Thiên 587 — Hội 2 · Phẩm 75 Không xen tạp · phần 2
Phần thứ hai, phẩm Vô Tạp (không lẫn lộn), thứ bảy mươi lăm, đoạn thứ hai. Lại nữa, Thiện Hiện (tên một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng về hiểu lý "không"; tiếng Phạn là Subhūti, còn dịch là Tu-bồ-đề)! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc tu hành lớn, phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo, thấy rõ thật tướng các pháp, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác) sâu xa, thì an trú trong năm thủ uẩn (năm nhóm yếu tố tạo nên thân và tâm mà chúng sinh bám chấp: sắc là thân thể và vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình ảnh, hành là ý muốn và tạo tác, thức là sự phân biệt nhận biết). Họ thấy năm thủ uẩn ấy như giấc mộng, như tiếng vang, như bóng trong gương, như bóng của ánh sáng, như ảo ảnh nắng (sóng nắng rung rinh trông như nước giữa đồng), như trò huyễn thuật, như vật do thần thông biến hóa ra. Sau khi biết đúng như thật rằng năm uẩn, từ như mộng cho đến như biến hóa, đều không có tướng thật, họ phát khởi tinh tấn (siêng năng, gắng sức không lùi) mạnh mẽ cả về thân lẫn tâm. Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy phát khởi tinh tấn mạnh mẽ về thân, nên dẫn ra được thần thông (năng lực siêu phàm do tu tập mà có) thù thắng và mau lẹ. Họ có thể đến các thế giới của chư Phật ở mười phương, nhiều như số cát sông Căng-già (tức sông Hằng ở Ấn Độ; ý nói nhiều vô số). Họ gần gũi các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân như; Ứng là bậc đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác là bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn khắp cả). Họ dùng vô lượng loại phẩm vật cúng dường tốt đẹp bậc nhất để dâng cúng, cung kính, tôn trọng, ngợi khen. Ở chỗ chư Phật, họ gieo trồng các thiện căn (gốc rễ điều lành, tức công đức sẽ sinh ra quả tốt về sau). Họ làm lợi ích, đem an vui cho các loài hữu tình (mọi loài có tình thức, tức chúng sinh). Họ cũng có thể làm trang nghiêm, thanh tịnh các cõi Phật khác nhau (xây dựng một thế giới tốt đẹp, trong sạch để sau này mình thành Phật ở đó). Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ tinh tấn về thân mà giáo hóa cho các hữu tình được thành thục. Tùy theo căn cơ thích hợp của từng người, họ dùng pháp Tam thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn là nghe lời Phật dạy mà giác ngộ; Độc giác là tự mình quán nhân duyên mà giác ngộ; Bồ-tát là tu để thành Phật và cứu độ chúng sinh), khéo léo dựng lập, khiến mỗi người đều đi đến chỗ rốt ráo. Như vậy, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ tinh tấn về thân mà có thể mau chóng làm viên mãn tinh tấn ba-la-mật-đa vô tướng (sự tinh tấn hoàn hảo, không bám chấp vào hình tướng nào). Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy phát khởi tinh tấn mạnh mẽ về tâm, nên dẫn ra được thánh đạo thuộc về các chi đạo vô lậu (vô lậu: không còn rỉ chảy phiền não, tức trong sạch hoàn toàn) của bậc thánh, làm viên mãn tinh tấn ba-la-mật-đa. Trong đó có thể gồm thâu đủ mọi pháp lành, tức là: Tứ niệm trụ (bốn phép quán giữ chánh niệm: quán thân, cảm thọ, tâm và các pháp) cho đến Bát thánh đạo chi (tám con đường chân chính của bậc thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng; cụm "Tứ niệm trụ cho đến Bát thánh đạo chi" chỉ ba mươi bảy pháp trợ giúp giác ngộ); hoặc ba cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện (quán các pháp đều trống rỗng không có tự thể; quán không có hình tướng để bám; quán không còn gì để mong cầu tạo tác); hoặc Tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định ở cõi Sắc), Tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả), Tứ vô sắc định (bốn tầng định ở cõi Vô Sắc, nơi không còn hình sắc); hoặc Bát giải thoát (tám phép định giúp thoát khỏi sự trói buộc của sắc và tâm) cho đến Thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, màu xanh… trùm khắp mọi nơi); hoặc các thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo (bốn chân lý của bậc thánh: đời là khổ, khổ có nguyên nhân, khổ có thể diệt, có con đường diệt khổ); hoặc Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa (sáu hạnh hoàn hảo của Bồ-tát: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ); hoặc Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa (mười địa vị tu chứng của Bồ-tát, từ địa đầu tiên là "Vui mừng tột bậc" đến địa thứ mười là "Mây pháp" che trùm khắp); hoặc tất cả các môn Đà-la-ni (pháp nắm giữ ghi nhớ không quên, giữ điều lành, ngăn điều ác) và các môn Tam-ma-địa (các phép định, tâm chuyên chú vào một đối tượng); hoặc Nội không cho đến Vô tính tự tính không (mười tám cách quán "không", từ quán sáu giác quan bên trong là không, cho đến quán cả cái không có tự tính lẫn tự tính đều là không); hoặc Chân như cho đến Bất tư nghị giới (các tên gọi khác nhau của thật tánh các pháp: chân như là như thật không đổi khác, bất tư nghị giới là cảnh giới không thể nghĩ bàn); hoặc Ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và Lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, thấy xa và thấy sự sống chết của chúng sinh, dứt sạch phiền não); hoặc Thập lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ chỉ Phật mới có) cho đến Thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng của Phật, không chung với ai khác); hoặc Vô vong thất pháp (pháp không bao giờ quên mất) và Hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong sự buông xả, bình thản); hoặc Nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp đều là không), Đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh), Nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi hình tướng sai biệt của tất cả các pháp, là trí của Phật). Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ tinh tấn về tâm mà các tướng tốt và vẻ đẹp phụ (ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp nơi thân Phật) đều được viên mãn, phóng ánh sáng lớn chiếu khắp các cõi không bờ bến. Do tinh tấn về tâm đã viên mãn đến tột cùng, nên có thể dứt hẳn sự nối tiếp của mọi phiền não và tập khí (thói quen còn sót lại do phiền não lâu đời huân tập, như mùi hương còn vương lại sau khi đã bỏ vật thơm đi), chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn, tức quả vị Phật), chuyển bánh xe Diệu pháp (tức thuyết giảng giáo pháp mầu nhiệm, như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não), đầy đủ ba mươi hai tướng tốt, làm cho tam thiên giới (tức tam thiên đại thiên thế giới, một vùng vũ trụ gồm một tỷ thế giới nhỏ) chấn động theo sáu cách. Các hữu tình trong đó được ánh sáng chiếu chạm đến, thấy sự chấn động ấy, nghe tiếng chánh pháp, thì tùy theo căn cơ thích hợp, ở trong đạo Tam thừa đều được bất thoái chuyển (không còn lui sụt) và mỗi người đều đạt đến chỗ rốt ráo. Như vậy, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì làm viên mãn tinh tấn ba-la-mật-đa, và nhờ tinh tấn ba-la-mật-đa này mà làm được nhiều việc. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trú trong tinh tấn ba-la-mật-đa, có thể mau chóng làm viên mãn tất cả Phật pháp (mọi công đức, trí tuệ và phẩm chất của Phật), nhanh chóng chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, an trú trong năm thủ uẩn như mộng, như tiếng vang, như bóng trong gương, như bóng của ánh sáng, như ảo ảnh nắng, như huyễn thuật, như vật biến hóa, thì làm viên mãn tĩnh lự ba-la-mật-đa (thiền định hoàn hảo; tĩnh lự là lặng yên mà suy xét, tức thiền định). Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, an trú trong năm thủ uẩn từ như mộng cho đến như biến hóa, mà làm viên mãn tĩnh lự ba-la-mật-đa? Nghĩa là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, sau khi biết đúng như thật rằng năm uẩn từ như mộng cho đến như biến hóa đều không có tướng thật, thì vào tĩnh lự thứ nhất cho đến tĩnh lự thứ tư (bốn tầng thiền định ở cõi Sắc, càng lên cao tâm càng lặng sâu); vào Từ vô lượng (tâm thương yêu ban vui cho chúng sinh không giới hạn) cho đến Xả vô lượng (tâm bình đẳng buông xả, không thiên vị, không giới hạn); vào định Không vô biên xứ (tầng định thứ nhất ở cõi Vô Sắc, quán hư không vô tận) cho đến định Phi tưởng phi phi tưởng xứ (tầng định cao nhất ở cõi Vô Sắc, nơi tâm tưởng vi tế đến mức không thể nói là có tưởng hay không có tưởng). Họ tu Tam-ma-địa (định, tâm chuyên chú một chỗ) Không, Vô tướng, Vô nguyện; tu Tam-ma-địa như tia chớp; tu Tam-ma-địa Kim cương dụ (phép định kiên cố, sắc bén như kim cương, phá được mọi phiền não); tu Tam-ma-địa thánh chánh (phép định chân chính của bậc thánh). An trú trong Tam-ma-địa Kim cương dụ, trừ các định của Như Lai ra, còn tất cả các định khác, dù là định chung với Nhị thừa (hai cỗ xe Thanh văn và Độc giác) hay các định thù thắng khác, họ đều có thể vào và an trú trọn vẹn. Tuy vậy, đối với các tĩnh lự, các vô lượng, các định vô sắc như thế, họ không sinh lòng đắm vị (ham thích, bám vào cái vui của định), cũng không đắm chấp các quả có được từ đó. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy biết đúng như thật rằng các tĩnh lự, các vô lượng, các định vô sắc… cùng tất cả các pháp đều như nhau, lấy vô tướng, không có tự tính làm tính. Không lẽ đem cái vô tướng mà đắm vị cái vô tướng; không lẽ đem cái không có tự tính mà đắm vị cái không có tự tính. Vì không đắm vị, nên rốt cuộc họ không bị sức mạnh của các tĩnh lự, các vô lượng, các định vô sắc… lôi kéo mà sinh vào cõi Sắc giới (cõi trời của những người tu thiền định, thân còn hình sắc vi tế nhưng đã lìa dục) hay cõi Vô Sắc giới (cõi trời không còn thân hình, chỉ còn tâm thức trong định). Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với tất cả các cõi đều không có gì nắm bắt được. Đối với người vào định và cái định được vào, đối với cái nhờ đó mà vào định, cái vì đó mà vào định, cũng đều không có gì nắm bắt được. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì đối với tất cả các pháp không có gì nắm bắt được, nên có thể mau chóng làm viên mãn tĩnh lự ba-la-mật-đa vô tướng. Nhờ tĩnh lự ba-la-mật-đa này mà vượt qua địa vị của hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, cầu giải thoát cho riêng mình) và Độc giác (người tự mình quán lý nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy dạy). Cụ thọ (bậc tôn túc, lời gọi tôn kính dành cho vị tỳ-kheo lớn) Thiện Hiện bạch rằng: "Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy làm thế nào để viên mãn tĩnh lự ba-la-mật-đa vô tướng, vượt qua địa vị Thanh văn và Độc giác?" Phật bảo Thiện Hiện: "Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khéo học Nội không cho đến Vô tính tự tính không, nên có thể làm viên mãn tĩnh lự ba-la-mật-đa vô tướng, vượt qua địa vị Thanh văn và Độc giác. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trú trong các cái không, đối với tất cả các pháp đều không có gì nắm bắt được, không thấy có pháp nào nằm ngoài các cái không. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trú trong đó, không nắm bắt được quả Dự lưu (quả thánh đầu tiên, nghĩa là đã dự vào dòng thánh) cho đến không nắm bắt được Độc giác Bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác), cũng không nắm bắt được các hạnh Bồ-tát và Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của Phật, vì các cái không ấy cũng đều là không. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ an trú trong cái không này mà vượt qua địa vị Thanh văn, Độc giác…, chứng nhập Chánh tính ly sinh của Bồ-tát (địa vị chắc chắn vào dòng thánh, lìa hẳn tính phàm phu; 'sinh' ở đây là cái trạng thái còn sống sượng, chưa thuần thục của phàm phu)." Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy gì làm 'sinh', lấy gì làm 'ly sinh'?" Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy mọi sự hữu sở đắc (còn có cái để nắm bắt, chấp là thật có) làm 'sinh', lấy mọi sự vô sở đắc (không còn gì để nắm bắt, không chấp vào đâu) làm 'ly sinh'." Cụ thọ Thiện Hiện bạch rằng: "Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy gì làm hữu sở đắc, lấy gì làm vô sở đắc?" Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy tất cả các pháp làm hữu sở đắc. Nghĩa là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy sắc, thọ, tưởng, hành, thức làm hữu sở đắc; lấy nhãn xứ cho đến ý xứ (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) làm hữu sở đắc; lấy sắc xứ cho đến pháp xứ (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, và các ý niệm) làm hữu sở đắc; lấy nhãn giới cho đến ý giới (sáu giác quan xét như những yếu tố riêng biệt) làm hữu sở đắc; lấy sắc giới cho đến pháp giới (sáu loại đối tượng xét như những yếu tố riêng biệt; 'sắc giới' ở đây là yếu tố hình sắc, không phải cõi Sắc giới) làm hữu sở đắc; lấy nhãn thức giới cho đến ý thức giới (sáu loại nhận biết: thấy, nghe, ngửi, nếm, cảm xúc chạm, nhận biết bằng ý) làm hữu sở đắc; lấy nhãn xúc cho đến ý xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan, đối tượng và nhận thức, từ mắt cho đến ý) làm hữu sở đắc; lấy các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên làm hữu sở đắc; lấy địa giới cho đến thức giới (sáu yếu tố lớn: đất, nước, lửa, gió, hư không, thức) làm hữu sở đắc; lấy nhân duyên cho đến tăng thượng duyên (bốn loại điều kiện sinh ra các pháp: nhân duyên là nguyên nhân trực tiếp; đẳng vô gián duyên là niệm trước vừa diệt mở đường cho niệm sau sinh liền; sở duyên duyên là đối tượng được nhận biết; tăng thượng duyên là mọi điều kiện trợ giúp hoặc không ngăn cản) làm hữu sở đắc; lấy vô minh cho đến lão tử (mười hai mắt xích nhân duyên làm nên vòng sinh tử, từ vô minh là sự mê muội không hiểu chân lý, cho đến già và chết) làm hữu sở đắc. Lấy Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa làm hữu sở đắc; lấy Nội không cho đến Vô tính tự tính không làm hữu sở đắc; lấy Chân như cho đến Bất tư nghị giới làm hữu sở đắc; lấy các thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo làm hữu sở đắc; lấy Tứ niệm trụ cho đến Bát thánh đạo chi làm hữu sở đắc; lấy ba cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện làm hữu sở đắc; lấy Tứ tĩnh lự, Tứ vô lượng, Tứ vô sắc định làm hữu sở đắc; lấy Bát giải thoát cho đến Thập biến xứ làm hữu sở đắc; lấy Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (mười địa vị tu hành chung cho cả ba thừa, từ địa 'quán thanh tịnh' của người mới tu đến địa của Như Lai) làm hữu sở đắc; lấy Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa làm hữu sở đắc; lấy tất cả các môn Đà-la-ni và các môn Tam-ma-địa làm hữu sở đắc; lấy Ngũ nhãn, Lục thần thông làm hữu sở đắc; lấy Thập lực của Như Lai cho đến Thập bát Phật bất cộng pháp làm hữu sở đắc; lấy ba mươi hai tướng của bậc Đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ làm hữu sở đắc; lấy Vô vong thất pháp và Hằng trụ xả tính làm hữu sở đắc; lấy Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí làm hữu sở đắc; lấy quả Dự lưu cho đến Độc giác Bồ-đề làm hữu sở đắc; lấy tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát làm hữu sở đắc; lấy Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật làm hữu sở đắc; lấy Nhất thiết trí trí (trí biết tất cả, trí tuệ tối thượng của Phật) làm hữu sở đắc. Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy những pháp môn như thế làm hữu sở đắc; chính cái hữu sở đắc ấy gọi là 'sinh'. Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc tất cả các pháp không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Nghĩa là các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc sắc, thọ, tưởng, hành, thức không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của sắc cho đến tự tính của thức đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc nhãn xứ cho đến ý xứ không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của nhãn xứ cho đến tự tính của ý xứ đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc sắc xứ cho đến pháp xứ không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của sắc xứ cho đến tự tính của pháp xứ đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc nhãn giới cho đến ý giới không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của nhãn giới cho đến tự tính của ý giới đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc sắc giới cho đến pháp giới không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của sắc giới cho đến tự tính của pháp giới đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc nhãn thức giới cho đến ý thức giới không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của nhãn thức giới cho đến tự tính của ý thức giới đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc nhãn xúc cho đến ý xúc không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của nhãn xúc cho đến tự tính của ý xúc đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến tự tính của các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc địa giới cho đến thức giới không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của địa giới cho đến tự tính của thức giới đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc nhân duyên cho đến tăng thượng duyên không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của nhân duyên cho đến tự tính của tăng thượng duyên đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc vô minh cho đến lão tử không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của vô minh cho đến tự tính của lão tử đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của Bố thí ba-la-mật-đa cho đến tự tính của Bát-nhã ba-la-mật-đa đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc Nội không cho đến Vô tính tự tính không không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của Nội không cho đến tự tính của Vô tính tự tính không đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc Chân như cho đến Bất tư nghị giới không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của Chân như cho đến tự tính của Bất tư nghị giới đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc các thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của các thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc Tứ niệm trụ cho đến Bát thánh đạo chi không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của Tứ niệm trụ cho đến tự tính của Bát thánh đạo chi đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc ba cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của ba cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc Tứ tĩnh lự, Tứ vô lượng, Tứ vô sắc định không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của Tứ tĩnh lự, Tứ vô lượng, Tứ vô sắc định đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc Bát giải thoát cho đến Thập biến xứ không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của Bát giải thoát cho đến tự tính của Thập biến xứ đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của Tịnh quán địa cho đến tự tính của Như Lai địa đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của Cực hỷ địa cho đến tự tính của Pháp vân địa đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc tất cả các môn Đà-la-ni và các môn Tam-ma-địa không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của tất cả các môn Đà-la-ni và các môn Tam-ma-địa đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc Ngũ nhãn, Lục thần thông không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của Ngũ nhãn, Lục thần thông đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc Thập lực của Như Lai cho đến Thập bát Phật bất cộng pháp không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của Thập lực của Như Lai cho đến tự tính của Thập bát Phật bất cộng pháp đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc ba mươi hai tướng của bậc Đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của ba mươi hai tướng của bậc Đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc Vô vong thất pháp và Hằng trụ xả tính không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của Vô vong thất pháp và Hằng trụ xả tính đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc quả Dự lưu cho đến Độc giác Bồ-đề không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của quả Dự lưu cho đến tự tính của Độc giác Bồ-đề đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật đều không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc Nhất thiết trí trí không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc. Vì sao vậy? Vì tự tính của Nhất thiết trí trí không thể thực hành, đạt được, nói ra, chỉ bày. Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy việc những pháp môn như thế không thể thực hành, không thể đạt được, không thể nói, không thể chỉ bày làm vô sở đắc; chính cái vô sở đắc ấy gọi là 'ly sinh'. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát sau khi chứng nhập địa vị Chánh tính ly sinh, làm viên mãn tất cả các tĩnh lự, giải thoát, đẳng trì (tâm giữ quân bình, chuyên chú vào một đối tượng) và đẳng chí (trạng thái định đã đạt được nhờ tâm quân bình). Họ còn không bị sức mạnh của định lôi kéo mà thọ sinh, huống gì lại bị các phiền não tham, sân, si (tham lam, giận dữ, mê muội) lôi kéo. Nếu nói họ bị sức mạnh của phiền não lôi kéo mà thọ sinh, thì không có lẽ ấy. Nói rằng vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trú ở đây mà tạo các nghiệp (hành động có tác dụng dẫn đến quả báo), rồi do sức mạnh của nghiệp mà trôi lăn trong các nẻo luân hồi, cũng không có lẽ ấy. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tuy ở giữa khối các hành (các pháp do nhân duyên tạo tác) như huyễn, làm lợi ích đúng như thật cho các hữu tình, nhưng không nắm bắt được cái huyễn, cũng không nắm bắt được các hữu tình. Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với những việc như thế không có gì nắm bắt được, thì việc giáo hóa hữu tình cho thành thục và làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật luôn không hề lười bỏ. Như vậy, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa có thể mau chóng làm viên mãn tĩnh lự ba-la-mật-đa vô tướng. Nhờ tĩnh lự ba-la-mật-đa này mau viên mãn, nên nhanh chóng chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe Diệu pháp để cứu độ chúng hữu tình. Bánh xe pháp như vậy gọi là 'vô sở đắc'. Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, an trú trong năm thủ uẩn như mộng, như tiếng vang, như bóng trong gương, như bóng của ánh sáng, như ảo ảnh nắng, như huyễn thuật, như vật biến hóa, thì làm viên mãn Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy biết đúng như thật rằng tính và tướng (bản chất bên trong và hình tướng bên ngoài) của các pháp, tất cả đều như mộng cho đến như biến hóa, nên có thể làm viên mãn Bát-nhã ba-la-mật-đa vô tướng. Cụ thọ Thiện Hiện bạch rằng: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, biết đúng như thật rằng tính và tướng của các pháp, tất cả đều như mộng cho đến như biến hóa?" Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì không thấy mộng, không thấy người thấy mộng; không nghe tiếng vang, không thấy người nghe tiếng vang; không thấy bóng trong gương, không thấy người thấy bóng; không thấy bóng của ánh sáng, không thấy người thấy bóng của ánh sáng; không thấy ảo ảnh nắng, không thấy người thấy ảo ảnh nắng; không thấy huyễn thuật, không thấy người thấy huyễn thuật; không thấy vật biến hóa, không thấy người thấy vật biến hóa. Vì sao vậy? Vì mộng cho đến vật biến hóa đều là thứ mà kẻ ngu phu dị sinh (người phàm phu ngu muội; dị sinh là những kẻ do nghiệp khác nhau mà sinh vào các cõi khác nhau) bám chấp do thấy biết điên đảo. Các bậc A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử, là quả vị cao nhất của Thanh văn), Độc giác, chúng Bồ-tát Ma-ha-tát và chư Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đều không thấy mộng, không thấy người thấy mộng, cho đến không thấy vật biến hóa, không thấy người thấy vật biến hóa. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp đều lấy không có tự tính làm tính; không phải do tạo thành, không phải thật, không có tướng, là vô vi (không do nhân duyên tạo tác), không có tính thật có, ngang bằng với niết-bàn (cảnh giới tịch diệt, dứt sạch phiền não và khổ đau). Nếu tất cả các pháp đều lấy không có tự tính làm tính, nói rộng ra cho đến ngang bằng với niết-bàn, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa lại khởi lên đối với tất cả các pháp cái tưởng là có tự tính, tưởng là được tạo thành, tưởng là thật, tưởng là có tướng, có tạo tác, có tính thật? Nếu nói khởi lên những tưởng ấy, thì không có lẽ ấy. Vì sao vậy? Vì nếu tất cả các pháp có chút ít tự tính, có tạo thành, có thật, có tướng, có tạo tác, có tính thật có thể nắm bắt được, thì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu mà mình tu hành ấy lẽ ra không phải là Bát-nhã ba-la-mật-đa. Như vậy, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì không bám chấp sắc cho đến thức; không bám chấp nhãn xứ (giác quan mắt) cho đến ý xứ; không bám chấp sắc xứ (đối tượng hình sắc) cho đến pháp xứ; không bám chấp nhãn giới cho đến ý giới; không bám chấp sắc giới (yếu tố hình sắc) cho đến pháp giới; không bám chấp nhãn thức giới (yếu tố nhận biết bằng mắt) cho đến ý thức giới; không bám chấp nhãn xúc (sự tiếp xúc nơi mắt) cho đến ý xúc; không bám chấp các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên; không bám chấp địa giới (yếu tố đất) cho đến thức giới; không bám chấp nhân duyên cho đến tăng thượng duyên (bốn loại điều kiện sinh ra các pháp); không bám chấp các pháp do duyên sinh ra; không bám chấp vô minh cho đến lão tử (mười hai mắt xích của vòng sinh tử); không bám chấp Dục giới (cõi còn ham muốn dục lạc, như cõi người), Sắc giới (cõi trời đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế), Vô Sắc giới (cõi trời không còn thân hình, chỉ còn tâm trong định); không bám chấp tất cả các tĩnh lự (thiền định), giải thoát, đẳng trì (tâm quân bình chuyên chú), đẳng chí (trạng thái định đã đạt được). Không bám chấp Tứ niệm trụ (bốn phép quán giữ chánh niệm) cho đến Bát thánh đạo chi (tám con đường chân chính của bậc thánh); không bám chấp ba cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện; không bám chấp Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa (sáu hạnh hoàn hảo của Bồ-tát); không bám chấp các thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo (bốn chân lý của bậc thánh); không bám chấp Nội không cho đến Vô tính tự tính không (mười tám cách quán "không"); không bám chấp Chân như cho đến Bất tư nghị giới (các tên gọi của thật tánh các pháp); không bám chấp Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (mười địa vị tu hành chung cho ba thừa); không bám chấp Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa (mười địa vị tu chứng của Bồ-tát); không bám chấp tất cả các môn Đà-la-ni (pháp nắm giữ ghi nhớ không quên) và các môn Tam-ma-địa (các phép định); không bám chấp Ngũ nhãn (năm loại mắt) và Lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm); không bám chấp Thập lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ của Phật) cho đến Thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng của Phật); không bám chấp ba mươi hai tướng của bậc Đại sĩ (tức Phật) và tám mươi vẻ đẹp phụ; không bám chấp Vô vong thất pháp (pháp không bao giờ quên mất) và Hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong sự buông xả bình thản); không bám chấp Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí (ba loại trí: biết tổng quát các pháp đều không; biết mọi con đường tu; biết trọn vẹn mọi tướng sai biệt); không bám chấp quả Dự lưu (quả thánh đầu tiên) cho đến Độc giác Bồ-đề (sự giác ngộ của bậc tự giác ngộ không cần thầy); không bám chấp tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát; không bám chấp Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, tức quả Phật) của chư Phật; không bám chấp Nhất thiết trí trí (trí biết tất cả của Phật). Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ không bám chấp tất cả các pháp môn như thế, nên có thể làm viên mãn từ địa thứ nhất cho đến địa thứ mười của Bồ-tát, mà ở trong đó không sinh lòng tham đắm. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không nắm bắt được địa thứ nhất cho đến địa thứ mười, không nắm bắt được người làm viên mãn và cái được làm viên mãn, thì làm sao lại khởi lòng tham đắm vào đó? Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tuy thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nhưng không nắm bắt được Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Vì không nắm bắt được Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nên cũng không nắm bắt được tất cả các pháp. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tuy quán thấy Bát-nhã ba-la-mật-đa gồm thâu tất cả các pháp, nhưng đối với các pháp đều không có gì nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp và Bát-nhã ba-la-mật-đa này đều không hai, không có chỗ để phân làm hai. Tại sao vậy? Vì tính của tất cả các pháp không thể phân biệt, được gọi là Chân như (thật tánh như thật, không đổi khác), gọi là Pháp giới (bản tính chung của mọi pháp), gọi là Thật tế (bờ mé chân thật, tức chỗ tột cùng của sự thật), vì các pháp không lẫn lộn, không sai biệt." Cụ thọ Thiện Hiện bạch rằng: "Bạch Thế Tôn! Nếu tính của tất cả các pháp không lẫn lộn, không sai biệt, thì làm sao có thể nói đây là thiện, đây là bất thiện; đây là hữu ký (pháp có thể xác định là thiện hay ác), đây là vô ký (pháp không thể xác định là thiện hay ác); đây là hữu lậu (pháp còn phiền não rỉ chảy, còn dính mắc), đây là vô lậu (pháp trong sạch, không còn phiền não); đây là thế gian, đây là xuất thế gian (vượt khỏi thế gian, thuộc về giải thoát); đây là hữu vi (pháp do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt), đây là vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh không diệt)? Có những pháp môn sai biệt như thế." Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông nghĩ sao? Trong thật tính của tất cả các pháp, có pháp nào có thể nói là thiện, là bất thiện; là hữu ký, là vô ký; là hữu lậu, là vô lậu; là thế gian, là xuất thế gian; là hữu vi, là vô vi; là quả Dự lưu, là quả Nhất lai (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi dục một lần nữa), là quả Bất hoàn (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi dục), là quả A-la-hán (quả thánh thứ tư, dứt sạch phiền não), là Độc giác Bồ-đề, là tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát, là Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật hay không?" Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, không có." Phật bảo Thiện Hiện: "Do nhân duyên ấy, nên biết rằng tất cả các pháp không lẫn lộn, không sai biệt, không có tướng, không sinh, không diệt, không ngăn ngại, không thể nói, không thể chỉ bày. Thiện Hiện nên biết! Thuở xưa khi Ta tu học đạo Bồ-tát, đối với tự tính của các pháp đều không nắm bắt được gì. Nghĩa là không nắm bắt được sắc, thọ, tưởng, hành, thức; không nắm bắt được nhãn xứ cho đến ý xứ; không nắm bắt được sắc xứ cho đến pháp xứ; không nắm bắt được nhãn giới cho đến ý giới; không nắm bắt được sắc giới cho đến pháp giới; không nắm bắt được nhãn thức giới cho đến ý thức giới; không nắm bắt được nhãn xúc cho đến ý xúc; không nắm bắt được các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên; không nắm bắt được địa giới cho đến thức giới; không nắm bắt được nhân duyên cho đến tăng thượng duyên; không nắm bắt được các pháp do duyên sinh ra; không nắm bắt được vô minh cho đến lão tử; không nắm bắt được Dục giới, Sắc giới, Vô Sắc giới; không nắm bắt được thiện và bất thiện; không nắm bắt được hữu ký và vô ký; không nắm bắt được hữu lậu và vô lậu; không nắm bắt được thế gian và xuất thế gian; không nắm bắt được hữu vi và vô vi. Không nắm bắt được Tứ niệm trụ cho đến Bát thánh đạo chi; không nắm bắt được Tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định ở cõi Sắc), Tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn: từ, bi, hỷ, xả), Tứ vô sắc định (bốn tầng định ở cõi Vô Sắc); không nắm bắt được Bát giải thoát (tám phép định giúp thoát khỏi trói buộc) cho đến Thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng trùm khắp); không nắm bắt được ba cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện; không nắm bắt được các thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo; không nắm bắt được Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa; không nắm bắt được Nội không cho đến Vô tính tự tính không; không nắm bắt được Chân như cho đến Bất tư nghị giới; không nắm bắt được Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa; không nắm bắt được Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa; không nắm bắt được tất cả các môn Đà-la-ni và các môn Tam-ma-địa; không nắm bắt được Ngũ nhãn, Lục thần thông; không nắm bắt được Thập lực của Như Lai cho đến Thập bát Phật bất cộng pháp; không nắm bắt được ba mươi hai tướng của bậc Đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ; không nắm bắt được Vô vong thất pháp và Hằng trụ xả tính; không nắm bắt được Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí; không nắm bắt được quả Dự lưu cho đến Độc giác Bồ-đề; không nắm bắt được tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát; không nắm bắt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật. Như vậy, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi yên trên tòa Bồ-đề mầu nhiệm (chỗ ngồi nơi Bồ-tát thành Phật), phải luôn khéo học tự tính của các pháp. Nếu có thể khéo học tự tính của các pháp, thì có thể làm thanh tịnh tốt đẹp con đường Đại Bồ-đề (con đường đi đến giác ngộ lớn), cũng có thể làm viên mãn các hạnh Bồ-tát, giáo hóa hữu tình (chúng sinh) cho thành thục, làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, mau chóng chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe Diệu pháp (thuyết giảng giáo pháp mầu nhiệm), dùng pháp Tam thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát) khéo léo điều phục (dạy dỗ, uốn nắn cho thuần thục) các chúng hữu tình, khiến họ không còn luân hồi trong ba cõi (tam hữu: ba cõi tồn tại là Dục giới, Sắc giới, Vô Sắc giới), chứng được niết-bàn, an vui rốt ráo. Như vậy, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nên lấy vô tướng làm phương tiện mà tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa."