Phần thứ hai, phẩm "Mẹ của chư Phật" (Phật mẫu), thứ bốn mươi sáu, đoạn hai.
Lại nữa, Thiện Hiện (tên một vị đại đệ tử của Phật, tiếng Phạn là Subhūti, nổi tiếng hiểu sâu về tính Không)! Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt đưa người sang bờ giải thoát, thấy rõ thực tướng của mọi sự vật) sâu xa không bày ra sắc (phần hình chất: thân thể và thế giới vật chất). Nó không bày ra thọ (cảm giác vui, khổ, hoặc không vui không khổ), tưởng (sự nhận biết, hình dung và gọi tên), hành (các hoạt động tạo tác của tâm, nhất là ý muốn) và thức (sự nhận biết phân biệt).
Không bày ra nhãn xứ (mắt, xét như một trong mười hai "xứ", tức những cửa ngõ và chỗ dựa để sự nhận biết nảy sinh). Không bày ra nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý). Không bày ra sắc xứ (hình sắc, tức đối tượng của mắt). Không bày ra thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, vật chạm vào thân, và các đối tượng của ý). Không bày ra nhãn giới (mắt, xét như một trong mười tám "giới", tức mười tám loại yếu tố làm nên mọi kinh nghiệm). Không bày ra nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới. Không bày ra sắc giới (ở đây là yếu tố hình sắc, đối tượng của mắt). Không bày ra thanh, hương, vị, xúc, pháp giới. Không bày ra nhãn thức giới (yếu tố nhận biết qua mắt). Không bày ra nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới (yếu tố nhận biết qua tai, mũi, lưỡi, thân, ý). Không bày ra nhãn xúc (sự gặp gỡ giữa mắt, hình sắc và cái biết qua mắt). Không bày ra nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc. Không bày ra các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra (những cảm giác nảy sinh nhờ sự gặp gỡ ấy). Không bày ra các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra.
Không bày ra địa giới (yếu tố đất, tức tính cứng chắc). Không bày ra thủy, hỏa, phong, không, thức giới (yếu tố nước, lửa, gió, khoảng trống và sự nhận biết). Không bày ra vô minh (sự mê muội không thấy rõ sự thật; đây là khâu đầu của mười hai nhân duyên, tức chuỗi mười hai mắt xích nhân quả dẫn đến sinh tử luân hồi). Không bày ra hành (những hành động tạo nghiệp), thức (cái biết đi vào đời mới), danh sắc (tâm và thân lúc mới thành hình), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng khát khao), thủ (sự bám giữ), hữu (sự tồn tại do nghiệp dẫn tới đời sau), sinh (sự sinh ra), lão tử (già và chết).
Không bày ra bố thí ba-la-mật-đa (sự hoàn hảo của việc cho đi). Không bày ra tịnh giới ba-la-mật-đa (sự hoàn hảo của việc giữ giới trong sạch), an nhẫn ba-la-mật-đa (sự hoàn hảo của việc nhẫn chịu), tinh tấn ba-la-mật-đa (sự hoàn hảo của việc siêng năng), tĩnh lự ba-la-mật-đa (sự hoàn hảo của thiền định) và bát-nhã ba-la-mật-đa (sự hoàn hảo của trí tuệ).
Không bày ra nội không (các giác quan bên trong vốn trống rỗng, không có thực thể). Không bày ra ngoại không (các cảnh bên ngoài vốn trống rỗng), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều trống rỗng), không không (chính cái "không" cũng trống rỗng), đại không (mười phương rộng lớn cũng trống rỗng), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức niết-bàn, cũng trống rỗng), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là trống rỗng), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng trống rỗng), tất cánh không (rốt ráo trống rỗng), vô tế không (không có khởi đầu, không có tận cùng nên trống rỗng), tán vô tán không (cái phân tán và cái không phân tán đều trống rỗng), bản tính không (bản tính vốn trống rỗng), tự cộng tướng không (tướng riêng và tướng chung đều trống rỗng), nhất thiết pháp không (mọi pháp đều trống rỗng), bất khả đắc không (không thể nắm bắt nên trống rỗng), vô tính không (cái không có tự tính cũng trống rỗng), tự tính không (tự tính vốn trống rỗng), vô tính tự tính không (cả cái không có tính lẫn tự tính đều trống rỗng).
Không bày ra chân như (cái như thật, tức bản tính chân thật, không đổi khác của mọi pháp). Không bày ra pháp giới (cõi bản thể chung của mọi pháp), pháp tính (bản tính của các pháp), bất hư vọng tính (tính không giả dối), bất biến dị tính (tính không biến đổi), bình đẳng tính (tính bình đẳng như nhau), ly sinh tính (tính lìa khỏi sinh khởi), pháp định (pháp vốn nhất định như thế), pháp trụ (pháp vốn an trụ như thế), thực tế (bờ mé chân thật), hư không giới (cõi hư không) và bất tư nghị giới (cõi không thể nghĩ bàn).
Không bày ra khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ). Không bày ra tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ). Không bày ra tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc). Không bày ra tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: thương yêu, xót thương, vui theo và buông xả, trải khắp chúng sinh) và tứ vô sắc định (bốn tầng định của cõi Vô sắc, nơi không còn hình thể). Không bày ra bát giải thoát (tám phép thiền giúp thoát khỏi ràng buộc). Không bày ra bát thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ được cảnh), cửu thứ đệ định (chín tầng định nối tiếp nhau) và thập biến xứ (mười phép quán thấy một cảnh trùm khắp mọi nơi).
Không bày ra tứ niệm trụ (bốn chỗ đặt sự chú tâm: thân, cảm giác, tâm, các pháp). Không bày ra tứ chính đoạn (bốn sự siêng năng đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều lành chưa có, tăng trưởng điều lành đã có), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực thần thông), ngũ căn (năm căn lành: niềm tin, siêng năng, nhớ biết, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh phát sinh từ năm căn ấy), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố giác ngộ) và bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường cao quý). Không bày ra không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán mọi pháp là trống rỗng). Không bày ra vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán mọi pháp không có hình tướng) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu gì).
Không bày ra tịnh quán địa (giai đoạn mới tu, quán sát trong sạch). Không bày ra chủng tính địa (giai đoạn đã có hạt giống của bậc thánh), đệ bát địa (giai đoạn thứ tám, tức bậc đang hướng tới quả Dự lưu), cụ kiến địa (giai đoạn đã thấy đủ chân lý, tức quả Dự lưu), bạc địa (giai đoạn phiền não đã mỏng, tức quả Nhất lai), ly dục địa (giai đoạn lìa ham muốn cõi Dục, tức quả Bất hoàn), dĩ biện địa (giai đoạn việc cần làm đã làm xong, tức quả A-la-hán), độc giác địa (giai đoạn của bậc tự giác ngộ không cần thầy), bồ-tát địa (giai đoạn của bồ-tát) và Như Lai địa (giai đoạn của Phật). Không bày ra cực hỷ địa (tầng thứ nhất trong mười tầng tu của bồ-tát, nơi vui mừng tột bậc). Không bày ra ly cấu địa (tầng lìa nhơ bẩn), phát quang địa (tầng phát ánh sáng trí tuệ), diễm tuệ địa (tầng trí tuệ rực cháy như lửa), cực nan thắng địa (tầng cực khó vượt qua), hiện tiền địa (tầng trí tuệ hiện rõ trước mắt), viễn hành địa (tầng đi xa), bất động địa (tầng không còn lay động), thiện tuệ địa (tầng trí tuệ khéo léo) và pháp vân địa (tầng giáo pháp che khắp như mây).
Không bày ra ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật). Không bày ra lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm). Không bày ra Như Lai thập lực (mười năng lực trí tuệ của Phật). Không bày ra tứ vô sở úy (bốn điều không hề sợ hãi khi giảng pháp), tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu và nói không trở ngại), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương yêu lớn, lòng xót thương lớn, niềm vui theo lớn, sự buông xả lớn), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có). Không bày ra ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai tướng tốt trên thân Phật). Không bày ra tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ đi kèm các tướng tốt). Không bày ra vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót). Không bày ra hằng trụ xả tính (tâm luôn buông xả, bình thản).
Không bày ra quả Dự lưu (quả vị thánh đầu tiên, người đã vào dòng thánh). Không bày ra quả Nhất lai (còn trở lại cõi người một lần nữa), quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) và Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc tự tu tự ngộ). Không bày ra hạnh của tất cả bồ-tát ma-ha-tát (những bậc đại bồ-tát, người phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh). Không bày ra vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn khắp) của chư Phật. Không bày ra việc chuyển diệu pháp luân (giảng dạy giáo pháp mầu nhiệm, ví như quay bánh xe pháp). Không bày ra việc cứu độ các loài hữu tình (chúng sinh, loài có tình cảm và nhận thức). Không bày ra việc làm trang nghiêm, trong sạch cõi Phật. Không bày ra việc làm cho hữu tình chín muồi căn lành. Không bày ra tất cả các pháp môn đà-la-ni (pháp môn tổng trì, giúp ghi nhớ và giữ gìn giáo pháp không quên). Không bày ra tất cả các pháp môn tam-ma-địa (các pháp môn định, giữ tâm chuyên nhất). Không bày ra nhất thiết trí (trí biết tổng quát mọi pháp). Không bày ra đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu) và nhất thiết tướng trí (trí biết mọi pháp đến từng chi tiết, tức trí tuệ trọn vẹn của Phật).
Vì sao vậy? Thiện Hiện! Trong nghĩa sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, ngay chính Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa còn không có gì, không thể nắm bắt được, huống chi lại có sắc, thọ, tưởng, hành, thức, cho đến nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí để có thể nắm bắt mà bày ra.
Lại nữa, Thiện Hiện! Tất cả hữu tình trong ba cõi (tam giới: cõi Dục, nơi chúng sinh còn ham muốn; cõi Sắc, nơi có thân hình vi tế mà không còn ham muốn; cõi Vô sắc, nơi chỉ còn tâm, không có hình thể) và năm nẻo (ngũ thú: địa ngục, quỷ đói, súc sinh, người, trời) được đặt tên gọi bằng lời nói — dù có hình thể hay không có hình thể; dù có tưởng hay không có tưởng, hay chẳng phải có tưởng cũng chẳng phải không có tưởng (cõi định cao nhất, nơi tưởng vi tế đến mức khó nói là có hay không); dù ở thế giới này hay ở vô lượng, vô số, vô biên thế giới khác trong mười phương. Tâm của các hữu tình ấy, dù là tâm thu nhiếp hay tâm tán loạn, dù thiện, bất thiện hay vô ký (không thiện cũng không ác), thì tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác (danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân như; Ứng là bậc đáng được cúng dường; Chính Đẳng Giác là bậc giác ngộ chân chính và trọn khắp) nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đều biết đúng như thật.
Thiện Hiện! Vì sao các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà biết đúng như thật tâm thu nhiếp, tâm tán loạn, tâm thiện, bất thiện hay vô ký của các hữu tình? Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ pháp tính nên có thể biết đúng như thật tâm thu nhiếp, tâm tán loạn, tâm thiện, bất thiện hay vô ký của các loài hữu tình.
Khi ấy Cụ thọ (cách gọi tôn kính dành cho vị tăng có đức hạnh) Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Vì sao các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ pháp tính mà có thể biết đúng như thật tâm thu nhiếp, tâm tán loạn, tâm thiện, bất thiện hay vô ký của các loài hữu tình?"
Phật dạy: "Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà biết đúng như thật rằng: trong pháp tính, ngay chính pháp tính còn không có gì, không thể nắm bắt được, huống chi lại có tâm thu nhiếp, tâm tán loạn, tâm thiện, bất thiện, vô ký của hữu tình để có thể nắm bắt. Thiện Hiện! Như thế, các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ pháp tính mà có thể biết đúng như thật tâm thu nhiếp, tâm tán loạn, tâm thiện, bất thiện hay vô ký của các loài hữu tình."
Lại nữa, Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật tâm thu nhiếp hay tâm tán loạn, tâm thiện, bất thiện hay vô ký của các loài hữu tình. Thiện Hiện! Vì sao các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà có thể biết đúng như thật như vậy? Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, vì đã cạn hết, vì lìa nhiễm ô, vì đã diệt, vì đã dứt, vì vắng lặng, vì xa lìa, nên có thể biết đúng như thật tâm thu nhiếp, tâm tán loạn, tâm thiện, bất thiện hay vô ký của các loài hữu tình.
Khi ấy Cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Vì sao các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, vì đã cạn hết, vì lìa nhiễm ô, vì đã diệt, vì đã dứt, vì vắng lặng, vì xa lìa, mà có thể biết đúng như thật tâm thu nhiếp, tâm tán loạn, tâm thiện, bất thiện hay vô ký của các loài hữu tình?"
Phật dạy: "Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà biết đúng như thật rằng: trong sự cạn hết, lìa nhiễm, diệt, dứt, vắng lặng, xa lìa, thì ngay cả tính chất của sự cạn hết v.v. còn không có gì, không thể nắm bắt được, huống chi lại có tâm thu nhiếp, tâm tán loạn, tâm thiện, bất thiện, vô ký của hữu tình để có thể nắm bắt. Thiện Hiện! Như thế, các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, vì cạn hết, lìa nhiễm, diệt, dứt, vắng lặng, xa lìa, nên có thể biết đúng như thật tâm thu nhiếp, tâm tán loạn, tâm thiện, bất thiện hay vô ký của các loài hữu tình."
Lại nữa, Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật các loài hữu tình có tâm tham hay tâm lìa tham, có tâm giận hay tâm lìa giận, có tâm mê muội hay tâm lìa mê muội.
Khi ấy Cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Vì sao các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà có thể biết đúng như thật các loài hữu tình có tâm tham hay tâm lìa tham, có tâm giận hay tâm lìa giận, có tâm mê muội hay tâm lìa mê muội?"
Phật dạy: "Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật rằng tính như thật (bản tính chân thật đúng như nó vốn là) của tâm có tham nơi các hữu tình ấy chẳng phải là tâm có tham, cũng chẳng phải là tâm lìa tham. Vì sao vậy? Vì trong tính như thật, ngay cả tâm và tâm sở (tâm và các trạng thái tâm lý đi kèm theo tâm như cảm giác, tham, giận…) còn không có gì, không thể nắm bắt được, huống chi lại có tâm có tham hay tâm lìa tham để có thể nắm bắt. Cũng biết đúng như thật rằng tính như thật của tâm có giận nơi các hữu tình ấy chẳng phải là tâm có giận, cũng chẳng phải là tâm lìa giận. Vì sao vậy? Vì trong tính như thật, ngay cả tâm và tâm sở còn không có gì, không thể nắm bắt được, huống chi lại có tâm có giận hay tâm lìa giận để có thể nắm bắt. Cũng biết đúng như thật rằng tính như thật của tâm có mê muội nơi các hữu tình ấy chẳng phải là tâm có mê muội, cũng chẳng phải là tâm lìa mê muội. Vì sao vậy? Vì trong tính như thật, ngay cả tâm và tâm sở còn không có gì, không thể nắm bắt được, huống chi lại có tâm có mê muội hay tâm lìa mê muội để có thể nắm bắt. Thiện Hiện! Như thế, các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật các hữu tình ấy có tâm tham, có tâm giận, có tâm mê muội.
Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật rằng tính như thật của tâm lìa tham nơi các hữu tình ấy chẳng phải là tâm lìa tham, cũng chẳng phải là tâm có tham. Vì sao vậy? Vì trong tính như thật, ngay cả tâm và tâm sở còn không có gì, không thể nắm bắt được, huống chi lại có tâm lìa tham hay tâm có tham để có thể nắm bắt. Cũng biết đúng như thật rằng tính như thật của tâm lìa giận nơi các hữu tình ấy chẳng phải là tâm lìa giận, cũng chẳng phải là tâm có giận. Vì sao vậy? Vì trong tính như thật, ngay cả tâm và tâm sở còn không có gì, không thể nắm bắt được, huống chi lại có tâm lìa giận hay tâm có giận để có thể nắm bắt. Cũng biết đúng như thật rằng tính như thật của tâm lìa mê muội nơi các hữu tình ấy chẳng phải là tâm lìa mê muội, cũng chẳng phải là tâm có mê muội. Vì sao vậy? Vì trong tính như thật, ngay cả tâm và tâm sở còn không có gì, không thể nắm bắt được, huống chi lại có tâm lìa mê muội hay tâm có mê muội để có thể nắm bắt. Thiện Hiện! Như thế, các Như Lai Ứng Đẳng Chính Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật các hữu tình ấy có tâm lìa tham, tâm lìa giận, tâm lìa mê muội."
Lại nữa, Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật rằng tâm có tham, giận, mê muội của các hữu tình ấy chẳng phải là tâm có tham, giận, mê muội, cũng chẳng phải là tâm lìa tham, giận, mê muội. Vì sao vậy? Vì hai tâm như thế không thể cùng hợp lại một lúc. Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật rằng tâm lìa tham, giận, mê muội của các hữu tình ấy chẳng phải là tâm lìa tham, giận, mê muội, cũng chẳng phải là tâm có tham, giận, mê muội. Vì sao vậy? Vì hai tâm như thế không thể cùng hợp lại một lúc. Thiện Hiện! Như thế, các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật các hữu tình ấy có tâm tham hay tâm lìa tham, có tâm giận hay tâm lìa giận, có tâm mê muội hay tâm lìa mê muội.
Lại nữa, Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật mọi tâm rộng của các loài hữu tình. Khi ấy Cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Vì sao các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà có thể biết đúng như thật mọi tâm rộng của các hữu tình ấy?" Phật dạy: "Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật rằng mọi tâm rộng của các hữu tình ấy không rộng không hẹp, không tăng không giảm, không đi không đến. Vì cớ sao? Vì tự tính của tâm rốt ráo là xa lìa, nên chẳng rộng chẳng hẹp, chẳng tăng chẳng giảm, chẳng đi chẳng đến. Vì sao vậy? Vì tự tính của tâm hoàn toàn không có gì, rốt cuộc không thể nắm bắt được, thì có gì là rộng, có gì là hẹp, có gì là tăng, có gì là giảm, có gì là đi, có gì là đến? Thiện Hiện! Như thế, các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật mọi tâm rộng của các hữu tình ấy."
Lại nữa, Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật mọi tâm lớn của các loài hữu tình. Khi ấy Cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Vì sao các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà có thể biết đúng như thật mọi tâm lớn của các hữu tình ấy?" Phật dạy: "Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật rằng mọi tâm lớn của các hữu tình ấy không lớn không nhỏ, không đi không đến, không sinh không diệt, không dừng trụ không biến đổi, không nhiễm ô không trong sạch. Vì cớ sao? Vì tự tính của tâm rốt ráo là xa lìa, nên Phật không thấy tâm ấy có lớn có nhỏ, có đi có đến, có sinh có diệt, có dừng trụ có biến đổi, có nhiễm ô có trong sạch. Vì sao vậy? Vì tự tính của tâm hoàn toàn không có gì, rốt cuộc không thể nắm bắt được, thì có gì là lớn, có gì là nhỏ, có gì là đi, có gì là đến, có gì là sinh, có gì là diệt, có gì là dừng trụ, có gì là biến đổi, có gì là nhiễm ô, có gì là trong sạch? Thiện Hiện! Như thế, các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật mọi tâm lớn của các hữu tình ấy."
Lại nữa, Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật mọi tâm vô lượng (tâm không thể đo lường) của các loài hữu tình. Khi ấy Cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Vì sao các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà có thể biết đúng như thật mọi tâm vô lượng của các hữu tình ấy?" Phật dạy: "Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật rằng mọi tâm vô lượng của các hữu tình ấy chẳng phải có hạn lượng, chẳng phải không có hạn lượng; chẳng phải dừng trụ, chẳng phải không dừng trụ; chẳng phải đi, chẳng phải không đi. Vì cớ sao? Vì tự tính của tâm rốt ráo là xa lìa, nên Phật không thấy tâm ấy có hạn lượng hay không có hạn lượng, có dừng trụ hay không dừng trụ, có đi hay không đi. Vì sao vậy? Vì tính của tâm vô lượng không có chỗ nương tựa, thì làm sao có thể nói là có hạn lượng hay không có hạn lượng, có dừng trụ hay không dừng trụ, có đi hay không đi? Tự tính của tâm này đã không có chỗ nương, cũng không có gì, rốt cuộc không thể nắm bắt được, thì có gì là có hạn lượng, có gì là không có hạn lượng, có gì là dừng trụ, có gì là không dừng trụ, có gì là đi, có gì là không đi? Thiện Hiện! Như thế, các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật mọi tâm vô lượng của các hữu tình ấy."
Lại nữa, Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật mọi tâm vô kiến vô đối (tâm không thể thấy bằng mắt và không có sự ngăn ngại, choán chỗ như vật chất) của các loài hữu tình. Khi ấy Cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Vì sao các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà có thể biết đúng như thật mọi tâm vô kiến vô đối của các hữu tình ấy?" Phật dạy: "Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật rằng mọi tâm vô kiến vô đối của các hữu tình ấy đều không có tướng của tâm. Vì sao vậy? Vì tướng riêng của mọi tâm vốn là trống rỗng. Thiện Hiện! Như thế, các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật mọi tâm vô kiến vô đối của các hữu tình ấy."
Lại nữa, Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật mọi tâm không có hình sắc, không thể thấy của các loài hữu tình. Khi ấy Cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Vì sao các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà có thể biết đúng như thật mọi tâm không có hình sắc, không thể thấy của các hữu tình ấy?" Phật dạy: "Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật rằng mọi tâm không có hình sắc, không thể thấy của các hữu tình ấy thì năm thứ mắt của chư Phật đều không thể thấy được. Vì sao vậy? Vì tự tính của mọi tâm vốn là trống rỗng. Thiện Hiện! Như thế, các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật mọi tâm không có hình sắc, không thể thấy của các hữu tình ấy."
Lại nữa, Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật tâm và tâm sở của các loài hữu tình khi hiện ra, khi chìm mất, khi co lại, khi duỗi ra. Khi ấy Cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Vì sao các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà có thể biết đúng như thật tâm và tâm sở của các hữu tình ấy khi hiện ra, khi chìm mất, khi co lại, khi duỗi ra?" Phật dạy: "Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật rằng tâm và tâm sở hiện ra, chìm mất, co lại, duỗi ra của các hữu tình ấy đều nương vào sắc, thọ, tưởng, hành, thức mà sinh ra. Thiện Hiện! Như thế, các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật tâm và tâm sở của các hữu tình ấy khi hiện ra, khi chìm mất, khi co lại, khi duỗi ra.
Nghĩa là các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật tâm và tâm sở hiện ra, chìm mất, co lại, duỗi ra của các hữu tình ấy: hoặc nương vào sắc mà chấp rằng cái tôi và thế gian là thường còn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào sắc mà chấp rằng cái tôi và thế gian là vô thường, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào sắc mà chấp rằng cái tôi và thế gian vừa thường vừa vô thường, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào sắc mà chấp rằng cái tôi và thế gian chẳng phải thường cũng chẳng phải vô thường, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm.
Hoặc nương vào thọ mà chấp rằng cái tôi và thế gian là thường còn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào thọ mà chấp rằng cái tôi và thế gian là vô thường, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào thọ mà chấp rằng cái tôi và thế gian vừa thường vừa vô thường, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào thọ mà chấp rằng cái tôi và thế gian chẳng phải thường cũng chẳng phải vô thường, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm.
Hoặc nương vào tưởng mà chấp rằng cái tôi và thế gian là thường còn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào tưởng mà chấp rằng cái tôi và thế gian là vô thường, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào tưởng mà chấp rằng cái tôi và thế gian vừa thường vừa vô thường, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào tưởng mà chấp rằng cái tôi và thế gian chẳng phải thường cũng chẳng phải vô thường, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm.
Hoặc nương vào hành mà chấp rằng cái tôi và thế gian là thường còn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào hành mà chấp rằng cái tôi và thế gian là vô thường, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào hành mà chấp rằng cái tôi và thế gian vừa thường vừa vô thường, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào hành mà chấp rằng cái tôi và thế gian chẳng phải thường cũng chẳng phải vô thường, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm.
Hoặc nương vào thức mà chấp rằng cái tôi và thế gian là thường còn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào thức mà chấp rằng cái tôi và thế gian là vô thường, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào thức mà chấp rằng cái tôi và thế gian vừa thường vừa vô thường, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào thức mà chấp rằng cái tôi và thế gian chẳng phải thường cũng chẳng phải vô thường, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm.
Hoặc nương vào sắc mà chấp rằng cái tôi và thế gian có giới hạn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào sắc mà chấp rằng cái tôi và thế gian không có giới hạn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào sắc mà chấp rằng cái tôi và thế gian vừa có giới hạn vừa không có giới hạn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào sắc mà chấp rằng cái tôi và thế gian chẳng phải có giới hạn cũng chẳng phải không có giới hạn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm.
Hoặc nương vào thọ mà chấp rằng cái tôi và thế gian có giới hạn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào thọ mà chấp rằng cái tôi và thế gian không có giới hạn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào thọ mà chấp rằng cái tôi và thế gian vừa có giới hạn vừa không có giới hạn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào thọ mà chấp rằng cái tôi và thế gian chẳng phải có giới hạn cũng chẳng phải không có giới hạn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm.
Hoặc nương vào tưởng mà chấp rằng cái tôi và thế gian có giới hạn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào tưởng mà chấp rằng cái tôi và thế gian không có giới hạn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào tưởng mà chấp rằng cái tôi và thế gian vừa có giới hạn vừa không có giới hạn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào tưởng mà chấp rằng cái tôi và thế gian chẳng phải có giới hạn cũng chẳng phải không có giới hạn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm.
Hoặc nương vào hành mà chấp rằng cái tôi và thế gian có giới hạn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào hành mà chấp rằng cái tôi và thế gian không có giới hạn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào hành mà chấp rằng cái tôi và thế gian vừa có giới hạn vừa không có giới hạn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào hành mà chấp rằng cái tôi và thế gian chẳng phải có giới hạn cũng chẳng phải không có giới hạn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm.
Hoặc nương vào thức mà chấp rằng cái tôi và thế gian có giới hạn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào thức mà chấp rằng cái tôi và thế gian không có giới hạn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào thức mà chấp rằng cái tôi và thế gian vừa có giới hạn vừa không có giới hạn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào thức mà chấp rằng cái tôi và thế gian chẳng phải có giới hạn cũng chẳng phải không có giới hạn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm.
Hoặc nương vào sắc mà chấp rằng mệnh giả (cái sinh mạng, linh hồn được cho là chủ thể sống) chính là thân, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào sắc mà chấp rằng mệnh giả khác với thân, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm. Hoặc nương vào thọ mà chấp rằng mệnh giả chính là thân, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào thọ mà chấp rằng mệnh giả khác với thân, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm. Hoặc nương vào tưởng mà chấp rằng mệnh giả chính là thân, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào tưởng mà chấp rằng mệnh giả khác với thân, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm. Hoặc nương vào hành mà chấp rằng mệnh giả chính là thân, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào hành mà chấp rằng mệnh giả khác với thân, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm. Hoặc nương vào thức mà chấp rằng mệnh giả chính là thân, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào thức mà chấp rằng mệnh giả khác với thân, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm.
Hoặc nương vào sắc mà chấp rằng Như Lai sau khi chết vẫn còn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào sắc mà chấp rằng Như Lai sau khi chết không còn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào sắc mà chấp rằng Như Lai sau khi chết vừa còn vừa không còn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào sắc mà chấp rằng Như Lai sau khi chết chẳng phải còn cũng chẳng phải không còn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm.
Hoặc nương vào thọ mà chấp rằng Như Lai sau khi chết vẫn còn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào thọ mà chấp rằng Như Lai sau khi chết không còn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào thọ mà chấp rằng Như Lai sau khi chết vừa còn vừa không còn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào thọ mà chấp rằng Như Lai sau khi chết chẳng phải còn cũng chẳng phải không còn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm.
Hoặc nương vào tưởng mà chấp rằng Như Lai sau khi chết vẫn còn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào tưởng mà chấp rằng Như Lai sau khi chết không còn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào tưởng mà chấp rằng Như Lai sau khi chết vừa còn vừa không còn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào tưởng mà chấp rằng Như Lai sau khi chết chẳng phải còn cũng chẳng phải không còn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm.
Hoặc nương vào hành mà chấp rằng Như Lai sau khi chết vẫn còn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào hành mà chấp rằng Như Lai sau khi chết không còn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào hành mà chấp rằng Như Lai sau khi chết vừa còn vừa không còn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào hành mà chấp rằng Như Lai sau khi chết chẳng phải còn cũng chẳng phải không còn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm.
Hoặc nương vào thức mà chấp rằng Như Lai sau khi chết vẫn còn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào thức mà chấp rằng Như Lai sau khi chết không còn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào thức mà chấp rằng Như Lai sau khi chết vừa còn vừa không còn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm; hoặc nương vào thức mà chấp rằng Như Lai sau khi chết chẳng phải còn cũng chẳng phải không còn, điều này là chân thật, ngoài ra đều là ngu dại sai lầm.
Thiện Hiện! Như thế, các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể biết đúng như thật tâm và tâm sở của các hữu tình ấy khi hiện ra, khi chìm mất, khi co lại, khi duỗi ra."
Lại nữa, Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác, trong Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, biết đúng như thật về sắc, cũng biết đúng như thật về thọ, tưởng, hành, thức. Khi ấy Cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Vì sao các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà biết đúng như thật về sắc, cũng biết đúng như thật về thọ, tưởng, hành, thức?" Phật dạy: "Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, biết đúng như thật rằng sắc giống như chân như: không biến đổi, không phân biệt, không có hình tướng dáng vẻ, không có tác dụng, không có hý luận (những lời bàn luận suông, những khái niệm phân biệt viển vông), không có gì để nắm bắt. Cũng biết đúng như thật rằng thọ, tưởng, hành, thức giống như chân như: không biến đổi, không phân biệt, không có hình tướng dáng vẻ, không có tác dụng, không có hý luận, không có gì để nắm bắt. Thiện Hiện! Như thế, các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, biết đúng như thật về sắc, cũng biết đúng như thật về thọ, tưởng, hành, thức.
Lại nữa, Thiện Hiện! Chân như của năm uẩn (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) chính là chân như của hữu tình. Chân như của hữu tình chính là chân như của sự hiện ra, chìm mất, co lại, duỗi ra. Chân như của sự hiện ra, chìm mất, co lại, duỗi ra chính là chân như của năm uẩn. Chân như của năm uẩn chính là chân như của mười hai xứ. Chân như của mười hai xứ chính là chân như của mười tám giới. Chân như của mười tám giới chính là chân như của tất cả các pháp. Chân như của tất cả các pháp chính là chân như của sáu ba-la-mật-đa (sáu sự hoàn hảo: bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã). Chân như của sáu ba-la-mật-đa chính là chân như của ba mươi bảy bồ-đề phần pháp (ba mươi bảy pháp hỗ trợ giác ngộ, từ tứ niệm trụ đến bát thánh đạo chi). Chân như của ba mươi bảy bồ-đề phần pháp chính là chân như của mười tám không. Chân như của mười tám không chính là chân như của bát giải thoát. Chân như của bát giải thoát chính là chân như của cửu thứ đệ định. Chân như của cửu thứ đệ định chính là chân như của Như Lai thập lực. Chân như của Như Lai thập lực chính là chân như của tứ vô sở úy. Chân như của tứ vô sở úy chính là chân như của tứ vô ngại giải. Chân như của tứ vô ngại giải chính là chân như của đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả. Chân như của đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả chính là chân như của thập bát Phật bất cộng pháp. Chân như của thập bát Phật bất cộng pháp chính là chân như của nhất thiết trí. Chân như của nhất thiết trí chính là chân như của đạo tướng trí. Chân như của đạo tướng trí chính là chân như của nhất thiết tướng trí.
Chân như của nhất thiết tướng trí chính là chân như của pháp thiện. Chân như của pháp thiện chính là chân như của pháp bất thiện. Chân như của pháp bất thiện chính là chân như của pháp vô ký. Chân như của pháp vô ký chính là chân như của pháp thế gian. Chân như của pháp thế gian chính là chân như của pháp xuất thế gian (pháp vượt ra khỏi thế gian sinh tử). Chân như của pháp xuất thế gian chính là chân như của pháp hữu lậu (pháp còn phiền não rò rỉ, còn dẫn đến sinh tử). Chân như của pháp hữu lậu chính là chân như của pháp vô lậu (pháp không còn phiền não). Chân như của pháp vô lậu chính là chân như của pháp hữu vi (pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt). Chân như của pháp hữu vi chính là chân như của pháp vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh không diệt). Chân như của pháp vô vi chính là chân như của pháp quá khứ. Chân như của pháp quá khứ chính là chân như của pháp vị lai. Chân như của pháp vị lai chính là chân như của pháp hiện tại. Chân như của pháp hiện tại chính là chân như của quả Dự lưu. Chân như của quả Dự lưu chính là chân như của quả Nhất lai. Chân như của quả Nhất lai chính là chân như của quả Bất hoàn. Chân như của quả Bất hoàn chính là chân như của quả A-la-hán. Chân như của quả A-la-hán chính là chân như của Độc giác bồ-đề. Chân như của Độc giác bồ-đề chính là chân như của hạnh của tất cả bồ-tát ma-ha-tát. Chân như của hạnh của tất cả bồ-tát ma-ha-tát chính là chân như của vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật. Chân như của vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật chính là chân như của tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác. Chân như của tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác chính là chân như của tất cả hữu tình.
Thiện Hiện! Dù là chân như của tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác, hay chân như của tất cả hữu tình, hay chân như của tất cả các pháp, đều không hai, không có chỗ để chia hai, chỉ là một chân như. Vì chân như như thế không có sai khác, nên không hư hoại, không cùng tận, không thể phân biệt. Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, chứng ngộ chân như của tất cả các pháp đến chỗ rốt ráo, mới đạt được vô thượng chính đẳng bồ-đề. Vì lẽ đó nên nói rằng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa có thể sinh ra chư Phật, là mẹ của chư Phật, có thể chỉ bày cho chư Phật thực tướng của thế gian. Thiện Hiện! Như thế, các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể giác ngộ biết đúng như thật chân như, tính không giả dối, tính không biến đổi của tất cả các pháp. Vì giác ngộ đúng như thật tướng của chân như, nên gọi là Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác."
Khi ấy Cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Chân như, tính không giả dối, tính không biến đổi của tất cả các pháp mà Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa chứng ngộ thật vô cùng sâu xa, khó thấy, khó hiểu. Bạch Thế Tôn! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều dùng chân như, tính không giả dối, tính không biến đổi của tất cả các pháp để chỉ bày, phân tích vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật. Bạch Thế Tôn! Chân như của tất cả các pháp sâu xa như thế, ai có thể tin hiểu được? Chỉ có các bồ-tát ma-ha-tát ở bậc bất thoái (địa vị đã vững chắc, không còn lùi bước trên đường tu) và các A-la-hán có chính kiến (cái thấy đúng đắn), đã dứt sạch phiền não, khi nghe Phật giảng chân như sâu xa này mới có thể sinh lòng tin hiểu. Như Lai vì những vị ấy mà dựa theo tướng chân như do chính mình chứng ngộ để chỉ bày, phân tích."
Phật dạy: "Thiện Hiện! Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Vì cớ sao? Thiện Hiện! Chân như không cùng tận, vì thế mà sâu xa. Chỉ có Như Lai mới tự mình chứng ngộ trọn vẹn, chân chính chân như không cùng tận ấy." Khi ấy Cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Phật nhờ vào đâu mà chứng được chân như không cùng tận?" Phật dạy: "Thiện Hiện! Phật nhờ chân như mà có thể chứng được chân như không cùng tận như thế." Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Như Lai chứng chân như không cùng tận của cái gì?" Phật dạy: "Thiện Hiện! Chứng chân như không cùng tận của tất cả các pháp. Thiện Hiện! Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác vì chứng được chân như không cùng tận của tất cả các pháp, nên đạt được vô thượng chính đẳng bồ-đề, và vì các hữu tình mà phân tích, chỉ bày tướng chân như của tất cả các pháp. Vì lẽ đó nên gọi là bậc nói lời chân thật."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video