Thiên 541 — Hội 2 · Phẩm 47 Chỉ bày tướng · phần 2

 Phần thứ hai — Phẩm Thị Tướng (phẩm "Chỉ bày tướng trạng"), thứ bốn mươi bảy, đoạn hai.

 Bấy giờ Phật bảo chúng chư thiên (các vị trời) rằng: "Đúng vậy, đúng vậy, như các ông đã nói. Chư thiên nên biết: tướng (đặc tính, dấu hiệu để nhận biết) của mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần), Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đã đạt chân lý như thật mà đến) đều giác ngộ đúng như thật rằng chúng là vô tướng (không có một tướng trạng thật nào để nắm giữ).

 Nghĩa là: biến đổi và ngăn ngại là tướng của sắc (yếu tố vật chất, hình sắc — một trong năm nhóm yếu tố hợp thành con người); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Tiếp nhận cảm giác là tướng của thọ (cảm thọ: cảm giác vui, khổ, hoặc không vui không khổ); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Nắm lấy hình ảnh là tướng của tưởng (tri giác: sự hình dung, nhận diện đối tượng); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Tạo tác là tướng của hành (các hoạt động tạo tác của tâm, như ý chí, ý muốn); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Phân biệt rõ là tướng của thức (tâm nhận biết); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Khối tụ khổ não là tướng của uẩn (nhóm, khối: năm nhóm sắc, thọ, tưởng, hành, thức hợp thành con người); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Cửa sinh trưởng là tướng của xứ (mười hai xứ: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng, là nơi phát sinh nhận thức); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Nhiều độc hại là tướng của giới (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng.

 Biết ban cho, biết xả bỏ là tướng của bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa: hạnh tu toàn hảo đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ; bố thí ba-la-mật-đa là sự cho đi toàn hảo); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Không nóng bức phiền não là tướng của tịnh giới ba-la-mật-đa (giữ giới hạnh trong sạch một cách toàn hảo); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Không giận dữ là tướng của an nhẫn ba-la-mật-đa (nhẫn nại toàn hảo); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Không thể bị khuất phục là tướng của tinh tiến ba-la-mật-đa (siêng năng bền bỉ toàn hảo); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Không tán loạn là tướng của tĩnh lự ba-la-mật-đa (thiền định toàn hảo); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Không chấp trước là tướng của bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ toàn hảo thấy rõ thật tướng các pháp); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng.

 Không có gì cả là tướng của nội không (tánh không của các pháp bên trong, tức sáu giác quan, không có thực thể riêng) và các pháp "không" khác; Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Không điên đảo là tướng của chân như (bản tính chân thật, "như vậy" không đổi của mọi pháp) và những gì cùng loại; Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Không hư dối là tướng của tứ thánh đế (bốn chân lý cao quý: khổ; tập — nguyên nhân của khổ; diệt — sự dứt hết khổ; đạo — con đường dẫn đến dứt khổ); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Không quấy nhiễu là tướng của tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Không giới hạn, không ngăn ngại là tướng của tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không lường: từ — ban vui, bi — cứu khổ, hỷ — vui theo cái vui của người, xả — bình thản buông bỏ); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Không ồn ào tạp loạn là tướng của tứ vô sắc định (bốn tầng định thuộc cõi Vô Sắc, nơi tâm vượt khỏi mọi hình sắc vật chất); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Không trói buộc là tướng của bát giải thoát (tám pháp thiền giúp thoát khỏi sự trói buộc); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Có thể chế phục là tướng của bát thắng xứ (tám pháp quán giúp làm chủ, vượt thắng các đối tượng); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Có thể làm cho lắng yên là tướng của cửu thứ đệ định (chín tầng định nhập vào lần lượt theo thứ tự); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Không có bờ mé là tướng của thập biến xứ (mười pháp quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, màu xanh… trải khắp mọi nơi); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Có thể ra khỏi sinh tử là tướng của ba mươi bảy bồ-đề phần pháp (ba mươi bảy pháp tu hỗ trợ cho sự giác ngộ); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng.

 Có thể xa lìa là tướng của không giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách quán các pháp là không); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Không nắm giữ là tướng của vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách quán các pháp không có tướng trạng để bám víu); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Không mong cầu là tướng của vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách không mong cầu, không tạo tác); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Thâu gồm các địa vị thanh tịnh là tướng của tam thừa thập địa (mười giai vị tu tập chung cho cả ba thừa — ba cỗ xe đưa đến giải thoát: Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Hướng đến đại giác là tướng của Bồ-tát thập địa (mười giai vị tu tập riêng của Bồ-tát); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Có thể soi chiếu là tướng của ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Không vướng ngại là tướng của lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm như thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa, dứt sạch phiền não); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Khó bị khuất phục là tướng của Như Lai thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Không khiếp sợ là tướng của tứ vô sở úy (bốn điều không hề sợ hãi của Phật khi thuyết pháp giữa đại chúng); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Không đứt đoạn là tướng của tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu và giảng giải không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ và về biện thuyết); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng.

 Ban cho lợi ích an vui là tướng của đại từ (lòng thương lớn, mong chúng sinh được vui); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Nhổ bỏ suy khổ là tướng của đại bi (lòng xót thương lớn, mong chúng sinh hết khổ); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Mừng vui với việc lành là tướng của đại hỷ; Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Bỏ đi những thứ tạp nhạp dơ bẩn là tướng của đại xả; Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Kẻ khác hoàn toàn không có phần là tướng của mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Có thể làm cho trang nghiêm đẹp đẽ là tướng của tướng hảo (các tướng tốt và vẻ đẹp phụ nơi thân Phật); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Có thể ghi nhớ là tướng của pháp vô vong thất (pháp không bao giờ quên mất); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Không chấp giữ là tướng của tánh hằng trụ xả (tính luôn an trụ trong sự buông xả, bình thản); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Thâu giữ khắp cả là tướng của tất cả đà-la-ni môn (đà-la-ni: năng lực ghi nhớ và nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không để mất); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Thâu nhận khắp cả là tướng của tất cả tam-ma-địa môn (tam-ma-địa: định, trạng thái tâm chuyên chú vào một chỗ); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng.

 Khéo tiếp nhận lời dạy là tướng của tứ sa-môn quả (bốn quả vị chứng đắc của người tu theo hàng Thanh văn: Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Tự mình khai ngộ là tướng của Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác — người tự giác ngộ không cần thầy dạy); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Làm được việc lớn là tướng hạnh của tất cả Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn: người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Có tác dụng lớn lao là tướng của vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn khắp) của chư Phật; Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Hiện tiền giác ngộ chân chánh trọn khắp là tướng của nhất thiết trí (trí biết tổng quát toàn thể các pháp); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Thông suốt vô cùng khéo léo là tướng của đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu tập để dẫn dắt chúng sinh); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng. Hiện tiền giác biết riêng rẽ từng điều là tướng của nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi tướng chi tiết của mọi pháp — trí tuệ viên mãn của Phật); Như Lai giác ngộ như thật là vô tướng.

 Chư thiên nên biết: tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (Ứng: Ứng cúng — bậc đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác — bậc giác ngộ chân chánh, trọn khắp), đối với tất cả tướng của các pháp như thế, đều có thể giác ngộ như thật là vô tướng. Vì vậy Ta nói rằng trí và cái thấy của tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác không bị ngăn ngại, không ai sánh bằng."

 Bấy giờ Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Phật) bảo cụ thọ (bậc trưởng lão đức hạnh) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, vị đệ tử Phật thấu hiểu sâu sắc nhất về tánh không) rằng: "Thiện Hiện nên biết: bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ toàn hảo đưa sang bờ giác ngộ) thâm sâu là mẹ của chư Phật. Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày thật tướng (tướng chân thật) của các pháp trong thế gian. Vì vậy Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (bậc đáng được cúng dường, giác ngộ chân chánh trọn khắp) nương vào pháp mà an trụ, dâng cúng, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, thu nhận và giữ gìn che chở pháp mà mình nương tựa an trụ. Pháp ấy chính là bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu. Tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác không vị nào không nương tựa nơi bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu, dâng cúng, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, thu nhận và giữ gìn che chở. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đều nhờ bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu như thế mà được sinh ra và lớn lên. Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu làm chỗ nương tựa cho chư Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, có thể chỉ bày thật tướng của các pháp trong thế gian.

 Thiện Hiện nên biết: tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác là bậc biết ơn, là bậc có thể đền ơn. Này Thiện Hiện, nếu có ai hỏi: 'Ai là người biết ơn và có thể đền ơn?', thì nên trả lời đúng rằng: 'Phật là bậc biết ơn và có thể đền ơn.' Vì sao vậy? Vì trong khắp thế gian, về biết ơn và đền ơn không ai hơn được Phật."

 Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết ơn và đền ơn như thế nào?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đều cưỡi cỗ xe này (thừa: cỗ xe, tức phương tiện tu tập chở người đến giác ngộ), đi con đường này mà đến được vô thượng chánh đẳng bồ-đề (giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn khắp). Đắc bồ-đề rồi, trong mọi lúc các Ngài đều dâng cúng, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, thu nhận và giữ gìn che chở cỗ xe ấy, con đường ấy, chưa từng bỏ bê dù trong chốc lát. Nên biết cỗ xe ấy, con đường ấy chính là bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu. Này Thiện Hiện, đó gọi là Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết ơn và đền ơn.

 Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác không vị nào không nương vào bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu mà giác ngộ rằng mọi pháp đều không có tác dụng, vì không có ai là người tạo tác cả. Tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác không vị nào không nương vào bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu mà giác ngộ rằng mọi pháp đều không làm nên được gì, vì mọi hình thể đều không thể nắm bắt được. Này Thiện Hiện, vì chư Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết rằng nhờ nương vào bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu như thế mà giác ngộ được mọi pháp đều không có tác dụng, không làm nên được gì, nên trong mọi lúc đều dâng cúng, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, thu nhận và giữ gìn che chở, chưa từng gián đoạn; vì thế gọi là thật sự biết ơn và đền ơn.

 Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác không vị nào không nương vào bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu mà đối với mọi pháp, khởi lên trí tuệ thấy rằng chúng không có tạo tác, không có thành tựu, không có sinh ra; lại còn biết được nguyên do của sự không khởi chuyển ấy (?). Vì vậy nên biết bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể sinh ra Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, cũng có thể chỉ bày đúng như thật tướng của thế gian."

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Như Lai thường dạy rằng bản tính của mọi pháp không sinh, không khởi, không có cái biết, không có cái thấy. Vậy sao lại có thể nói bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể sinh ra Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, có thể chỉ bày thật tướng của các pháp trong thế gian?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như ông đã nói. Tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác dạy rằng mọi pháp không sinh, không khởi, không có cái biết, không có cái thấy. Còn nói rằng bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể sinh ra Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, cũng có thể chỉ bày đúng như thật tướng của thế gian, là nói theo thế tục (theo cách nói quy ước thông thường của thế gian, chứ không phải theo chân lý tối hậu)."

 Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, vì sao các pháp không sinh, không khởi, không có cái biết, không có cái thấy?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, vì mọi pháp đều trống rỗng, không có gì cả, đều không tự chủ, giả dối, không bền chắc, nên mọi pháp không sinh, không khởi, không có cái biết, không có cái thấy. Lại nữa, Thiện Hiện, bản tính của mọi pháp không có chỗ nương tựa, không lệ thuộc vào đâu; do nguyên do ấy mà không sinh, không khởi, không có cái biết, không có cái thấy.

 Thiện Hiện nên biết: bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu tuy sinh ra Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, cũng có thể chỉ bày thật tướng của thế gian, nhưng không có gì được sinh ra, cũng không có gì được chỉ bày.

 Thiện Hiện nên biết: bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu vì không thấy sắc (yếu tố vật chất, hình sắc) nên gọi là chỉ bày tướng của sắc; vì không thấy thọ (cảm giác), tưởng (tri giác), hành (tạo tác của tâm), thức (tâm nhận biết) nên gọi là chỉ bày tướng của thọ, tưởng, hành, thức. Vì không thấy nhãn xứ (xứ: nơi phát sinh nhận thức; nhãn xứ là con mắt) nên gọi là chỉ bày tướng của nhãn xứ; vì không thấy nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (ý) nên gọi là chỉ bày tướng của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Vì không thấy sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) nên gọi là chỉ bày tướng của sắc xứ; vì không thấy thanh (âm thanh), hương (mùi), vị, xúc (cảm giác chạm), pháp xứ (đối tượng của ý) nên gọi là chỉ bày tướng của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ.

 Vì không thấy nhãn giới (giới: yếu tố cấu thành nhận thức; nhãn giới là yếu tố mắt) nên gọi là chỉ bày tướng của nhãn giới; vì không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới nên gọi là chỉ bày tướng của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới. Vì không thấy sắc giới (ở đây là yếu tố hình sắc — đối tượng của mắt, không phải cõi Sắc) nên gọi là chỉ bày tướng của sắc giới; vì không thấy thanh, hương, vị, xúc, pháp giới nên gọi là chỉ bày tướng của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới. Vì không thấy nhãn thức giới (yếu tố cái biết của mắt) nên gọi là chỉ bày tướng của nhãn thức giới; vì không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới nên gọi là chỉ bày tướng của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới. Vì không thấy nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, đối tượng và cái biết của mắt) nên gọi là chỉ bày tướng của nhãn xúc; vì không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc nên gọi là chỉ bày tướng của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc. Vì không thấy các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên (điều kiện) nên gọi là chỉ bày tướng của các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên; vì không thấy các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên nên gọi là chỉ bày tướng của các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên.

 Vì không thấy địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) nên gọi là chỉ bày tướng của địa giới; vì không thấy thủy giới (yếu tố nước), hỏa giới (yếu tố lửa), phong giới (yếu tố gió), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố tâm thức) nên gọi là chỉ bày tướng của thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Vì không thấy vô minh (sự si mê, không thấy rõ chân lý — khâu đầu tiên trong mười hai khâu nhân duyên của sinh tử) nên gọi là chỉ bày tướng của vô minh; vì không thấy hành (tạo tác nghiệp), thức (tâm thức đi vào đời mới), danh sắc (tinh thần và thể xác), lục xứ (sáu giác quan), xúc (tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (khao khát), thủ (chấp giữ), hữu (sự hiện hữu, nghiệp dẫn đến đời sau), sinh, lão tử (già và chết), sầu, thán, khổ, ưu, não (buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo lắng, phiền muộn) nên gọi là chỉ bày tướng của hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não.

 Vì không thấy bố thí ba-la-mật-đa (sự cho đi toàn hảo) nên gọi là chỉ bày tướng của bố thí ba-la-mật-đa; vì không thấy tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nại), tinh tiến (siêng năng), tĩnh lự (thiền định), bát-nhã (trí tuệ) ba-la-mật-đa nên gọi là chỉ bày tướng của tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Vì không thấy nội không (tánh không của các pháp bên trong, tức sáu giác quan) nên gọi là chỉ bày tướng của nội không; vì không thấy ngoại không (tánh không của sáu đối tượng bên ngoài), nội ngoại không (tánh không của cả trong lẫn ngoài), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (tánh không của mười phương rộng lớn), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có đầu, không có cuối, nên là không), tán vô tán không (tánh không của sự tan rã và không tan rã), bản tánh không (bản tính vốn là không), tự cộng tướng không (tướng riêng và tướng chung của các pháp đều là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều là không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được, nên là không), vô tánh không (không có thực thể, nên là không), tự tánh không (tự tính vốn là không), vô tánh tự tánh không (cả cái không có thực thể lẫn tự tính đều là không) nên gọi là chỉ bày tướng của ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không.

 Vì không thấy chân như (bản tính chân thật, "như vậy" không đổi của mọi pháp) nên gọi là chỉ bày tướng của chân như; vì không thấy pháp giới (bản thể chung của mọi pháp), pháp tánh (tính chân thật của các pháp), bất hư vọng tánh (tính không hư dối), bất biến dị tánh (tính không đổi khác), bình đẳng tánh (tính bằng nhau, không phân biệt), ly sinh tánh (tính lìa khỏi sinh diệt), pháp định (sự an định vững chắc của pháp), pháp trụ (sự an trú của pháp), thật tế (bờ mé chân thật), hư không giới (cõi hư không), bất tư nghì giới (cõi không thể nghĩ bàn) nên gọi là chỉ bày tướng của pháp giới cho đến bất tư nghì giới.

 Vì không thấy khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ) nên gọi là chỉ bày tướng của khổ thánh đế; vì không thấy tập (nguyên nhân của khổ), diệt (sự dứt khổ), đạo (con đường dứt khổ) thánh đế nên gọi là chỉ bày tướng của tập, diệt, đạo thánh đế. Vì không thấy tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc) nên gọi là chỉ bày tướng của tứ tĩnh lự; vì không thấy tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn: từ, bi, hỷ, xả), tứ vô sắc định (bốn tầng định vượt khỏi vật chất) nên gọi là chỉ bày tướng của tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Vì không thấy bát giải thoát (tám pháp thiền giúp thoát khỏi trói buộc) nên gọi là chỉ bày tướng của bát giải thoát; vì không thấy bát thắng xứ (tám pháp quán làm chủ, vượt thắng đối tượng), cửu thứ đệ định (chín tầng định nhập lần lượt theo thứ tự), thập biến xứ (mười pháp quán một đối tượng trải khắp mọi nơi) nên gọi là chỉ bày tướng của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ.

 Vì không thấy tứ niệm trụ (bốn pháp an trú chánh niệm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) nên gọi là chỉ bày tướng của tứ niệm trụ; vì không thấy tứ chánh đoạn (bốn sự nỗ lực đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều thiện chưa có, tăng trưởng điều thiện đã có), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực thần diệu: ý muốn, tinh tiến, tâm, quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: tin, siêng năng, chánh niệm, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc lành ấy lớn mạnh), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng) nên gọi là chỉ bày tướng của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi.

 Vì không thấy không giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách quán các pháp là không) nên gọi là chỉ bày tướng của không giải thoát môn; vì không thấy vô tướng (cửa giải thoát quán không có tướng để bám víu), vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát không mong cầu) nên gọi là chỉ bày tướng của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Vì không thấy tam thừa thập địa (mười giai vị tu tập chung cho ba thừa: Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát) nên gọi là chỉ bày tướng của tam thừa thập địa. Vì không thấy Bồ-tát thập địa (mười giai vị tu tập của Bồ-tát) nên gọi là chỉ bày tướng của Bồ-tát thập địa. Vì không thấy ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) nên gọi là chỉ bày tướng của ngũ nhãn. Vì không thấy lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm) nên gọi là chỉ bày tướng của lục thần thông.

 Vì không thấy Như Lai thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) nên gọi là chỉ bày tướng của Như Lai thập lực; vì không thấy tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu và giảng giải không trở ngại), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương lớn ban vui, lòng xót thương lớn cứu khổ, niềm vui lớn theo điều lành của người, sự buông xả bình thản lớn), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có) nên gọi là chỉ bày tướng của tứ vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật. Vì không thấy ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai tướng tốt trên thân bậc đại nhân, tức Phật) nên gọi là chỉ bày tướng của ba mươi hai tướng đại sĩ. Vì không thấy tám mươi tùy hảo (tám mươi vẻ đẹp phụ đi kèm các tướng tốt) nên gọi là chỉ bày tướng của tám mươi tùy hảo. Vì không thấy pháp vô vong thất (pháp không bao giờ quên mất) nên gọi là chỉ bày tướng của pháp vô vong thất. Vì không thấy tánh hằng trụ xả (tính luôn an trụ trong buông xả, bình thản) nên gọi là chỉ bày tướng của tánh hằng trụ xả. Vì không thấy tất cả đà-la-ni môn (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp) nên gọi là chỉ bày tướng của tất cả đà-la-ni môn. Vì không thấy tất cả tam-ma-địa môn (các pháp định, tâm chuyên chú một chỗ) nên gọi là chỉ bày tướng của tất cả tam-ma-địa môn.

 Vì không thấy quả Dự lưu (quả vị thánh đầu tiên, người đã vào dòng thánh) nên gọi là chỉ bày tướng của quả Dự lưu; vì không thấy quả Nhất lai (chỉ còn trở lại cõi người một lần nữa), quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc tự ngộ không thầy) nên gọi là chỉ bày tướng của quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán và Độc giác bồ-đề. Vì không thấy hạnh của tất cả Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) nên gọi là chỉ bày tướng của hạnh của tất cả Bồ-tát ma-ha-tát. Vì không thấy vô thượng chánh đẳng bồ-đề (giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn khắp) của chư Phật nên gọi là chỉ bày tướng của vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật. Vì không thấy nhất thiết trí (trí biết tổng quát toàn thể các pháp) nên gọi là chỉ bày tướng của nhất thiết trí; vì không thấy đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu tập), nhất thiết tướng trí (trí biết trọn mọi tướng chi tiết của mọi pháp, trí tuệ viên mãn của Phật) nên gọi là chỉ bày tướng của đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí.

 Này Thiện Hiện, do ý nghĩa như vậy, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày thật tướng của các pháp trong thế gian, được gọi là mẹ của Như Lai, có thể sinh ra Như Lai."

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, vì sao bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu như thế vì không thấy sắc nên gọi là chỉ bày tướng của sắc, vì không thấy thọ, tưởng, hành, thức nên gọi là chỉ bày tướng của thọ, tưởng, hành, thức; như vậy cho đến vì không thấy nhất thiết trí nên gọi là chỉ bày tướng của nhất thiết trí, vì không thấy đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí nên gọi là chỉ bày tướng của đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu, do không lấy sắc làm đối tượng mà sinh ra thức (tâm nhận biết), đó là vì không thấy sắc nên gọi là chỉ bày tướng của sắc; không lấy thọ, tưởng, hành, thức làm đối tượng mà sinh ra thức, đó là vì không thấy thọ, tưởng, hành, thức nên gọi là chỉ bày tướng của thọ, tưởng, hành, thức. Như vậy cho đến do không lấy nhất thiết trí làm đối tượng mà sinh ra thức, đó là vì không thấy nhất thiết trí nên gọi là chỉ bày tướng của nhất thiết trí; không lấy đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí làm đối tượng mà sinh ra thức, đó là vì không thấy đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí nên gọi là chỉ bày tướng của đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí. Này Thiện Hiện, do ý nghĩa như vậy, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày thật tướng của các pháp trong thế gian, được gọi là mẹ của Như Lai, có thể sinh ra Như Lai.

 Lại nữa, Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể làm hiển lộ cho Như Lai thấy thế gian là không (trống rỗng, không có thực thể), cho nên gọi là mẹ của Như Lai, có thể chỉ bày cho Như Lai thật tướng của thế gian."

 Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, vì sao bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu như thế có thể làm hiển lộ cho Như Lai thấy thế gian là không?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể làm hiển lộ cho Như Lai thấy thế gian sắc là không; hiển lộ thế gian thọ, tưởng, hành, thức là không; hiển lộ thế gian nhãn xứ (con mắt) là không; hiển lộ thế gian nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là không; hiển lộ thế gian sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) là không; hiển lộ thế gian thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, cảm giác chạm, đối tượng của ý) là không; hiển lộ thế gian nhãn giới (yếu tố mắt) là không; hiển lộ thế gian nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới là không; hiển lộ thế gian sắc giới (yếu tố hình sắc) là không; hiển lộ thế gian thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là không; hiển lộ thế gian nhãn thức giới (yếu tố cái biết của mắt) là không; hiển lộ thế gian nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới là không; hiển lộ thế gian nhãn xúc (sự tiếp xúc ở mắt) là không; hiển lộ thế gian nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc là không; hiển lộ thế gian các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên là không; hiển lộ thế gian các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên là không; hiển lộ thế gian địa giới (yếu tố đất) là không; hiển lộ thế gian thủy, hỏa, phong, không, thức giới (yếu tố nước, lửa, gió, khoảng trống, tâm thức) là không; hiển lộ thế gian mười hai chi duyên khởi (mười hai khâu nhân duyên nối tiếp nhau tạo nên vòng sinh tử, từ vô minh đến già chết) là không; hiển lộ thế gian sáu mươi hai kiến (sáu mươi hai loại quan điểm sai lầm) lấy ngã kiến (quan niệm sai lầm cho rằng có một cái "ta" thật) làm gốc là không; hiển lộ thế gian thập thiện nghiệp đạo (mười điều lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đôi chiều, không nói thô ác, không nói thêu dệt, không tham, không sân, không tà kiến) là không; hiển lộ thế gian tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định cõi Sắc) là không; hiển lộ thế gian tứ vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả rộng lớn), tứ vô sắc định (bốn tầng định vượt khỏi vật chất) là không; hiển lộ thế gian bố thí ba-la-mật-đa (sự cho đi toàn hảo) là không, cho đến hiển lộ thế gian bát-nhã ba-la-mật-đa là không;

 hiển lộ thế gian nội không (tánh không của sáu giác quan bên trong) là không, cho đến hiển lộ thế gian vô tánh tự tánh không (cả cái không có thực thể lẫn tự tính đều là không) là không; hiển lộ thế gian khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ) là không; hiển lộ thế gian tập, diệt, đạo thánh đế (chân lý về nguyên nhân khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ) là không; hiển lộ thế gian bát giải thoát (tám pháp thiền giải thoát) là không; hiển lộ thế gian bát thắng xứ (tám pháp quán làm chủ đối tượng), cửu thứ đệ định (chín tầng định theo thứ tự), thập biến xứ (mười pháp quán trải khắp) là không; hiển lộ thế gian tứ niệm trụ (bốn pháp an trú chánh niệm) là không, cho đến hiển lộ thế gian bát thánh đạo chi (tám nhánh đường thánh) là không; hiển lộ thế gian không giải thoát môn (cửa giải thoát quán không) là không; hiển lộ thế gian vô tướng, vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát quán không tướng, không mong cầu) là không; hiển lộ thế gian tam thừa thập địa (mười giai vị chung cho ba thừa) là không; hiển lộ thế gian Bồ-tát thập địa (mười giai vị của Bồ-tát) là không; hiển lộ thế gian ngũ nhãn (năm loại mắt) là không; hiển lộ thế gian lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm) là không; hiển lộ thế gian Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ của Phật) là không, cho đến hiển lộ thế gian mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức riêng chỉ Phật có) là không; hiển lộ thế gian ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân) là không; hiển lộ thế gian tám mươi tùy hảo (tám mươi vẻ đẹp phụ) là không; hiển lộ thế gian pháp vô vong thất (pháp không quên mất) là không; hiển lộ thế gian tánh hằng trụ xả (tính luôn an trụ trong buông xả) là không; hiển lộ thế gian tất cả đà-la-ni môn (năng lực ghi nhớ, nắm giữ giáo pháp) là không; hiển lộ thế gian tất cả tam-ma-địa môn (các pháp định) là không; hiển lộ thế gian quả Dự lưu (quả vị thánh đầu tiên) là không, cho đến hiển lộ thế gian Độc giác bồ-đề (giác ngộ của bậc tự ngộ) là không; hiển lộ thế gian hạnh của tất cả Bồ-tát ma-ha-tát là không; hiển lộ thế gian vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật là không; hiển lộ thế gian nhất thiết trí là không; hiển lộ thế gian đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí là không. Này Thiện Hiện, do ý nghĩa như vậy, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai thật tướng của thế gian, được gọi là mẹ của Như Lai, có thể sinh ra Như Lai.

 Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (bậc đáng được cúng dường, giác ngộ chân chánh trọn khắp) nương vào bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ toàn hảo đưa sang bờ giác ngộ) thâm sâu, có thể vì thế gian mà làm hiển lộ thế gian sắc (yếu tố vật chất, hình sắc) là không, hiển lộ thế gian thọ (cảm giác), tưởng (tri giác), hành (tạo tác của tâm), thức (tâm nhận biết) là không; như vậy cho đến hiển lộ thế gian nhất thiết trí (trí biết tổng quát toàn thể các pháp) là không, hiển lộ thế gian đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu) và nhất thiết tướng trí (trí biết trọn mọi tướng chi tiết của mọi pháp) là không; khiến cho người đời cảm nhận thế gian là không, hình dung thế gian là không, suy xét thế gian là không, hiểu rõ thế gian là không. Này Thiện Hiện, do ý nghĩa như vậy, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thật tướng của thế gian, được gọi là mẹ của Như Lai, có thể sinh ra Như Lai.

 Lại nữa, Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể khiến Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thấy thế gian là không. Thấy thế gian nào là không? Nghĩa là thấy thế gian sắc là không, thấy thế gian thọ, tưởng, hành, thức là không; như vậy cho đến thấy thế gian nhất thiết trí là không, thấy thế gian đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí là không. Này Thiện Hiện, do ý nghĩa như vậy, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thật tướng của thế gian, được gọi là mẹ của Như Lai, có thể sinh ra Như Lai.

 Lại nữa, Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng không thể nghĩ bàn của thế gian, được gọi là mẹ của Như Lai, có thể chỉ bày cho Như Lai thật tướng của thế gian." Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, vì sao bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu như thế có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng không thể nghĩ bàn của thế gian?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng không thể nghĩ bàn của thế gian sắc, tướng không thể nghĩ bàn của thế gian thọ, tưởng, hành, thức; như vậy cho đến tướng không thể nghĩ bàn của thế gian nhất thiết trí, tướng không thể nghĩ bàn của thế gian đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí. Này Thiện Hiện, do ý nghĩa như vậy, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thật tướng của thế gian, được gọi là mẹ của Như Lai, có thể sinh ra Như Lai.

 Lại nữa, Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng xa lìa của thế gian, được gọi là mẹ của Như Lai, có thể chỉ bày cho Như Lai thật tướng của thế gian." Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, vì sao bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu như thế có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng xa lìa của thế gian?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng xa lìa của thế gian sắc, tướng xa lìa của thế gian thọ, tưởng, hành, thức; như vậy cho đến tướng xa lìa của thế gian nhất thiết trí, tướng xa lìa của thế gian đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí. Này Thiện Hiện, do ý nghĩa như vậy, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thật tướng của thế gian, được gọi là mẹ của Như Lai, có thể sinh ra Như Lai.

 Lại nữa, Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng vắng lặng của thế gian, được gọi là mẹ của Như Lai, có thể chỉ bày cho Như Lai thật tướng của thế gian." Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, vì sao bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu như thế có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng vắng lặng của thế gian?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng vắng lặng của thế gian sắc, tướng vắng lặng của thế gian thọ, tưởng, hành, thức; như vậy cho đến tướng vắng lặng của thế gian nhất thiết trí, tướng vắng lặng của thế gian đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí. Này Thiện Hiện, do ý nghĩa như vậy, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thật tướng của thế gian, được gọi là mẹ của Như Lai, có thể sinh ra Như Lai.

 Lại nữa, Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng tất cánh không (rốt ráo là không, hoàn toàn trống rỗng) của thế gian, được gọi là mẹ của Như Lai, có thể chỉ bày cho Như Lai thật tướng của thế gian." Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, vì sao bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu như thế có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng tất cánh không của thế gian?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng tất cánh không của thế gian sắc, tướng tất cánh không của thế gian thọ, tưởng, hành, thức; như vậy cho đến tướng tất cánh không của thế gian nhất thiết trí, tướng tất cánh không của thế gian đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí. Này Thiện Hiện, do ý nghĩa như vậy, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thật tướng của thế gian, được gọi là mẹ của Như Lai, có thể sinh ra Như Lai.

 Lại nữa, Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng vô tánh không (không có thực thể, nên là không) của thế gian, được gọi là mẹ của Như Lai, có thể chỉ bày cho Như Lai thật tướng của thế gian." Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, vì sao bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu như thế có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng vô tánh không của thế gian?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng vô tánh không của thế gian sắc, tướng vô tánh không của thế gian thọ, tưởng, hành, thức; như vậy cho đến tướng vô tánh không của thế gian nhất thiết trí, tướng vô tánh không của thế gian đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí. Này Thiện Hiện, do ý nghĩa như vậy, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thật tướng của thế gian, được gọi là mẹ của Như Lai, có thể sinh ra Như Lai.

 Lại nữa, Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng tự tánh không (tự tính vốn là không) của thế gian, được gọi là mẹ của Như Lai, có thể chỉ bày cho Như Lai thật tướng của thế gian." Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, vì sao bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu như thế có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng tự tánh không của thế gian?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng tự tánh không của thế gian sắc, tướng tự tánh không của thế gian thọ, tưởng, hành, thức; như vậy cho đến tướng tự tánh không của thế gian nhất thiết trí, tướng tự tánh không của thế gian đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí. Này Thiện Hiện, do ý nghĩa như vậy, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thật tướng của thế gian, được gọi là mẹ của Như Lai, có thể sinh ra Như Lai.

 Lại nữa, Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng vô tánh tự tánh không (cả cái không có thực thể lẫn tự tính đều là không) của thế gian, được gọi là mẹ của Như Lai, có thể chỉ bày cho Như Lai thật tướng của thế gian." Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, vì sao bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu như thế có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng vô tánh tự tánh không của thế gian?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng vô tánh tự tánh không của thế gian sắc, tướng vô tánh tự tánh không của thế gian thọ, tưởng, hành, thức; như vậy cho đến tướng vô tánh tự tánh không của thế gian nhất thiết trí, tướng vô tánh tự tánh không của thế gian đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí. Này Thiện Hiện, do ý nghĩa như vậy, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thật tướng của thế gian, được gọi là mẹ của Như Lai, có thể sinh ra Như Lai.

 Lại nữa, Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng thuần không (hoàn toàn trống rỗng, không lẫn chút gì thật có) của thế gian, được gọi là mẹ của Như Lai, có thể chỉ bày cho Như Lai thật tướng của thế gian." Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, vì sao bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu như thế có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng thuần không của thế gian?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng thuần không của thế gian sắc, tướng thuần không của thế gian thọ, tưởng, hành, thức; như vậy cho đến tướng thuần không của thế gian nhất thiết trí, tướng thuần không của thế gian đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí. Này Thiện Hiện, do ý nghĩa như vậy, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thật tướng của thế gian, được gọi là mẹ của Như Lai, có thể sinh ra Như Lai.

 Lại nữa, Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng vô ngã (không có cái "ta" thật, không có chủ thể thường còn) của thế gian, được gọi là mẹ của Như Lai, có thể chỉ bày cho Như Lai thật tướng của thế gian." Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, vì sao bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu như thế có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng vô ngã của thế gian?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng vô ngã của thế gian sắc, tướng vô ngã của thế gian thọ, tưởng, hành, thức; như vậy cho đến tướng vô ngã của thế gian nhất thiết trí, tướng vô ngã của thế gian đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí. Này Thiện Hiện, do ý nghĩa như vậy, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thật tướng của thế gian, được gọi là mẹ của Như Lai, có thể sinh ra Như Lai.

 Lại nữa, Thiện Hiện, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu có thể chỉ bày cho Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tướng của thế gian, nghĩa là khiến không khởi lên ý tưởng về thế gian này, cũng khiến không khởi lên ý tưởng về thế gian khác. Vì sao vậy? Vì mọi pháp đều không có gì cả, thật sự không thể nắm bắt được, không có gì để nương vào đó mà khởi lên ý tưởng về thế gian này hay thế gian khác."

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu vì việc lớn mà xuất hiện ở thế gian, vì việc không thể nghĩ bàn mà xuất hiện ở thế gian, vì việc không thể cân lường mà xuất hiện ở thế gian, vì việc không thể đếm lường mà xuất hiện ở thế gian, vì việc không gì sánh bằng mà xuất hiện ở thế gian."

 Phật dạy: "Này Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy, như ông đã nói. Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu vì việc lớn mà xuất hiện ở thế gian, vì việc không thể nghĩ bàn mà xuất hiện ở thế gian, vì việc không thể cân lường mà xuất hiện ở thế gian, vì việc không thể đếm lường mà xuất hiện ở thế gian, vì việc không gì sánh bằng mà xuất hiện ở thế gian.

 Này Thiện Hiện, vì sao bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu như thế vì việc lớn mà xuất hiện ở thế gian? Này Thiện Hiện, tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (bậc đáng được cúng dường, giác ngộ chân chánh trọn khắp) đều lấy việc cứu vớt tất cả hữu tình (chúng sinh có tình thức), không lúc nào tạm bỏ, làm việc lớn. Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu vì việc lớn ấy mà xuất hiện ở thế gian.

 Này Thiện Hiện, vì sao bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu như thế vì việc không thể nghĩ bàn mà xuất hiện ở thế gian? Này Thiện Hiện, tính chánh đẳng giác (tính giác ngộ chân chánh trọn khắp), tính Như Lai, tính tự nhiên giác (tính tự mình giác ngộ, không do thầy dạy), tính nhất thiết trí (tính biết toàn thể các pháp) mà tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác có được đều không thể nghĩ bàn. Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu vì việc không thể nghĩ bàn ấy mà xuất hiện ở thế gian.

 Này Thiện Hiện, vì sao bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu như thế vì việc không thể cân lường mà xuất hiện ở thế gian? Này Thiện Hiện, đối với tính chánh đẳng giác, tính Như Lai, tính tự nhiên giác, tính nhất thiết trí mà tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác có được, chắc chắn không có một hữu tình nào — trong số các hữu tình thuộc ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc), năm đường (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời) và bốn loài (sinh từ thai, từ trứng, từ chỗ ẩm ướt, do biến hóa) — có thể cân lường được. Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu vì việc không thể cân lường ấy mà xuất hiện ở thế gian.

 Này Thiện Hiện, vì sao bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu như thế vì việc không thể đếm lường mà xuất hiện ở thế gian? Này Thiện Hiện, đối với tính chánh đẳng giác, tính Như Lai, tính tự nhiên giác, tính nhất thiết trí mà tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác có được, chắc chắn không có một hữu tình nào — trong số các hữu tình thuộc ba cõi, năm đường, bốn loài — biết được số lượng của chúng. Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu vì việc không thể đếm lường ấy mà xuất hiện ở thế gian.

 Này Thiện Hiện, vì sao bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu như thế vì việc không gì sánh bằng mà xuất hiện ở thế gian? Này Thiện Hiện, đối với tính chánh đẳng giác, tính Như Lai, tính tự nhiên giác, tính nhất thiết trí mà tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác có được, trong khắp thế gian, các hữu tình và các pháp còn không có gì ngang bằng, huống chi có cái vượt hơn. Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu vì việc không gì sánh bằng ấy mà xuất hiện ở thế gian."

 Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, có phải chỉ riêng tính chánh đẳng giác, tính Như Lai, tính tự nhiên giác, tính nhất thiết trí mà Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác có được là không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng, hay còn có các pháp khác nữa?"

 Phật dạy: "Này Thiện Hiện, không phải chỉ riêng tính chánh đẳng giác, tính Như Lai, tính tự nhiên giác, tính nhất thiết trí mà Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác có được là không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng; mà cũng có các pháp khác không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng. Này Thiện Hiện, nghĩa là sắc (yếu tố vật chất, hình sắc) cũng không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng; thọ (cảm giác), tưởng (tri giác), hành (tạo tác của tâm), thức (tâm nhận biết) cũng không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng; như vậy cho đến nhất thiết trí (trí biết tổng quát toàn thể các pháp) cũng không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng; đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu) và nhất thiết tướng trí (trí biết trọn mọi tướng chi tiết của mọi pháp) cũng không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng. Này Thiện Hiện, tất cả các pháp cũng đều không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng. Này Thiện Hiện, trong pháp tánh chân thật của mọi pháp, tâm và tâm sở (tâm: cái biết chủ đạo; tâm sở: các trạng thái, hoạt động tinh thần đi kèm với tâm như cảm giác, tham, giận…) đều không thể nắm bắt được.

 Lại nữa, Thiện Hiện, sắc không thể thi thiết (đặt ra, gán định bằng khái niệm và tên gọi) là có tính không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng; thọ, tưởng, hành, thức cũng không thể thi thiết là có tính không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng; như vậy cho đến nhất thiết trí không thể thi thiết là có tính không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng; đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí cũng không thể thi thiết là có tính không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng."

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, do nguyên nhân gì mà sắc không thể thi thiết (đặt ra, gán định bằng khái niệm) là có tính không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng; thọ, tưởng, hành, thức cũng không thể thi thiết là có tính không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng; như vậy cho đến nhất thiết trí không thể thi thiết là có tính không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng; đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí cũng không thể thi thiết là có tính không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng?"

 Phật dạy: "Này Thiện Hiện, vì sắc không thể đem ra thi thiết, nghĩ bàn, cân lường, đếm lường, cũng không thể nói là có tính bình đẳng hay tính không bình đẳng (?); thọ, tưởng, hành, thức cũng không thể đem ra thi thiết, nghĩ bàn, cân lường, đếm lường, cũng không thể nói là có tính bình đẳng hay không bình đẳng; như vậy cho đến nhất thiết trí không thể đem ra thi thiết, nghĩ bàn, cân lường, đếm lường, cũng không thể nói là có tính bình đẳng hay không bình đẳng; đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí cũng không thể đem ra thi thiết, nghĩ bàn, cân lường, đếm lường, cũng không thể nói là có tính bình đẳng hay không bình đẳng."

 Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, do nguyên nhân gì mà sắc không thể đem ra thi thiết, nghĩ bàn, cân lường, đếm lường, cũng không thể nói là có tính bình đẳng hay không bình đẳng; thọ, tưởng, hành, thức cũng vậy; như vậy cho đến nhất thiết trí cũng vậy; đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí cũng không thể đem ra thi thiết, nghĩ bàn, cân lường, đếm lường, cũng không thể nói là có tính bình đẳng hay không bình đẳng?"

 Phật dạy: "Này Thiện Hiện, tự tánh (bản chất tự có) của sắc không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng; vì không có tự tánh, nên sắc không thể đem ra thi thiết, nghĩ bàn, cân lường, đếm lường, cũng không thể nói là có tính bình đẳng hay không bình đẳng. Tự tánh của thọ, tưởng, hành, thức cũng không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng; vì không có tự tánh, nên thọ, tưởng, hành, thức cũng không thể đem ra thi thiết, nghĩ bàn, cân lường, đếm lường, cũng không thể nói là có tính bình đẳng hay không bình đẳng. Như vậy cho đến tự tánh của nhất thiết trí không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng; vì không có tự tánh, nên nhất thiết trí không thể đem ra thi thiết, nghĩ bàn, cân lường, đếm lường, cũng không thể nói là có tính bình đẳng hay không bình đẳng. Tự tánh của đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí cũng không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng; vì không có tự tánh, nên đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí cũng không thể đem ra thi thiết, nghĩ bàn, cân lường, đếm lường, cũng không thể nói là có tính bình đẳng hay không bình đẳng.

 Lại nữa, Thiện Hiện, vì sắc không thể nắm bắt được nên không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng; thọ, tưởng, hành, thức cũng vì không thể nắm bắt được nên không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng; như vậy cho đến nhất thiết trí vì không thể nắm bắt được nên không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng; đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí cũng vì không thể nắm bắt được nên không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng."

 Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, do nguyên nhân gì mà sắc vì không thể nắm bắt được nên không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng; thọ, tưởng, hành, thức cũng vì không thể nắm bắt được nên không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng; như vậy cho đến nhất thiết trí vì không thể nắm bắt được nên không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng; đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí cũng vì không thể nắm bắt được nên không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng?"

 Phật dạy: "Này Thiện Hiện, sắc vì không có giới hạn nên không thể nắm bắt được; vì không thể nắm bắt được nên không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng. Thọ, tưởng, hành, thức cũng vì không có giới hạn nên không thể nắm bắt được; vì không thể nắm bắt được nên không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng. Như vậy cho đến nhất thiết trí vì không có giới hạn nên không thể nắm bắt được; vì không thể nắm bắt được nên không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng. Đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí cũng vì không có giới hạn nên không thể nắm bắt được; vì không thể nắm bắt được nên không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng."

 Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, lại do nguyên nhân gì mà sắc vì không có giới hạn nên không thể nắm bắt được; thọ, tưởng, hành, thức cũng vì không có giới hạn nên không thể nắm bắt được; như vậy cho đến nhất thiết trí vì không có giới hạn nên không thể nắm bắt được; đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí cũng vì không có giới hạn nên không thể nắm bắt được?"

 Phật dạy: "Này Thiện Hiện, vì tướng của sắc không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng, nên không có giới hạn. Tướng của thọ, tưởng, hành, thức cũng không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng, nên không có giới hạn. Như vậy cho đến tướng của nhất thiết trí không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng, nên không có giới hạn. Tướng của đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí cũng không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng, nên không có giới hạn.

 Lại nữa, Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Trong cái không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng của sắc, có thể nắm bắt được sắc chăng? Trong cái không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng của thọ, tưởng, hành, thức, có thể nắm bắt được thọ, tưởng, hành, thức chăng? Như vậy cho đến trong cái không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng của nhất thiết trí, có thể nắm bắt được nhất thiết trí chăng? Trong cái không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng của đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí, có thể nắm bắt được đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí chăng?"

 Thiện Hiện đáp: "Bạch Thế Tôn, không thể được. Bạch Thiện Thệ (Đấng Khéo Đi — một danh hiệu của Phật, bậc đã đi đến nơi an lành rốt ráo), không thể được."

 Phật dạy: "Này Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy. Do nguyên nhân này, mọi pháp đều không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng. Này Thiện Hiện, vì mọi pháp đều không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng, nên pháp chánh đẳng giác, pháp Như Lai, pháp tự nhiên giác, pháp nhất thiết trí mà tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác có được cũng không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng.

 Này Thiện Hiện, pháp chánh đẳng giác, pháp Như Lai, pháp tự nhiên giác, pháp nhất thiết trí mà tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác có được: đều không thể nghĩ bàn, vì sự nghĩ bàn đã dứt; không thể cân lường, vì sự cân lường đã dứt; không thể đếm lường, vì sự đếm lường đã dứt; không gì sánh bằng, vì sự so sánh ngang bằng đã dứt. Này Thiện Hiện, do nguyên nhân này, mọi pháp cũng không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng.

 Này Thiện Hiện, pháp chánh đẳng giác, pháp Như Lai, pháp tự nhiên giác, pháp nhất thiết trí mà tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác có được: đều không thể nghĩ bàn, vì vượt khỏi sự nghĩ bàn; không thể cân lường, vì vượt khỏi sự cân lường; không thể đếm lường, vì vượt khỏi sự đếm lường; không gì sánh bằng, vì vượt khỏi sự so sánh ngang bằng. Này Thiện Hiện, do nguyên nhân này, mọi pháp cũng không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng.

 Này Thiện Hiện, cái gọi là "không thể nghĩ bàn" chỉ là một tên gọi đặt thêm vào mà thôi; "không thể cân lường" chỉ là một tên gọi đặt thêm vào; "không thể đếm lường" chỉ là một tên gọi đặt thêm vào; "không gì sánh bằng" chỉ là một tên gọi đặt thêm vào. Này Thiện Hiện, do nguyên nhân này, pháp chánh đẳng giác, pháp Như Lai, pháp tự nhiên giác, pháp nhất thiết trí mà tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác có được đều không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng.

 Này Thiện Hiện, nói "không thể nghĩ bàn" là vì giống như hư không không thể nghĩ bàn; nói "không thể cân lường" là vì giống như hư không không thể cân lường; nói "không thể đếm lường" là vì giống như hư không không thể đếm lường; nói "không gì sánh bằng" là vì giống như hư không không gì sánh bằng. Này Thiện Hiện, do nguyên nhân này, pháp chánh đẳng giác, pháp Như Lai, pháp tự nhiên giác, pháp nhất thiết trí mà tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác có được đều không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng.

 Này Thiện Hiện, đối với pháp chánh đẳng giác, pháp Như Lai, pháp tự nhiên giác, pháp nhất thiết trí mà tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác có được, thì hàng Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, cầu giải thoát cho riêng mình), Duyên giác (người tự giác ngộ nhờ quán xét lý nhân duyên), cùng các loài trời, người, a-tố-lạc (tức a-tu-la, loài thần hiếu chiến, có phước báu nhưng hay ganh ghét) trong thế gian, đều không thể nghĩ bàn, cân lường, đếm lường hay so sánh ngang bằng được. Này Thiện Hiện, do nguyên nhân này, pháp chánh đẳng giác, pháp Như Lai, pháp tự nhiên giác, pháp nhất thiết trí mà tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác có được đều không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng."

 Khi Phật nói phẩm "Không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, không gì sánh bằng" này, trong đại chúng có năm trăm bí-sô (tức tỳ-kheo, tu sĩ nam xuất gia) không còn tiếp nhận các lậu (phiền não làm tâm rò rỉ, dính mắc, khiến trôi lăn trong sinh tử), tâm được giải thoát; lại có hai trăm bí-sô-ni (tức tỳ-kheo-ni, tu sĩ nữ xuất gia) cũng đều không còn tiếp nhận các lậu, tâm được giải thoát; lại có sáu trăm ổ-ba-sách-ca (tức ưu-bà-tắc, nam cư sĩ tại gia giữ giới) đối với các pháp xa lìa bụi trần, rời bỏ cấu nhiễm, sinh được pháp nhãn thanh tịnh (con mắt trong sạch thấy rõ chân lý — tức chứng quả thánh đầu tiên); lại có ba trăm ổ-ba-tư-ca (tức ưu-bà-di, nữ cư sĩ tại gia giữ giới) cũng đối với các pháp xa lìa bụi trần, rời bỏ cấu nhiễm, sinh được pháp nhãn thanh tịnh; lại có hai nghìn Bồ-tát ma-ha-tát chứng được vô sinh pháp nhẫn (sự nhận biết vững chắc, an trụ không lay chuyển nơi chân lý rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt), sẽ được Phật thọ ký (báo trước việc sẽ thành Phật) trong Hiền kiếp (kiếp hiện tại, một thời kỳ vũ trụ dài lâu có nhiều vị Phật hiền thánh ra đời).

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm bốn mươi ba.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm bốn mươi bốn.

 Tam tạng pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba kho tàng kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video