Thiên 570 — Hội 2 · Phẩm 65 Lời chân thật · phần 2
Phần thứ hai, phẩm Thật Ngữ (Lời Chân Thật), phẩm thứ sáu mươi lăm, đoạn hai. Khánh Hỷ (tức A-nan, người hầu cận Phật và là đệ tử nghe nhớ nhiều nhất; "Khánh Hỷ" là tên dịch theo nghĩa) nên biết: nếu có người nam lành, người nữ lành ưa thích lắng nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt thấu suốt bản tính rỗng không của mọi sự, đưa người tu sang bờ giác ngộ) rất sâu xa được giảng như thế; nghe xong thì thọ trì (tiếp nhận, ghi nhớ và gìn giữ), đọc tụng cho thuộc làu, siêng năng tu học, suy ngẫm đúng lẽ; lại vì những người nam lành, người nữ lành theo Bồ-tát thừa (con đường tu của Bồ-tát, tức người phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) mà giảng nói, chỉ bày, răn dạy, truyền dạy; thì nên biết người ấy trong quá khứ đã từng tự mình nghe các đức Phật (bậc đã giác ngộ hoàn toàn) giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế. Nghe xong họ đã thọ trì, đọc tụng thuộc làu, siêng năng tu học, suy ngẫm đúng lẽ, và cũng đã từng giảng nói, chỉ bày, răn dạy, truyền dạy cho người khác. Khánh Hỷ nên biết: những người nam lành, người nữ lành ấy trong quá khứ đã gieo các thiện căn (gốc lành, tức những việc lành làm hạt giống cho quả tốt về sau) ở chỗ vô lượng đức Phật, nên đời này mới làm được việc ấy. Những người nam lành, người nữ lành ấy nên nghĩ thế này: "Trước kia ta không nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế từ Thanh văn (bậc đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu để tự mình giải thoát) hay Độc giác (bậc tự mình giác ngộ vào thời không có Phật ra đời, chỉ lo tự giải thoát). Chắc chắn ta đã nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế từ Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân như; Ứng là bậc đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác là bậc giác ngộ chân chính và trọn khắp). Trước kia ta không gieo thiện căn nơi Thanh văn, Độc giác. Chắc chắn ta đã gieo thiện căn nơi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác. Do nhân duyên ấy mà nay ta được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa này, ưa thích thọ trì, đọc tụng thuộc làu, siêng năng tu học, suy ngẫm đúng lẽ, rộng giảng cho người khác mà không chán mỏi." Khánh Hỷ nên biết: nếu có người nam lành, người nữ lành ưa thích lắng nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa; nghe xong thì thọ trì, đọc tụng thuộc làu, siêng năng tu học, suy ngẫm đúng lẽ; và dù là nghĩa lý hay câu chữ, dù là giáo pháp hay ý chỉ, dù là Tỳ-nại-da (giới luật, những điều răn cấm và phép tắc của người tu), họ đều thông suốt cả; thì những người nam lành, người nữ lành ấy như đang tận mắt thấy tất cả các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác. Khánh Hỷ nên biết: nếu có người nam lành, người nữ lành nghe giảng ý nghĩa rất sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa mà sinh lòng tin hiểu trong sạch, không chê bai, không phỉ báng, không gì làm lay chuyển được, thì những người nam lành, người nữ lành ấy đã từng cúng dường vô lượng đức Phật. Ở chỗ các đức Phật, họ đã phát lời thề nguyện rộng lớn, gieo trồng nhiều thiện căn. Họ cũng đã được vô lượng thiện tri thức chân chính (bạn lành, người thầy dẫn dắt theo đúng đạo) che chở, dìu dắt. Khánh Hỷ nên biết: có người nam lành, người nữ lành gieo các thiện căn nơi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, là phúc điền thù thắng (ruộng phúc cao quý nhất, tức đối tượng mà cúng dường vào thì sinh ra phúc lớn, như gieo hạt xuống ruộng tốt). Tuy chắc chắn họ sẽ được hoặc quả Thanh văn, hoặc quả Độc giác, hoặc quả Như Lai, nhưng muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn khắp của Phật) thì nhất định phải thông suốt không vướng mắc ý nghĩa rất sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa. Họ phải tu hành Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa (sáu pháp tu hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ). Họ phải an trụ nơi nội không cho đến vô tính tự tính không (mười tám cách quán tính rỗng không, từ cái không của các giác quan bên trong cho đến cái không của tự tính vốn không có tự tính). Họ phải an trụ nơi chân như cho đến bất tư nghị giới (chân như là thể tính chân thật, như như không đổi của mọi sự; kèm theo các tên khác của thực tại ấy như pháp giới, pháp tính…, cho đến cảnh giới không thể nghĩ bàn). Họ phải an trụ nơi bốn thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo (bốn chân lý cao quý: sự khổ; nguyên nhân của khổ; sự diệt hết khổ; con đường đưa đến diệt khổ). Họ phải tu hành tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi (ba mươi bảy pháp hỗ trợ giác ngộ, mở đầu là bốn phép an trú tâm quán sát thân, cảm thọ, tâm và các pháp, kết thúc là tám nhánh đạo chân chính như thấy đúng, nghĩ đúng…). Họ phải tu hành tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định ở cõi còn hình sắc vi tế), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), tứ vô sắc định (bốn tầng định cao vượt ngoài mọi hình sắc). Họ phải tu hành bát giải thoát cho đến thập biến xứ (tám pháp định giúp thoát khỏi ràng buộc, cùng các tầng định nối nhau, cho đến mười phép quán một yếu tố như đất, nước, màu xanh… trùm khắp mọi nơi). Họ phải tu hành ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện (quán mọi sự rỗng không; không có tướng trạng nào để bám vào; không có gì để mong cầu). Họ phải tu hành Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa (mười địa, tức mười tầng bậc tu chứng của Bồ-tát, từ địa thứ nhất "Rất vui mừng" đến địa thứ mười "Mây pháp"). Họ phải tu hành tất cả đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì, tức năng lực ghi nhớ và giữ gìn trọn vẹn mọi giáo pháp không quên) và tam-ma-địa môn (các pháp môn định, tức tâm chuyên chú vào một chỗ). Họ phải tu hành ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, tai nghe khắp, mắt thấy khắp, biết tâm người khác, biết các đời trước, dứt sạch phiền não). Họ phải tu hành thập lực của Như Lai cho đến thập bát Phật bất cộng pháp (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật, cùng bốn điều không sợ hãi, bốn trí hiểu biết không trở ngại, lòng thương yêu và xót thương lớn…, cho đến mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với Thanh văn, Độc giác). Họ phải tu hành vô vong thất pháp (pháp không bao giờ quên sót điều gì) và hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong buông xả, tâm bình thản không thiên lệch). Họ phải tu hành nhất thiết trí (trí biết một cách tổng quát tất cả mọi sự), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi tướng trạng chi tiết của mọi sự, tức trí tuệ toàn hảo của Phật), khiến cho được viên mãn. Khánh Hỷ nên biết: nếu Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, tức bậc Bồ-tát có tâm nguyện và công hạnh rộng lớn) thông suốt không vướng mắc ý nghĩa rất sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu hành bố thí, tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhục), tinh tấn, tĩnh lự (thiền định), bát-nhã ba-la-mật-đa cho được viên mãn; cứ như thế cho đến tu hành nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cho được viên mãn; mà Bồ-tát ma-ha-tát ấy lại dừng ở địa vị Thanh văn hay Độc giác, không chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì không có lẽ ấy. Vì thế, các Bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì phải thông suốt không vướng mắc ý nghĩa rất sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa, tu hành bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa cho mau viên mãn; cứ như thế cho đến tu hành nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cho mau viên mãn. Vì thế, Khánh Hỷ, ta đem Bát-nhã ba-la-mật-đa trao gửi cho ông. Ông phải thọ trì cho đúng, đọc tụng thuộc làu, đừng để quên mất. Khánh Hỷ nên biết: ngoài kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa này ra, nếu ông thọ trì những pháp khác ta đã nói mà có lỡ quên mất thì tội còn nhẹ. Còn đối với kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, nếu không khéo thọ trì mà quên mất, dù chỉ một câu, thì tội rất nặng. Khánh Hỷ nên biết: đối với kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, ai khéo thọ trì không quên mất, dù chỉ một câu, thì được phúc vô lượng. Đối với kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, ai không khéo thọ trì mà quên mất, dù chỉ một câu, thì tội nặng mắc phải cũng lớn bằng phúc nói trên. Vì thế, Khánh Hỷ, ta tha thiết trao gửi kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa cho ông. Ông phải thọ trì cho đúng, đọc tụng thuộc làu, suy ngẫm đúng lẽ, rộng giảng cho người khác; phân tích, chỉ bày, khiến người nghe hiểu thấu đến tận cùng câu chữ, nghĩa lý và ý chỉ, rồi họ lại có thể giảng giải đúng lẽ cho người khác. Khánh Hỷ nên biết: nếu có người nam lành, người nữ lành đối với kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa này mà thọ trì, đọc tụng thuộc làu đến tận cùng, suy ngẫm đúng lẽ, rộng giảng cho người khác, thì như là đã thọ trì và thu nhận Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà tất cả các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, vị lai và hiện tại đã chứng. Khánh Hỷ nên biết: nếu có người nam lành, người nữ lành khởi lòng tha thiết trong sạch, muốn ngay trước mặt ta dùng đủ thứ tràng hoa thượng hạng, hương xoa, hương rắc, y phục, chuỗi ngọc, cờ báu, phướn, lọng, âm nhạc, đèn sáng để cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen mà không chán mỏi, thì hãy đối với kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa mà hết lòng lắng nghe, thọ trì, đọc tụng thuộc làu đến tận cùng, suy ngẫm đúng lẽ, rộng giảng cho người khác. Hoặc lại chép kinh ra, trang hoàng bằng các thứ báu, thường dùng đủ thứ tràng hoa thượng hạng, hương xoa, hương rắc, y phục, chuỗi ngọc, cờ báu, phướn, lọng, âm nhạc, đèn sáng để cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, chớ có lười biếng. Khánh Hỷ nên biết: nếu có người nam lành, người nữ lành cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, thì như là cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen chính ta. Cũng như là cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen tất cả các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác hiện đang thuyết pháp trong các thế giới ở mười phương, và cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen các đức Phật quá khứ và vị lai. Khánh Hỷ nên biết: nếu có người nam lành, người nữ lành nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế mà khởi lòng tin trong sạch, cung kính, ưa thích, thì đó chính là đem lòng tin trong sạch mà cung kính, ưa thích Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà tất cả các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, vị lai và hiện tại đã chứng. Khánh Hỷ, nếu ông cung kính, ưa thích ta, không lìa bỏ ta, thì cũng phải hăng hái gắng sức, càng cung kính, ưa thích gấp bội, không lìa bỏ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, dù chỉ một câu cũng chớ để quên mất. Khánh Hỷ, nhân duyên ta trao gửi Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế, tuy có vô lượng, nhưng nói tóm lại thì: ta đã là Đại sư (bậc thầy lớn) của các ông, thì nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa cũng là Đại sư của các ông. Các ông, cả trời (các vị thần sống ở cõi trời) và người, đã kính trọng ta thì cũng phải kính trọng Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Vì thế, Khánh Hỷ, ta dùng vô lượng phương tiện thiện xảo (những cách khéo léo, linh hoạt để dẫn dắt) mà trao gửi cho ông kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Ông phải thọ trì, chớ để quên mất. Nay ta đem Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa này, trước vô lượng đại chúng gồm trời, người, a-tố-lạc (tức a-tu-la, một loài thần có phúc lớn nhưng hay ganh ghét, hiếu chiến)…, mà trao gửi cho ông. Khánh Hỷ, nay ta nói lời thành thật với ông: những ai có lòng tin trong sạch, muốn không lìa bỏ Phật, muốn không lìa bỏ Pháp (giáo pháp của Phật), muốn không lìa bỏ Tăng (đoàn thể những người xuất gia tu hành), lại muốn không lìa bỏ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà các đức Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đã chứng, thì nhất định không được lìa bỏ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Đó gọi là phép tắc mà các đức Phật chúng ta dùng để răn dạy, truyền dạy các đệ tử. Khánh Hỷ nên biết: nếu có người nam lành, người nữ lành ưa thích lắng nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa; thọ trì, đọc tụng thuộc làu đến tận cùng, suy ngẫm đúng lẽ; dùng vô lượng cách mà rộng giảng cho người khác, phân tích, chỉ bày, đặt bày và xác lập cho rõ ràng, khiến họ hiểu thấu mà siêng năng tu học; thì những người nam lành, người nữ lành ấy sẽ mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, sắp được viên mãn nhất thiết trí trí (trí tuệ biết hết thảy, tức trí tuệ tối thượng của Phật). Vì sao thế? Khánh Hỷ, vì Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà tất cả các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đạt được đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế mà sinh ra. Khánh Hỷ nên biết: các đức Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế mà sinh ra Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Vì thế, Khánh Hỷ, nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì phải siêng năng tinh tấn tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế. Vì sao thế? Khánh Hỷ, vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa là mẹ của các Bồ-tát ma-ha-tát, sinh ra các Bồ-tát ma-ha-tát. Khánh Hỷ nên biết: nếu Bồ-tát ma-ha-tát siêng năng tu học bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, thì sẽ mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Vì thế, Khánh Hỷ, ta lại đem sáu ba-la-mật-đa này trao gửi cho ông. Ông phải thọ trì cho đúng, chớ để quên mất. Tại sao vậy? Vì sáu ba-la-mật-đa như thế là kho tàng giáo pháp vô tận của các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác; tất cả Phật pháp đều từ đó mà sinh ra. Khánh Hỷ nên biết: những điều cốt yếu trong giáo pháp mà các đức Phật hiện tại, quá khứ, vị lai giảng nói đều từ kho tàng giáo pháp vô tận là sáu ba-la-mật-đa mà tuôn ra. Khánh Hỷ nên biết: các đức Phật hiện tại, quá khứ, vị lai đều nương vào kho tàng giáo pháp vô tận là sáu ba-la-mật-đa mà siêng năng tu học, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Khánh Hỷ nên biết: các chúng tăng Thanh văn của các đức Phật hiện tại, quá khứ, vị lai đều nương vào kho tàng giáo pháp vô tận là sáu ba-la-mật-đa mà siêng năng tu học, rồi nhập Niết-bàn (sự tắt lặng hoàn toàn mọi phiền não và khổ đau) trong cảnh giới Niết-bàn mầu nhiệm vô dư y (Niết-bàn trọn vẹn, khi không còn cả thân xác do nghiệp cũ làm chỗ nương). Lại nữa, Khánh Hỷ, giả sử các ông giảng pháp Thanh văn cho những bổ-đặc-già-la (con người, chúng sinh cá thể) theo Thanh văn thừa (con đường tu của Thanh văn), và nhờ pháp ấy mà tất cả hữu tình (chúng sinh có tình cảm, ý thức) trong tam thiên đại thiên thế giới (một cõi vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ, mỗi thế giới có mặt trời, mặt trăng riêng) đều chứng quả A-la-hán (quả vị cao nhất của Thanh văn: dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), thì vẫn chưa phải là làm cho ta việc mà người đệ tử Phật nên làm. Nếu các ông vì những bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa mà giảng nói một câu giáo pháp tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, thì đó mới gọi là làm cho ta việc mà người đệ tử Phật nên làm. Ta đối với việc ấy rất vui mừng tán thành, hơn cả việc các ông giáo hóa tất cả hữu tình trong tam thiên đại thiên thế giới đều chứng được quả A-la-hán. Lại nữa, Khánh Hỷ, giả sử tất cả hữu tình trong tam thiên đại thiên thế giới, nhờ sức giáo hóa của người khác, không trước không sau, đều được thân người, cùng một lúc chứng quả A-la-hán. Các vị A-la-hán ấy có những việc tạo phúc thù thắng do bố thí, những việc tạo phúc do giữ giới, những việc tạo phúc do tu tập thiền định. Ý ông nghĩ sao, những việc tạo phúc ấy có nhiều không? Khánh Hỷ thưa: "Bạch Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, tức Phật), rất nhiều. Những việc tạo phúc ấy vô lượng, vô số." Phật bảo Khánh Hỷ: "Nếu có đệ tử Thanh văn giảng giáo pháp tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa cho Bồ-tát ma-ha-tát, trải qua một ngày một đêm, thì khối phúc người ấy có được còn nhiều hơn thế rất nhiều. Khánh Hỷ nên biết: hãy gác lại một ngày một đêm, chỉ trải qua một ngày; lại gác lại một ngày, chỉ trải qua nửa ngày; lại gác lại nửa ngày, chỉ trải qua một thời (một phần trong số các phần chia của một ngày); lại gác lại một thời, chỉ trải qua khoảng một bữa ăn; lại gác lại khoảng một bữa ăn, chỉ trải qua một tu-du (một khoảng ngắn, theo cách tính xưa của Ấn Độ chừng bốn mươi tám phút); lại gác lại một tu-du, chỉ trải qua một chốc lát; lại gác lại một chốc lát, chỉ trong khoảng một cái chớp mắt, một hơi thở. Người Thanh văn ấy giảng giáo pháp tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa cho các Bồ-tát ma-ha-tát, thì khối phúc có được vẫn nhiều hơn trước rất nhiều. Vì sao thế? Vì khối phúc mà người Thanh văn ấy có được vượt hơn tất cả công đức của Thanh văn và Độc giác." Lại nữa, Khánh Hỷ, nếu Bồ-tát ma-ha-tát giảng đủ các pháp của Thanh văn thừa cho những bổ-đặc-già-la theo Thanh văn thừa, và giả sử tất cả hữu tình trong tam thiên đại thiên thế giới nhờ pháp ấy mà đều chứng quả A-la-hán, đều đủ các công đức thù thắng. Ý ông nghĩ sao, Bồ-tát ma-ha-tát ấy do nhân duyên đó mà có được khối phúc nhiều không? Khánh Hỷ thưa: "Bạch Thế Tôn, rất nhiều. Khối phúc mà Bồ-tát ma-ha-tát ấy có được là vô lượng vô biên." Phật bảo Khánh Hỷ: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát vì những người nam lành, người nữ lành theo Thanh văn thừa, hoặc Độc giác thừa, hoặc Vô thượng thừa (con đường cao nhất, tức con đường Bồ-tát tu thành Phật) mà giảng giáo pháp tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa, trải qua một ngày một đêm, thì khối phúc có được nhiều hơn trước rất nhiều. Khánh Hỷ nên biết: hãy gác lại một ngày một đêm, chỉ trải qua một ngày; lại gác lại một ngày, chỉ trải qua nửa ngày; lại gác lại nửa ngày, chỉ trải qua một thời; lại gác lại một thời, chỉ trải qua khoảng một bữa ăn; lại gác lại khoảng một bữa ăn, chỉ trải qua một tu-du; lại gác lại một tu-du, chỉ trải qua một chốc lát; lại gác lại một chốc lát, chỉ trong khoảng chớp mắt, hơi thở. Bồ-tát ma-ha-tát ấy giảng giáo pháp tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa cho những người nam lành, người nữ lành của ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Độc giác và Bồ-tát), thì khối phúc có được nhiều hơn trước vô lượng vô số lần. Vì sao thế? Vì pháp thí (bố thí giáo pháp, tức đem giáo pháp giảng cho người khác) tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa vượt hơn tất cả pháp thí tương ứng với Thanh văn, Độc giác, và vượt hơn mọi công đức của hai thừa ấy. Tại sao vậy? Vì Bồ-tát ma-ha-tát ấy tự mình cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, lại dùng giáo pháp tương ứng với Đại thừa (cỗ xe lớn, tức con đường tu của Bồ-tát nhằm cứu độ khắp mọi chúng sinh) mà chỉ bày, dạy dỗ, khen ngợi, khích lệ — này Khánh Hỷ — các hữu tình khác, khiến họ đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề được bất thoái chuyển (không còn lui sụt, quay trở lại). Khánh Hỷ nên biết: Bồ-tát ma-ha-tát ấy tự mình tu Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng dạy người khác tu Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tự mình tu tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi, cũng dạy người khác tu tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi. Tự mình an trụ nơi nội không cho đến vô tính tự tính không, cũng dạy người khác an trụ nơi nội không cho đến vô tính tự tính không. Tự mình an trụ nơi chân như cho đến bất tư nghị giới, cũng dạy người khác an trụ nơi chân như cho đến bất tư nghị giới. Tự mình an trụ nơi bốn thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo, cũng dạy người khác an trụ nơi bốn thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Tự mình tu tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định, cũng dạy người khác tu tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Tự mình tu bát giải thoát cho đến thập biến xứ, cũng dạy người khác tu bát giải thoát cho đến thập biến xứ. Tự mình tu ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, cũng dạy người khác tu ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện. Tự mình tu các địa của Bồ-tát (các tầng bậc tu chứng của Bồ-tát), cũng dạy người khác tu các địa của Bồ-tát. Tự mình tu tất cả đà-la-ni môn, tam-ma-địa môn, cũng dạy người khác tu tất cả đà-la-ni môn, tam-ma-địa môn. Tự mình tu ngũ nhãn, lục thần thông, cũng dạy người khác tu ngũ nhãn, lục thần thông. Tự mình tu thập lực của Như Lai cho đến thập bát Phật bất cộng pháp, cũng dạy người khác tu thập lực của Như Lai cho đến thập bát Phật bất cộng pháp. Tự mình tu ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai tướng tốt trên thân của bậc đại nhân, tức Phật) và tám mươi vẻ đẹp phụ theo, cũng dạy người khác tu ba mươi hai tướng đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ theo. Tự mình tu vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính, cũng dạy người khác tu vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính. Tự mình tu nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, cũng dạy người khác tu nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Tự mình tu tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát, cũng dạy người khác tu tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát. Tự mình tu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, cũng dạy người khác tu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật. Tự mình tu nhất thiết trí trí, cũng dạy người khác tu nhất thiết trí trí. Do nhân duyên ấy mà thiện căn tăng trưởng; nếu nói người ấy còn lui sụt đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì không có lẽ ấy." Bấy giờ Như Lai, có bốn chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ) vây quanh, khen ngợi giảng nói Bát-nhã ba-la-mật-đa, trao gửi cho Khánh Hỷ và khiến ông thọ trì xong. Rồi Ngài lại trước đại hội gồm tất cả trời, rồng, dược-xoa (một loài quỷ thần có sức mạnh, đi lại nhanh chóng), nói rộng ra cho đến người và phi nhân (các loài không phải người như quỷ thần…), hiện sức thần thông, khiến cả đại chúng đều thấy đức Như Lai Bất Động (tức Phật A-súc, vị Phật ở cõi phương Đông) có Thanh văn, Bồ-tát vây quanh trước sau, đang giảng pháp mầu cho đại chúng đông như biển, và thấy cảnh trang nghiêm thanh tịnh của cõi Phật ấy. Tăng chúng Thanh văn ở đó đều là A-la-hán: các lậu (phiền não rỉ chảy làm tâm ô nhiễm và trói buộc vào sinh tử) đã dứt sạch, không còn phiền não; được tự tại chân thật; tâm khéo giải thoát (thoát khỏi tham ái), tuệ khéo giải thoát (thoát khỏi si mê); như ngựa khôn đã được thuần phục, lại như rồng lớn (ví với bậc đã điều phục được tâm và có uy lực lớn); việc cần làm đã làm xong, điều cần thành tựu đã thành tựu; đã bỏ hết gánh nặng (gánh nặng thân tâm khổ não), đạt được lợi ích cho chính mình (sự giải thoát); dứt sạch các hữu kết (những mối trói buộc vào sự tồn tại trong vòng sinh tử), nhờ trí hiểu biết đúng đắn mà giải thoát; đạt đến sự tự tại của tâm, rốt ráo bậc nhất. Tăng chúng Bồ-tát ở đó thì ai cũng được mọi người biết đến và kính trọng; đã được đà-la-ni (năng lực ghi nhớ và giữ gìn trọn vẹn mọi giáo pháp), có biện tài không trở ngại; công đức và trí tuệ như biển cả. Lúc ấy Thế Tôn thu lại sức thần thông, khiến hội chúng này gồm trời, rồng, dược-xoa, nói rộng ra cho đến người và phi nhân, không còn thấy đức Như Lai Bất Động, các Thanh văn, Bồ-tát và đại chúng khác, cùng cảnh trang nghiêm thanh tịnh của cõi Phật ấy nữa. Hội chúng của đức Phật ấy cùng cõi nước trang nghiêm thanh tịnh ấy đều không phải là đối tượng của nhãn căn (giác quan mắt) ở cõi này. Tại sao vậy? Vì Phật đã thu lại sức thần thông, nên đối với cảnh giới xa xôi kia không còn điều kiện để thấy. Bấy giờ Phật bảo cụ thọ (bậc trưởng lão, lời tôn xưng vị tỳ-kheo có tuổi đạo) Khánh Hỷ: "Ông còn thấy cõi nước và hội chúng của Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác Bất Động nữa không?" Khánh Hỷ đáp: "Con không còn thấy nữa, vì cảnh ấy không phải là chỗ mà mắt này đi tới được." Phật bảo Khánh Hỷ: "Như hội chúng và cõi nước của đức Như Lai ấy không phải là cảnh giới mà mắt ở cõi này đi tới được, nên biết các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) cũng như thế, không phải là cảnh giới mà nhãn căn v.v. đi tới được. Pháp không đi tới pháp, pháp không thấy pháp, pháp không biết pháp, pháp không chứng pháp. Khánh Hỷ nên biết: tính của tất cả các pháp không có ai đi tới được, không có ai thấy được, không có ai biết được, không có ai chứng được; không động, không tạo tác. Tại sao vậy? Vì tất cả các pháp đều như hư không, không có tác dụng, lìa xa tính chủ thể nắm bắt và đối tượng bị nắm bắt. Vì tất cả các pháp không thể nghĩ bàn, lìa xa tính chủ thể nghĩ bàn và đối tượng bị nghĩ bàn. Vì tất cả các pháp đều như huyễn hóa v.v., do nhiều duyên hòa hợp mà giống như có. Vì tất cả các pháp không có người tạo tác, không có người lãnh nhận, chỉ hiện ra một cách hư dối giống như có, không bền chắc thật sự. Khánh Hỷ nên biết: nếu Bồ-tát ma-ha-tát có thể đi như thế, thấy như thế, biết như thế, chứng như thế, thì đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, và cũng không bám chấp vào tướng trạng của các pháp ấy. Khánh Hỷ nên biết: nếu Bồ-tát ma-ha-tát học như thế, thì đó là học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Khánh Hỷ nên biết: nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn cho tất cả các ba-la-mật-đa mau chóng viên mãn thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tại sao vậy? Vì người học như thế, trong các điều học là bậc nhất, là thù thắng, là tôn quý, là cao cả, là tốt đẹp, là vi diệu, là trên hết, là không gì trên, không gì sánh bằng, ngang hàng với bậc không ai sánh bằng (tức ngang với chư Phật); làm lợi ích, an vui cho tất cả hữu tình. Ai không có chỗ nương cậy thì làm chỗ nương cậy cho họ; ai không có chỗ quy về nương tựa thì làm chỗ quy về cho họ; ai không có nơi hướng tới thì làm nơi hướng tới cho họ; ai không có nhà cửa trú ẩn thì làm nhà cửa cho họ; ai không được cứu giúp che chở thì cứu giúp che chở cho họ. Các đức Phật Thế Tôn đều chấp thuận và khen ngợi việc tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Khánh Hỷ nên biết: nếu các Bồ-tát ma-ha-tát và các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác an trụ trong sự học này, thì có thể dùng tay phải hoặc ngón chân phải nhấc cả tam thiên đại thiên thế giới lên, ném sang phương khác hoặc đặt trở lại chỗ cũ, mà các hữu tình trong đó không hay không biết, không bị tổn hại, không sợ hãi. Tại sao vậy? Vì oai lực công đức của Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa không thể nghĩ bàn. Khánh Hỷ nên biết: các đức Phật quá khứ, vị lai, hiện tại và các Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa này, nên đối với các pháp vô vi (những gì không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt) và các pháp ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) đều có được cái biết, cái thấy không trở ngại. Vì thế, Khánh Hỷ, ta nói việc học Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa này, trong các điều học là bậc nhất, là thù thắng, là tôn quý, là cao cả, là tốt đẹp, là vi diệu, là trên hết, là không gì trên, không gì sánh bằng, ngang hàng với bậc không ai sánh bằng. Khánh Hỷ nên biết: những ai muốn đo lường số lượng và giới hạn của Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa thì cũng như kẻ ngu si muốn đo lường số lượng và giới hạn của hư không. Vì sao thế? Vì công đức của Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa là vô lượng, không có giới hạn. Khánh Hỷ nên biết: ta trọn không nói công đức và lợi ích thù thắng của Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có số lượng, có giới hạn như danh thân v.v. Tại sao vậy? Vì tất cả danh thân (tập hợp các tên gọi), cú thân (tập hợp các câu), văn thân (tập hợp các chữ, âm tiết) đều là những pháp có hạn lượng; còn công đức và lợi ích thù thắng của Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa không phải là pháp có hạn lượng. Các danh thân, cú thân, văn thân không thể đo lường được công đức và lợi ích thù thắng của Bát-nhã ba-la-mật-đa; công đức và lợi ích thù thắng của Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không phải là thứ bị chúng đo lường." Bấy giờ Khánh Hỷ bạch: "Bạch Thế Tôn, vì nhân duyên gì mà Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa được gọi là vô lượng?" Phật bảo Khánh Hỷ: "Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, vì tính của nó không cùng tận nên gọi là vô lượng; vì tính của nó xa lìa nên gọi là vô lượng; vì tính của nó vắng lặng nên gọi là vô lượng; vì nó như thật tế (biên giới chân thật, tức chỗ tận cùng của thực tại) nên gọi là vô lượng; vì nó như hư không nên gọi là vô lượng. Khánh Hỷ nên biết: tất cả các đức Phật Thế Tôn quá khứ, vị lai, hiện tại đều học Bát-nhã ba-la-mật-đa đến chỗ rốt ráo viên mãn, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, giảng nói chỉ bày cho các hữu tình, mà Bát-nhã ba-la-mật-đa này vẫn mãi không hề cạn hết. Tại sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa cũng như hư không, không thể cạn hết. Những ai muốn làm cho Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa cạn hết thì cũng như muốn làm cho giới hạn của hư không cạn hết. Khánh Hỷ nên biết: Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa cho đến Bố thí ba-la-mật-đa, không phải đã hết, không phải đang hết, không phải sẽ hết. Nội không cho đến vô tính tự tính không, không phải đã hết, không phải đang hết, không phải sẽ hết. Chân như cho đến bất tư nghị giới, không phải đã hết, không phải đang hết, không phải sẽ hết. Bốn thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo, không phải đã hết, không phải đang hết, không phải sẽ hết. Tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi, không phải đã hết, không phải đang hết, không phải sẽ hết. Tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định, không phải đã hết, không phải đang hết, không phải sẽ hết. Bát giải thoát cho đến thập biến xứ, không phải đã hết, không phải đang hết, không phải sẽ hết. Ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, không phải đã hết, không phải đang hết, không phải sẽ hết. Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa, không phải đã hết, không phải đang hết, không phải sẽ hết. Tất cả đà-la-ni môn, tam-ma-địa môn, không phải đã hết, không phải đang hết, không phải sẽ hết. Ngũ nhãn, lục thần thông, không phải đã hết, không phải đang hết, không phải sẽ hết. Thập lực của Như Lai cho đến thập bát Phật bất cộng pháp, không phải đã hết, không phải đang hết, không phải sẽ hết. Ba mươi hai tướng đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ theo, không phải đã hết, không phải đang hết, không phải sẽ hết. Vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính, không phải đã hết, không phải đang hết, không phải sẽ hết. Nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, không phải đã hết, không phải đang hết, không phải sẽ hết. Tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát, không phải đã hết, không phải đang hết, không phải sẽ hết. Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, không phải đã hết, không phải đang hết, không phải sẽ hết. Nhất thiết trí trí, không phải đã hết, không phải đang hết, không phải sẽ hết. Tại sao vậy? Vì các pháp như thế không sinh, không diệt, cũng không trụ, không biến đổi, thì làm sao có thể đặt ra cái gọi là 'hết' được?" Bấy giờ Thế Tôn từ miệng hiện ra tướng lưỡi rộng dài (một trong ba mươi hai tướng tốt của Phật, biểu thị lời nói không bao giờ hư dối), che phủ khắp cả khuôn mặt. Hiện tướng lưỡi xong, Ngài lại thu vào miệng, rồi bảo Khánh Hỷ: "Ý ông nghĩ sao, ở thế gian nếu ai có tướng lưỡi như thế thì lời nói ra có hư dối không?" Khánh Hỷ đáp: "Bạch Thế Tôn, không." Phật bảo Khánh Hỷ: "Từ nay về sau, ông hãy vì bốn chúng mà rộng giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế, phân tích, chỉ bày, đặt bày và xác lập cho rõ ràng, khiến họ dễ hiểu. Khánh Hỷ nên biết: trong kinh Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế, đã giảng rộng tất cả các pháp bồ-đề phần (các pháp hỗ trợ cho sự giác ngộ) và tướng trạng của các pháp. Vì thế, tất cả bổ-đặc-già-la cầu Thanh văn thừa, bổ-đặc-già-la cầu Độc giác thừa, bổ-đặc-già-la cầu Vô thượng thừa, đều nên nương vào pháp môn được giảng trong Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa này mà luôn siêng năng tu học, chớ sinh chán mỏi. Nếu thường siêng năng tu học được như thế, sẽ mau chứng được chỗ mình mong cầu. Lại nữa, Khánh Hỷ, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa giúp hiểu thấu và đi vào tướng trạng của tất cả các pháp, giúp hiểu thấu và đi vào tất cả văn tự, giúp hiểu thấu và đi vào pháp môn đà-la-ni. Các Bồ-tát ma-ha-tát nên luôn siêng năng tu học pháp môn đà-la-ni như thế. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát thọ trì pháp môn đà-la-ni như thế thì sẽ mau chứng được mọi biện tài và các vô ngại giải (bốn thứ hiểu biết và diễn đạt không trở ngại: về giáo pháp, về nghĩa lý, về ngôn ngữ, về tài ăn nói). Khánh Hỷ nên biết: kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế chính là kho tàng giáo pháp vô tận của các đức Phật Thế Tôn quá khứ, vị lai, hiện tại. Vì thế nay ta nói rõ ràng với ông: nếu ai đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa này mà thọ trì, đọc tụng thuộc làu đến tận cùng, suy ngẫm đúng lẽ, thì như là đã thọ trì Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của tất cả các đức Phật quá khứ, vị lai, hiện tại. Khánh Hỷ nên biết: ta nói Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế là đôi chân vững chắc của người đi trên con đường giác ngộ, cũng là đại đà-la-ni (pháp tổng trì lớn, gìn giữ trọn vẹn) của tất cả Phật pháp vô thượng. Nếu các ông thọ trì được đà-la-ni Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế, thì như là gìn giữ trọn vẹn tất cả Phật pháp, không để quên mất, và làm lợi ích lớn cho các hữu tình cho đến tận cùng đời vị lai."