Thiên 583 — Hội 2 · Phẩm 73 Tiệm thứ · phần 2

 Phần thứ hai, phẩm "Tuần tự" (Tiệm thứ), thứ bảy mươi ba, đoạn hai.

 Bấy giờ cụ thọ (tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo có tuổi đạo cao, đáng kính) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật) bạch Phật rằng: Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc tu hành cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh; "Ma-ha-tát" nghĩa là "bậc lớn"), ở trong cái tính "vô tính" (không có bản chất cố định riêng) của tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng), mà khởi được bốn tầng tĩnh lự (bốn tầng thiền định), phát được năm thần thông, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh và trọn vẹn của Phật), đủ các công đức, xếp đặt hữu tình (chúng sinh, loài có tình thức) thành ba nhóm khác nhau (nhóm chắc chắn đi đúng đường, nhóm chắc chắn đi đường tà, nhóm chưa chắc chắn), khiến họ được những điều lợi ích an vui, thì vì sao Bồ-tát Ma-ha-tát mới phát tâm (mới khởi lòng cầu thành Phật), ở trong cái tính vô tính của tất cả các pháp, lại làm việc tuần tự, tu học tuần tự, thực hành hạnh tuần tự, để chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề và làm những việc lợi ích an vui thù thắng cho các hữu tình?

 Phật bảo Thiện Hiện: Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát ở giai đoạn mới phát tâm, hoặc nghe từ Phật, hoặc nghe từ các bậc hiền thánh như các vị Bồ-tát đã cúng dường nhiều Đức Phật, các vị Độc giác (người tự giác ngộ một mình, không cần thầy), A-la-hán (quả vị cao nhất của người tu Thanh văn, đã dứt hết phiền não, không còn sinh tử), Bất hoàn (quả vị thứ ba, không còn trở lại sinh ở cõi dục), Nhất lai (quả vị thứ hai, chỉ còn trở lại cõi dục một lần), Dự lưu (quả vị thứ nhất, mới vào dòng của bậc thánh)... rằng: chứng được các pháp lấy vô tính làm tính một cách rốt ráo, viên mãn mới gọi là Phật; dần dần chứng được các pháp lấy vô tính làm tính thì gọi là Bồ-tát; cho đến bậc Dự lưu tin sâu rằng các pháp lấy vô tính làm tính thì gọi là bậc hiền thiện. Cho nên tất cả các pháp và các hữu tình, không gì là không lấy vô tính làm tính; nơi các pháp và hữu tình, cho đến không có chút tự tính (bản chất tự có) nào dù nhỏ bằng đầu sợi lông có thể nắm bắt được.

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nghe việc này rồi, nghĩ rằng: "Nếu tất cả các pháp và các hữu tình đều lấy vô tính làm tự tính, chứng được điều này nên gọi là Phật, cho đến bậc Dự lưu tin sâu điều này nên gọi là bậc hiền thiện; thì đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, dù ta sẽ chứng được hay không chứng được, các pháp và hữu tình vẫn luôn lấy vô tính làm tự tính. Vì thế ta nhất định phải phát tâm hướng đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Khi đã được Bồ-đề, nếu có hữu tình nào còn vận hành theo 'có tưởng' (ý niệm nắm bắt hình tướng, cho rằng các pháp thật có), ta sẽ dùng phương tiện xếp đặt khiến họ trụ nơi 'không tưởng'."

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nghĩ vậy rồi, cầu hướng đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; vì muốn khắp các hữu tình đều được Niết-bàn (cảnh giới tịch diệt, dứt hết phiền não và sinh tử), nên làm việc tuần tự, tu học tuần tự, thực hành hạnh tuần tự. Như các vị Bồ-tát Ma-ha-tát ở đời quá khứ cầu hướng đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, trước hết học làm việc tuần tự, tu học tuần tự, thực hành hạnh tuần tự, nên chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; Bồ-tát Ma-ha-tát này cũng lại như thế. Trước hết nên tu học Bố thí Ba-la-mật-đa (hạnh cho tặng một cách hoàn hảo; "Ba-la-mật-đa" là hạnh tu hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ), kế đó tu học Tịnh giới Ba-la-mật-đa (giữ giới trong sạch), kế đó tu học An nhẫn Ba-la-mật-đa (nhẫn nhịn, chịu đựng), kế đó tu học Tinh tấn Ba-la-mật-đa (siêng năng), kế đó tu học Tĩnh lự Ba-la-mật-đa (thiền định), sau cùng tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ thấy rõ thật tướng các pháp).

 Thiện Hiện nên biết! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, từ khi mới phát tâm, lúc tu học Bố thí Ba-la-mật-đa, nên tự mình bố thí, cũng khuyên người khác bố thí, ca ngợi đúng đắn công đức của bố thí, vui mừng khen ngợi người bố thí. Do nhân duyên ấy mà được giàu có, địa vị lớn; thường hành bố thí, lìa lòng keo kiệt, tùy theo nhu cầu của các hữu tình mà đem thức ăn uống, áo quần, đồ nằm, chuỗi ngọc, hương hoa, của báu, đèn sáng, xe cộ, nhà cửa và các đồ dùng khác đều đem cho hết. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ bố thí mà thọ trì giới uẩn (khối công đức của giới; "uẩn" ở đây là khối, nhóm), sinh trong cõi trời, cõi người được tôn quý lớn. Nhờ bố thí và giữ giới, lại được định uẩn (khối công đức của thiền định). Nhờ bố thí, giới và định, lại được tuệ uẩn (khối công đức trí tuệ). Nhờ bố thí, giới, định và tuệ, lại được giải thoát uẩn (khối công đức giải thoát khỏi phiền não). Nhờ bố thí, giới, định, tuệ và giải thoát, lại được giải thoát tri kiến uẩn (khối công đức tự biết, tự thấy rõ mình đã giải thoát). Nhờ bố thí cho đến giải thoát tri kiến uẩn được viên mãn, nên vượt qua các giai đoạn của Thanh văn (người tu nghe lời Phật mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho mình) và Độc giác, chứng vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát (chỗ chắc chắn đi vào con đường đúng của bậc thánh, lìa hẳn tính phàm phu, không còn thoái lui). Đã vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát, thì làm cho hữu tình thành thục, làm cho cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh. Làm xong việc ấy, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe pháp nhiệm mầu (tức thuyết giảng chánh pháp), dùng giáo pháp Ba thừa (ba cỗ xe đưa người đến giải thoát: Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát) mà xếp đặt, độ thoát các loài hữu tình, khiến họ ra khỏi sinh tử, chứng được Niết-bàn.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ bố thí, tuy có thể làm việc tuần tự, tu học tuần tự, thực hành hạnh tuần tự như thế, nhưng đối với tất cả đều không có gì để đạt được. Vì sao? Vì tất cả các pháp đều không có tự tính.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, từ khi mới phát tâm, lúc tu học Tịnh giới Ba-la-mật-đa, nên tự mình giữ giới trong sạch, cũng khuyên người khác giữ giới trong sạch, ca ngợi đúng đắn công đức của tịnh giới, vui mừng khen ngợi người giữ giới trong sạch. Do nhân duyên ấy mà giới uẩn trong sạch, sinh trong cõi trời, cõi người được tôn quý lớn, đem tiền của vật dụng cần thiết cho người nghèo khó. Bố thí xong, an trụ nơi giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn. Nhờ giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến uẩn trong sạch, nên vượt qua các giai đoạn của Thanh văn và Độc giác, chứng vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát. Đã vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát, thì làm cho hữu tình thành thục, làm cho cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh. Làm xong việc ấy, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe pháp nhiệm mầu, dùng giáo pháp Ba thừa mà xếp đặt, độ thoát các loài hữu tình, khiến họ ra khỏi sinh tử, chứng được Niết-bàn. Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ tịnh giới, tuy có thể làm việc tuần tự, tu học tuần tự, thực hành hạnh tuần tự như thế, nhưng đối với tất cả đều không có gì để đạt được. Vì sao? Vì tất cả các pháp đều không có tự tính.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, từ khi mới phát tâm, lúc tu học An nhẫn Ba-la-mật-đa, nên tự mình an nhẫn, cũng khuyên người khác an nhẫn, ca ngợi đúng đắn công đức của an nhẫn, vui mừng khen ngợi người an nhẫn. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi thực hành an nhẫn, có thể đem vật dụng bố thí cho các hữu tình, khiến ai cũng đầy đủ. Bố thí xong, an trụ nơi giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn. Nhờ giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến uẩn trong sạch, nên vượt qua các giai đoạn của Thanh văn và Độc giác, chứng vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát. Đã vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát, thì làm cho hữu tình thành thục, làm cho cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh. Làm xong việc ấy, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe pháp nhiệm mầu, dùng giáo pháp Ba thừa mà xếp đặt, độ thoát các loài hữu tình, khiến họ ra khỏi sinh tử, chứng được Niết-bàn. Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ an nhẫn, tuy có thể làm việc tuần tự, tu học tuần tự, thực hành hạnh tuần tự như thế, nhưng đối với tất cả đều không có gì để đạt được. Vì sao? Vì tất cả các pháp đều không có tự tính.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, từ khi mới phát tâm, lúc tu học Tinh tấn Ba-la-mật-đa, nên tự mình đối với các pháp lành phát lòng siêng năng tinh tấn, cũng khuyên người khác đối với các pháp lành phát lòng siêng năng tinh tấn, ca ngợi đúng đắn công đức của tinh tấn, vui mừng khen ngợi người tinh tấn. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi thực hành tinh tấn, có thể đem vật dụng bố thí cho các hữu tình, khiến ai cũng đầy đủ. Bố thí xong, an trụ nơi giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn. Nhờ giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến uẩn trong sạch, nên vượt qua các giai đoạn của Thanh văn và Độc giác, chứng vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát. Đã vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát, thì làm cho hữu tình thành thục, làm cho cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh. Làm xong việc ấy, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe pháp nhiệm mầu, dùng giáo pháp Ba thừa mà xếp đặt, độ thoát các loài hữu tình, khiến họ ra khỏi sinh tử, chứng được Niết-bàn. Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ tinh tấn, tuy có thể làm việc tuần tự, tu học tuần tự, thực hành hạnh tuần tự như thế, nhưng đối với tất cả đều không có gì để đạt được. Vì sao? Vì tất cả các pháp đều không có tự tính.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, từ khi mới phát tâm, lúc tu học Tĩnh lự Ba-la-mật-đa, nên tự mình vào bốn tầng tĩnh lự, bốn tâm vô lượng (bốn tâm rộng lớn không bờ bến: từ – ban vui, bi – cứu khổ, hỷ – vui theo điều lành của người, xả – bình đẳng buông bỏ), bốn định vô sắc (bốn tầng định cao nhất, vượt khỏi mọi hình sắc vật chất), cũng khuyên người khác vào bốn tầng tĩnh lự, bốn tâm vô lượng, bốn định vô sắc, ca ngợi đúng đắn công đức của bốn tầng tĩnh lự, bốn tâm vô lượng, bốn định vô sắc, vui mừng khen ngợi người vào bốn tầng tĩnh lự, bốn tâm vô lượng, bốn định vô sắc. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi thực hành tĩnh lự, có thể đem vật dụng bố thí cho các hữu tình, khiến ai cũng đầy đủ. Bố thí xong, an trụ nơi giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn. Nhờ giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến uẩn trong sạch, nên vượt qua các giai đoạn của Thanh văn và Độc giác, chứng vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát. Đã vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát, thì làm cho hữu tình thành thục, làm cho cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh. Làm xong việc ấy, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe pháp nhiệm mầu, dùng giáo pháp Ba thừa mà xếp đặt, độ thoát các loài hữu tình, khiến họ ra khỏi sinh tử, chứng được Niết-bàn. Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ tĩnh lự, tuy có thể làm việc tuần tự, tu học tuần tự, thực hành hạnh tuần tự như thế, nhưng đối với tất cả đều không có gì để đạt được. Vì sao? Vì tất cả các pháp đều không có tự tính.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, từ khi mới phát tâm, lúc tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa, lấy "không có gì để đạt được" làm phương tiện, nên tự mình thực hành sáu Ba-la-mật-đa, cũng khuyên người khác thực hành sáu Ba-la-mật-đa, ca ngợi đúng đắn công đức của sáu Ba-la-mật-đa, vui mừng khen ngợi người thực hành sáu Ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ sự khéo léo về phương tiện trong sáu Ba-la-mật-đa, nên vượt qua các giai đoạn của Thanh văn và Độc giác, chứng vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát. Đã vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát, thì làm cho hữu tình thành thục, làm cho cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh. Làm xong việc ấy, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe pháp nhiệm mầu, dùng giáo pháp Ba thừa mà xếp đặt, độ thoát các loài hữu tình, khiến họ ra khỏi sinh tử, chứng được Niết-bàn. Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ bát-nhã, tuy có thể làm việc tuần tự, tu học tuần tự, thực hành hạnh tuần tự như thế, nhưng đối với tất cả đều không có gì để đạt được. Vì sao? Vì tất cả các pháp đều không có tự tính. Thiện Hiện! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát mới phát tâm nương theo việc học sáu loại Ba-la-mật-đa mà làm việc tuần tự, tu học tuần tự, thực hành hạnh tuần tự, làm những việc lợi ích an vui cho các hữu tình.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi làm việc tuần tự, tu học tuần tự, thực hành hạnh tuần tự, từ lúc mới phát tâm, đã dùng sự tác ý (sự hướng tâm chú ý) tương ứng với nhất thiết trí trí (trí biết hết thảy, trí tuệ tột cùng của Phật), tin hiểu tất cả các pháp đều lấy vô tính làm tự tính. Trước hết nên tu học Phật tùy niệm (thường nhớ nghĩ về Phật), kế đó tu học Pháp tùy niệm (thường nhớ nghĩ về giáo pháp), kế đó tu học Tăng tùy niệm (thường nhớ nghĩ về đoàn thể thánh chúng), kế đó tu học Giới tùy niệm (thường nhớ nghĩ về giới), kế đó tu học Xả tùy niệm (thường nhớ nghĩ về sự buông bỏ, bố thí), sau cùng tu học Thiên tùy niệm (thường nhớ nghĩ về chư thiên).

 Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Phật tùy niệm? Nghĩa là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu học Phật tùy niệm, không nên lấy sắc (thân thể, vật chất) để nghĩ về đấng Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân lý như thật, bậc xứng đáng được cúng dường, bậc giác ngộ chân chánh trọn vẹn); không nên lấy thọ (cảm giác), tưởng (nhận biết, hình dung), hành (tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt nhận biết) để nghĩ về Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác. Vì sao? Vì sắc cho đến thức đều không có tự tính. Pháp nào không có tự tính thì không thể nhớ, không thể nghĩ. Vì sao? Vì không nhớ, không nghĩ, đó mới là Phật tùy niệm.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu học Phật tùy niệm, không nên lấy ba mươi hai tướng của bậc đại nhân (ba mươi hai đặc điểm thân tướng tốt đẹp đặc biệt của Phật) để nghĩ về Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác; không nên lấy thân sắc vàng ròng, hào quang thường tỏa ra một tầm (tầm là đơn vị đo bằng một sải tay), cùng tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ đi kèm ba mươi hai tướng) để nghĩ về Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác. Vì sao? Vì các tướng tốt, vẻ đẹp, thân sắc ánh vàng như thế đều không có tự tính. Pháp nào không có tự tính thì không thể nhớ, không thể nghĩ. Vì sao? Vì không nhớ, không nghĩ, đó mới là Phật tùy niệm.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu học Phật tùy niệm, không nên lấy giới uẩn để nghĩ về Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác; không nên lấy định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn để nghĩ về Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác. Vì sao? Vì các uẩn ấy đều không có tự tính. Pháp nào không có tự tính thì không thể nhớ, không thể nghĩ. Vì sao? Vì không nhớ, không nghĩ, đó mới là Phật tùy niệm.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu học Phật tùy niệm, không nên lấy năm loại mắt (nhục nhãn – mắt thịt, thiên nhãn – mắt trời, tuệ nhãn – mắt trí tuệ, pháp nhãn – mắt thấy rõ giáo pháp, Phật nhãn – mắt của Phật) và sáu thần thông (sáu năng lực siêu việt: biến hóa đi lại tự tại, nghe xa, biết tâm người, nhớ đời trước, thấy xa và thấy sinh tử của chúng sinh, dứt sạch phiền não) để nghĩ về Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác; không nên lấy mười trí lực của Phật (mười năng lực hiểu biết đặc biệt của Phật) cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật có) để nghĩ về Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác. Vì sao? Vì các pháp ấy đều không có tự tính. Pháp nào không có tự tính thì không thể nhớ, không thể nghĩ. Vì sao? Vì không nhớ, không nghĩ, đó mới là Phật tùy niệm.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu học Phật tùy niệm, không nên lấy pháp không quên mất (phẩm chất không bao giờ quên sót điều gì) và tính luôn trụ nơi xả (tâm luôn bình thản, buông xả) để nghĩ về Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác; không nên lấy nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu) và nhất thiết tướng trí (trí biết đến tận mọi tướng trạng chi tiết của các pháp), cùng vô lượng vô biên Phật pháp khác để nghĩ về Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác. Vì sao? Vì các pháp ấy đều không có tự tính. Pháp nào không có tự tính thì không thể nhớ, không thể nghĩ. Vì sao? Vì không nhớ, không nghĩ, đó mới là Phật tùy niệm.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu học Phật tùy niệm, không nên lấy pháp duyên tính (tính chất làm điều kiện của các pháp) để nghĩ về Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác; không nên lấy pháp duyên khởi (lẽ các pháp nương vào điều kiện mà sinh khởi) để nghĩ về Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác. Vì sao? Vì duyên tính và duyên khởi đều không có tự tính. Pháp nào không có tự tính thì không thể nhớ, không thể nghĩ. Vì sao? Vì không nhớ, không nghĩ, đó mới là Phật tùy niệm.

 Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên tu học Phật tùy niệm như thế. Nếu tu học Phật tùy niệm như thế, đó là làm việc tuần tự, tu học tuần tự, thực hành hạnh tuần tự. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể làm việc tuần tự, tu học tuần tự, thực hành hạnh tuần tự như thế, thì có thể viên mãn bốn niệm trụ (bốn chỗ an trú chánh niệm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) cho đến tám chi Thánh đạo (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ đúng, định đúng); cũng có thể viên mãn bốn tầng tĩnh lự, bốn tâm vô lượng, bốn định vô sắc; cũng có thể viên mãn tám giải thoát (tám tầng thiền quán giúp thoát khỏi sự trói buộc của sắc và tâm) cho đến mười biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, các màu xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức, trùm khắp mọi nơi); cũng có thể viên mãn Bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa; cũng có thể viên mãn nội không (lẽ "không" của các giác quan bên trong) cho đến vô tính tự tính không (lẽ "không" của cả cái không có tự tính lẫn cái tự tính; đây là chuỗi các loại "không" được kinh liệt kê); cũng có thể viên mãn chân như (thật tướng như như, không đổi của các pháp) cho đến cõi không thể nghĩ bàn (chuỗi các tên gọi khác của thật tướng các pháp); cũng có thể viên mãn các Thánh đế khổ, tập, diệt, đạo (bốn chân lý cao quý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ); cũng có thể viên mãn ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện (ba phép quán: các pháp là không, không có tướng, không có gì để mong cầu); cũng có thể viên mãn các địa của Bồ-tát (các giai vị tu hành của Bồ-tát); cũng có thể viên mãn tất cả các pháp môn đà-la-ni (pháp ghi nhớ, nắm giữ mọi điều thiện không để mất) và các pháp môn tam-ma-địa (các phép định, tâm chuyên chú một chỗ); cũng có thể viên mãn năm loại mắt và sáu thần thông; cũng có thể viên mãn mười trí lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; cũng có thể viên mãn pháp không quên mất và tính luôn trụ nơi xả; cũng có thể viên mãn nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Nhờ đó chứng được nhất thiết trí trí.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lấy vô tính của tất cả các pháp làm tính; nhờ sức phương tiện mà biết rõ tất cả các pháp đều không có tự tính; trong đó không có "có tưởng", cũng không có "không tưởng". Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nên tu học Phật tùy niệm như thế. Nghĩa là trong cái tính vô tính của tất cả các pháp, Phật còn không thể nắm bắt được, huống là có Phật tùy niệm.

 Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Pháp tùy niệm? Nghĩa là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu học Pháp tùy niệm, không nên nghĩ về pháp thiện, pháp không thiện; không nên nghĩ về pháp hữu ký (pháp có thể xác định là thiện hay ác), pháp vô ký (pháp không xác định là thiện hay ác); không nên nghĩ về pháp thế gian, pháp xuất thế gian (vượt khỏi thế gian); không nên nghĩ về pháp có đắm vị (có sự ưa thích đắm say), pháp không đắm vị; không nên nghĩ về pháp hữu tránh (pháp còn phiền não gây xung đột), pháp vô tránh; không nên nghĩ về pháp thánh, pháp không thánh; không nên nghĩ về pháp hữu lậu (pháp còn phiền não rỉ chảy, còn dẫn đến sinh tử), pháp vô lậu (pháp không còn phiền não); không nên nghĩ về pháp thuộc ba cõi (cõi dục – còn ham muốn; cõi sắc – còn thân vi tế; cõi vô sắc – chỉ còn tâm), pháp không thuộc ba cõi; không nên nghĩ về pháp thuộc cõi hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh diệt), pháp thuộc cõi vô vi (không do tạo tác, không sinh diệt). Vì sao? Vì các pháp ấy đều không có tự tính. Pháp nào không có tự tính thì không thể nhớ, không thể nghĩ. Vì sao? Vì không nhớ, không nghĩ, đó mới là Pháp tùy niệm.

 Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên tu học Pháp tùy niệm như thế. Nếu tu học Pháp tùy niệm như thế, đó là làm việc tuần tự, tu học tuần tự, thực hành hạnh tuần tự. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể làm việc tuần tự, tu học tuần tự, thực hành hạnh tuần tự như thế, thì có thể viên mãn bốn niệm trụ, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí. Nhờ đó chứng được nhất thiết trí trí. Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lấy vô tính của tất cả các pháp làm tính; nhờ sức phương tiện mà biết rõ tất cả các pháp đều không có tự tính; trong đó không có "có tưởng", cũng không có "không tưởng". Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nên tu học Pháp tùy niệm như thế. Nghĩa là trong cái tính vô tính của tất cả các pháp, pháp còn không thể nắm bắt được, huống là có Pháp tùy niệm.

 Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Tăng tùy niệm? Nghĩa là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu học Tăng tùy niệm nên nghĩ thế này: "Chúng đệ tử của Phật đầy đủ giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn trong sạch; bốn đôi tám hạng bổ-đặc-già-la (bổ-đặc-già-la là "người"; bốn đôi tám hạng là các bậc thánh đang hướng tới và đã đạt bốn quả vị Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán), tất cả đều do pháp vô vi mà hiển bày, đều lấy vô tính làm tự tính." Do nhân duyên ấy, không nên nghĩ tưởng về họ. Vì sao? Vì các bậc thiện sĩ như thế đều không có tự tính. Pháp nào không có tự tính thì không thể nhớ, không thể nghĩ. Vì sao? Vì không nhớ, không nghĩ, đó mới là Tăng tùy niệm.

 Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên tu học Tăng tùy niệm như thế. Nếu tu học Tăng tùy niệm như thế, đó là làm việc tuần tự, tu học tuần tự, thực hành hạnh tuần tự. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể làm việc tuần tự, tu học tuần tự, thực hành hạnh tuần tự như thế, thì có thể viên mãn bốn niệm trụ, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí. Nhờ đó chứng được nhất thiết trí trí. Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lấy vô tính của tất cả các pháp làm tính; nhờ sức phương tiện mà biết rõ tất cả các pháp đều không có tự tính; trong đó không có "có tưởng", cũng không có "không tưởng". Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nên tu học Tăng tùy niệm như thế. Nghĩa là trong cái tính vô tính của tất cả các pháp, Tăng còn không thể nắm bắt được, huống là có Tăng tùy niệm.

 Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Giới tùy niệm? Nghĩa là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu học Giới tùy niệm, từ khi mới phát tâm nên nhớ nghĩ về giới của bậc thánh: không thiếu khuyết, không kẽ hở, không tì vết, không dơ bẩn, không chấp giữ, đáng được cúng dường, được người trí khen ngợi, khéo léo thọ trì, khéo léo rốt ráo, thuận theo thiền định thù thắng; và nghĩ rằng giới này lấy vô tính làm tính. Do nhân duyên ấy, không nên nghĩ tưởng về nó. Vì sao? Vì giới của bậc thánh như thế hoàn toàn không có tự tính. Pháp nào không có tự tính thì không thể nhớ, không thể nghĩ. Vì sao? Vì không nhớ, không nghĩ, đó mới là Giới tùy niệm.

 Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên tu học Giới tùy niệm như thế. Nếu tu học Giới tùy niệm như thế, đó là làm việc tuần tự, tu học tuần tự, thực hành hạnh tuần tự. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể làm việc tuần tự, tu học tuần tự, thực hành hạnh tuần tự như thế, thì có thể viên mãn bốn niệm trụ, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí. Nhờ đó chứng được nhất thiết trí trí. Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lấy vô tính của tất cả các pháp làm tính; nhờ sức phương tiện mà biết rõ tất cả các pháp đều không có tự tính; trong đó không có "có tưởng", cũng không có "không tưởng". Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nên tu học Giới tùy niệm như thế. Nghĩa là trong cái tính vô tính của tất cả các pháp, giới còn không thể nắm bắt được, huống là có Giới tùy niệm.

 Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Xả tùy niệm? Nghĩa là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu học Xả tùy niệm, từ khi mới phát tâm thường nên nhớ nghĩ về sự xả bỏ: hoặc nhớ sự xả bỏ của mình, hoặc nhớ sự xả bỏ của người khác, hoặc nhớ việc xả bỏ của cải, hoặc nhớ việc xả bỏ (bố thí) giáo pháp. Khi đang xả bỏ, bố thí, trọn không khởi tâm "ta có thể bố thí" hay "ta không bố thí". Nếu xả bỏ các phần thân thể, tay chân, cũng không khởi tâm "ta có thể bố thí" hay "ta không bố thí". Cũng không nghĩ về vật đã xả bỏ, vật đã cho, phước của sự bố thí, quả của sự bố thí. Vì sao? Vì các pháp ấy đều không có tự tính. Pháp nào không có tự tính thì không thể nhớ, không thể nghĩ. Vì sao? Vì không nhớ, không nghĩ, đó mới là Xả tùy niệm.

 Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên tu học Xả tùy niệm như thế. Nếu tu học Xả tùy niệm như thế, đó là làm việc tuần tự, tu học tuần tự, thực hành hạnh tuần tự. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể làm việc tuần tự, tu học tuần tự, thực hành hạnh tuần tự như thế, thì có thể viên mãn bốn niệm trụ, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí. Nhờ đó có thể chứng được nhất thiết trí trí. Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lấy vô tính của tất cả các pháp làm tính; nhờ sức phương tiện mà biết rõ tất cả các pháp đều không có tự tính; trong đó không có "có tưởng", cũng không có "không tưởng". Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nên tu học Xả tùy niệm như thế. Nghĩa là trong cái tính vô tính của tất cả các pháp, sự xả bỏ còn không thể nắm bắt được, huống là có Xả tùy niệm.

 Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Thiên tùy niệm? Nghĩa là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu học Thiên tùy niệm, từ khi mới phát tâm nên nghĩ thế này: "Chư thiên ở cõi trời Tứ Đại Vương Chúng (cõi trời thấp nhất trong cõi dục, do bốn vị Thiên vương cai quản) cho đến cõi trời Tha Hóa Tự Tại (cõi trời cao nhất trong cõi dục), nhờ có lòng tin trong sạch, giữ giới, nghe pháp, xả bỏ bố thí và trí tuệ, nên từ đây chết đi được sinh về cõi trời ấy. Nay ta cũng có lòng tin trong sạch, giữ giới, nghe pháp, xả bỏ và trí tuệ như thế, công đức giống với chư thiên ấy." Lại nghĩ thế này: "Các bậc Dự lưu (quả vị thánh thứ nhất)... sinh vào sáu cõi trời cõi dục; các bậc Bất hoàn (quả vị thánh thứ ba, không còn trở lại cõi dục)... sinh vào hai cõi trên (cõi sắc và cõi vô sắc). Tất cả như thế đều không thể nắm bắt được, không nên nghĩ tưởng." Vì sao? Vì chư thiên như thế đều không có tự tính. Pháp nào không có tự tính thì không thể nhớ, không thể nghĩ. Vì sao? Vì không nhớ, không nghĩ, đó mới là Thiên tùy niệm.

 Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên tu học Thiên tùy niệm như thế. Nếu tu học Thiên tùy niệm như thế, đó là làm việc tuần tự, tu học tuần tự, thực hành hạnh tuần tự. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể làm việc tuần tự, tu học tuần tự, thực hành hạnh tuần tự như thế, thì có thể viên mãn bốn niệm trụ, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí. Nhờ đó chứng được nhất thiết trí trí. Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lấy vô tính của tất cả các pháp làm tính; nhờ sức phương tiện mà biết rõ tất cả các pháp đều không có tự tính; trong đó không có "có tưởng", cũng không có "không tưởng". Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nên tu học Thiên tùy niệm như thế. Nghĩa là trong cái tính vô tính của tất cả các pháp, chư thiên còn không thể nắm bắt được, huống là có Thiên tùy niệm.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nếu muốn viên mãn việc làm việc tuần tự, tu học tuần tự, thực hành hạnh tuần tự, thì lấy vô tính của tất cả các pháp làm tính, nhờ sức phương tiện mà nên học nội không cho đến vô tính tự tính không; nên học chân như cho đến cõi không thể nghĩ bàn; nên học các Thánh đế khổ, tập, diệt, đạo; nên học bốn niệm trụ cho đến tám chi Thánh đạo; nên học bốn tầng tĩnh lự, bốn tâm vô lượng, bốn định vô sắc; nên học tám giải thoát cho đến mười biến xứ; nên học ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện; nên học Bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa; nên học các địa của Bồ-tát Ma-ha-tát; nên học tất cả các pháp môn đà-la-ni và tam-ma-địa; nên học năm loại mắt và sáu thần thông; nên học mười trí lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; nên học pháp không quên mất và tính luôn trụ nơi xả; nên học nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi tu học đạo Bồ-đề như thế, biết rõ tất cả các pháp đều lấy vô tính làm tự tính; trong đó còn không có một chút niệm nào có thể nắm bắt, huống là có niệm về sắc, thọ, tưởng, hành, thức; huống là có niệm về nhãn xứ cho đến ý xứ (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý); huống là có niệm về sắc xứ cho đến pháp xứ (sáu đối tượng: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật chạm, đối tượng của ý); huống là có niệm về nhãn giới cho đến ý giới; huống là có niệm về sắc giới cho đến pháp giới; huống là có niệm về nhãn thức giới cho đến ý thức giới (các yếu tố cấu thành kinh nghiệm: giác quan, đối tượng và các thức tương ứng); huống là có niệm về nhãn xúc cho đến ý xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan, đối tượng và thức); huống là có niệm về các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên; huống là có niệm về địa giới cho đến thức giới (sáu yếu tố: đất, nước, lửa, gió, khoảng không, thức); huống là có niệm về nhân duyên cho đến tăng thượng duyên (bốn loại điều kiện sinh ra sự vật); huống là có niệm về vô minh (sự mê mờ không thấy chân lý) cho đến già chết; huống là có niệm về Bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa; huống là có niệm về nội không cho đến vô tính tự tính không; huống là có niệm về chân như cho đến cõi không thể nghĩ bàn; huống là có niệm về các Thánh đế khổ, tập, diệt, đạo; huống là có niệm về bốn niệm trụ cho đến tám chi Thánh đạo; huống là có niệm về bốn tầng tĩnh lự, bốn tâm vô lượng, bốn định vô sắc; huống là có niệm về tám giải thoát cho đến mười biến xứ; huống là có niệm về ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện; huống là có niệm về Tịnh quán địa (giai đoạn đầu trong mười giai đoạn tu chung cho mọi người tu) cho đến Như Lai địa (giai đoạn cuối, tức thành Phật); huống là có niệm về Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa (mười giai vị của Bồ-tát, từ giai vị thứ nhất "vui mừng tột độ" đến giai vị thứ mười "mây pháp" che trùm khắp nơi); huống là có niệm về tất cả các pháp môn đà-la-ni và tam-ma-địa; huống là có niệm về năm loại mắt và sáu thần thông; huống là có niệm về mười trí lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; huống là có niệm về ba mươi hai tướng của bậc đại nhân và tám mươi vẻ đẹp phụ; huống là có niệm về pháp không quên mất và tính luôn trụ nơi xả; huống là có niệm về nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; huống là có niệm về quả Dự lưu cho đến Bồ-đề của Độc giác; huống là có niệm về tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát; huống là có niệm về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật; huống là có niệm về nhất thiết trí trí.

 Thiện Hiện! Các niệm như thế và các pháp được niệm, nếu cho rằng có chút gì thật có, thì không có lẽ đó. Như thế, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, tuy làm việc tuần tự, tu học tuần tự, thực hành hạnh tuần tự, nhưng ở trong đó tâm đều không xao động, vì tất cả các pháp không có tự tính.

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch rằng: Thế Tôn! Nếu tất cả các pháp đều không có tự tính, thì lẽ ra không có sắc, thọ, tưởng, hành, thức, cho đến lẽ ra không có nhất thiết trí trí. Như vậy lẽ ra không có Ba ngôi báu Phật, Pháp, Tăng; đạo, quả, nhiễm, tịnh cũng không thể đạt; không có hiện quán (sự trực tiếp thấy rõ chân lý), thì tất cả các pháp lẽ ra đều là không có.

 Phật bảo Thiện Hiện: Ý ông thế nào? Trong cái tính vô tính của tất cả các pháp, cái "có tính" hay cái "không có tính" có thể nắm bắt được chăng? Thiện Hiện thưa: Bạch Thế Tôn, không. Phật bảo Thiện Hiện: Nếu trong cái tính vô tính của tất cả các pháp, cái có tính và cái không có tính đều không thể nắm bắt, thì sao nay ông lại nói rằng: "Nếu tất cả các pháp đều không có tự tính thì lẽ ra không có sắc, thọ, tưởng, hành, thức, cho đến lẽ ra không có sự đạt được và hiện quán, thì tất cả các pháp lẽ ra đều là không có"?

 Thiện Hiện bạch rằng: Đối với nghĩa này, tự con không hề nghi ngờ. Chỉ vì đời vị lai sẽ có những vị bí-sô (tức tỳ-kheo: người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ)... hoặc cầu quả Thanh văn, hoặc cầu quả Độc giác, hoặc cầu quả Phật, họ sẽ nghĩ thế này: "Nếu tất cả các pháp đều không có tự tính, thì ai nhiễm, ai tịnh, ai bị trói buộc, ai được cởi mở?" Vì họ không hiểu rõ nghĩa nhiễm, tịnh, trói buộc, cởi mở, nên sẽ hủy phạm giới, hủy hoại chánh kiến (cách thấy đúng đắn), hủy hoại oai nghi (cử chỉ, phong cách đúng phép của người tu), hủy hoại tịnh mạng (cách nuôi sống trong sạch, chân chính); do đó sẽ rơi vào ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), chịu các khổ dữ dội, khó được giải thoát. Con thấy đời vị lai sẽ có những việc đáng sợ như thế, nên mới nói như vậy. Nhưng đối với điều này, con thật không có nghi ngờ.

 Phật bảo Thiện Hiện: Lành thay, lành thay! Nay ông có thể vì các vị bí-sô... ở đời vị lai mà hỏi như thế. Tuy nhiên, trong cái tính vô tính của tất cả các pháp, dù "có" hay "không" đều không thể nắm bắt được.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video