Thiên 542 — Hội 2 · Phẩm 48 Thành tựu

 Phần thứ hai (hội thuyết pháp thứ hai của bộ kinh Đại Bát-nhã), phẩm Thành Biện (phẩm nói về việc làm nên mọi sự), thứ bốn mươi tám.

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện (cụ thọ: tiếng tôn xưng bậc tu hành đáng kính; Thiện Hiện: tên dịch nghĩa của ngài Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, giỏi nhất về hiểu lý "không") bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật), Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt thấu suốt thực tướng của mọi pháp, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác ngộ) rất sâu xa này xuất hiện ở thế gian vì việc lớn, vì việc không thể nghĩ bàn, vì việc không thể cân lường, vì việc không có số lượng, vì việc vô đẳng đẳng (không gì sánh bằng, chỉ ngang với bậc không ai sánh được) mà xuất hiện ở thế gian."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở thế gian vì việc lớn, cho đến vì việc vô đẳng đẳng mà xuất hiện ở thế gian. Vì sao vậy? Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể làm nên bố thí ba-la-mật-đa (hạnh cho đi được thực hành đến chỗ hoàn hảo: cho của cải, cho giáo pháp, cho sự che chở không sợ hãi), cũng có thể làm nên tịnh giới (giữ giới luật trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn chịu đựng mọi điều trái ý), tinh tấn (siêng năng không lùi bước), tĩnh lự (thiền định, lắng tâm mà suy xét) và Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Có thể làm nên nội không (các căn bên trong như mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý đều là không, không có tự tính cố định); cũng có thể làm nên ngoại không (các cảnh bên ngoài như hình sắc, âm thanh… đều là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều là không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng như niết-bàn cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành đều là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo đều là không), vô tế không (cái không có đầu không có cuối cũng là không), tán vô tán không (pháp tan rã hay không tan rã đều là không), bản tánh không (bản tính của các pháp vốn là không), tự cộng tướng không (tướng riêng và tướng chung của các pháp đều là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều là không), bất khả đắc không (các pháp rốt cùng không thể nắm bắt được), vô tánh không (cái không có tự tính cũng là không), tự tánh không (tự tính của các pháp là không), vô tánh tự tánh không (cả cái không có tự tính lẫn cái tự tính đều là không).

 Có thể làm nên chân như (bản thể chân thật, như như không đổi của mọi pháp); cũng có thể làm nên pháp giới (cõi pháp, bản chất chung trùm khắp mọi pháp), pháp tánh (tính chất chân thật của các pháp), bất hư vọng tánh (tính không hư dối), bất biến dị tánh (tính không đổi khác), bình đẳng tánh (tính bình đẳng như nhau), ly sanh tánh (tính lìa khỏi sinh diệt), pháp định (pháp vốn được xác định như thế), pháp trụ (pháp vốn an trụ như thế), thật tế (giới hạn chân thật tột cùng), hư không giới (cõi hư không) và bất tư nghì giới (cõi không thể nghĩ bàn) — tất cả đều là những tên gọi khác của thực tướng các pháp.

 Có thể làm nên khổ thánh đế (chân lý cao quý về sự khổ của đời sống); cũng có thể làm nên tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân gây khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ) và đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ). Có thể làm nên tứ tĩnh lự (bốn bậc thiền định của cõi Sắc); cũng có thể làm nên tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả) và tứ vô sắc định (bốn bậc định của cõi Vô sắc, nơi không còn thân hình). Có thể làm nên bát giải thoát (tám phép thiền giúp thoát khỏi sự ràng buộc); cũng có thể làm nên bát thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, vượt trên các cảnh), cửu thứ đệ định (chín tầng định nối tiếp nhau từ thấp lên cao) và thập biến xứ (mười phép quán một cảnh như đất, nước, lửa, gió, màu xanh… trùm khắp mọi nơi).

 Có thể làm nên tứ niệm trụ (bốn phép quán giữ tâm tỉnh giác: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp); cũng có thể làm nên tứ chánh đoạn (bốn sự siêng năng chân chánh: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh thêm lớn), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực thần diệu: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: lòng tin, siêng năng, tỉnh giác, định, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc lành ấy lớn mạnh mà thành), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ) và bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chân chánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, tỉnh giác đúng, định đúng).

 Có thể làm nên không giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách quán mọi pháp đều là không); cũng có thể làm nên vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách quán mọi pháp không có hình tướng để bám vào) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách không còn mong cầu, tạo tác gì). Có thể làm nên tam thừa thập địa (mười giai đoạn tu tập chung cho cả ba hạng người tu: Thanh văn, Độc giác và Bồ-tát); cũng có thể làm nên Bồ-tát thập địa (mười giai đoạn tu chứng riêng của Bồ-tát). Có thể làm nên ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật); cũng có thể làm nên lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa tự tại, thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết các đời trước, dứt sạch phiền não).

 Có thể làm nên Như Lai thập lực (mười trí lực đặc biệt của Phật); cũng có thể làm nên tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), tứ vô ngại giải (bốn tài hiểu biết và giảng giải không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện luận), đại từ (lòng thương yêu lớn, muốn ban vui cho chúng sinh), đại bi (lòng xót thương lớn, muốn cứu khổ cho chúng sinh), đại hỷ (niềm vui lớn khi thấy chúng sinh được vui), đại xả (sự buông bỏ lớn, đối xử bình đẳng không thiên vị) và thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, hàng khác không có). Có thể làm nên ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai tướng tốt nổi bật trên thân bậc đại nhân, tức thân Phật); cũng có thể làm nên tám mươi tùy hảo (tám mươi vẻ đẹp phụ đi theo các tướng tốt ấy). Có thể làm nên vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên mất điều gì); cũng có thể làm nên hằng trụ xả tánh (tính luôn an trụ trong sự buông xả, tâm không dao động). Có thể làm nên tất cả đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì, giúp ghi nhớ giữ gìn mọi điều thiện không để mất); cũng có thể làm nên tất cả tam-ma-địa môn (các pháp môn định, giữ tâm chuyên chú vào một cảnh).

 Có thể làm nên quả Dự lưu (quả vị đầu tiên của hàng Thanh văn, người mới bước vào dòng thánh); cũng có thể làm nên quả Nhất lai (chỉ còn sinh lại cõi người một lần nữa), quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) và Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc tự mình ngộ đạo nhờ quán xét nhân duyên, không cần thầy dạy). Có thể làm nên tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát nguyện lớn tu hành để thành Phật và cứu độ chúng sinh); cũng có thể làm nên vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn vẹn của Phật) của chư Phật. Có thể làm nên nhất thiết trí (trí biết một cách tổng quát rằng tất cả các pháp đều là không); cũng có thể làm nên đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành) và nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi tướng trạng của mọi pháp, tức trí tuệ của Phật).

 Thiện Hiện, như vị đại vương dòng sát-đế-lợi (dòng dõi vua chúa và chiến sĩ ở Ấn Độ xưa) đã làm lễ quán đảnh (lễ rưới nước lên đỉnh đầu để chính thức lên ngôi), có uy đức tự tại, khuất phục được tất cả, đem việc nước giao phó cho các đại thần, còn mình thì khoanh tay ngồi yên không phải làm gì, sống an ổn vui vẻ. Như Lai cũng vậy: là vị đại pháp vương (vua của giáo pháp), uy đức tự tại, khuất phục được tất cả, đem pháp của Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ), hoặc pháp của Độc giác, hoặc pháp của Bồ-tát, hoặc pháp của chư Phật, đều giao phó hết cho Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa này mà mọi sự nghiệp đều có thể làm nên. Vì thế, Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở thế gian vì việc lớn, cho đến vì việc vô đẳng đẳng mà xuất hiện ở thế gian.

 Lại nữa, Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, vì đối với sắc (hình sắc, phần vật chất) không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với thọ (cảm nhận), tưởng (nhận biết hình tướng), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt nhận biết) không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với nhãn xứ (mắt, xét như chỗ làm phát sinh nhận thức) không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý, xét như chỗ làm phát sinh nhận thức) không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, vật chạm vào thân, các đối tượng của ý) không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc.

 Vì đối với nhãn giới (mắt, xét như một yếu tố cấu thành kinh nghiệm) không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với nhĩ giới, tỷ giới, thiệt giới, thân giới, ý giới không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với sắc giới (ở đây là yếu tố hình sắc, đối tượng của mắt) không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới (các yếu tố âm thanh, mùi, vị, vật chạm, đối tượng của ý) không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với nhãn thức giới (yếu tố nhận biết bằng mắt) không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với nhĩ thức giới, tỷ thức giới, thiệt thức giới, thân thức giới, ý thức giới không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc.

 Vì đối với nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và sự nhận biết) không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra (những cảm giác khổ, vui, hoặc không khổ không vui phát sinh từ sự tiếp xúc ấy) không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với các cảm thọ do nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc làm duyên mà sinh ra không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với địa giới (yếu tố đất, tức tính cứng chắc) không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới (các yếu tố nước, lửa, gió, khoảng trống và sự nhận biết) không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc.

 Vì đối với vô minh (sự không hiểu biết chân lý, khâu đầu tiên của chuỗi mười hai nhân duyên dẫn đến sinh tử) không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với hành (các hành động tạo nghiệp), thức, danh sắc (thân và tâm), lục xứ (sáu giác quan), xúc, thọ, ái (lòng khao khát), thủ (sự bám giữ), hữu (sự tồn tại tạo thành đời sau), sinh, lão tử không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với bố thí ba-la-mật-đa không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc; cho đến vì đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với nội không không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc; cho đến vì đối với vô tánh tự tánh không không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với chân như không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc; cho đến vì đối với bất tư nghì giới không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc.

 Vì đối với khổ thánh đế không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với tập, diệt, đạo thánh đế không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với tứ tĩnh lự không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với tứ vô lượng, tứ vô sắc định không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với bát giải thoát không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với tứ niệm trụ không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc; cho đến vì đối với bát thánh đạo chi không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với không giải thoát môn không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với vô tướng, vô nguyện giải thoát môn không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc.

 Vì đối với tam thừa thập địa không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với Bồ-tát thập địa không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với ngũ nhãn không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với lục thần thông không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với Như Lai thập lực không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc; cho đến vì đối với thập bát Phật bất cộng pháp không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với ba mươi hai tướng đại sĩ không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với tám mươi tùy hảo không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với vô vong thất pháp không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với hằng trụ xả tánh không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với tất cả đà-la-ni môn không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với tất cả tam-ma-địa môn không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc.

 Vì đối với quả Dự lưu không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc; cho đến vì đối với Độc giác bồ-đề không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với nhất thiết trí không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc. Vì đối với đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc."

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế, đối với sắc không nắm lấy, không chấp giữ, đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng không nắm lấy, không chấp giữ, cho đến đối với nhất thiết trí không nắm lấy, không chấp giữ, đối với đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cũng không nắm lấy, không chấp giữ, nên xuất hiện ở thế gian và có thể làm nên mọi việc?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy sắc là thứ có thể nắm lấy, có thể chấp giữ chăng? Có thấy thọ, tưởng, hành, thức là thứ có thể nắm lấy, có thể chấp giữ chăng? Cho đến có thấy nhất thiết trí là thứ có thể nắm lấy, có thể chấp giữ chăng? Có thấy đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là thứ có thể nắm lấy, có thể chấp giữ chăng?" Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, không thấy. Bạch Thiện Thệ (bậc khéo đi đến bờ giải thoát, một tôn hiệu của Phật), không thấy."

 Phật dạy: "Thiện Hiện, hay thay, hay thay! Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Thiện Hiện, Ta cũng không thấy sắc là thứ có thể nắm lấy, có thể chấp giữ; không thấy thọ, tưởng, hành, thức là thứ có thể nắm lấy, có thể chấp giữ; cho đến không thấy nhất thiết trí là thứ có thể nắm lấy, có thể chấp giữ; không thấy đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là thứ có thể nắm lấy, có thể chấp giữ. Vì không thấy nên không nắm lấy; vì không nắm lấy nên không chấp giữ. Do nhân duyên ấy, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa đối với sắc không nắm lấy, không chấp giữ; đối với thọ, tưởng, hành, thức không nắm lấy, không chấp giữ; như thế cho đến đối với nhất thiết trí không nắm lấy, không chấp giữ; đối với đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cũng không nắm lấy, không chấp giữ.

 Thiện Hiện, Ta cũng không thấy các pháp chánh đẳng giác, pháp Như Lai, pháp tự nhiên giác (sự giác ngộ tự mình đạt được, không do thầy dạy), pháp nhất thiết trí của tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (Như Lai: bậc từ chân như mà đến; Ứng: bậc đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác: bậc giác ngộ chân chánh và trọn vẹn — đều là tôn hiệu của Phật) là thứ có thể nắm lấy, có thể chấp giữ. Vì không thấy nên không nắm lấy; vì không nắm lấy nên không chấp giữ. Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa cũng như thế: hoàn toàn không thấy có các pháp chánh đẳng giác, pháp Như Lai, pháp tự nhiên giác, pháp nhất thiết trí của tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác là thứ có thể nắm lấy, có thể chấp giữ. Do nhân duyên ấy mà không nắm lấy, không chấp giữ.

 Vì thế, Thiện Hiện, các vị Bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không nên nắm lấy hay chấp giữ sắc, không nên nắm lấy hay chấp giữ thọ, tưởng, hành, thức; như thế cho đến không nên nắm lấy hay chấp giữ nhất thiết trí, không nên nắm lấy hay chấp giữ đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; cũng không nên nắm lấy hay chấp giữ các pháp chánh đẳng giác, pháp Như Lai, pháp tự nhiên giác, pháp nhất thiết trí của tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác."

 Bấy giờ chúng chư thiên ở cõi Dục (cõi của các loài còn ham muốn dục lạc) và cõi Sắc (cõi trời đã lìa dục lạc nhưng còn thân hình vi tế) cùng bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là sâu xa bậc nhất, khó thấy, khó hiểu, không thể suy tìm, vượt ngoài cảnh giới của sự suy tìm, vắng lặng, vi diệu, chắc thật, sâu kín, chỉ người cực kỳ thông minh sáng suốt mới có thể hiểu thấu. Nếu có hữu tình (chúng sinh có tình thức) nào có thể tin hiểu sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, nên biết người ấy từng cúng dường vô lượng chư Phật trong quá khứ, từng phát thệ nguyện rộng lớn ở chỗ chư Phật, trồng nhiều thứ căn lành (gốc rễ của điều thiện), phụng sự nhiều bạn lành, đã được vô lượng bạn lành dìu dắt che chở, nên mới có thể tin hiểu Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế. Nếu ai được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế mà sinh lòng tin hiểu sâu xa, nên biết người đó chính là Bồ-tát, chắc chắn sẽ chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề.

 Bạch Thế Tôn, giả sử tất cả các loài hữu tình trong tam thiên đại thiên thế giới (một vùng vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ) đều thành bậc tùy tín hành (người mới vào đạo, tu theo lòng tin vào lời người khác), tùy pháp hành (người tu theo sự tự mình suy xét giáo pháp), đệ bát (bậc thứ tám, tức người đang hướng đến quả Dự lưu, tính ngược từ quả A-la-hán xuống), Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác, thì cái trí (trí tuệ chứng được) hay cái đoạn (sự dứt trừ phiền não) mà họ thành tựu, cũng không bằng một người chỉ trong một ngày đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa này mà nhẫn chịu, ưa thích, suy nghĩ, cân nhắc, quán xét. Sự nhẫn (sự chấp nhận và an trụ vững chắc vào chân lý) mà người này thành tựu đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, hơn hẳn cái trí và cái đoạn kia vô lượng vô biên. Vì sao vậy? Vì cái trí, cái đoạn của các bậc tùy tín hành, cho đến cái trí, cái đoạn của bậc Độc giác, đều chỉ là một phần nhỏ trong sự nhẫn của các vị Bồ-tát ma-ha-tát đã đắc vô sinh pháp nhẫn (sự thấu hiểu và an trụ vững chắc vào chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt)."

 Bấy giờ Phật bảo chúng chư thiên: "Hay thay, hay thay! Đúng như các vị nói, những trí và đoạn của các bậc tùy tín hành, tùy pháp hành, đệ bát, Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác đều chỉ là một phần nhỏ trong sự nhẫn của các vị Bồ-tát ma-ha-tát đã đắc vô sinh pháp nhẫn. Chư thiên nên biết, nếu các thiện nam, thiện nữ chỉ tạm nghe qua Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế, nghe rồi tin hiểu, biên chép, thọ trì (nhận lấy và giữ gìn), đọc tụng, tu tập, suy nghĩ, giảng nói, thì các thiện nam, thiện nữ ấy sẽ mau ra khỏi sinh tử, chứng được Niết-bàn (sự diệt tận phiền não, chấm dứt vòng sinh tử), thành tựu trí chánh đẳng giác của Như Lai, hơn hẳn các thiện nam, thiện nữ cầu nhị thừa (hai cỗ xe Thanh văn và Độc giác, chỉ nhắm đến giải thoát cho riêng mình) mà xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, đi học các kinh điển khác, dù trải qua một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) hay hơn một kiếp.

 Vì sao vậy? Vì trong kinh Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa này nói rộng tất cả các pháp thù thắng vi diệu. Các bậc tùy tín hành, tùy pháp hành, đệ bát, Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác, Bồ-tát ma-ha-tát đều nên ở nơi đây siêng năng tu học, thì tùy theo điều mình mong cầu, đều mau hoàn tất sự nghiệp cần làm. Tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đều nương vào đây mà học, đã chứng, đang chứng và sẽ chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề."

 Khi ấy chúng chư thiên đồng cất tiếng nói: "Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là ba-la-mật-đa lớn, là ba-la-mật-đa không thể nghĩ bàn, là ba-la-mật-đa không thể cân lường, là ba-la-mật-đa không có số lượng, là ba-la-mật-đa vô đẳng đẳng. Bạch Thế Tôn, các bậc tùy tín hành, tùy pháp hành, đệ bát, Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác đều đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế mà siêng năng tu học, nên mau ra khỏi sinh tử, chứng vào vô dư y bát-niết-bàn giới (cảnh giới niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác và tâm thức nương tựa). Tất cả chúng Bồ-tát ma-ha-tát đều đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế mà siêng năng tu học, nên mau chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề, vào vô dư y bát-niết-bàn giới. Bạch Thế Tôn, tuy các hàng Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát đều nương Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế mà siêng năng tu học, mỗi người đều hoàn tất sự nghiệp cần làm, nhưng Bát-nhã ba-la-mật-đa này vẫn không tăng không giảm."

 Bấy giờ chúng chư thiên cõi Dục và cõi Sắc nói lời ấy xong, vui mừng hớn hở, đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa này sinh lòng tin ưa sâu xa, cúi đầu lễ dưới chân Phật, đi nhiễu quanh Phật ba vòng theo chiều bên phải (nghi lễ tỏ lòng tôn kính), rồi từ biệt Phật trở về cung trời. Rời hội chưa bao xa thì cùng lúc biến mất.

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, nếu vị Bồ-tát ma-ha-tát nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế mà sinh lòng tin hiểu sâu xa, biên chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập, suy nghĩ, giảng nói, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, thì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đã chết ở nơi nào mà sinh đến chốn này?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu vị Bồ-tát ma-ha-tát nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế mà sinh lòng tin hiểu sâu xa, biên chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập, suy nghĩ đúng lý, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, thường theo vị pháp sư (người giảng dạy giáo pháp) hỏi han ý nghĩa, dù đi, đứng, ngồi, nằm cũng không lúc nào tạm rời, như con bê mới sinh không rời mẹ, cho đến khi chưa thông suốt trọn vẹn ý nghĩa của Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa để có thể giảng cho người khác, thì trọn không rời bỏ kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế cùng vị pháp sư giảng kinh. Thiện Hiện nên biết, vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đã chết ở cõi người mà sinh đến chốn này.

 Vì sao vậy? Thiện Hiện, vì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đời trước đã được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, nghe rồi thọ trì, đọc tụng, tu tập, suy nghĩ đúng lý, lại còn biên chép, trang trí bằng các thứ báu, lại đem đủ loại vòng hoa thượng hạng, hương thoa, hương rải, y phục, chuỗi ngọc, cờ báu, phướn, lọng, âm nhạc, đèn đuốc mà cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen. Nhờ căn lành ấy mà lìa được tám nạn không có dịp tu học (tám hoàn cảnh khiến không gặp hoặc không thể tu theo Phật pháp, như sinh vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, cõi trời sống quá lâu, nơi biên địa, đui điếc câm ngọng, theo tà kiến, sinh vào thời không có Phật), chết ở nẻo người rồi lại sinh trong loài người, được nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế mà sinh lòng tin hiểu sâu xa, biên chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập, suy nghĩ, giảng nói, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen."

 Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, có vị Bồ-tát ma-ha-tát nào thành tựu công đức thù thắng như thế, đã cúng dường, phụng sự các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác ở phương khác, rồi chết ở nơi ấy mà sinh đến chốn này, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế mà sinh lòng tin hiểu sâu xa, biên chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập, suy nghĩ, giảng nói, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen mà không biếng nhác mỏi mệt chăng?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy. Có vị Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu công đức thù thắng như thế, đã cúng dường, phụng sự các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác ở phương khác, rồi chết ở nơi ấy mà sinh đến chốn này, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế mà sinh lòng tin hiểu sâu xa, biên chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập, suy nghĩ, giảng nói, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen mà không có lòng biếng nhác mỏi mệt. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy trước kia ở chỗ vô lượng đức Phật ở phương khác, đã nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế mà sinh lòng tin hiểu sâu xa, biên chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập, suy nghĩ, giảng nói, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen mà không có lòng biếng nhác mỏi mệt. Người ấy nhờ sức của căn lành như thế mà chết ở nơi ấy, sinh đến chốn này.

 Lại nữa, Thiện Hiện, có vị Bồ-tát ma-ha-tát chết từ trong chúng đồng phần (nhóm chúng sinh cùng loại, cùng cảnh giới) ở cõi trời Đổ-sử-đa (tức cõi trời Đâu-suất, nơi các vị Bồ-tát sắp thành Phật ở chờ ngày giáng sinh) mà sinh vào loài người; người ấy cũng thành tựu công đức như thế. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đời trước, ở cõi trời Đổ-sử-đa, tại chỗ Bồ-tát ma-ha-tát Từ Thị (tức Bồ-tát Di-lặc, vị Phật tương lai), đã thưa hỏi ý nghĩa sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa. Người ấy nhờ sức của căn lành như thế mà chết ở nơi ấy, sinh vào loài người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế mà sinh lòng tin hiểu sâu xa, biên chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập, suy nghĩ, giảng nói, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen mà không có lòng biếng nhác mỏi mệt.

 Lại nữa, Thiện Hiện, có các thiện nam, thiện nữ theo Bồ-tát thừa (cỗ xe của Bồ-tát, tức con đường tu hành để thành Phật), tuy đời trước được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa cho đến bố thí ba-la-mật-đa, nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh trong loài người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế thì tâm mê muội, lưỡng lự, khiếp nhược, hoặc sinh ra cách hiểu sai lệch, khó có thể khai mở cho hiểu ra.

 Lại nữa, Thiện Hiện, có các thiện nam, thiện nữ theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước được nghe nội không cho đến vô tánh tự tánh không, nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; tuy đời trước được nghe chân như cho đến bất tư nghì giới, nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; tuy đời trước được nghe khổ, tập, diệt, đạo thánh đế, nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh trong loài người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế thì tâm mê muội, lưỡng lự, khiếp nhược, hoặc sinh ra cách hiểu sai lệch, khó có thể khai mở cho hiểu ra.

 Lại nữa, Thiện Hiện, có các thiện nam, thiện nữ theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước được nghe tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định, nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; tuy đời trước được nghe bát giải thoát, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; tuy đời trước được nghe tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi, nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; tuy đời trước được nghe không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; tuy đời trước được nghe tam thừa thập địa và Bồ-tát thập địa, nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh trong loài người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế thì tâm mê muội, lưỡng lự, khiếp nhược, hoặc sinh ra cách hiểu sai lệch, khó có thể khai mở cho hiểu ra.

 Lại nữa, Thiện Hiện, có các thiện nam, thiện nữ theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước được nghe ngũ nhãn, lục thần thông, nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; tuy đời trước được nghe Phật thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp, nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; tuy đời trước được nghe ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi tùy hảo, nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; tuy đời trước được nghe vô vong thất pháp, hằng trụ xả tánh, nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; tuy đời trước được nghe đà-la-ni môn, tam-ma-địa môn, nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; tuy đời trước được nghe hạnh Bồ-tát ma-ha-tát và vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật, nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; tuy đời trước được nghe nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh trong loài người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế thì tâm mê muội, lưỡng lự, khiếp nhược, hoặc sinh ra cách hiểu sai lệch, khó có thể khai mở cho hiểu ra.

 Lại nữa, Thiện Hiện, có các thiện nam, thiện nữ theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng từng thưa hỏi ý nghĩa sâu xa, hoặc trải qua một ngày, hai ngày, ba ngày, bốn ngày, năm ngày, nhưng không siêng năng tu hành đúng như lời dạy; nay sinh trong loài người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế, thì trong một ngày, hai ngày, ba ngày, bốn ngày, năm ngày, tâm vững chắc không ai phá nổi; nhưng nếu rời xa Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa đã nghe ấy, thì liền thoái lui mất đi, trong lòng sinh ra lưỡng lự.

 Vì sao vậy? Thiện Hiện, vì các thiện nam, thiện nữ theo Bồ-tát thừa ấy, đời trước được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa, tuy cũng thưa hỏi ý nghĩa sâu xa, nhưng không siêng năng tu hành đúng như lời dạy, nên đời này nếu gặp bạn lành ân cần khuyên nhủ khích lệ thì vui lòng nghe nhận Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa; nếu không có bạn lành ân cần khuyên nhủ khích lệ thì không ưa nghe nhận kinh này. Người ấy đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa, có lúc ưa nghe, có lúc không ưa; có lúc vững chắc, có lúc thoái lui; tâm nhẹ nổi dễ lay động, tiến lui thất thường, như sợi lông nhẹ theo gió bay xoay. Nên biết các thiện nam, thiện nữ trụ trong Bồ-tát thừa như thế, phát tâm hướng đến đại thừa (cỗ xe lớn, con đường cứu độ tất cả chúng sinh để cùng thành Phật) chưa được bao lâu, chưa gần gũi nhiều với bậc thiện tri thức chân chính (người thầy, người bạn hiền dẫn dắt trên đường đạo), chưa cúng dường nhiều chư Phật Thế Tôn, chưa từng thọ trì, đọc tụng, biên chép, suy nghĩ, giảng nói Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa.

 Thiện Hiện nên biết, các thiện nam, thiện nữ theo Bồ-tát thừa ấy chưa học Bát-nhã ba-la-mật-đa cho đến bố thí ba-la-mật-đa; chưa học nội không cho đến vô tánh tự tánh không; chưa học chân như cho đến bất tư nghì giới; chưa học khổ, tập, diệt, đạo thánh đế; chưa học tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định; chưa học bát giải thoát, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ; chưa học tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi; chưa học không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; chưa học tam thừa thập địa và Bồ-tát thập địa; chưa học ngũ nhãn, lục thần thông; chưa học Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp; chưa học ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi tùy hảo; chưa học vô vong thất pháp, hằng trụ xả tánh; chưa học tất cả đà-la-ni môn, tam-ma-địa môn; chưa học tất cả hạnh Bồ-tát ma-ha-tát và vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật; chưa học nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Thiện Hiện nên biết, các thiện nam, thiện nữ theo Bồ-tát thừa ấy mới hướng đến đại thừa, đối với pháp đại thừa chỉ thành tựu được một phần nhỏ lòng tin, kính, yêu, ưa, chưa thể biên chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập, suy nghĩ, giảng nói cho người khác về Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa.

 Lại nữa, Thiện Hiện, các thiện nam, thiện nữ trụ trong Bồ-tát thừa, nếu không biên chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập, suy nghĩ, giảng nói cho người khác về Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa; nếu không dùng Bát-nhã ba-la-mật-đa cho đến bố thí ba-la-mật-đa để nhiếp thọ (thu nhận, dìu dắt, giúp đỡ) hữu tình, cho đến nếu không dùng nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí để nhiếp thọ hữu tình, thì các thiện nam, thiện nữ theo Bồ-tát thừa ấy không được Bát-nhã ba-la-mật-đa cho đến bố thí ba-la-mật-đa che chở giữ gìn, cho đến không được nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí che chở giữ gìn. Các thiện nam, thiện nữ theo Bồ-tát thừa ấy không thể thuận theo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa cho đến bố thí ba-la-mật-đa, cho đến không thể thuận theo mà tu hành nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Do nhân duyên ấy mà rơi xuống địa vị Thanh văn hoặc địa vị Độc giác.

 Vì sao vậy? Vì các thiện nam, thiện nữ theo Bồ-tát thừa ấy, đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không thể biên chép, thọ trì, đọc tụng, tu tập, suy nghĩ, giảng nói cho người khác; cũng không thể dùng Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, nói rộng cho đến nhất thiết tướng trí, để nhiếp thọ hữu tình; không thể thuận theo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, nói rộng cho đến nhất thiết tướng trí; không được Bát-nhã ba-la-mật-đa che chở giữ gìn, cho đến không được nhất thiết tướng trí che chở giữ gìn. Do nhân duyên ấy mà rơi xuống địa vị Thanh văn hoặc địa vị Độc giác."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video