớn, thường hiểu là hàng chục triệu hoặc hơn) chư thiên, loài người, a-tố-lạc (tức a-tu-la, loài thần có sức mạnh, tính hay ganh đua chiến đấu) v.v. đắc vô sinh pháp nhẫn (sự thấu hiểu và an trú vững chắc trong chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt). Nay ở vô lượng, vô số, vô biên thế giới mười phương, cũng mỗi nơi đều có đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác giảng nói bát-nhã ba-la-mật-đa, nên cũng mỗi nơi đều có vô lượng, vô số, vô biên hữu tình đều phát tâm cầu vô thượng chánh đẳng giác, được lợi ích và an vui lớn.”

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm hai mươi bốn.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm hai mươi lăm.

 Tam tạng pháp sư (vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video