Phần thứ hai, phẩm Chân Như (chân như: bản tính chân thật của mọi sự vật, hiện tượng, xưa nay vẫn như thế, không hề biến đổi), thứ năm mươi hai, đoạn hai.
Bấy giờ chúng chư thiên ở cõi Dục và cõi Sắc (cõi Dục: cõi của những chúng sinh còn ham muốn dục lạc như ăn uống, sắc dục; cõi Sắc: các tầng trời của những vị đã lìa dục, chỉ còn thân hình vi tế) lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính), Đại đức Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, giỏi hiểu lý Không) là đệ tử chân thật của Phật, sinh ra theo Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến). Vì sao vậy? Vì mọi pháp (lời dạy, điều được giảng nói) mà Đại đức Thiện Hiện nói ra đều tương ứng với Không (Không: mọi sự vật đều không có bản chất cố định, tự có riêng)."
Khi ấy Thiện Hiện bảo chúng chư thiên cõi Dục và cõi Sắc: "Các vị chư thiên nói tôi, Thiện Hiện, là đệ tử chân thật của Phật, sinh ra theo Như Lai. Thế nào là Thiện Hiện sinh ra theo Như Lai? Nghĩa là sinh ra theo chân như của Như Lai. Vì sao vậy? Chân như của Như Lai không đến không đi; chân như của Thiện Hiện cũng không đến không đi, vì thế nói Thiện Hiện sinh ra theo Như Lai. Chân như của Như Lai chính là chân như của tất cả các pháp (pháp: mọi sự vật, hiện tượng); chân như của tất cả các pháp chính là chân như của Như Lai. Chân như như thế không có tính chân như, cũng không có tính chẳng phải chân như. Chân như của Thiện Hiện cũng như vậy, vì thế nói Thiện Hiện sinh ra theo Như Lai.
Chân như của Như Lai lấy sự thường còn làm đặc tính; chân như của Thiện Hiện cũng như vậy, vì thế nói Thiện Hiện sinh ra theo Như Lai. Chân như của Như Lai không biến đổi, không phân biệt, vận hành khắp các pháp; chân như của Thiện Hiện cũng như vậy, vì thế nói Thiện Hiện sinh ra theo Như Lai. Chân như của Như Lai không bị vướng mắc ngăn ngại gì; chân như của tất cả các pháp cũng không bị vướng mắc ngăn ngại gì. Dù là chân như của Như Lai, hay chân như của tất cả các pháp, đều cùng là một chân như, không hai, không khác, không do ai tạo, không do ai làm. Chân như như thế luôn luôn mang dáng vẻ chân như, không lúc nào chẳng phải dáng vẻ chân như. Vì luôn mang dáng vẻ chân như, không lúc nào chẳng phải dáng vẻ chân như, nên không hai, không khác. Chân như của Thiện Hiện cũng như vậy, vì thế nói Thiện Hiện sinh ra theo Như Lai.
Chân như của Như Lai ở mọi nơi đều không nghĩ nhớ, không phân biệt; chân như của Thiện Hiện cũng như vậy, vì thế nói Thiện Hiện sinh ra theo Như Lai. Chân như của Như Lai không có gì khác biệt, không thể nắm bắt được; chân như của Thiện Hiện cũng như vậy, vì thế nói Thiện Hiện sinh ra theo Như Lai. Chân như của Như Lai không lìa chân như của tất cả các pháp; chân như của tất cả các pháp không lìa chân như của Như Lai. Chân như như thế luôn luôn mang dáng vẻ chân như, không lúc nào chẳng phải dáng vẻ chân như. Chân như của Thiện Hiện cũng như vậy, vì thế nói Thiện Hiện sinh ra theo Như Lai. Tuy nói là sinh ra theo, nhưng không có gì được sinh ra theo, vì chân như của Thiện Hiện không khác với Phật.
Chân như của Như Lai không phải quá khứ, không phải vị lai, không phải hiện tại; chân như của tất cả các pháp cũng không phải quá khứ, không phải vị lai, không phải hiện tại. Chân như của Thiện Hiện cũng như vậy, vì thế nói Thiện Hiện sinh ra theo Như Lai. Chân như của quá khứ chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của quá khứ. Chân như của vị lai chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của vị lai. Chân như của hiện tại chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của hiện tại. Dù là chân như của quá khứ, chân như của vị lai, chân như của hiện tại, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của sắc (sắc: phần vật chất, hình thể) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của sắc. Chân như của thọ, tưởng, hành, thức (thọ: cảm giác vui, khổ, không vui không khổ; tưởng: sự nhận biết hình tướng, gọi tên; hành: các hoạt động tạo tác của tâm như ý muốn, quyết định; thức: sự hay biết, phân biệt — cùng với sắc gọi là năm uẩn, năm nhóm hợp thành con người) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của thọ, tưởng, hành, thức. Dù là chân như của sắc, chân như của thọ, tưởng, hành, thức, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của nhãn xứ (xứ: chỗ dựa làm phát sinh nhận thức; nhãn xứ là con mắt) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của nhãn xứ. Chân như của nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Dù là chân như của nhãn xứ, chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của sắc xứ. Chân như của thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, sự đụng chạm, và các đối tượng của ý) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Dù là chân như của sắc xứ, chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của nhãn giới (giới: yếu tố cấu thành, trong mười tám yếu tố hợp thành sự nhận thức; nhãn giới là yếu tố mắt) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của nhãn giới. Chân như của nhĩ giới, tỷ giới, thiệt giới, thân giới, ý giới chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới. Dù là chân như của nhãn giới, chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của sắc giới (ở đây là yếu tố hình sắc, đối tượng của mắt, khác với "cõi Sắc" nói ở trên) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của sắc giới. Chân như của thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới (các yếu tố âm thanh, mùi, vị, đụng chạm, đối tượng của ý) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới. Dù là chân như của sắc giới, chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của nhãn thức giới (yếu tố nhận thức qua mắt, tức cái thấy biết) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của nhãn thức giới. Chân như của nhĩ thức giới, tỷ thức giới, thiệt thức giới, thân thức giới, ý thức giới chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới. Dù là chân như của nhãn thức giới, chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của nhãn xúc (sự tiếp xúc, gặp gỡ giữa mắt, hình sắc và cái biết của mắt) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của nhãn xúc. Chân như của nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc. Dù là chân như của nhãn xúc, chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của các thọ do nhãn xúc làm duyên (duyên: điều kiện giúp cho một sự việc phát sinh) mà sinh ra chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra. Chân như của các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra. Dù là chân như của các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, chân như của các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của ngã (cái "tôi" mà người đời cho là có thật) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của ngã. Chân như của hữu tình (chúng sinh có tình thức), mạng giả (kẻ có mạng sống), sinh giả (kẻ được sinh ra), dưỡng giả (kẻ được nuôi lớn), sĩ phu (con người, kẻ trượng phu), bổ-đặc-già-la (phiên âm tiếng Phạn "pudgala": cá thể trôi lăn qua nhiều đời), ý sinh (kẻ do ý sinh ra), nho đồng (người trẻ, chỉ con người), tác giả (kẻ làm), thọ giả (kẻ nhận quả), tri giả (kẻ biết), kiến giả (kẻ thấy) — những tên gọi khác nhau mà người đời gán cho một cái "tôi" — chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của hữu tình cho đến kiến giả. Dù là chân như của ngã, chân như của hữu tình cho đến kiến giả, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa: phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là "đến bờ bên kia", tức pháp tu đưa đến giác ngộ hoàn toàn; bố thí: đem của cải, giáo pháp, sự che chở cho người) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của bố thí ba-la-mật-đa. Chân như của tịnh giới (giữ giới hạnh trong sạch), an nhẫn (nhẫn chịu điều trái ý, an nhiên trước chân lý), tinh tiến (siêng năng không lười), tĩnh lự (thiền định, tâm lặng yên chuyên nhất), bát-nhã (trí tuệ thấy rõ thực tướng của các pháp) ba-la-mật-đa chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa. Dù là chân như của bố thí ba-la-mật-đa, chân như của tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của nội không (các giác quan bên trong là không) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của nội không. Chân như của ngoại không (các đối tượng bên ngoài là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có đầu mối, bờ mé, nên là không), tán vô tán không (không có gì tan rã hay không tan rã), bản tính không (bản tính vốn là không), tự cộng tướng không (đặc tính riêng và đặc tính chung đều không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt, nên là không), vô tính không (không có tính thể là không), tự tính không (tự tính là không), vô tính tự tính không (không có tính thể và tự tính đều là không) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của ngoại không cho đến vô tính tự tính không. Dù là chân như của nội không, chân như của ngoại không cho đến vô tính tự tính không, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của chân như chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của chân như. Chân như của pháp giới (cõi bản thể của mọi pháp), pháp tính (bản tính của các pháp), bất hư vọng tính (tính không hư dối), bất biến dị tính (tính không đổi khác), bình đẳng tính (tính ngang bằng như nhau), ly sinh tính (tính lìa sự sinh khởi), pháp định (pháp vốn an định như vậy), pháp trụ (pháp vốn trụ như vậy), thực tế (bờ mé chân thật, chỗ tột cùng của thực tại), hư không giới (cõi hư không), bất tư nghì giới (cõi không thể nghĩ bàn) — đều là những tên gọi khác của chân như — chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của pháp giới cho đến bất tư nghì giới. Dù là chân như của chân như, chân như của pháp giới cho đến bất tư nghì giới, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của khổ thánh đế (thánh đế: chân lý của bậc thánh; khổ thánh đế là chân lý về sự khổ của đời sống) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của khổ thánh đế. Chân như của tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân gây khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự dứt hết khổ) và đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của tập, diệt, đạo thánh đế. Dù là chân như của khổ thánh đế, chân như của tập, diệt, đạo thánh đế, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của tứ niệm trụ (bốn phép quán để an trú tâm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của tứ niệm trụ. Chân như của tứ chính đoạn (bốn sự nỗ lực chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh thêm lớn), tứ thần túc (bốn nền tảng của định và thần thông: ý muốn, sự tinh tấn, tâm, sự quán xét), ngũ căn (năm gốc rễ của đạo hạnh: tin, tinh tấn, nhớ nghĩ đúng, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc ấy lớn mạnh mà thành), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo. Dù là chân như của tứ niệm trụ, chân như của tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định ứng với cõi Sắc) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của tứ tĩnh lự. Chân như của tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không bờ bến: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo niềm vui của người, buông xả không thiên vị) và tứ vô sắc định (bốn tầng định của cõi Vô Sắc, nơi không còn thân hình vật chất) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Dù là chân như của tứ tĩnh lự, chân như của tứ vô lượng, tứ vô sắc định, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của bát giải thoát (tám phép thiền giúp thoát khỏi sự trói buộc của các cõi) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của bát giải thoát. Chân như của bát thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, vượt thắng các đối tượng), cửu thứ đệ định (chín tầng định nối tiếp nhau theo thứ tự), thập biến xứ (mười phép quán cho một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, các màu sắc, hư không, thức tràn khắp mọi nơi) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ. Dù là chân như của bát giải thoát, chân như của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán các pháp đều là không) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của không giải thoát môn. Chân như của vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán các pháp không có hình tướng để nắm bắt) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu, mưu tính gì) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Dù là chân như của không giải thoát môn, chân như của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của tam thừa thập địa (mười giai vị tu tập chung cho cả ba thừa — ba cỗ xe, tức ba con đường tu: thanh văn, độc giác, bồ-tát) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của tam thừa thập địa. Chân như của bồ-tát thập địa (mười giai vị tu tập riêng của bồ-tát) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của bồ-tát thập địa. Dù là chân như của tam thừa thập địa, chân như của bồ-tát thập địa, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của ngũ nhãn. Chân như của lục thần thông (sáu năng lực siêu việt: đi lại biến hóa tự tại, tai nghe khắp nơi, biết tâm người khác, biết các đời trước, mắt thấy khắp nơi, dứt sạch phiền não) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của lục thần thông. Dù là chân như của ngũ nhãn, chân như của lục thần thông, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của Phật thập lực. Chân như của tứ vô sở úy (bốn điều không hề sợ hãi của Phật khi giảng pháp giữa đại chúng), tứ vô ngại giải (bốn sự hiểu biết và biện tài không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về sự giảng giải), đại từ (lòng thương lớn ban vui), đại bi (lòng xót thương lớn cứu khổ), đại hỷ (niềm vui lớn theo điều lành của người), đại xả (sự buông xả lớn, không thiên vị), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của tứ vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật. Dù là chân như của Phật thập lực, chân như của tứ vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai đặc điểm nổi bật trên thân của bậc đại nhân, tức Phật) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của ba mươi hai tướng đại sĩ. Chân như của tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ đi kèm các tướng chính) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của tám mươi vẻ đẹp phụ. Dù là chân như của ba mươi hai tướng đại sĩ, chân như của tám mươi vẻ đẹp phụ, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót điều gì) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của vô vong thất pháp. Chân như của hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong sự bình thản, buông xả) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của hằng trụ xả tính. Dù là chân như của vô vong thất pháp, chân như của hằng trụ xả tính, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của đà-la-ni môn (đà-la-ni: phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là "tổng trì", khả năng ghi nhớ giữ gìn mọi pháp không quên mất) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của đà-la-ni môn. Chân như của tam-ma-địa môn (tam-ma-địa: phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là định, tâm chuyên chú một chỗ) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của tam-ma-địa môn. Dù là chân như của đà-la-ni môn, chân như của tam-ma-địa môn, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của quả dự lưu (quả vị thánh đầu tiên: bước vào dòng thánh) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của quả dự lưu. Chân như của quả nhất lai (quả vị thứ hai: chỉ còn trở lại cõi Dục một lần), quả bất hoàn (quả vị thứ ba: không còn trở lại cõi Dục), quả a-la-hán (quả vị cao nhất của người tu tự giải thoát: dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) và độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc độc giác, tức người tự mình ngộ đạo không cần thầy dạy; bồ-đề: giác ngộ) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của quả nhất lai cho đến độc giác bồ-đề. Dù là chân như của quả dự lưu, chân như của quả nhất lai cho đến độc giác bồ-đề, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của tất cả hạnh của các bồ-tát ma-ha-tát (bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh; ma-ha-tát: bậc lớn, tức đại bồ-tát) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của tất cả hạnh của các bồ-tát ma-ha-tát. Chân như của vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn của Phật) của chư Phật chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật. Dù là chân như của tất cả hạnh của bồ-tát ma-ha-tát, chân như của vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Chân như của nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của nhất thiết trí. Chân như của đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu tập để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí biết rõ từng tướng trạng chi tiết của tất cả các pháp, tức trí tuệ trọn vẹn của Phật) chính là chân như của Như Lai; chân như của Như Lai chính là chân như của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Dù là chân như của nhất thiết trí, chân như của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, hay chân như của Như Lai, đều cùng là một chân như, không hai, không khác.
Này chư thiên, nên biết: các bồ-tát ma-ha-tát tự mình chứng ngộ chân như của tất cả các pháp như thế, thì gọi là Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác (Ứng: bậc xứng đáng được cúng dường; Chính Đẳng Giác: bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn). Tôi đối với chân như của các pháp như thế có thể tin hiểu sâu sắc, cho nên nói Thiện Hiện từ Như Lai mà sinh ra."
Khi giảng nói về tướng chân như như thế, trong tam thiên đại thiên thế giới này (một thế giới rất lớn gồm một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ, là phạm vi giáo hóa của một vị Phật), núi non và mặt đất chuyển động theo sáu cách: phía đông vọt lên thì phía tây chìm xuống, phía tây vọt lên thì phía đông chìm xuống, phía nam vọt lên thì phía bắc chìm xuống, phía bắc vọt lên thì phía nam chìm xuống, ở giữa vọt lên thì xung quanh chìm xuống, xung quanh vọt lên thì ở giữa chìm xuống. Bấy giờ chúng chư thiên cõi Dục và cõi Sắc lại đem bột hương chiên-đàn (một loại gỗ thơm quý), bột hương đa-yết-la, bột hương đa-ma-la (tên các loại cây hương thơm) của cõi trời, cùng hoa ưu-bát-la (sen xanh), hoa bát-đặc-ma (sen hồng), hoa câu-mâu-đà (sen trắng hé nở), hoa bôn-đồ-lợi (sen trắng lớn) của cõi trời, rải cúng dâng lên Như Lai và Thiện Hiện, rồi bạch Phật: "Thật là kỳ lạ thay, Như Lai! Xưa nay chưa từng có! Đại đức Thiện Hiện nhờ chân như mà sinh ra theo Như Lai."
Khi ấy cụ thọ (cách gọi tôn kính các vị tỳ-kheo: bậc đầy đủ tuệ mạng) Thiện Hiện liền nói với chúng chư thiên: "Này chư thiên, nên biết: tôi, Thiện Hiện, không phải do sắc mà sinh ra theo Như Lai, không phải do chân như của sắc mà sinh ra theo Như Lai, không phải lìa sắc mà sinh ra theo Như Lai, không phải lìa chân như của sắc mà sinh ra theo Như Lai. Không phải do thọ, tưởng, hành, thức mà sinh ra theo Như Lai, không phải do chân như của thọ, tưởng, hành, thức mà sinh ra theo Như Lai, không phải lìa thọ, tưởng, hành, thức mà sinh ra theo Như Lai, không phải lìa chân như của thọ, tưởng, hành, thức mà sinh ra theo Như Lai. Cứ như thế cho đến: không phải do nhất thiết trí mà sinh ra theo Như Lai, không phải do chân như của nhất thiết trí mà sinh ra theo Như Lai, không phải lìa nhất thiết trí mà sinh ra theo Như Lai, không phải lìa chân như của nhất thiết trí mà sinh ra theo Như Lai. Không phải do đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí mà sinh ra theo Như Lai, không phải do chân như của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí mà sinh ra theo Như Lai, không phải lìa đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí mà sinh ra theo Như Lai, không phải lìa chân như của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí mà sinh ra theo Như Lai.
Không phải do pháp hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) mà sinh ra theo Như Lai, không phải do chân như của pháp hữu vi mà sinh ra theo Như Lai, không phải lìa pháp hữu vi mà sinh ra theo Như Lai, không phải lìa chân như của pháp hữu vi mà sinh ra theo Như Lai. Không phải do pháp vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh không diệt) mà sinh ra theo Như Lai, không phải do chân như của pháp vô vi mà sinh ra theo Như Lai, không phải lìa pháp vô vi mà sinh ra theo Như Lai, không phải lìa chân như của pháp vô vi mà sinh ra theo Như Lai. Vì sao vậy? Này chư thiên, tất cả các pháp ấy đều không có gì cả; kẻ sinh ra theo, cái được sinh ra theo, cái nhờ đó mà sinh ra theo, thời gian và nơi chốn sinh ra theo — đều không thể nắm bắt được."
Bấy giờ Xá-lợi-tử (tức Xá-lợi-phất, đại đệ tử của Phật, được xem là trí tuệ bậc nhất) bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, chân như, pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới của các pháp đều hết sức sâu xa. Nghĩa là trong đó, sắc không thể nắm bắt được, chân như của sắc cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Trong đó sắc còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có chân như của sắc để nắm bắt. Trong đó thọ, tưởng, hành, thức không thể nắm bắt được, chân như của thọ, tưởng, hành, thức cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Trong đó thọ, tưởng, hành, thức còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có chân như của thọ, tưởng, hành, thức để nắm bắt. Cứ như thế cho đến: trong đó nhất thiết trí không thể nắm bắt được, chân như của nhất thiết trí cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Trong đó nhất thiết trí còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có chân như của nhất thiết trí để nắm bắt. Trong đó đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không thể nắm bắt được, chân như của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Trong đó đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có chân như của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí để nắm bắt."
Phật dạy: "Này Xá-lợi-tử, đúng vậy, đúng vậy, như ông đã nói. Chân như cho đến bất tư nghì giới của các pháp đều hết sức sâu xa. Nghĩa là trong đó sắc không thể nắm bắt được, chân như của sắc cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Trong đó sắc còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có chân như của sắc để nắm bắt. Cứ như thế cho đến: trong đó nhất thiết tướng trí không thể nắm bắt được, chân như của nhất thiết tướng trí cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Trong đó nhất thiết tướng trí còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có chân như của nhất thiết tướng trí để nắm bắt."
Khi giảng nói về tướng chân như như thế, có hai trăm vị bí-sô (tức tỳ-kheo, người nam xuất gia thọ giới đầy đủ) dứt sạch hẳn các lậu (lậu: phiền não, ví như chỗ rò rỉ làm tâm hư hoại), tâm được giải thoát, thành a-la-hán. Lại có năm trăm vị bí-sô-ni (tức tỳ-kheo-ni, người nữ xuất gia thọ giới đầy đủ) xa lìa bụi trần, rời bỏ nhơ bẩn, đối với các pháp phát sinh pháp nhãn thanh tịnh (con mắt thấy rõ chân lý trong sạch, tức bước đầu chứng quả thánh). Năm nghìn vị bồ-tát sinh trong cõi trời và cõi người đắc vô sinh nhẫn (sự an nhiên chấp nhận, thấu suốt chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt). Sáu nghìn vị bồ-tát dứt sạch hẳn các lậu, tâm được giải thoát, thành a-la-hán.
Bấy giờ Phật bảo Xá-lợi-tử: "Sáu nghìn vị bồ-tát trong chúng hội này, trong quá khứ đã từng gần gũi cúng dường năm trăm vị Phật; ở chỗ mỗi vị Phật đều phát lời thệ nguyện rộng lớn, với lòng tin chân chính mà xuất gia. Tuy tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, nhưng không nắm giữ bát-nhã ba-la-mật-đa, xa lìa phương tiện thiện xảo (sự khéo léo dùng cách thích hợp để tu tập và giáo hóa), khởi lên ý tưởng phân biệt khác nhau, làm những việc làm phân biệt khác nhau.
Khi tu bố thí thì nghĩ thế này: 'Đây là bố thí, đây là vật đem cho, đây là người nhận, ta có thể làm việc bố thí.' Khi tu tịnh giới thì nghĩ thế này: 'Đây là tịnh giới, đây là tội lỗi, đây là điều cần giữ gìn, ta có thể giữ giới.' Khi tu an nhẫn thì nghĩ thế này: 'Đây là an nhẫn, đây là điều cản trở sự nhẫn, đây là điều cần nhẫn chịu, ta có thể an nhẫn.' Khi tu tinh tiến thì nghĩ thế này: 'Đây là tinh tiến, đây là biếng nhác, đây là việc cần làm, ta có thể tinh tiến.' Khi tu tĩnh lự thì nghĩ thế này: 'Đây là tĩnh lự, đây là tâm tán loạn xao động, đây là việc cần làm, ta có thể tu định.'
Họ không nắm giữ bát-nhã ba-la-mật-đa, xa lìa phương tiện thiện xảo, dựa vào ý tưởng phân biệt khác nhau mà làm các việc làm phân biệt khác nhau như bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự. Do ý tưởng phân biệt khác nhau và việc làm phân biệt khác nhau, họ không có được ý tưởng không phân biệt của bồ-tát, và đánh mất việc làm không phân biệt của bồ-tát. Do nhân duyên ấy, họ không thể vào được bồ-tát chính tính ly sinh vị (giai vị đã bước vào bản tính chân chính của bồ-tát, lìa hẳn tính phàm phu, không còn thoái lui). Vì không vào được bồ-tát chính tính ly sinh vị, nên họ chứng quả dự lưu, rồi dần dần cho đến quả a-la-hán. Cho nên, này Xá-lợi-tử, nếu bồ-tát ma-ha-tát tuy có con đường bồ-đề, lại có các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, mà không nắm giữ bát-nhã ba-la-mật-đa và xa lìa phương tiện thiện xảo, thì sẽ chứng thực tế (tức chứng vào chỗ tịch diệt mà dừng lại, không tiến lên quả Phật) và rơi vào địa vị thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) hoặc độc giác."
Bấy giờ cụ thọ Xá-lợi-tử lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, do nhân duyên gì mà có những bổ-đặc-già-la (con người, cá thể) thuộc thanh văn thừa hoặc độc giác thừa (thừa: cỗ xe, ví cho con đường tu đưa người đến quả vị), tu các pháp không, vô tướng, vô nguyện, không nắm giữ bát-nhã ba-la-mật-đa, xa lìa phương tiện thiện xảo, thì chứng thực tế, rơi vào địa vị thanh văn hoặc độc giác; còn có những bổ-đặc-già-la thuộc bồ-tát thừa, tu các pháp không, vô tướng, vô nguyện, nắm giữ bát-nhã ba-la-mật-đa, dựa vào phương tiện thiện xảo, tuy chứng thực tế mà vẫn tiến đến vô thượng chính đẳng bồ-đề?"
Phật dạy: "Này Xá-lợi-tử, các bổ-đặc-già-la thuộc thanh văn thừa hoặc độc giác thừa xa lìa tâm nhất thiết trí trí (trí tuệ biết hết thảy, tức trí tuệ toàn giác của Phật), không nắm giữ bát-nhã ba-la-mật-đa, vì không có phương tiện thiện xảo, nên tu các pháp không, vô tướng, vô nguyện thì chứng thực tế, rơi vào địa vị thanh văn hoặc độc giác. Các bổ-đặc-già-la thuộc bồ-tát thừa không lìa tâm nhất thiết trí trí, nắm giữ bát-nhã ba-la-mật-đa, dựa vào phương tiện thiện xảo, lấy tâm đại bi làm đầu mà tu các pháp không, vô tướng, vô nguyện, nên tuy chứng thực tế mà vẫn vào được bồ-tát chính tính ly sinh vị, và có thể chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề.
Này Xá-lợi-tử, ví như có một con chim, thân hình to lớn dài một trăm du-thiện-na (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, chừng mười mấy cây số), hoặc hai trăm, hoặc ba trăm du-thiện-na, mà lại không có cánh. Con chim ấy từ cõi trời Ba Mươi Ba (tầng trời của ba mươi ba vị trời, ở trên đỉnh núi Tu-di) lao mình xuống, hướng về châu Thiệm-bộ (châu lục phía nam, nơi loài người sinh sống). Giữa đường nó lại nghĩ: 'Ta muốn trở lên lại cõi trời Ba Mươi Ba.' Này Xá-lợi-tử, ý ông thế nào? Con chim ấy có thể trở lại cõi trời Ba Mươi Ba được không?"
Xá-lợi-tử thưa: "Không thể, bạch Thế Tôn! Không thể, bạch Thiện Thệ (danh hiệu Phật: bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát)!"
Phật bảo Xá-lợi-tử: "Giữa đường con chim ấy lại có thể nguyện thế này: 'Khi đến châu Thiệm-bộ, mong cho thân ta không bị tổn thương, không bị đau đớn.' Này Xá-lợi-tử, ý ông thế nào? Điều con chim ấy mong nguyện có thể được toại không?"
Xá-lợi-tử thưa: "Không thể, bạch Thế Tôn! Không thể, bạch Thiện Thệ! Khi con chim ấy đến châu Thiệm-bộ này, thân nó chắc chắn bị tổn thương, bị đau đớn, hoặc đến mất mạng, hoặc chịu khổ sắp chết. Vì sao vậy? Vì thân con chim ấy to lớn, từ nơi xa rơi xuống mà lại không có cánh."
Phật dạy: "Này Xá-lợi-tử, đúng vậy, đúng vậy, như ông đã nói. Này Xá-lợi-tử, có những bổ-đặc-già-la thuộc bồ-tát thừa cũng như vậy: tuy trải qua vô lượng vô số đại kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) siêng tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, cũng tu trí tuệ để cầu đến vô thượng chính đẳng bồ-đề, nhưng không nắm giữ bát-nhã ba-la-mật-đa, xa lìa phương tiện thiện xảo, tu các pháp không, vô tướng, vô nguyện, thì chứng thực tế, rơi vào địa vị thanh văn hoặc độc giác. Vì sao vậy? Này Xá-lợi-tử, bổ-đặc-già-la thuộc bồ-tát thừa ấy xa lìa tâm nhất thiết trí trí; tuy trải qua vô lượng vô số đại kiếp siêng tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, cũng tu trí tuệ, nhưng không nắm giữ bát-nhã ba-la-mật-đa, xa lìa phương tiện thiện xảo, nên rốt cuộc rơi vào địa vị thanh văn hoặc độc giác.
Này Xá-lợi-tử, bổ-đặc-già-la thuộc bồ-tát thừa ấy, tuy nhớ nghĩ đến giới uẩn (khối công đức giữ giới), định uẩn (khối công đức thiền định), tuệ uẩn (khối công đức trí tuệ), giải thoát uẩn (khối công đức giải thoát) và giải thoát tri kiến uẩn (khối công đức biết rõ, thấy rõ mình đã giải thoát) của chư Phật Thế Tôn trong quá khứ, vị lai, hiện tại, cung kính cúng dường và tu hành theo, nhưng vì ở trong đó chấp giữ hình tướng, nên không thể hiểu đúng công đức viên mãn về giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn của các đức Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác ấy. Vì các bồ-tát ấy không hiểu đúng công đức của Phật, nên tuy nghe lời nói về con đường vô thượng chính đẳng giác và các pháp không, vô tướng, vô nguyện, nhưng dựa vào lời nói ấy mà chấp giữ hình tướng; chấp giữ hình tướng rồi mới hồi hướng (đem công đức hướng về mục đích mình cầu) về vô thượng chính đẳng bồ-đề. Bổ-đặc-già-la thuộc bồ-tát thừa này hồi hướng như thế thì không đạt được vô thượng chính đẳng bồ-đề, mà rơi vào địa vị thanh văn hoặc độc giác. Vì sao vậy? Này Xá-lợi-tử, bổ-đặc-già-la thuộc bồ-tát thừa ấy, vì không nắm giữ bát-nhã ba-la-mật-đa và xa lìa phương tiện thiện xảo, nên tuy đem đủ các thiện căn (gốc lành, tức công đức lành) đã tu hồi hướng về vô thượng chính đẳng bồ-đề, mà vẫn rơi vào địa vị thanh văn hoặc độc giác.
Lại nữa, này Xá-lợi-tử, có bổ-đặc-già-la thuộc bồ-tát thừa, từ lúc mới phát tâm (lúc bắt đầu khởi lòng cầu thành Phật) luôn không xa lìa tâm nhất thiết trí trí, lấy đại bi làm đầu mà siêng tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, cũng tu trí tuệ nhiệm mầu, nắm giữ bát-nhã ba-la-mật-đa, luôn không xa lìa phương tiện thiện xảo. Tuy nhớ nghĩ đến giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn của chư Phật Thế Tôn trong quá khứ, vị lai, hiện tại mà không chấp giữ hình tướng; tuy tu các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện cũng không chấp giữ hình tướng; tuy nhớ nghĩ đủ các công đức của mình và của người, cùng chung bình đẳng với tất cả hữu tình mà hồi hướng về vô thượng chính đẳng bồ-đề, cũng không chấp giữ hình tướng. Này Xá-lợi-tử, nên biết: bổ-đặc-già-la an trú trong bồ-tát thừa như thế sẽ đi thẳng đến vô thượng chính đẳng bồ-đề, không rơi vào địa vị thanh văn hay độc giác.
Vì sao vậy? Này Xá-lợi-tử, bổ-đặc-già-la thuộc bồ-tát thừa ấy, từ lúc mới phát tâm cho đến rốt ráo, luôn không xa lìa tâm nhất thiết trí trí, trong mọi lúc đều lấy đại bi làm đầu; tuy tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, cũng tu trí tuệ mà không chấp giữ hình tướng; tuy nhớ nghĩ đến giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn của chư Phật Thế Tôn trong quá khứ, vị lai, hiện tại cũng không chấp giữ hình tướng; tuy tu con đường vô thượng chính đẳng giác và các pháp không, vô tướng, vô nguyện cũng không chấp giữ hình tướng. Này Xá-lợi-tử, bổ-đặc-già-la thuộc bồ-tát thừa ấy vì có phương tiện thiện xảo, nên dùng tâm lìa hình tướng mà tu hành bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự và tu bát-nhã ba-la-mật-đa; cứ như thế cho đến dùng tâm lìa hình tướng mà tu hành nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Nhờ vậy chắc chắn chứng được vô thượng chính đẳng bồ-đề mà mình mong cầu."
Bấy giờ Xá-lợi-tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, theo chỗ con hiểu ý nghĩa lời Phật dạy, nếu bồ-tát ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm cho đến rốt ráo, nắm giữ bát-nhã ba-la-mật-đa, luôn không xa lìa phương tiện thiện xảo, thì bồ-tát ma-ha-tát ấy đã gần kề vô thượng chính đẳng bồ-đề. Vì sao vậy? Vì bồ-tát ma-ha-tát ấy từ lúc mới phát tâm cho đến rốt ráo, hoàn toàn không thấy có một chút pháp nào có thể nắm bắt; nghĩa là người chứng, điều được chứng, nơi chứng, lúc chứng, hay cái nhờ đó mà chứng, đều không thể nắm bắt được. Tức là sắc, thọ, tưởng, hành, thức, cứ như thế cho đến nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí đều không thể nắm bắt được.
Lại nữa, bạch Thế Tôn, có những thiện nam, thiện nữ thuộc bồ-tát thừa không nắm giữ bát-nhã ba-la-mật-đa, xa lìa phương tiện thiện xảo mà cầu vô thượng chính đẳng bồ-đề. Nên biết rằng họ đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề mà mình mong cầu còn ngờ vực, do dự, có thể đạt được hoặc không đạt được. Vì sao vậy? Vì những thiện nam, thiện nữ thuộc bồ-tát thừa ấy không nắm giữ bát-nhã ba-la-mật-đa, xa lìa phương tiện thiện xảo, nên đối với bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa mà mình tu hành đều chấp giữ hình tướng; cứ như thế cho đến đối với nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí mà mình tu hành đều chấp giữ hình tướng. Do nhân duyên ấy, những thiện nam, thiện nữ thuộc bồ-tát thừa ấy đều còn ngờ vực, do dự đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề, có thể đạt được hoặc không đạt được.
Cho nên, bạch Thế Tôn, nếu bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề, thì nhất định không nên xa lìa bát-nhã ba-la-mật-đa và phương tiện thiện xảo. Bồ-tát ma-ha-tát ấy an trú trong bát-nhã ba-la-mật-đa và phương tiện thiện xảo, lấy sự không nắm bắt gì làm phương tiện, dùng tâm đi cùng vô tướng mà tu bố thí ba-la-mật-đa, tu tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa; cứ như thế cho đến dùng tâm đi cùng vô tướng mà tu nhất thiết trí, tu đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Nếu bồ-tát ma-ha-tát an trú trong bát-nhã ba-la-mật-đa và phương tiện thiện xảo, lấy sự không nắm bắt gì làm phương tiện, dùng tâm đi cùng vô tướng mà tu hành tất cả các pháp Phật như thế, thì nhất định đạt được vô thượng chính đẳng bồ-đề."
Bấy giờ chúng chư thiên cõi Dục và cõi Sắc cùng bạch Phật: "Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật cực kỳ khó tin hiểu, rất khó chứng đắc. Vì sao vậy? Vì các bồ-tát ma-ha-tát phải chứng biết tự tướng (đặc tính riêng) và cộng tướng (đặc tính chung) của tất cả các pháp, mới có thể đạt được vô thượng chính đẳng bồ-đề mà mình mong cầu; thế mà tướng của các pháp mà các bồ-tát ma-ha-tát biết được lại đều không có gì cả, đều không thể nắm bắt được."
Bấy giờ Phật bảo chúng chư thiên: "Đúng vậy, đúng vậy, như các vị đã nói. Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật cực kỳ khó tin hiểu, rất khó chứng đắc. Này chư thiên, nên biết: Ta cũng tự mình giác ngộ tướng của tất cả các pháp, chứng được vô thượng chính đẳng bồ-đề, nhưng hoàn toàn không nắm được một tướng pháp nào theo thắng nghĩa (nghĩa tối thượng, chân lý tuyệt đối) mà có thể gọi là: đây là người chứng, đây là điều được chứng, đây là nơi chứng, đây là lúc chứng, do cái này mà chứng. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp rốt ráo thanh tịnh, các pháp hữu vi và vô vi rốt ráo là không. Bởi vậy vô thượng chính đẳng bồ-đề cực kỳ khó tin hiểu, rất khó chứng đắc."
Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, như Phật dạy, vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật cực kỳ khó tin hiểu, rất khó chứng đắc. Theo con suy nghĩ ý nghĩa lời Phật dạy, thì vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật lại cực kỳ dễ tin hiểu, rất dễ chứng đắc. Vì sao vậy? Nếu có thể tin hiểu rằng không có pháp nào là người chứng, không có pháp nào là điều được chứng, không có nơi chứng, không có lúc chứng, cũng không có gì nhờ đó mà chứng, thì có thể tin hiểu vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật. Nếu có thể chứng biết rằng không có pháp nào là người chứng, không có pháp nào là điều được chứng, không có nơi chứng, không có lúc chứng, cũng không có gì nhờ đó mà chứng, thì có thể chứng được vô thượng chính đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp đều rốt ráo là không; trong cái rốt ráo không ấy hoàn toàn không có pháp nào có thể gọi là người chứng, có thể gọi là điều được chứng, có thể gọi là nơi chứng, có thể gọi là lúc chứng, có thể gọi là cái nhờ đó mà chứng. Vì sao vậy? Vì bản tính và hình tướng của tất cả các pháp đều là không; dù tăng hay giảm, đều không có gì cả, đều không thể nắm bắt được.
Do nhân duyên ấy, bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa mà các bồ-tát ma-ha-tát thường tu hành đều không có gì cả, đều không thể nắm bắt được; cứ như thế cho đến nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí đều không có gì cả, đều không thể nắm bắt được. Các pháp mà các bồ-tát ma-ha-tát quán xét — dù có hình sắc hay không có hình sắc, có thể thấy hay không thể thấy, có đối ngại (chiếm chỗ, ngăn trở nhau) hay không có đối ngại, hữu lậu (còn phiền não) hay vô lậu (không còn phiền não), hữu vi hay vô vi — đều không có gì cả, đều không thể nắm bắt được. Do nhân duyên ấy, con suy nghĩ ý nghĩa lời Phật dạy thì thấy vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật cực kỳ dễ tin hiểu, rất dễ chứng đắc; các bồ-tát ma-ha-tát không nên cho rằng điều ấy khó tin hiểu và khó chứng đắc. Vì sao vậy? Sắc, tự tính của sắc là không; thọ, tưởng, hành, thức, tự tính của thọ, tưởng, hành, thức là không; cứ như thế cho đến nhất thiết trí, tự tính của nhất thiết trí là không; đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, tự tính của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là không. Nếu bồ-tát ma-ha-tát đối với nghĩa tự tính là không như thế có thể tin hiểu sâu sắc, chứng ngộ không điên đảo, thì liền đạt được vô thượng chính đẳng bồ-đề."
Khi ấy Xá-lợi-tử nói với Thiện Hiện: "Chính do nhân duyên ấy mà vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật cực kỳ khó tin hiểu, rất khó chứng đắc. Vì sao vậy? Vì các bồ-tát ma-ha-tát quán xét tất cả các pháp đều không có tự tính, đều như hư không. Ví như hư không không hề nghĩ thế này: 'Ta sẽ tin hiểu và mau chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề'; các bồ-tát ma-ha-tát cũng nên như vậy, không nghĩ thế này: 'Ta sẽ tin hiểu và mau chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề.' Vì sao vậy? Vì các pháp đều là không, ngang bằng với hư không. Các bồ-tát ma-ha-tát cần phải tin hiểu rằng các pháp đều là không, ngang bằng với hư không, và chứng ngộ không điên đảo, mới đạt được vô thượng chính đẳng bồ-đề. Nếu bồ-tát ma-ha-tát tin hiểu các pháp ngang bằng với hư không, mà đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề lại dễ sinh lòng tin hiểu, dễ chứng đắc, thì lẽ ra không có các bồ-tát ma-ha-tát nhiều như cát sông Căng-già (tức sông Hằng ở Ấn Độ; ý nói số nhiều vô kể), đã khoác áo giáp công đức lớn (ví cho ý chí kiên cố như mang áo giáp ra trận) phát tâm tiến đến vô thượng chính đẳng bồ-đề, mà giữa chừng lại thoái lui, nản chí. Vì thế biết rằng vô thượng chính đẳng bồ-đề cực kỳ khó tin hiểu, rất khó chứng đắc."
Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện nói với Xá-lợi-tử: "Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Sắc có thoái lui, nản chí đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Thọ, tưởng, hành, thức có thoái lui, nản chí đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Cho đến nhất thiết trí có thoái lui, nản chí đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí có thoái lui, nản chí đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện."
"Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Chân như của sắc có thoái lui, nản chí đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Chân như của thọ, tưởng, hành, thức có thoái lui, nản chí đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Cho đến chân như của nhất thiết trí có thoái lui, nản chí đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Chân như của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí có thoái lui, nản chí đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện."
"Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Ngoài sắc ra, có pháp nào thoái lui, nản chí đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Ngoài thọ, tưởng, hành, thức ra, có pháp nào thoái lui, nản chí đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Cho đến ngoài nhất thiết trí ra, có pháp nào thoái lui, nản chí đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Ngoài đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí ra, có pháp nào thoái lui, nản chí đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện."
"Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Ngoài chân như của sắc ra, có pháp nào thoái lui, nản chí đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Ngoài chân như của thọ, tưởng, hành, thức ra, có pháp nào thoái lui, nản chí đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Cho đến ngoài chân như của nhất thiết trí ra, có pháp nào thoái lui, nản chí đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Ngoài chân như của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí ra, có pháp nào thoái lui, nản chí đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện."
"Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Chân như của các pháp có thoái lui, nản chí đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới của các pháp có thoái lui, nản chí đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Ngoài chân như của các pháp ra, có pháp nào thoái lui, nản chí đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Ngoài pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới của các pháp ra, có pháp nào thoái lui, nản chí đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện."
Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện thưa với Xá-lợi-tử: "Nếu tất cả các pháp đều không có gì cả, đều không thể nắm bắt được, thì nói pháp gì có thể thoái lui, nản chí đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề?"
Khi ấy Xá-lợi-tử nói với Thiện Hiện: "Như nhân giả nói, trong vô sinh pháp nhẫn (sự an nhiên thấu suốt chân lý các pháp vốn không sinh) hoàn toàn không có pháp nào, cũng không có bồ-tát nào có thể nói là thoái lui, nản chí đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề. Nếu vậy thì vì sao Phật lại nói có ba hạng bổ-đặc-già-la an trú trong bồ-tát thừa? Lẽ ra chỉ nên nói một hạng. Lại theo như nhân giả nói, thì lẽ ra không có sự khác biệt giữa bồ-tát của ba thừa, mà chỉ nên có một chính đẳng giác thừa (con đường đưa đến quả Phật)."
Khi ấy Mãn Từ Tử (tức Phú-lâu-na, đại đệ tử của Phật, giỏi thuyết pháp bậc nhất) thưa với Xá-lợi-tử: "Nên hỏi tôn giả Thiện Hiện xem ngài có chấp nhận có một bồ-tát thừa hay không, rồi sau mới có thể vặn hỏi rằng lẽ ra không có sự lập ra khác biệt của ba thừa, mà chỉ nên có một chính đẳng giác thừa."
Khi ấy Xá-lợi-tử hỏi Thiện Hiện: "Ngài có chấp nhận có một bồ-tát thừa không?"
Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện nói với Xá-lợi-tử: "Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Trong chân như của tất cả các pháp, có tướng khác biệt của ba hạng bổ-đặc-già-la an trú trong bồ-tát thừa không — nghĩa là có kẻ thoái lui an trú trong thanh văn thừa, hoặc có kẻ thoái lui an trú trong độc giác thừa, hoặc có kẻ chứng được vô thượng thừa?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Trong chân như của tất cả các pháp, có sự khác nhau giữa bồ-tát của ba thừa không?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Trong chân như của tất cả các pháp, có thật có một bồ-tát thừa nhất định không thoái lui, nản chí không?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Trong chân như của tất cả các pháp, có thật có các bồ-tát thuộc một chính đẳng giác thừa không?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Chân như của các pháp có tướng một, tướng hai, tướng ba không?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Này Xá-lợi-tử, ý ngài thế nào? Trong chân như của tất cả các pháp, có một pháp nào hoặc một bồ-tát nào có thể nắm bắt được không?" Xá-lợi-tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện."
Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện nói với Xá-lợi-tử: "Nếu tất cả các pháp đều không có gì cả, đều không thể nắm bắt được, thì thưa Xá-lợi-tử, làm sao có thể nghĩ rằng: 'Bồ-tát như thế nhất định thoái lui, nản chí đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật; bồ-tát như thế nhất định không thoái lui, nản chí đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật; bồ-tát như thế đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật thì nói là chưa nhất định; bồ-tát như thế thuộc thanh văn thừa; bồ-tát như thế thuộc độc giác thừa; bồ-tát như thế thuộc chính đẳng giác thừa; như thế là ba; như thế là một'?
Này Xá-lợi-tử, nếu bồ-tát ma-ha-tát đối với tất cả các pháp hoàn toàn không nắm bắt gì, đối với chân như của tất cả các pháp cũng khéo tin hiểu mà hoàn toàn không nắm bắt gì, đối với các bồ-tát cũng không nắm bắt gì, đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật cũng không nắm bắt gì, thì nên biết đó là bồ-tát ma-ha-tát chân thật. Này Xá-lợi-tử, nếu bồ-tát ma-ha-tát nghe nói tướng không thể nắm bắt của chân như các pháp như thế, mà tâm không kinh hãi, không sợ sệt, không khiếp đảm, không nghi ngờ, không hối tiếc, không thoái lui, không chìm đắm nản lòng, thì bồ-tát ma-ha-tát ấy sẽ mau chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề, giữa chừng nhất định không thoái lui, nản chí."
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa (bộ kinh lớn về trí tuệ đưa đến bờ giác ngộ), quyển thứ bốn trăm bốn mươi bảy.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm mười tám (?) (có lẽ là quyển bốn trăm bốn mươi tám).
Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho giáo điển: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video