Phần thứ hai, phẩm Tùy Hỷ Hồi Hướng (vui theo việc thiện và đem công đức hướng về quả Phật), thứ ba mươi bảy, đoạn một.
Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) Từ Thị (tức Bồ-tát Di-lặc, vị Phật tương lai) nói với cụ thọ (bậc trưởng lão đáng kính) Thiện Hiện (vị đệ tử lớn của Phật, giỏi về lý không) rằng: "Thưa Đại đức (tiếng tôn xưng bậc tu hành có đức lớn)! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc (không chấp có điều gì để đạt được, để nắm giữ) làm phương tiện (cách thức, phương pháp tu), đối với công đức (phúc lành do việc thiện đem lại) của các hữu tình (chúng sinh, loài có tình thức), khởi các phúc nghiệp sự (những việc làm tạo phúc) đi kèm với tùy hỷ (vui mừng theo việc thiện của người khác); nếu Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, đem các phúc nghiệp sự đi kèm tùy hỷ ấy, cùng chung bình đẳng với tất cả hữu tình mà hồi hướng (hướng công đức về một mục đích) về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn của Phật);
còn các phúc nghiệp sự tùy hỷ hồi hướng của những hữu tình khác, hoặc các phúc nghiệp sự của dị sinh (phàm phu, người chưa thấy chân lý), Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu chứng giải thoát cho riêng mình), Độc giác (người tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không cần thầy), tức là ba phúc nghiệp sự: thí tính (thuộc về bố thí), giới tính (thuộc về giữ giới), tu tính (thuộc về tu thiền định); hoặc tứ niệm trụ (bốn phép quán chánh niệm: thân, thọ, tâm, pháp) cho đến bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chân chính); hoặc tam giải thoát môn (ba cửa giải thoát: không, vô tướng, vô nguyện), bát giải thoát (tám tầng thiền định giúp thoát khỏi ràng buộc), cửu thứ đệ định (chín tầng thiền định nối tiếp theo thứ tự), tứ vô ngại giải (bốn trí hiểu biết và biện luận không ngăn ngại), lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm) cùng các phúc nghiệp sự khác —
thì công đức tùy hỷ hồi hướng của vị Bồ-tát Ma-ha-tát này, so với các phúc nghiệp sự của dị sinh, Thanh văn, Độc giác kia, là bậc nhất, là thù thắng nhất, là tôn quý nhất, là cao nhất, là mầu nhiệm, là vi diệu, là trên hết, là không gì trên, không gì bằng, không gì sánh bằng. Vì sao vậy? Thưa Đại đức! Vì các dị sinh tu phúc nghiệp sự chỉ để cho bản thân được tự tại an vui; Thanh văn, Độc giác tu phúc nghiệp sự chỉ để tự điều phục (chế ngự phiền não), tự tịch tĩnh (làm lặng yên tâm mình), tự nhập niết-bàn (cảnh giới dứt hết phiền não, thoát khỏi sinh tử); còn công đức tùy hỷ hồi hướng của các Bồ-tát Ma-ha-tát là vì khắp tất cả hữu tình mà mong cho họ được điều phục, tịch tĩnh và bát-niết-bàn (nhập niết-bàn trọn vẹn)."
Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện hỏi Bồ-tát Ma-ha-tát Từ Thị rằng: "Thưa Đại sĩ (bậc người lớn, tiếng tôn xưng Bồ-tát)! Tâm tùy hỷ hồi hướng của vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy duyên khắp (hướng tâm đến làm đối tượng) vô số, vô lượng, vô biên thế giới ở mười phương, và trong mỗi một thế giới ấy, vô số, vô lượng, vô biên chư Phật đã nhập niết-bàn — từ lúc mới phát tâm cho đến khi đắc Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, cứ như thế tiếp nối cho đến khi vào cõi vô dư y niết-bàn (niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác nương tựa), rồi cho đến lúc chánh pháp diệt mất — trong khoảng thời gian ấy, tất cả các thiện căn (gốc rễ lành, những việc thiện làm hạt giống cho quả tốt) tương ưng với sáu ba-la-mật-đa (sáu hạnh hoàn hảo đưa đến bờ giác: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ);
cùng với các thiện căn tương ưng với vô số, vô lượng, vô biên Phật pháp, chung hoặc không chung, của Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát và tất cả hữu tình; hoặc ba phúc nghiệp sự thí tính, giới tính, tu tính của các đệ tử phàm phu kia; hoặc các thiện căn vô lậu (không còn dính phiền não) của bậc hữu học (người còn đang tu học) và bậc vô học (bậc đã tu xong, không còn gì phải học) trong hàng đệ tử Thanh văn kia; hoặc giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn (năm khối công đức: giới hạnh, thiền định, trí tuệ, sự giải thoát, và sự thấy biết rõ mình đã giải thoát) mà các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (Như Lai: bậc đến từ chân như; Ứng: bậc đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác: bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn — các danh hiệu của Phật) đã thành tựu;
cùng với đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương yêu lớn ban vui, lòng xót thương lớn cứu khổ, lòng vui mừng lớn theo điều lành, lòng buông xả lớn không phân biệt) và vô số, vô lượng, vô biên Phật pháp vì làm lợi ích an vui cho tất cả hữu tình; cùng chánh pháp do chư Phật ấy giảng nói; hoặc những người nương theo pháp ấy siêng năng tu học mà được quả Dự lưu (quả thánh đầu tiên, đã vào dòng thánh), Nhất lai (còn trở lại cõi người một lần), Bất hoàn (không còn trở lại cõi dục), A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), được Độc giác Bồ-đề, được vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát (địa vị chắc chắn trên đường thánh, lìa hẳn tính phàm phu), cùng những hạnh khác của Bồ-tát Ma-ha-tát; tất cả các thiện căn như thế;
cùng những thiện căn mà các hữu tình khác đã gieo trồng nơi các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác và hàng đệ tử Thanh văn, Bồ-tát, dù là lúc các ngài còn ở đời hay sau khi nhập niết-bàn — tất cả các thiện căn ấy gom hợp lại, ngay trước mắt mà tùy hỷ. Tùy hỷ xong, lại đem các phúc nghiệp sự đi kèm tùy hỷ ấy, cùng chung bình đẳng với tất cả hữu tình, hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, nguyện rằng: 'Mong tôi đem thiện căn này cùng với tất cả hữu tình đồng dẫn khởi Vô thượng Bồ-đề.' Sự tùy hỷ hồi hướng được khởi lên như thế, so với các phúc nghiệp sự khác, là bậc nhất, là thù thắng nhất, là tôn quý nhất, là cao nhất, là mầu nhiệm, là vi diệu, là trên hết, là không gì trên, không gì bằng, không gì sánh bằng.
Ý ngài nghĩ sao, thưa Đại sĩ Từ Thị? Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy duyên vào những việc như thế mà khởi tâm tùy hỷ hồi hướng, vậy có những sự việc làm đối tượng (sở duyên sự) đúng như tướng mạo mà vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã nắm bắt (thủ tướng: chấp vào hình tướng) chăng?"
Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Từ Thị đáp cụ thọ Thiện Hiện rằng: "Thưa Đại đức! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy duyên vào những việc như thế mà khởi tâm tùy hỷ hồi hướng, thật ra không có những sự việc làm đối tượng đúng như tướng mạo mà vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã nắm bắt."
Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện nói với Bồ-tát Ma-ha-tát Từ Thị rằng: "Thưa Đại sĩ! Nếu không có sự việc làm đối tượng đúng như tướng mạo đã nắm bắt, mà tâm tùy hỷ hồi hướng của vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lại lấy việc chấp tướng làm phương tiện, duyên khắp vô số, vô lượng, vô biên thế giới ở mười phương, và trong mỗi một thế giới ấy, vô số, vô lượng, vô biên chư Phật đã nhập niết-bàn, từ lúc mới phát tâm cho đến lúc pháp diệt, tất cả thiện căn của các ngài cùng thiện căn của hàng đệ tử, gom hợp lại, ngay trước mắt mà tùy hỷ, hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì sự tùy hỷ hồi hướng khởi lên như thế há chẳng phải là điên đảo (thấy ngược với sự thật) sao? Ví như đối với cái vô thường mà cho là thường, đối với cái khổ mà cho là vui, đối với cái vô ngã mà cho là có ngã, đối với cái bất tịnh (không trong sạch) mà cho là tịnh; đó là tưởng điên đảo (nhận thức sai), tâm điên đảo (tâm ý sai), kiến điên đảo (quan điểm sai). Ở đây, đối với cái không có tướng mà lại nắm lấy tướng của nó, cũng phải là như vậy.
Thưa Đại sĩ! Như sự việc làm đối tượng thật ra không có gì, thì tâm tùy hỷ hồi hướng cũng như vậy, các thiện căn cũng như vậy, Vô thượng Bồ-đề cũng như vậy, Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự (thiền định), Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt thực tướng của mọi pháp, đưa đến bờ giác) cũng như vậy, nói rộng ra cho đến thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có) cũng như vậy. Thưa Đại sĩ! Nếu như sự việc làm đối tượng thật ra không có gì, tâm tùy hỷ hồi hướng cũng như vậy, các thiện căn cũng như vậy, Vô thượng Bồ-đề cũng như vậy, sáu ba-la-mật-đa cũng như vậy, cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật cũng như vậy, thì cái gì là đối tượng? Cái gì là sự việc? Cái gì là tâm tùy hỷ hồi hướng? Cái gì là các thiện căn? Cái gì là Vô thượng Bồ-đề? Cái gì là sáu ba-la-mật-đa cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật, mà vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lại duyên vào những việc như thế để khởi tâm tùy hỷ, hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề?"
Khi ấy Bồ-tát Ma-ha-tát Từ Thị đáp cụ thọ Thiện Hiện rằng: "Thưa Đại đức! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đã tu học sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã từng cúng dường vô lượng chư Phật, đời trước đã gieo trồng thiện căn, đã phát đại nguyện từ lâu, được các thiện hữu (bạn lành, người dẫn dắt tu tập) nâng đỡ, khéo học nghĩa tự tướng không (mọi pháp, ngay nơi tự thể của nó, đều là không) của các pháp, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể đối với sự việc làm đối tượng, tâm tùy hỷ hồi hướng, các thiện căn, Vô thượng Bồ-đề, chư Phật Thế Tôn và tất cả các pháp, đều không chấp tướng, mà vẫn có thể phát khởi tâm tùy hỷ, hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Sự tùy hỷ hồi hướng khởi lên như thế lấy cái chẳng phải hai, chẳng phải không hai làm phương tiện; lấy cái chẳng phải có tướng, chẳng phải không tướng làm phương tiện; lấy cái chẳng phải có sở đắc, chẳng phải không sở đắc làm phương tiện; lấy cái chẳng phải nhiễm, chẳng phải tịnh làm phương tiện; lấy cái chẳng phải sinh, chẳng phải diệt làm phương tiện; đối với sự việc làm đối tượng cho đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề đều có thể không chấp tướng. Vì không chấp tướng nên không thuộc về điên đảo.
Nếu có Bồ-tát chưa tu học sáu ba-la-mật-đa lâu, chưa từng cúng dường vô lượng chư Phật, đời trước chưa gieo trồng thiện căn, chưa phát đại nguyện lâu, chưa được nhiều thiện hữu nâng đỡ, chưa khéo học tự tướng không của tất cả các pháp, thì các vị Bồ-tát ấy đối với sự việc làm đối tượng, sự tùy hỷ hồi hướng, các thiện căn, Vô thượng Bồ-đề, chư Phật Thế Tôn và tất cả các pháp, vẫn còn chấp tướng mà khởi tâm tùy hỷ, hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Sự tùy hỷ hồi hướng khởi lên như thế, vì chấp tướng nên vẫn thuộc về điên đảo, không phải là chân thật tùy hỷ hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề."
"Lại nữa, thưa Đại đức! Không nên vì những vị Bồ-tát mới học Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu cứu độ tất cả chúng sinh để thành Phật), hoặc ngay trước mặt họ, mà tuyên giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa cho đến Bố thí ba-la-mật-đa, nội không (cái không của các căn bên trong) cho đến vô tính tự tính không (mọi pháp rốt ráo không có tự tính), tứ niệm trụ, nói rộng ra cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật, và nghĩa tự tướng không của tất cả các pháp. Vì sao vậy? Thưa Đại đức! Vì các vị Bồ-tát mới học Đại thừa đối với những pháp như thế, tuy có chút ít tin kính ưa thích, nhưng nghe xong liền quên mất hết, rồi kinh sợ, nghi ngờ mà sinh lòng chê bai.
Còn các vị Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển (không còn lùi bước trên đường thành Phật), hoặc những vị đã từng cúng dường vô lượng chư Phật, đời trước đã gieo trồng thiện căn, đã phát đại nguyện từ lâu, được nhiều thiện hữu nâng đỡ, thì nên ngay trước mặt họ mà vì họ giảng rộng, phân tích, mở bày tất cả Bát-nhã ba-la-mật-đa cho đến Bố thí ba-la-mật-đa, nội không cho đến vô tính tự tính không, tứ niệm trụ, nói rộng ra cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật, và nghĩa tự tướng không của tất cả các pháp. Vì sao vậy? Thưa Đại đức! Vì các vị Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển, cùng những vị đã từng cúng dường vô lượng chư Phật, đời trước đã gieo trồng thiện căn, đã phát đại nguyện từ lâu, được nhiều thiện hữu nâng đỡ, nếu nghe pháp này đều có thể thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn), không bao giờ quên mất, cũng không kinh sợ, nghi ngờ, chê bai. Thưa Đại đức! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nên đem các phúc nghiệp sự đi kèm tùy hỷ như thế mà hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề."
Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện thưa với Bồ-tát Ma-ha-tát Từ Thị rằng: "Thưa Đại sĩ! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nên đem các phúc nghiệp sự đi kèm tùy hỷ như thế mà hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Nói là dùng tâm để tùy hỷ hồi hướng, nhưng cái tâm được dùng ấy đã hết, đã diệt, đã lìa, đã biến đổi; sự việc làm đối tượng và các thiện căn cũng đều như tâm, đã hết, đã diệt, đã lìa, đã biến đổi. Ở đây, cái gì là tâm được dùng? Lại lấy cái gì làm sự việc đối tượng và các thiện căn, mà nói là tùy hỷ hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Tâm này đối với tâm kia, theo lý không thể có sự tùy hỷ hồi hướng, vì không có hai tâm cùng khởi lên một lúc. Tâm cũng không thể tùy hỷ hồi hướng, vì tự tính của tâm là như vậy (tức vốn không có thật thể) (?).
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà có thể biết như thế này: tất cả Bát-nhã ba-la-mật-đa không có gì cả, cho đến Bố thí ba-la-mật-đa không có gì cả; sắc (hình chất, thân thể và vật chất) không có gì cả; thọ (cảm nhận), tưởng (nhận biết), hành (tâm tạo tác), thức (sự phân biệt hay biết) không có gì cả; cho đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề cũng không có gì cả — vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy biết tất cả các pháp đều không có gì cả, mà vẫn có thể đem các phúc nghiệp sự đi kèm tùy hỷ hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì tâm tùy hỷ hồi hướng như thế không thuộc về điên đảo, vì lấy vô sở đắc làm phương tiện."
Khi ấy Thiên Đế Thích (vua cõi trời Ba Mươi Ba) thưa với cụ thọ Thiện Hiện rằng: "Thưa Đại đức! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát mới học Đại thừa nghe pháp như thế, tâm họ há chẳng kinh sợ, nghi ngờ sao? Thưa Đại đức! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát mới học Đại thừa làm thế nào có thể đem thiện căn đã tu mà hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Thưa Đại đức! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát mới học Đại thừa làm thế nào thâu nhận các phúc nghiệp sự đi kèm tùy hỷ mà hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề?"
Cụ thọ Thiện Hiện nhờ oai lực của Bồ-tát Ma-ha-tát Từ Thị gia hộ, bảo Thiên Đế Thích rằng: "Này Kiều Thi Ca (tên họ của Thiên Đế Thích)! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát mới học Đại thừa, nếu tu Bát-nhã cho đến Bố thí ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, lấy vô tướng (không chấp hình tướng) làm phương tiện, mà thâu nhận Bát-nhã cho đến Bố thí ba-la-mật-đa, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ nhân duyên đó mà phần nhiều tin hiểu nội không cho đến vô tính tự tính không, phần nhiều tin hiểu tứ niệm trụ, nói rộng ra cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật, thường được thiện hữu nâng đỡ.
Những thiện hữu như thế dùng vô số cách, với lời lẽ và ý nghĩa khéo léo tinh tế, vì họ giảng rộng các pháp tương ưng với Bát-nhã, Tĩnh lự, Tinh tiến, An nhẫn, Tịnh giới, Bố thí ba-la-mật-đa; dùng pháp như thế mà giáo giới, giáo thụ (khuyên răn và truyền dạy), khiến họ cho đến khi được vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát; khi chưa vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát thì cũng thường không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa cho đến Bố thí ba-la-mật-đa đã tu, nội không cho đến vô tính tự tính không, tứ niệm trụ, nói rộng ra cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật. Lại cũng vì họ giảng rộng các thứ ma sự (những việc do ma gây ra để ngăn trở người tu), khiến họ nghe xong thì tâm đối với các ma sự không tăng không giảm. Vì sao vậy? Vì tính của các việc ma vốn không có gì, không thể nắm bắt được.
Cũng dùng pháp này mà giáo giới, giáo thụ, khiến họ cho đến khi được vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát, thường không lìa Phật, ở chỗ chư Phật gieo trồng các thiện căn; lại nhờ thiện căn nâng đỡ, nên thường sinh vào nhà Bồ-tát Ma-ha-tát cho đến khi đạt Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, đối với các thiện căn thường không xa lìa. Này Kiều Thi Ca! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát mới học Đại thừa, nếu có thể như thế, lấy vô sở đắc làm phương tiện, lấy vô tướng làm phương tiện, mà thâu nhận các công đức, đối với các công đức phần nhiều tin hiểu sâu xa, thường được thiện hữu nâng đỡ, thì nghe pháp như thế tâm không kinh sợ, cũng không nghi ngờ.
Lại nữa, này Kiều Thi Ca! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát mới học Đại thừa, tùy theo những gì đã tu tập — Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa; tùy theo những gì đã an trụ — nội không cho đến vô tính tự tính không; tùy theo những gì đã tu tập — tứ niệm trụ, nói rộng ra cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật và vô lượng vô biên Phật pháp khác — đều nên lấy vô sở đắc làm phương tiện, lấy vô tướng làm phương tiện, cùng chung bình đẳng với các hữu tình mà hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Lại nữa, này Kiều Thi Ca! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát mới học Đại thừa, đối với khắp tất cả các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác trong vô số, vô lượng, vô biên thế giới ở mười phương — những bậc đã cắt đứt mọi con đường dẫn vào các cõi sinh tồn, đã dứt đường hý luận (những suy luận, phân biệt vô ích), đã bỏ hết mọi gánh nặng (gánh nặng thân tâm và phiền não), đã bẻ gãy gai góc nơi xóm làng (ví với việc dẹp trừ phiền não và tà kiến gây hại cho người), đã dứt sạch mọi trói buộc của sinh tồn, có đầy đủ chánh trí (trí tuệ chân chính), tâm khéo giải thoát, khéo thuyết pháp — cùng hàng đệ tử của các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác ấy, những giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn mà các ngài đã thành tựu, cùng các loại công đức khác đã làm;
và những thiện căn đã gieo trồng nơi các ngài, tức là thiện căn mà các dòng họ lớn Sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, võ sĩ), các dòng họ lớn Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tế tự), các dòng họ lớn trưởng giả, các dòng họ lớn cư sĩ đã gieo trồng; hoặc thiện căn mà chư thiên từ cõi Tứ Đại Vương Chúng Thiên (cõi trời thấp nhất, do bốn vị Thiên vương cai quản) cho đến cõi Tha Hóa Tự Tại Thiên (cõi trời cao nhất của cõi dục) đã gieo trồng; hoặc thiện căn mà chư thiên từ cõi Phạm Chúng Thiên (cõi trời đầu tiên của cõi sắc) cho đến cõi Sắc Cứu Cánh Thiên (cõi trời cao nhất của cõi sắc) đã gieo trồng — tất cả như thế, gom hợp lại, cân nhắc, ngay trước mắt mà phát khởi tâm tùy hỷ, so với các thiện căn khác là bậc nhất, là thù thắng nhất, là tôn quý nhất, là cao nhất, là mầu nhiệm, là vi diệu, là trên hết, là không gì trên, không gì bằng, không gì sánh bằng; rồi lại đem các phúc nghiệp sự đi kèm tùy hỷ như thế, cùng chung bình đẳng với các hữu tình mà hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề."
Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Từ Thị hỏi cụ thọ Thiện Hiện rằng: "Thưa Đại đức! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát mới học Đại thừa, nếu nhớ nghĩ đến công đức của chư Phật và hàng đệ tử, cùng thiện căn mà người, trời... đã gieo trồng, tất cả như thế gom hợp lại, cân nhắc, ngay trước mắt mà phát khởi tâm tùy hỷ, so với các thiện căn khác là bậc nhất, là thù thắng nhất, là tôn quý nhất, là cao nhất, là mầu nhiệm, là vi diệu, là trên hết, là không gì trên, không gì bằng, không gì sánh bằng; rồi lại đem thiện căn tùy hỷ như thế cùng chung bình đẳng với các hữu tình mà hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy làm thế nào để không rơi vào tưởng điên đảo (nhận thức sai lầm), tâm điên đảo (tâm ý sai lầm), kiến điên đảo (quan điểm sai lầm)?"
Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện đáp Bồ-tát Ma-ha-tát Từ Thị rằng: "Thưa Đại sĩ! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát, đối với công đức của chư Phật và hàng đệ tử mà mình nhớ nghĩ, không khởi cái tưởng 'đây là công đức của chư Phật và hàng đệ tử'; đối với thiện căn mà người, trời... đã gieo trồng, không khởi cái tưởng 'đây là thiện căn, đây là người, trời...'; đối với tâm Đại Bồ-đề tùy hỷ hồi hướng mà mình phát khởi, cũng không khởi cái tưởng 'đây là tâm Bồ-đề tùy hỷ hồi hướng'; thì tâm tùy hỷ hồi hướng mà vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khởi lên không có tưởng điên đảo, không có tâm điên đảo, không có kiến điên đảo. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đối với công đức của chư Phật và hàng đệ tử mà mình nhớ nghĩ, khởi cái tưởng 'đây là công đức của Phật và đệ tử'; đối với thiện căn mà người, trời... đã gieo trồng, khởi cái tưởng 'đây là thiện căn ấy, đây là người, trời...'; đối với tâm Đại Bồ-đề tùy hỷ hồi hướng mà mình phát khởi, khởi cái tưởng 'đây là tâm Bồ-đề tùy hỷ hồi hướng mà ta phát khởi'; thì tâm tùy hỷ hồi hướng mà vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khởi lên có tưởng điên đảo, có tâm điên đảo, có kiến điên đảo.
Lại nữa, thưa Đại sĩ! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát dùng tâm tùy hỷ như thế mà nhớ nghĩ đến công đức thiện căn của tất cả chư Phật và hàng đệ tử, biết đúng rằng tâm này đã hết, đã diệt, đã lìa, đã biến đổi, không phải là cái có khả năng tùy hỷ; biết đúng rằng tính của các pháp kia cũng như vậy, không phải là cái được tùy hỷ; lại thấu suốt đúng rằng pháp tính của tâm hồi hướng cũng như vậy, không phải là cái có khả năng hồi hướng; và thấu suốt đúng rằng tính của pháp được hồi hướng cũng như vậy, không phải là cái được hồi hướng — nếu ai có thể nương theo điều đã nói như thế mà tùy hỷ hồi hướng, thì đó là chánh chứ không phải tà. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đều nên tùy hỷ hồi hướng như thế.
Lại nữa, thưa Đại sĩ! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đối với khắp tất cả các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, vị lai, hiện tại, từ lúc mới phát tâm cho đến khi đắc Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, rồi cho đến lúc pháp diệt, trong khoảng thời gian ấy, tất cả công đức của các ngài; hoặc thiện căn mà hàng đệ tử Phật và các vị Độc giác nương theo Phật pháp ấy đã khởi lên; hoặc thiện căn mà các phàm phu nghe các ngài thuyết pháp đã gieo trồng; hoặc thiện căn mà loài rồng, dược-xoa (loài quỷ thần có sức mạnh, đi nhanh), kiện-đạt-phược (thần nhạc của cõi trời), a-tố-lạc (loài thần hay hiếu chiến), yết-lộ-đồ (chim thần cánh vàng), khẩn-nại-lạc (thần ca hát, hình người đầu có sừng), mạc-hô-lạc-già (thần rắn lớn), cùng người và phi nhân (các loài không phải người) nghe các ngài thuyết pháp đã gieo trồng;
hoặc thiện căn mà các dòng họ lớn Sát-đế-lợi, các dòng họ lớn Bà-la-môn, các dòng họ lớn trưởng giả, các dòng họ lớn cư sĩ nghe các ngài thuyết pháp đã gieo trồng; hoặc thiện căn mà chư thiên từ cõi Tứ Đại Vương Chúng Thiên cho đến cõi Sắc Cứu Cánh Thiên nghe các ngài thuyết pháp đã gieo trồng; hoặc các thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành) nghe các ngài thuyết pháp mà phát tâm hướng về vô thượng chánh đẳng giác, siêng năng tu các hạnh Bồ-tát — tất cả như thế, gom hợp lại, cân nhắc, ngay trước mắt mà phát khởi tâm tùy hỷ, so với các thiện căn khác là bậc nhất, là thù thắng nhất, là tôn quý nhất, là cao nhất, là mầu nhiệm, là vi diệu, là trên hết, là không gì trên, không gì bằng, không gì sánh bằng; rồi lại đem thiện căn tùy hỷ như thế cùng chung bình đẳng với các hữu tình mà hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Vào lúc ấy, nếu hiểu rõ đúng đắn rằng các pháp có khả năng tùy hỷ hồi hướng đều đã hết, đã diệt, đã lìa, đã biến đổi, còn các pháp được tùy hỷ hồi hướng thì tự tính đều không; tuy biết như thế mà vẫn có thể tùy hỷ hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Lại vào lúc ấy, nếu hiểu rõ đúng đắn rằng hoàn toàn không có pháp nào có thể đem tùy hỷ hồi hướng vào pháp khác — vì cớ sao? Vì tự tính của tất cả các pháp đều không, trong cái không ấy hoàn toàn không có pháp năng tùy hỷ hồi hướng (cái tùy hỷ hồi hướng) hay sở tùy hỷ hồi hướng (cái được tùy hỷ hồi hướng) — tuy biết như thế mà vẫn có thể tùy hỷ hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nếu có thể tùy hỷ hồi hướng như thế, tu hành Bát-nhã cho đến Bố thí ba-la-mật-đa, thì không có tưởng điên đảo, không có tâm điên đảo, không có kiến điên đảo. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với tâm tùy hỷ không sinh chấp trước (bám chặt, cho là thật), đối với công đức thiện căn được tùy hỷ cũng không chấp trước; đối với tâm hồi hướng không sinh chấp trước, đối với Vô thượng Bồ-đề được hồi hướng đến cũng không chấp trước. Do không chấp trước nên không rơi vào điên đảo. Tâm tùy hỷ hồi hướng mà vị Bồ-tát như thế khởi lên được gọi là vô thượng, xa lìa tất cả mọi vọng tưởng phân biệt (những ý nghĩ sai lầm, phân chia đối đãi)."
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm ba mươi hai.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm mười ba (?).
Tam tạng Pháp sư (vị thầy thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video