Phần thứ hai, phẩm Xá-lợi (xá-lợi: phần di cốt, những hạt xương còn lại sau khi thân Phật được hỏa táng, được người đời tôn thờ), thứ ba mươi lăm.
"Lại nữa, Kiều-thi-ca (tên gọi khác của Thiên Đế Thích, vua cõi trời Ba Mươi Ba)! Giả sử lấy xá-lợi Phật chất đầy khắp châu Thiệm-bộ này (châu lục ở phía nam núi Tu-di theo cách hình dung vũ trụ của nhà Phật, nơi loài người sinh sống) làm một phần, và lấy bản chép kinh Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế này làm một phần nữa (Bát-nhã: trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi sự; ba-la-mật-đa: nghĩa đen là "đến bờ bên kia", tức sự tu tập hoàn hảo đưa người tu sang bờ giải thoát), thì trong hai phần ấy, ông chọn phần nào?"
Thiên Đế Thích thưa: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính), trong hai phần ấy, ý con thà chọn Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Vì sao vậy? Không phải con không tin nhận xá-lợi của chư Phật, cũng không phải con không vui thích cúng dường (dâng lễ vật lên bậc đáng kính), cung kính, tôn trọng, ngợi khen xá-lợi. Nhưng thân của chư Phật và xá-lợi đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà sinh ra. Cũng đều nhờ sức mạnh công đức của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế huân tu (thấm nhuần, un đúc lâu ngày, như hương xông thấm vào áo), nên mới được hết thảy trời, người, a-tố-lạc (tức a-tu-la, một loài thần có phúc lớn nhưng hay ghen ghét, gây chiến với chư thiên)… trong thế gian dùng vô số loại tràng hoa thượng hạng cho đến đèn sáng để cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen."
Bấy giờ Xá-lợi Tử (một trong các đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) nói với Đế Thích: "Kiều-thi-ca, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không có hình sắc, không thể thấy, không có gì đối ngại (không chiếm chỗ, không va chạm với vật khác), chỉ có một tướng, tức là vô tướng (không có hình tướng, dấu hiệu nào để nắm bắt). Pháp vô tướng đã không thể nắm lấy, sao ông lại bảo là chọn lấy?
Vì sao vậy? Kiều-thi-ca, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không lấy, không bỏ, không thêm, không bớt, không tụ, không tan, không lợi, không hại, không nhiễm, không tịnh. Nó không trao cho pháp của chư Phật, không trao cho pháp của Độc giác (bậc tự mình giác ngộ vào thời không có Phật ra đời, không giáo hóa người khác), không trao cho pháp của A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), không trao cho pháp của bậc hữu học (người đã chứng quả nhưng còn phải tu học tiếp), cũng không vứt bỏ pháp của dị sinh (phàm phu, người chưa thấy chân lý). Nó không trao cho cõi vô vi (những gì không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt), không vứt bỏ cõi hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt). Nó không trao cho nội không cho đến vô tính tự tính không (các loại "không" được kinh liệt kê, từ cái không của các giác quan bên trong cho đến cái không của tự tính vốn không có tự tính). Nó không trao cho bốn niệm trụ (bốn phép chú tâm quán xét về thân, cảm thọ, tâm và các pháp), nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí (trí tuệ của Phật, biết rõ trọn vẹn mọi tướng trạng của mọi pháp). Nó cũng không vứt bỏ pháp tạp nhiễm (những gì bị phiền não làm vẩn đục)."
Bấy giờ Thiên Đế Thích đáp lời Cụ thọ (cách gọi tôn kính các vị tỳ-kheo trưởng lão) Xá-lợi Tử: "Đúng vậy, đúng vậy, thật như lời ngài nói. Thưa Đại đức (cách xưng tôn bậc tu hành cao), nếu biết đúng như thật rằng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không lấy không bỏ, cho đến không trao cho nhất thiết tướng trí, không vứt bỏ pháp tạp nhiễm, thì đó mới là thật sự chọn lấy Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, cũng là thật sự tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Nhưng Bát-nhã ba-la-mật-đa này không đi theo lối hai bên đối lập, vì nó không có tướng hai. Cũng thế, tĩnh lự ba-la-mật-đa cho đến bố thí ba-la-mật-đa (các ba-la-mật-đa khác trong sáu ba-la-mật-đa: tĩnh lự – thiền định; tinh tấn – siêng năng; an nhẫn – nhẫn nhục; tịnh giới – giữ giới trong sạch; bố thí – cho tặng) cũng không đi theo lối hai bên đối lập, vì không có tướng hai."
Bấy giờ Phật khen Thiên Đế Thích: "Lành thay, lành thay! Đúng như lời ông nói, Bát-nhã cho đến bố thí ba-la-mật-đa sâu xa đều không đi theo lối hai bên đối lập. Vì sao? Kiều-thi-ca, vì sáu ba-la-mật-đa ấy đều không có tướng hai. Kiều-thi-ca, ai muốn cho Bát-nhã cho đến bố thí ba-la-mật-đa sâu xa có tướng hai, thì cũng là muốn cho pháp giới, chân như, pháp tính, thật tế, cõi bất tư nghì cũng có tướng hai (đây là những tên gọi khác nhau của bản chất chân thật của mọi sự: pháp giới – toàn thể cảnh giới của các pháp; chân như – cái như thật, không hề đổi khác; pháp tính – bản tính của các pháp; thật tế – chỗ tận cùng chân thật; bất tư nghì – không thể nghĩ bàn). Vì sao? Kiều-thi-ca, vì Bát-nhã cho đến bố thí ba-la-mật-đa sâu xa cùng với pháp giới cho đến cõi bất tư nghì là không hai, không có chỗ để phân làm hai."
Bấy giờ Thiên Đế Thích lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, trời, người, a-tố-lạc… trong thế gian đều nên hết lòng thành lễ bái, đi nhiễu quanh theo chiều bên phải (cách bày tỏ lòng tôn kính), cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen. Vì sao? Vì hết thảy chúng Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) đều nương Bát-nhã ba-la-mật-đa, siêng năng tu học mà chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn vẹn của Phật).
Bạch Thế Tôn, như khi con ngồi trên tòa Thiên đế trong điện Thiện Pháp ở cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời trên đỉnh núi Tu-di, do Đế Thích cai quản) mà giảng chánh pháp cho chúng chư thiên, có vô số thiên tử đến chỗ con cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, đi nhiễu bên phải, lễ bái, chắp tay rồi lui đi. Khi con không ngồi trên pháp tòa ấy, các thiên tử cũng đến chỗ đó; tuy không thấy con, họ vẫn cung kính cúng dường như lúc con có mặt, đều nói: 'Đây là tòa mà Thiên Đế Thích ngồi thuyết pháp cho chư thiên. Chúng ta đều nên cúng dường, đi nhiễu bên phải, lễ bái như khi Thiên chủ có mặt rồi mới lui đi.'
Bạch Thế Tôn, Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vậy. Nếu có ai chép, thọ trì (tiếp nhận, ghi nhớ và giữ gìn), đọc tụng, rộng giảng nói và lưu truyền cho hữu tình (chúng sinh, các loài có tình thức), thì nên biết nơi ấy luôn có vô lượng vô số trời, rồng, dược-xoa (một loài quỷ thần), kiện-đạt-phược (càn-thát-bà, thần âm nhạc cõi trời), a-tố-lạc, yết-lộ-trà (ca-lâu-la, chim thần cánh vàng), khẩn-nại-lạc (khẩn-na-la, thần ca hát), mạc-hô-lạc-già (ma-hầu-la-già, thần rắn lớn), người và phi nhân (các loài không phải người) của cõi này cùng các thế giới vô biên khác trong mười phương, đều đến tụ hội. Dù không có ai giảng nói, vì kính trọng pháp, họ cũng ở nơi ấy cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, lễ bái rồi mới lui đi.
Vì sao? Vì hết thảy những điều an vui mà các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (các danh hiệu của Phật: Như Lai – bậc đến từ chân như; Ứng – đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác – giác ngộ chân chánh, trọn vẹn), các chúng Bồ-tát Ma-ha-tát, Độc giác, Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu hành chứng quả) và hết thảy hữu tình có được, đều nương Bát-nhã ba-la-mật-đa mà có. Xá-lợi Phật cũng nhờ công đức của Bát-nhã ba-la-mật-đa huân tu nên mới được cúng dường.
Bạch Thế Tôn, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là nhân, là duyên, là chỗ nương tựa, là cái có khả năng dẫn sinh ra các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát và nhất thiết tướng trí mà các ngài chứng được. Vì thế con nói: giả sử lấy xá-lợi Phật chất đầy khắp châu Thiệm-bộ này làm một phần, lấy bản chép Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế làm một phần nữa, thì trong hai phần ấy, ý con thà chọn Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế.
Bạch Thế Tôn, khi con thọ trì, đọc tụng, chánh ức niệm (nhớ nghĩ đúng đắn) Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này, vì tâm khế hợp với pháp nên hoàn toàn không thấy có tướng sợ hãi nào. Vì sao? Bạch Thế Tôn, vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không có tướng, không có hình trạng, không có lời, không có thuyết. Do Bát-nhã ba-la-mật-đa này không có tướng, không có hình trạng, không có lời, không có thuyết, nên tĩnh lự, tinh tấn, an nhẫn, tịnh giới, bố thí ba-la-mật-đa, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí, cũng không có tướng, không có hình trạng, không có lời, không có thuyết.
Bạch Thế Tôn, nếu Bát-nhã ba-la-mật-đa này có tướng, hình trạng, lời nói, chứ không phải không có tướng, hình trạng, lời nói, thì lẽ ra các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đã không thể thấu suốt rằng mọi pháp không có tướng, không có hình trạng, không có lời, không có thuyết, để chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, rồi vì các đệ tử mà nói rằng mọi pháp không có tướng, không có hình trạng, không có lời, không có thuyết. Bạch Thế Tôn, chính vì Bát-nhã ba-la-mật-đa này không có tướng, hình trạng, lời nói, chứ không phải có tướng, hình trạng, lời nói, nên các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác mới thấu suốt rằng mọi pháp không có tướng, không có hình trạng, không có lời, không có thuyết, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, rồi vì các đệ tử mà nói rằng mọi pháp không có tướng, không có hình trạng, không có lời, không có thuyết. Bạch Thế Tôn, vì thế Bát-nhã ba-la-mật-đa xứng đáng được trời, người, a-tố-lạc… dùng vô số loại tràng hoa thượng hạng cho đến đèn sáng để cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen.
Bạch Thế Tôn, nếu có ai đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này hết lòng lắng nghe, thọ trì, đọc tụng, siêng năng tu học, suy nghĩ đúng lẽ, rộng giảng nói và lưu truyền cho hữu tình; hoặc lại chép ra, trang hoàng bằng các thứ báu, rồi cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, thì người ấy chắc chắn không còn đọa vào địa ngục, bàng sinh (loài súc vật), cõi quỷ, hay sinh vào vùng biên địa hẻo lánh giữa các tộc người man rợ không biết đến Phật pháp (đạt-nhứ, miệt-lệ-xa: tên gọi các tộc người mọi rợ ở biên địa). Người ấy không rơi vào địa vị Thanh văn và Độc giác (chỉ lo giải thoát cho riêng mình), mà nhất định hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; thường được thấy chư Phật, luôn được nghe chánh pháp, không lìa thiện hữu (bạn lành, thầy tốt); trang nghiêm, làm thanh tịnh cõi Phật, giúp hữu tình thành thục (giáo hóa cho căn lành của chúng sinh chín muồi); đi từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen chư Phật Thế Tôn và chúng Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, bạch Thế Tôn, giả sử lấy xá-lợi Phật chất đầy cõi tam thiên đại thiên thế giới này (một hệ thế giới gồm một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ, là phạm vi giáo hóa của một đức Phật) làm một phần, lấy bản chép Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế làm một phần nữa, thì trong hai phần ấy, ý con thà chọn Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Vì sao? Bạch Thế Tôn, vì hết thảy các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác cùng xá-lợi Phật khắp ba nghìn thế giới đều từ Bát-nhã ba-la-mật-đa mà sinh ra. Lại nữa, xá-lợi Phật khắp ba nghìn thế giới đều nhờ sức mạnh công đức của Bát-nhã ba-la-mật-đa huân tu nên được trời, người, a-tố-lạc… cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen. Do nhân duyên ấy, các thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành, có lòng tin vào Phật pháp) cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen xá-lợi Phật chắc chắn không đọa vào ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), thường được sinh làm trời, người, hưởng giàu sang an vui, rồi tùy tâm nguyện mà nương theo pháp của ba thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát) đi đến niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não khổ đau, giải thoát hoàn toàn).
Bạch Thế Tôn, thấy đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, hay thấy bản chép Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, hai công đức này bằng nhau không khác. Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa và các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác bình đẳng, không hai, không có chỗ để phân làm hai.
Bạch Thế Tôn, nếu có đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác an trụ trong ba thị đạo (ba cách Phật dẫn dắt chúng sinh: hiện thần thông, biết rõ tâm người, và dạy bảo khuyên răn) mà giảng chánh pháp cho hữu tình, tức là từ khế kinh cho đến luận nghị (khế kinh: lời Phật dạy dạng văn xuôi; luận nghị: phần phân tích, bàn luận giáo lý; đây là thể loại đầu và cuối trong mười hai thể loại kinh điển); và nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân thọ trì, đọc tụng Bát-nhã ba-la-mật-đa này, rộng giảng cho người khác, thì hai công đức này bằng nhau không khác. Vì sao? Vì đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác ấy, ba thị đạo ấy, mười hai phần giáo (mười hai thể loại kinh điển) được giảng nói ấy, đều nương Bát-nhã ba-la-mật-đa mà sinh ra.
Bạch Thế Tôn, nếu hết thảy các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác nhiều như cát sông Căng-già (tức sông Hằng ở Ấn Độ; cát sông Hằng ví cho số lượng nhiều không đếm xuể) trong các thế giới mười phương an trụ trong ba thị đạo mà giảng chánh pháp cho hữu tình, tức là từ khế kinh cho đến luận nghị; và nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân thọ trì, đọc tụng Bát-nhã ba-la-mật-đa này, rộng giảng cho người khác, thì hai công đức này bằng nhau không khác. Vì sao? Vì hết thảy các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác nhiều như cát sông Căng-già trong mười phương ấy, ba thị đạo ấy, mười hai phần giáo được giảng nói ấy, đều nương Bát-nhã ba-la-mật-đa mà sinh ra.
Bạch Thế Tôn, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân dùng vô số loại tràng hoa thượng hạng cho đến đèn sáng để cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen hết thảy các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác nhiều như cát sông Căng-già trong thế giới mười phương; lại có thiện nam tử, thiện nữ nhân chép Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng dùng vô lượng phẩm vật thượng hạng để cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, thì hai công đức này bằng nhau không khác. Vì sao? Vì các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác ấy đều nương Bát-nhã ba-la-mật-đa mà sinh ra.
Bạch Thế Tôn, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa này hết lòng lắng nghe, thọ trì, đọc tụng, siêng năng tu học, suy nghĩ đúng lẽ, rộng giảng nói và lưu truyền cho hữu tình, thì đời sau không đọa vào địa ngục, bàng sinh, cõi quỷ, không rơi vào địa vị Thanh văn và Độc giác. Vì sao? Vì các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy chắc chắn sẽ an trụ ở địa vị bất thoái chuyển (địa vị của người tu không còn bị thối lui trên con đường thành Phật), xa lìa mọi tai họa bất ngờ, bệnh tật, dịch bệnh và khổ não.
Bạch Thế Tôn, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa này hết lòng lắng nghe, thọ trì, đọc tụng, siêng năng tu học, suy nghĩ đúng lẽ, chép ra, giảng giải, làm cho lưu truyền rộng rãi, lại dùng vô số loại phẩm vật thượng hạng để cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, thì người ấy chắc chắn dứt hẳn mọi sợ hãi. Cũng như người mắc nợ sợ chủ nợ, liền tìm đến gần và phụng sự nhà vua, nhờ thế lực của vua mà khỏi phải sợ hãi. Bạch Thế Tôn, nhà vua ví cho Bát-nhã ba-la-mật-đa; người mắc nợ ví cho các thiện nam tử, thiện nữ nhân nương cậy Bát-nhã ba-la-mật-đa mà lìa được sợ hãi.
Bạch Thế Tôn, ví như có người vì nương theo nhà vua, được vua che chở, nên được người đời cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen. Xá-lợi Phật cũng thế, nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa này huân tu nên được trời, người, a-tố-lạc… cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen. Bạch Thế Tôn, nhà vua ví cho Bát-nhã ba-la-mật-đa, xá-lợi Phật ví cho người nương theo vua. Bạch Thế Tôn, nhất thiết tướng trí mà chư Phật đạt được cũng nương Bát-nhã ba-la-mật-đa mà thành tựu. Vì thế con nói: giả sử lấy xá-lợi Phật chất đầy ba nghìn thế giới này làm một phần, lấy bản chép Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế làm một phần nữa, thì trong hai phần ấy, ý con thà chọn Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.
Vì sao? Bạch Thế Tôn, xá-lợi Phật cứng hơn kim cương, có đủ các màu sắc; cùng với thân được trang nghiêm bằng ba mươi hai tướng đại trượng phu và tám mươi vẻ đẹp phụ (những đặc điểm hình dáng tốt đẹp nơi thân Phật); mười lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), bốn vô sở úy (bốn điều Phật tuyên bố mà không chút e sợ), bốn vô ngại giải (bốn khả năng hiểu và diễn đạt không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về biện luận), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương ban vui, lòng xót cứu khổ, lòng vui theo điều lành của người, lòng buông xả bình đẳng, ở mức rộng lớn nhất), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật mới có), cho đến nhất thiết tướng trí của Như Lai, đều do Bát-nhã ba-la-mật-đa mà thành tựu. Bạch Thế Tôn, nhờ sức oai thần của Bát-nhã ba-la-mật-đa, năm pháp như bố thí v.v. mới cũng được gọi là ba-la-mật-đa. Vì sao? Bạch Thế Tôn, vì nếu không có Bát-nhã ba-la-mật-đa thì bố thí v.v. không thể đến được bờ bên kia.
Lại nữa, bạch Thế Tôn, nếu trong cõi tam thiên đại thiên thế giới này hoặc thế giới khác, ở các kinh đô, thành ấp, làng xóm, nơi nào có người thọ trì, đọc tụng, chép, giảng giải, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, thì hữu tình ở nơi đó không bị bất cứ người hay phi nhân nào quấy nhiễu làm hại, trừ khi do ác nghiệp nhất định phải chịu quả báo. Hữu tình ở đó dần dần tu học chánh hạnh của ba thừa, tùy theo nguyện của mình, cho đến mau chứng niết-bàn của ba thừa. Bạch Thế Tôn, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế làm lợi ích lớn cho cõi tam thiên đại thiên thế giới này. Bạch Thế Tôn, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế có thần lực lớn; ở đâu có nó thì nơi đó như có Phật đang làm các Phật sự, tức là làm lợi ích và an vui cho hết thảy hữu tình.
Bạch Thế Tôn, ví như viên ngọc thần quý báu vô giá, có vô số oai đức thù thắng. Ở đâu có viên ngọc thần này, thì người và phi nhân không bị quấy nhiễu làm hại. Giả sử có người nam hay người nữ bị quỷ nhập, thân tâm khổ não, nếu có ai cầm viên ngọc thần này đưa cho họ thấy, nhờ uy lực của ngọc, quỷ liền bỏ đi. Những người bị bệnh sốt, hoặc bệnh do phong, do đàm, hoặc do nhiệt, phong, đàm hợp lại mà sinh bệnh (theo y học Ấn Độ xưa, bệnh tật sinh ra do mất quân bình của ba yếu tố trong cơ thể: phong – khí, đàm – chất nhầy, nhiệt – mật nóng), nếu buộc viên ngọc thần này vào người thì các bệnh ấy đều khỏi hết. Viên ngọc này ở chỗ tối thì chiếu sáng, lúc nóng thì làm mát, lúc lạnh thì làm ấm. Vùng nào có viên ngọc thần này thì thời tiết điều hòa, không lạnh không nóng. Nơi nào có viên ngọc thần này thì rắn, bọ cạp và các loài có nọc độc không dám ở.
Giả sử có người nam hay người nữ bị trúng độc, đau đớn mê man, nếu có ai cầm viên ngọc thần này đưa cho họ thấy, nhờ uy thế của ngọc, chất độc liền tiêu tan. Nếu hữu tình nào mắc bệnh hủi, ghẻ lở độc, sưng phồng mụn nhọt, chóng mặt hoa mắt, mắt có màng che cùng các bệnh về mắt, tai, mũi, lưỡi, họng, thân và các khớp tay chân, đeo viên ngọc thần này thì các bệnh đều khỏi. Nếu ao hồ, suối, giếng có nước đục bẩn hoặc sắp khô cạn, thả ngọc vào thì nước liền đầy lên, thơm sạch, trong trẻo, đủ tám công đức (tám đức tính của nước tốt nhất: trong, mát, ngọt, nhẹ, mềm, êm dịu, uống không hại họng, uống xong không hại bụng). Nếu dùng các loại vải màu xanh, vàng, đỏ, trắng, hồng, tía, biếc, lục, gấm nhiều màu bọc viên ngọc thần này rồi thả xuống nước, thì nước theo màu vải mà biến thành màu ấy. Viên ngọc thần quý báu vô giá như thế có oai đức vô biên, khen ngợi không hết. Nếu đặt nó vào rương hộp, nó cũng khiến đồ đựng ấy có đủ oai đức vô biên. Dù rương hộp đã trống, nhưng vì từng đựng ngọc, nên đồ ấy vẫn được mọi người yêu quý.
Bấy giờ Khánh Hỷ (tức tôn giả A-nan, thị giả của Phật) hỏi Đế Thích: "Viên ngọc thần như thế chỉ cõi trời mới có, hay cõi người cũng có?" Thiên Đế Thích đáp: "Cõi người và cõi trời đều có ngọc này. Ở cõi người thì hình nhỏ mà nặng; ở cõi trời thì hình lớn mà nhẹ. Lại nữa, ngọc ở cõi người thì tướng không đầy đủ, còn ngọc ở cõi trời thì tướng tròn đầy. Ngọc thần cõi trời có oai đức thù thắng hơn ngọc ở cõi người vô lượng lần."
Bấy giờ Thiên Đế Thích lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng như thế: là gốc của mọi đức tốt, có thể diệt trừ vô lượng pháp ác, bất thiện; ở đâu có nó thì mọi khổ não nơi thân tâm của hữu tình đều được trừ diệt, người và phi nhân không thể làm hại. Bạch Thế Tôn, viên ngọc thần quý báu vô giá vừa nói không chỉ ví cho Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, mà cũng ví cho nhất thiết tướng trí của Như Lai; cũng ví cho tĩnh lự ba-la-mật-đa cho đến bố thí ba-la-mật-đa; cũng ví cho nội không cho đến vô tính tự tính không; cũng ví cho bốn niệm trụ, nói rộng ra cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; cũng ví cho pháp tính, pháp trụ, pháp định (tính an trụ và tính quyết định, không đổi của các pháp), chân như, thật tế, cõi bất tư nghì. Vì sao? Bạch Thế Tôn, vì những công đức như thế đều do sức oai thần lớn lao của Bát-nhã ba-la-mật-đa dẫn sinh và làm hiển lộ, công đức sâu rộng vô lượng vô biên. Xá-lợi Phật nhờ các công đức ấy huân tu, nên sau khi Phật niết-bàn vẫn xứng đáng được hết thảy trời, người, a-tố-lạc… trong thế gian cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen.
Lại nữa, bạch Thế Tôn, xá-lợi Phật là đồ chứa, là chỗ nương của những pháp cực kỳ tròn đầy, thù thắng nhất, thanh tịnh, như: Bát-nhã ba-la-mật-đa cho đến bố thí ba-la-mật-đa; nội không cho đến vô tính tự tính không; bốn niệm trụ, nói rộng ra cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí (ba loại trí: trí biết tổng quát mọi pháp đều không; trí biết mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh; trí biết trọn vẹn cả tướng chung lẫn tướng riêng của mọi pháp); đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả; pháp không quên mất (trí nhớ không bao giờ sai sót), tính luôn an trụ trong sự buông xả (tâm luôn bình thản); sự dứt hẳn dòng tiếp nối của phiền não và tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não); cùng vô lượng vô biên Phật pháp khác. Vì thế, sau khi Phật niết-bàn, xá-lợi vẫn xứng đáng được hết thảy trời, người, a-tố-lạc… trong thế gian cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen.
Bạch Thế Tôn, xá-lợi Phật là đồ chứa, là chỗ nương của các ba-la-mật-đa, tức những của báu công đức cực kỳ tròn đầy, thù thắng nhất, thanh tịnh, nên xứng đáng được hết thảy trời, người, a-tố-lạc… trong thế gian cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen. Bạch Thế Tôn, xá-lợi Phật là đồ chứa, là chỗ nương của các ba-la-mật-đa cực kỳ tròn đầy, thù thắng nhất, thanh tịnh, không nhiễm không tịnh, không sinh không diệt, không vào không ra, không thêm không bớt, không đến không đi, không động không dừng, không đây không kia, nên sau khi Phật niết-bàn vẫn xứng đáng được hết thảy trời, người, a-tố-lạc… trong thế gian cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen. Bạch Thế Tôn, xá-lợi Phật là đồ chứa, là chỗ nương của các ba-la-mật-đa, tức bản tính chân thật của các pháp, cực kỳ tròn đầy, thù thắng nhất, thanh tịnh, nên sau khi Phật niết-bàn vẫn xứng đáng được hết thảy trời, người, a-tố-lạc… trong thế gian cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen.
Lại nữa, bạch Thế Tôn, hãy gác lại xá-lợi Phật chất đầy cõi tam thiên đại thiên thế giới; giả sử lấy xá-lợi Phật chất đầy khắp các thế giới, ở mỗi phương trong mười phương nhiều như cát sông Căng-già, làm một phần, lấy bản chép Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế làm một phần nữa, thì trong hai phần ấy, ý con thà chọn Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế. Vì sao? Bạch Thế Tôn, vì xá-lợi của hết thảy các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà sinh ra, đều được Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế huân tu, đều là đồ chứa, là chỗ nương của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế, nên xứng đáng được hết thảy trời, rồng, dược-xoa, kiện-đạt-phược, a-tố-lạc, yết-lộ-trà, khẩn-nại-lạc, mạc-hô-lạc-già, người, phi nhân… cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen.
Bạch Thế Tôn, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen xá-lợi Phật, thì ở cõi trời, cõi người hưởng giàu sang an vui không cùng tận. Ở cõi người, đó là sinh vào dòng lớn sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, quý tộc, võ sĩ ở Ấn Độ xưa), dòng lớn bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, thầy tế lễ), dòng lớn trưởng giả (nhà giàu có, đức độ), dòng lớn cư sĩ (người tại gia có địa vị, của cải). Ở cõi trời, đó là sinh lên trời Tứ Đại Vương Chúng (cõi trời thấp nhất trong cõi Dục – cõi còn ham muốn, do bốn vị thiên vương cai quản) cho đến trời Tha Hóa Tự Tại (cõi trời cao nhất trong cõi Dục). Nhờ căn lành thù thắng như thế, đến thân cuối cùng (đời sống cuối cùng trước khi giải thoát hẳn) thì dứt sạch khổ đau.
Bạch Thế Tôn, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa này hết lòng lắng nghe, thọ trì, đọc tụng, chép, giảng giải, suy nghĩ đúng lẽ, thì nhờ đó Bát-nhã ba-la-mật-đa mau được tròn đầy. Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế được tròn đầy, nên lại khiến tĩnh lự ba-la-mật-đa cho đến bố thí ba-la-mật-đa, bốn niệm trụ, nói rộng ra cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật cũng được tròn đầy. Nhờ đó lại có thể vượt qua địa vị Thanh văn và Độc giác, chứng vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát (địa vị Bồ-tát đã chắc chắn bước vào dòng chánh pháp, lìa hẳn tính phàm phu), đạt được thần thông thù thắng của Bồ-tát, nương thần thông ấy dạo khắp các cõi Phật, từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, cúng dường, cung kính chư Phật Thế Tôn, giáo hóa hữu tình cho thành thục, trang nghiêm làm thanh tịnh cõi Phật; phát ý nguyện thù thắng, thọ nhận nhiều loại thân. Vì muốn làm lợi ích cho hữu tình, người ấy hoặc làm Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chánh pháp), hoặc làm vua nhỏ khác, hoặc làm sát-đế-lợi, hoặc làm bà-la-môn, hoặc làm Tỳ-sa-môn (vị thiên vương trấn giữ phương bắc, thần giữ của cải), hoặc làm Thiên Đế Thích, hoặc làm Phạm vương (vua cõi trời Phạm thiên), hoặc làm các loài khác, để làm lợi ích và an vui cho vô lượng hữu tình.
Vì thế, bạch Thế Tôn, không phải con không tin nhận xá-lợi của chư Phật, cũng không phải con không vui thích cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen xá-lợi. Nhưng cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì công đức đạt được nhiều hơn thế rất nhiều. Do nhân duyên ấy, ý con thà chọn Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Bạch Thế Tôn, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, thì chính là làm tăng trưởng hết thảy Phật pháp, cũng là thâu nhận sự giàu sang, an vui, tự tại ở thế gian và xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian). Như thế là đã cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen xá-lợi Phật rồi.
Lại nữa, bạch Thế Tôn, nếu có ai muốn được thường thấy sắc thân và pháp thân của hết thảy các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác trong vô lượng, vô số, vô biên thế giới mười phương (sắc thân: thân có hình tướng bằng xương thịt; pháp thân: thân chân thật của Phật, tức chính chân lý và các công đức), thì nên đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế hết lòng lắng nghe, thọ trì, đọc tụng, siêng năng tu học, suy nghĩ đúng lẽ, chép, giảng giải, làm cho lưu truyền rộng rãi. Vì muốn thấy hai loại thân của hết thảy các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác trong vô lượng, vô số, vô biên thế giới mười phương, người ấy dần dần tu Bát-nhã ba-la-mật-đa khiến mau tròn đầy. Lúc ấy nên lấy pháp tính mà tu tập phép quán niệm Phật (phép tu nhớ nghĩ, quán tưởng về Phật).
Bạch Thế Tôn, pháp tính có hai loại: một là hữu vi, hai là vô vi. Trong đó, thế nào là pháp tính hữu vi? Đó là trí về nội không cho đến trí về vô tính tự tính không; trí về bốn niệm trụ cho đến trí về tám chi thánh đạo (tám con đường chân chánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, thiền định đúng); trí về ba cửa giải thoát (ba phép quán dẫn đến giải thoát: không, vô tướng, vô nguyện); trí về mười lực của Phật cho đến trí về mười tám pháp bất cộng của Phật; trí về pháp thiện và pháp chẳng thiện; trí về pháp hữu ký và vô ký (pháp có thể xác định là thiện hay ác, và pháp không thể xác định là thiện hay ác); trí về pháp hữu lậu và vô lậu (pháp còn phiền não rỉ chảy và pháp không còn phiền não); trí về pháp hữu vi và vô vi; trí về pháp thế gian và xuất thế gian; trí về pháp tạp nhiễm và thanh tịnh. Vô lượng loại trí như thế đều gọi là pháp tính hữu vi. Trong đó, thế nào là pháp tính vô vi? Đó là mọi pháp không sinh, không diệt, không trụ, không đổi khác, không nhiễm, không tịnh, không thêm, không bớt, không tướng, vô vi; đó là tự tính của các pháp. Thế nào gọi là tự tính của các pháp? Đó là mọi pháp lấy sự không có tự tính làm tự tính. Như thế gọi là pháp tính vô vi."
Bấy giờ Phật bảo Thiên Đế Thích: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Kiều-thi-ca, chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đều nương Bát-nhã ba-la-mật-đa mà đã chứng, sẽ chứng, đang chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Các đệ tử Thanh văn của chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đều nương Bát-nhã ba-la-mật-đa mà đã được, sẽ được, đang được quả Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán (bốn quả vị chứng ngộ của hàng Thanh văn: Dự lưu – mới bước vào dòng thánh; Nhất lai – chỉ còn sinh lại cõi người một lần; Bất hoàn – không còn trở lại cõi Dục; A-la-hán – dứt sạch phiền não). Các vị Độc giác quá khứ, vị lai, hiện tại đều nương Bát-nhã ba-la-mật-đa mà đã chứng, sẽ chứng, đang chứng Bồ-đề của Độc giác. Vì sao? Kiều-thi-ca, vì trong kho tàng bí mật của Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế có nói rộng các pháp tương ứng với ba thừa.
Nhưng những điều nói ấy lấy vô sở đắc (không nắm bắt, không chấp rằng có cái gì để đạt được) làm phương tiện (cách thức, phương pháp tu); lấy không tính, không tướng làm phương tiện; lấy không sinh, không diệt làm phương tiện; lấy không nhiễm, không tịnh làm phương tiện; lấy không tạo, không tác làm phương tiện; lấy không vào, không ra làm phương tiện; lấy không thêm, không bớt làm phương tiện; lấy không lấy, không bỏ làm phương tiện. Những điều nói như thế đều là theo thế tục (chân lý quy ước, cách nói thông thường của thế gian) chứ không phải theo thắng nghĩa (chân lý tối hậu). Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế không phải bờ bên này, không phải bờ bên kia; không phải đất liền, không phải giữa dòng; không cao, không thấp; không bình đẳng, không bất bình đẳng; không có tướng, không phải không tướng; không phải thế gian, không phải xuất thế gian; không phải hữu lậu, không phải vô lậu; không phải hữu vi, không phải vô vi; không phải thiện, không phải chẳng thiện; không phải hữu ký, không phải vô ký; không phải quá khứ, không phải vị lai, không phải hiện tại. Kiều-thi-ca, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế không trao cho pháp của Phật, không trao cho pháp của Bồ-tát Ma-ha-tát, không trao cho pháp của Độc giác, không trao cho pháp của Thanh văn, cũng không vứt bỏ pháp của dị sinh."
Bấy giờ Thiên Đế Thích lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là ba-la-mật-đa lớn, là ba-la-mật-đa vô thượng, là ba-la-mật-đa vô đẳng đẳng (không gì sánh bằng, chỉ ngang với cái không gì sánh được). Khi các Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành ba-la-mật-đa như thế, tuy biết rõ sự khác biệt về tâm hành và cảnh giới của hết thảy hữu tình, nhưng không nắm bắt có ngã (cái tôi thường còn), không nắm bắt có hữu tình, cho đến không nắm bắt có người biết, người thấy; không nắm bắt sắc cho đến thức (năm uẩn – năm nhóm hợp thành con người: sắc – thân thể vật chất; thọ – cảm giác; tưởng – tri giác; hành – ý chí, tạo tác; thức – sự nhận biết); không nắm bắt mắt cho đến ý (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý); không nắm bắt sắc cho đến pháp (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, đối tượng của ý); không nắm bắt nhãn thức cho đến ý thức (sự nhận biết qua mắt cho đến qua ý); không nắm bắt nhãn xúc cho đến ý xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan, đối tượng và sự nhận biết); không nắm bắt các cảm thọ sinh ra do duyên nhãn xúc cho đến các cảm thọ sinh ra do duyên ý xúc; không nắm bắt bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa; không nắm bắt nội không cho đến vô tính tự tính không; không nắm bắt bốn niệm trụ, nói rộng ra cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; không nắm bắt bồ-đề, không nắm bắt niết-bàn, không nắm bắt chư Phật và Phật pháp. Vì sao? Bạch Thế Tôn, vì Bát-nhã ba-la-mật-đa này không phải nương vào sự nắm bắt có cái gì đó nơi mọi pháp mà xuất hiện. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa hoàn toàn không có tự tính, cũng không có gì, cũng không thể nắm bắt; cái đạt được, cái được đạt và chỗ nương của cả hai, tính và tướng đều là không, không thể nắm bắt."
Bấy giờ Phật bảo Thiên Đế Thích: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Kiều-thi-ca, các Bồ-tát Ma-ha-tát trải qua đêm dài (ví cho thời gian vô cùng lâu) tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, còn không nắm bắt bồ-đề, huống chi nắm bắt pháp của Bồ-tát."
Bấy giờ Thiên Đế Thích bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, các Bồ-tát Ma-ha-tát chỉ thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, hay cũng thực hành năm ba-la-mật-đa còn lại?" Phật nói: "Kiều-thi-ca, các Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện mà thực hành đầy đủ sáu ba-la-mật-đa. Tức là khi các Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bố thí ba-la-mật-đa, không nắm bắt bố thí ba-la-mật-đa, không nắm bắt người cho và người nhận. Khi tu hành tịnh giới ba-la-mật-đa, không nắm bắt tịnh giới ba-la-mật-đa, không nắm bắt người giữ giới và người phạm giới. Cho đến khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không nắm bắt Bát-nhã ba-la-mật-đa, không nắm bắt người có trí tuệ tốt và người có trí tuệ xấu.
Lại nữa, Kiều-thi-ca, đối với các Bồ-tát Ma-ha-tát, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đứng đầu, làm người dẫn đường, khiến việc tu hành mọi ba-la-mật-đa mau được tròn đầy. Khi Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành bố thí, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đứng đầu, làm người dẫn đường, nên bố thí ba-la-mật-đa được tu không chấp trước gì mà mau tròn đầy. Cho đến khi thực hành Bát-nhã, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đứng đầu, làm người dẫn đường, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa được tu không chấp trước gì mà mau tròn đầy.
Lại nữa, Kiều-thi-ca, Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với mọi pháp lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, nên không chấp trước, khiến điều mình tu hành mau được tròn đầy; tức là đối với sắc lấy vô sở đắc làm phương tiện, cho đến đối với nhất thiết tướng trí cũng lấy vô sở đắc làm phương tiện. Kiều-thi-ca, như các loài cây ở châu Thiệm-bộ, cành nhánh, thân, hoa, lá, quả tuy có hình dáng màu sắc khác nhau, nhưng bóng râm của chúng thì không khác gì nhau. Cũng như thế, năm ba-la-mật-đa trước tuy mỗi cái khác nhau, nhưng vì được Bát-nhã ba-la-mật-đa thâu nhiếp, hồi hướng về nhất thiết tướng trí (đem công đức tu tập hướng về mục đích đạt nhất thiết tướng trí), lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên các tướng sai khác đều không thể nắm bắt."
Bấy giờ Thiên Đế Thích lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế thành tựu công đức thù thắng rộng lớn, thành tựu hết thảy công đức thù thắng, thành tựu công đức thù thắng tròn đầy, thành tựu công đức thù thắng vô lượng, thành tựu công đức thù thắng vô số, thành tựu công đức thù thắng vô biên, thành tựu công đức thù thắng không gì sánh bằng. Bạch Thế Tôn, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân chép và giữ gìn Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế, trang hoàng bằng các thứ báu, dùng vô số loại phẩm vật thượng hạng để cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, y theo lời kinh này mà suy nghĩ đúng lẽ; lại có thiện nam tử, thiện nữ nhân chép Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế đem tặng người khác thọ trì, làm cho lưu truyền rộng rãi; thì hai khối phúc này, khối nào nhiều hơn?"
Phật nói: "Kiều-thi-ca, Ta hỏi lại ông, ông cứ tùy ý mà đáp. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân xin được xá-lợi Phật từ người khác, đựng trong hộp báu, đặt ở nơi cao quý, rồi dùng vô lượng tràng hoa thượng hạng cho đến đèn sáng để cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen; lại có thiện nam tử, thiện nữ nhân xin được xá-lợi Phật từ người khác, rồi chia cho người khác chừng bằng hạt cải, khiến họ kính cẩn nhận lấy, an trí đúng phép, lại dùng các loại tràng hoa thượng hạng cho đến đèn sáng để cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen. Ý ông thế nào, hai khối phúc này, khối nào hơn?"
Thiên Đế Thích đáp: "Theo chỗ con hiểu ý nghĩa lời Phật dạy, thì trong hai khối phúc này, khối sau hơn. Vì sao? Vì các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác quán thấy có những loài hữu tình cần nhờ cúng dường, cung kính xá-lợi của chư Phật mà được độ thoát, nên khi sắp niết-bàn, các ngài dùng sức của tam-ma-địa kim cương dụ (tam-ma-địa: trạng thái tâm định tĩnh, tập trung; kim cương dụ: loại thiền định vững chắc như kim cương, phá tan mọi thứ) đập vỡ thân kim cương của mình thành những hạt như hạt cải, rồi lại dùng thần lực của lòng đại bi sâu rộng gia trì (ban sức che chở, hộ niệm) cho xá-lợi Phật ấy, khiến sau khi Như Lai bát-niết-bàn (nhập niết-bàn hoàn toàn, tức là Phật qua đời), ai có được dù một hạt chỉ bằng hạt cải mà cúng dường, cung kính, thì được phúc vô biên, hưởng nhiều giàu sang an vui ở cõi trời, cõi người, cho đến cuối cùng dứt sạch khổ đau. Vì thế, phúc của người chia cho người khác là hơn."
Bấy giờ Phật khen Thiên Đế Thích: "Lành thay, lành thay! Đúng như lời ông nói. Kiều-thi-ca, đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa này cũng vậy: tự mình thọ trì, và đem cho người khác để lưu truyền, thì trong hai khối phúc ấy, khối sau nhiều hơn. Vì sao? Vì đem cho người khác có thể khiến vô lượng vô biên hữu tình được pháp hỷ (niềm vui do được nghe và hiểu chánh pháp). Lại nữa, Kiều-thi-ca, nếu có ai đem ý nghĩa được nói trong Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này, đúng như thật mà phân tích, giảng giải cho người khác, khiến họ hiểu đúng, thì khối phúc người ấy đạt được còn hơn công đức đem cho người khác để lưu truyền gấp trăm nghìn lần. Kiều-thi-ca, kính vị pháp sư (người giảng giải giáo pháp) ấy nên như kính Phật, cũng như kính những bậc cùng tu phạm hạnh (đời sống trong sạch của người xuất gia) có trí tuệ lớn, đáng tôn trọng như Phật.
Vì sao? Kiều-thi-ca, nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa chính là chư Phật; nên biết chư Phật chính là Bát-nhã ba-la-mật-đa; nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa không khác chư Phật; nên biết chư Phật không khác Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Vì chư Phật ba đời đều nương Bát-nhã ba-la-mật-đa siêng năng tu học mà chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Những người thuộc chủng tính Thanh văn, Độc giác tu phạm hạnh cũng nương Bát-nhã ba-la-mật-đa siêng năng tu học mà được quả Thanh văn và Bồ-đề của Độc giác. Những bổ-đặc-già-la (con người, cá thể chúng sinh) thuộc chủng tính Bồ-tát cũng nương Bát-nhã ba-la-mật-đa siêng năng tu học, vượt qua địa vị Thanh văn và Độc giác, chứng vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát, dần dần tu hành các hạnh Bồ-tát, được an trụ ở địa vị bất thoái chuyển của Bồ-tát. Vì thế, Kiều-thi-ca, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân muốn được tận mặt cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen chư Phật Thế Tôn, thì nên chép Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen.
Kiều-thi-ca, Ta thấy rõ ý nghĩa ấy, nên lúc mới thành Phật, Ta đã suy nghĩ: 'Ta nương vào ai mà an trụ? Ai xứng đáng nhận sự cúng dường, cung kính của Ta?' Khi nghĩ như thế, Ta hoàn toàn không thấy có chư thiên, ma, Phạm thiên hay người, phi nhân nào khác trong thế gian ngang bằng với Ta, huống chi là hơn Ta. Ta lại tự suy nghĩ: 'Ta nương pháp này mà đã chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Pháp này sâu xa, vi diệu, vắng lặng. Ta nên trở lại nương pháp này mà an trụ, cúng dường, cung kính nó.' Pháp ấy chính là Bát-nhã ba-la-mật-đa. Kiều-thi-ca, Ta đã thành Phật mà còn nương Bát-nhã ba-la-mật-đa, cúng dường, cung kính nó, huống chi các thiện nam tử, thiện nữ nhân muốn cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, lại không nương Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này mà siêng năng tu học, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen sao? Vì sao? Kiều-thi-ca, vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa có thể sinh ra chúng Bồ-tát Ma-ha-tát, từ chúng Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lại sinh ra các đức Như (?)
Lai Ứng Chánh Đẳng Giác; và nương các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác mà các bậc Thanh văn, Độc giác được sinh ra. Vì thế, Kiều-thi-ca, dù là người theo Bồ-tát thừa, Độc giác thừa hay Thanh văn thừa, các thiện nam tử, thiện nữ nhân đều nên siêng năng tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa, dùng vô số loại tràng hoa thượng hạng cho đến đèn sáng để cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen."
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm ba mươi.
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm ba mươi mốt.
Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video