Thiên 588 — Hội 2 · Phẩm 76 Tướng các đức · phần 1
Phần thứ hai, phẩm Chúng Đức Tướng (tướng trạng của các đức), thứ bảy mươi sáu, đoạn thứ nhất. Bấy giờ, cụ thọ (bậc tôn túc, lời gọi tôn kính dành cho vị tỳ-kheo lớn) Thiện Hiện (tên một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng về hiểu lý "không"; tiếng Phạn là Subhūti, còn dịch là Tu-bồ-đề) bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu tất cả các pháp không pháp nào là không như mộng, như tiếng vang, như bóng trong gương, như bóng của ánh sáng, như ảo ảnh nắng (sóng nắng rung rinh trông như nước giữa đồng), như trò huyễn thuật, như vật do thần thông biến hóa ra, đều không có việc gì thật; lấy không có tự tính làm tính, tự tướng đều là không, thì làm sao có thể dựng lập: đây là thiện, đây là bất thiện; đây là hữu ký (pháp có thể xác định là thiện hay ác), đây là vô ký (pháp không thể xác định là thiện hay ác); đây là hữu lậu (pháp còn phiền não rỉ chảy, còn dính mắc), đây là vô lậu (pháp trong sạch, không còn phiền não); đây là thế gian, đây là xuất thế gian (vượt khỏi thế gian, thuộc về giải thoát); đây là hữu vi (pháp do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt), đây là vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh không diệt)? Như vậy cho đến: đây là quả Dự lưu (quả thánh đầu tiên, nghĩa là đã dự vào dòng thánh), đây là pháp có thể chứng được quả Dự lưu; đây là quả Nhất lai (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi dục một lần), đây là pháp có thể chứng được quả Nhất lai; đây là quả Bất hoàn (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi dục), đây là pháp có thể chứng được quả Bất hoàn; đây là quả A-la-hán (quả thánh thứ tư, dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), đây là pháp có thể chứng được quả A-la-hán; đây là Độc giác Bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác, người tự mình quán nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy dạy), đây là pháp có thể chứng được Độc giác Bồ-đề; đây là các địa của Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc tu hành lớn, phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh), đây là pháp có thể chứng được các địa của Bồ-tát Ma-ha-tát; đây là Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn, tức quả vị Phật) của chư Phật, đây là pháp có thể chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật?" Phật bảo Thiện Hiện: "Những kẻ ngu phu dị sinh (người phàm phu ngu muội; dị sinh là những kẻ do nghiệp khác nhau mà sinh vào các cõi khác nhau) không được nghe chánh pháp ở thế gian, đối với mộng thì nắm bắt mộng, nắm bắt người thấy mộng; như vậy cho đến đối với vật biến hóa thì nắm bắt vật biến hóa, nắm bắt người thấy vật biến hóa. Những kẻ ngu phu dị sinh không được nghe chánh pháp ấy, sau khi đã nắm bắt mộng cho đến nắm bắt vật biến hóa, thì bám chấp một cách điên đảo; hoặc tạo các hành (hành động có tạo tác) bất thiện về thân, lời nói, ý nghĩ; hoặc lại tạo các hành thiện về thân, lời nói, ý nghĩ; hoặc tạo các hành vô ký về thân, lời nói, ý nghĩ; hoặc tạo các hành phi phúc (nghiệp ác, dẫn đến quả khổ) về thân, lời nói, ý nghĩ; hoặc lại tạo các phúc hành (nghiệp thiện thuộc cõi dục, dẫn đến quả vui) về thân, lời nói, ý nghĩ; hoặc tạo các hành bất động (nghiệp thiện do tu thiền định, dẫn đến sinh vào cõi Sắc và Vô Sắc, quả báo không lay chuyển) về thân, lời nói, ý nghĩ. Do các hành ấy mà qua lại trong sinh tử, xoay vần không cùng. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo, thấy rõ thật tướng các pháp, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác) sâu xa thì dùng hai loại 'không' để quán sát các pháp. Thế nào là hai loại 'không'? Một là Tất cánh không (cái không rốt ráo, triệt để, không còn chút gì thật có); hai là Vô tế không (cái không không có điểm bắt đầu, không có điểm kết thúc). Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trú trong hai loại 'không' như thế, vì các hữu tình (mọi loài có tình thức, tức chúng sinh) mà giảng nói chánh pháp, tức là nói rằng: 'Các ngươi nên biết: Sắc (thân thể và vật chất) là không, lìa ngã và ngã sở (cái 'tôi' và cái 'của tôi'). Thọ (cảm giác), tưởng (nhận biết hình ảnh), hành (ý muốn, tạo tác), thức (sự phân biệt nhận biết) là không, lìa ngã và ngã sở. Nhãn xứ (giác quan mắt) là không, lìa ngã và ngã sở. Nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ (giác quan tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là không, lìa ngã và ngã sở. Sắc xứ (đối tượng hình sắc) là không, lìa ngã và ngã sở. Thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ (đối tượng âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, ý niệm) là không, lìa ngã và ngã sở. Nhãn giới (mắt xét như một yếu tố riêng biệt) là không, lìa ngã và ngã sở. Nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới là không, lìa ngã và ngã sở. Sắc giới (yếu tố hình sắc; ở đây không phải cõi Sắc giới) là không, lìa ngã và ngã sở. Thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là không, lìa ngã và ngã sở. Nhãn thức giới (yếu tố nhận biết bằng mắt) là không, lìa ngã và ngã sở. Nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới là không, lìa ngã và ngã sở. Nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, đối tượng và nhận thức) là không, lìa ngã và ngã sở. Nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc là không, lìa ngã và ngã sở. Các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên là không, lìa ngã và ngã sở. Các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên là không, lìa ngã và ngã sở. Địa giới (yếu tố đất, chất cứng) là không, lìa ngã và ngã sở. Thủy, hỏa, phong, không, thức giới (yếu tố nước, lửa, gió, hư không, thức) là không, lìa ngã và ngã sở. Nhân duyên (nguyên nhân trực tiếp sinh ra pháp) là không, lìa ngã và ngã sở. Đẳng vô gián duyên (điều kiện do niệm trước vừa diệt mở đường cho niệm sau sinh liền, không gián đoạn) là không, lìa ngã và ngã sở. Sở duyên duyên (điều kiện là đối tượng được tâm nhận biết) là không, lìa ngã và ngã sở. Tăng thượng duyên (mọi điều kiện trợ giúp hoặc không ngăn cản) là không, lìa ngã và ngã sở. Các pháp do duyên sinh ra là không, lìa ngã và ngã sở. Vô minh (sự mê muội không hiểu chân lý, mắt xích đầu của vòng sinh tử) là không, lìa ngã và ngã sở. Hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử (các mắt xích tiếp theo của vòng sinh tử: tạo tác nghiệp, thức tái sinh, thân tâm sơ khai, sáu giác quan, tiếp xúc, cảm thọ, ái dục, bám giữ, sự hình thành đời sau, sinh ra, già và chết) là không, lìa ngã và ngã sở. Pháp thiện là không, lìa ngã và ngã sở. Pháp bất thiện là không, lìa ngã và ngã sở. Pháp hữu ký là không, lìa ngã và ngã sở. Pháp vô ký là không, lìa ngã và ngã sở. Pháp hữu lậu là không, lìa ngã và ngã sở. Pháp vô lậu là không, lìa ngã và ngã sở. Pháp thế gian là không, lìa ngã và ngã sở. Pháp xuất thế gian là không, lìa ngã và ngã sở. Pháp hữu vi là không, lìa ngã và ngã sở. Pháp vô vi là không, lìa ngã và ngã sở. Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa (sáu hạnh hoàn hảo của Bồ-tát: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) là không, lìa ngã và ngã sở. Nội không cho đến Vô tính tự tính không (mười tám cách quán "không", từ quán sáu giác quan bên trong là không cho đến quán cả cái không có tự tính lẫn tự tính đều là không) là không, lìa ngã và ngã sở. Chân như cho đến Bất tư nghị giới (các tên gọi khác nhau của thật tánh các pháp: chân như là như thật không đổi khác, bất tư nghị giới là cảnh giới không thể nghĩ bàn) là không, lìa ngã và ngã sở. Các thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo (bốn chân lý của bậc thánh: đời là khổ, khổ có nguyên nhân, khổ có thể diệt, có con đường diệt khổ) là không, lìa ngã và ngã sở. Tứ niệm trụ (bốn phép quán giữ chánh niệm: quán thân, cảm thọ, tâm và các pháp) cho đến Bát thánh đạo chi (tám con đường chân chính của bậc thánh) là không, lìa ngã và ngã sở. Ba cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện (quán các pháp đều trống rỗng; không có hình tướng để bám; không còn gì để mong cầu) là không, lìa ngã và ngã sở. Tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định ở cõi Sắc), Tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả), Tứ vô sắc định (bốn tầng định ở cõi Vô Sắc, nơi không còn hình sắc) là không, lìa ngã và ngã sở. Bát giải thoát (tám phép định giúp thoát khỏi trói buộc của sắc và tâm) cho đến Thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, màu xanh… trùm khắp mọi nơi) là không, lìa ngã và ngã sở. Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (mười địa vị tu hành chung cho cả ba thừa, từ địa 'quán thanh tịnh' của người mới tu đến địa của Như Lai) là không, lìa ngã và ngã sở. Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa (mười địa vị tu chứng của Bồ-tát, từ địa 'vui mừng tột bậc' đến địa 'mây pháp' che trùm khắp) là không, lìa ngã và ngã sở. Tất cả các môn Đà-la-ni (pháp nắm giữ ghi nhớ không quên, giữ điều lành, ngăn điều ác) và các môn Tam-ma-địa (các phép định, tâm chuyên chú vào một đối tượng) là không, lìa ngã và ngã sở. Ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và Lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự tại, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, thấy xa và thấy sự sống chết của chúng sinh, dứt sạch phiền não) là không, lìa ngã và ngã sở. Thập lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ chỉ Phật mới có) cho đến Thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng của Phật, không chung với ai khác) là không, lìa ngã và ngã sở. Ba mươi hai tướng của bậc Đại sĩ (tức Phật) và tám mươi vẻ đẹp phụ là không, lìa ngã và ngã sở. Vô vong thất pháp (pháp không bao giờ quên mất) và Hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong sự buông xả, bình thản) là không, lìa ngã và ngã sở. Nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp đều là không), Đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh), Nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi hình tướng sai biệt của tất cả các pháp, là trí của Phật) là không, lìa ngã và ngã sở. Quả Dự lưu cho đến Độc giác Bồ-đề là không, lìa ngã và ngã sở. Tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát là không, lìa ngã và ngã sở. Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật là không, lìa ngã và ngã sở.' Lại nói rằng: 'Các ngươi nên biết: Sắc như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Thọ, tưởng, hành, thức như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Nhãn xứ như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Sắc xứ như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Nhãn giới như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Sắc giới như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Thanh, hương, vị, xúc, pháp giới như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Nhãn thức giới như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Nhãn xúc như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Địa giới như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Thủy, hỏa, phong, không, thức giới như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Nhân duyên như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Các pháp do duyên sinh ra như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Vô minh như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Pháp thiện như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Pháp bất thiện như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Pháp hữu ký như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Pháp vô ký như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Pháp hữu lậu như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Pháp vô lậu như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Pháp thế gian như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Pháp xuất thế gian như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Pháp hữu vi như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Pháp vô vi như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Nội không cho đến Vô tính tự tính không như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Chân như cho đến Bất tư nghị giới như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Các thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Tứ niệm trụ cho đến Bát thánh đạo chi như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Ba cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Tứ tĩnh lự, Tứ vô lượng, Tứ vô sắc định như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Bát giải thoát, Bát thắng xứ (tám phép quán làm chủ, vượt thắng đối tượng quán để dứt tham), Cửu thứ đệ định (chín tầng định tu lần lượt nối tiếp nhau không xen tạp), Thập biến xứ như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Tất cả các môn Đà-la-ni và các môn Tam-ma-địa như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Ngũ nhãn, Lục thần thông như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Thập lực của Như Lai cho đến Thập bát Phật bất cộng pháp như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Ba mươi hai tướng của bậc Đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Vô vong thất pháp và Hằng trụ xả tính như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Quả Dự lưu cho đến Độc giác Bồ-đề như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính. Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không có tự tính.' Lại nói rằng: 'Các ngươi nên biết: Trong đây không có sắc, thọ, tưởng, hành, thức; không có nhãn xứ cho đến ý xứ; không có sắc xứ cho đến pháp xứ; không có nhãn giới cho đến ý giới; không có sắc giới cho đến pháp giới; không có nhãn thức giới cho đến ý thức giới; không có nhãn xúc cho đến ý xúc; không có các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên; không có địa giới cho đến thức giới; không có nhân duyên cho đến tăng thượng duyên; không có các pháp do duyên sinh ra; không có vô minh cho đến lão tử; không có pháp thiện và bất thiện; không có pháp hữu ký và vô ký; không có pháp hữu lậu và vô lậu; không có pháp thế gian và xuất thế gian; không có pháp hữu vi và vô vi. Không có Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa; không có Nội không cho đến Vô tính tự tính không; không có Chân như cho đến Bất tư nghị giới; không có các thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo; không có Tứ niệm trụ cho đến Bát thánh đạo chi; không có ba cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện; không có Tứ tĩnh lự, Tứ vô lượng, Tứ vô sắc định; không có Bát giải thoát cho đến Thập biến xứ; không có Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa; không có Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa; không có tất cả các môn Đà-la-ni và các môn Tam-ma-địa; không có Ngũ nhãn, Lục thần thông; không có Thập lực của Như Lai cho đến Thập bát Phật bất cộng pháp; không có ba mươi hai tướng của bậc Đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ; không có Vô vong thất pháp và Hằng trụ xả tính; không có Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí; không có quả Dự lưu cho đến Độc giác Bồ-đề; không có tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát; không có Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật. Không có mộng, không có người thấy mộng; không có tiếng vang, không có người nghe tiếng vang; không có bóng trong gương, không có người thấy bóng; không có bóng của ánh sáng, không có người thấy bóng của ánh sáng; không có ảo ảnh nắng, không có người thấy ảo ảnh nắng; không có huyễn thuật, không có người thấy huyễn thuật; không có vật biến hóa, không có người thấy vật biến hóa.' Lại nói rằng: 'Các ngươi nên biết: Tất cả các pháp ấy đều không có việc gì thật, lấy không có tự tính làm tính. Chỉ vì sức phân biệt hư dối của các ngươi, nên ở chỗ không có uẩn (nhóm yếu tố cấu thành thân tâm) mà khởi tưởng là có uẩn; ở chỗ không có xứ (giác quan và đối tượng của nó) mà khởi tưởng là có xứ; ở chỗ không có giới (các yếu tố cấu thành sự nhận biết) mà khởi tưởng là có giới; ở chỗ không có xúc mà khởi tưởng là có xúc; ở chỗ không có thọ mà khởi tưởng là có thọ.' Lại nói rằng: 'Các ngươi nên biết: Tính của tất cả các pháp như uẩn, xứ, giới… đều do duyên mà sinh, đều do các nghiệp khởi lên từ điên đảo và quả dị thục (quả báo chín muồi ở thời khác, có tính chất khác với nhân đã gieo) thâu giữ. Cớ sao các ngươi đối với những pháp hư dối, không có thực chất ấy lại khởi tưởng là có thật?' Bấy giờ, Bồ-tát có phương tiện khéo léo, đầy đủ sức thần lớn. Nếu có hữu tình nào keo kiệt tham lam, thì Bồ-tát dùng phương tiện cứu vớt, khiến họ lìa keo kiệt tham lam. Các hữu tình ấy lìa keo kiệt tham lam rồi, Bồ-tát dạy họ tu Bố thí ba-la-mật-đa (sự cho tặng hoàn hảo). Các hữu tình ấy nhờ bố thí mà được của cải lớn, địa vị cao, giàu sang, tự tại. Rồi từ chỗ đó, Bồ-tát lại dùng phương tiện cứu vớt, dạy họ tu Tịnh giới ba-la-mật-đa (sự giữ giới trong sạch hoàn hảo). Các hữu tình ấy nhờ giữ giới trong sạch mà được sinh vào nẻo lành, tôn quý, tự tại. Rồi từ chỗ đó, Bồ-tát lại dùng phương tiện cứu vớt, dạy họ tu An nhẫn ba-la-mật-đa (sự nhẫn nhịn an ổn hoàn hảo). Các hữu tình ấy nhờ an nhẫn mà mau chóng đạt được Vô sinh pháp nhẫn (sự chấp nhận và an trú vững chắc nơi chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt). Rồi từ chỗ đó, Bồ-tát lại dùng phương tiện cứu vớt, dạy họ tu Tinh tấn ba-la-mật-đa (sự siêng năng gắng sức hoàn hảo). Các hữu tình ấy nhờ tinh tấn mà cho đến khi đạt Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, đối với các pháp lành không còn thoái lui. Rồi từ chỗ đó, Bồ-tát lại dùng phương tiện cứu vớt, dạy họ tu Tĩnh lự ba-la-mật-đa (thiền định hoàn hảo). Các hữu tình ấy nhờ tĩnh lự mà được sinh vào cõi Phạm thế (các cõi trời Phạm thiên thuộc tầng thiền thứ nhất của cõi Sắc), an trú tự tại trong tĩnh lự thứ nhất. Từ tĩnh lự thứ nhất, Bồ-tát lại dùng phương tiện cứu vớt, khiến họ an trú trong tĩnh lự thứ hai. Cứ như thế lần lượt dùng phương tiện cứu vớt, cho đến khiến họ an trú trong định Phi tưởng phi phi tưởng xứ (tầng định cao nhất ở cõi Vô Sắc, nơi tâm tưởng vi tế đến mức không thể nói là có tưởng hay không có tưởng). Rồi từ chỗ đó, Bồ-tát lại dùng phương tiện cứu vớt, tùy theo căn cơ thích hợp mà khiến họ an trú trong Tam thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn là nghe lời Phật dạy mà giác ngộ; Độc giác là tự quán nhân duyên mà giác ngộ; Bồ-tát là tu để thành Phật và cứu độ chúng sinh): hoặc khiến an trú Tứ niệm trụ cho đến Bát thánh đạo chi; hoặc khiến an trú ba cửa giải thoát; hoặc khiến an trú Bát giải thoát cho đến Thập biến xứ; hoặc khiến an trú bốn thánh đế; hoặc khiến an trú sáu ba-la-mật-đa; hoặc khiến an trú Nội không cho đến Vô tính tự tính không; hoặc khiến an trú Chân như cho đến Bất tư nghị giới; hoặc khiến an trú Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa; hoặc khiến an trú các môn Đà-la-ni và các môn Tam-ma-địa; hoặc khiến an trú Ngũ nhãn, Lục thần thông; hoặc khiến an trú Thập lực của Như Lai cho đến Thập bát Phật bất cộng pháp; hoặc khiến an trú Vô vong thất pháp và Hằng trụ xả tính; hoặc khiến an trú Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có phương tiện khéo léo. Nếu có hữu tình nào đắm chấp vào quả báo có được từ bố thí, giữ giới trong sạch, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã hữu vi và các pháp lành khác, thì Bồ-tát dùng các phương tiện an ủi, cứu vớt, khiến họ an trú trong cảnh giới Vô dư Bát-niết-bàn (niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân ngũ uẩn, tức giải thoát hoàn toàn). Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa với phương tiện khéo léo, thành tựu pháp vô lậu chân thật, không có hình sắc, không thể thấy, không có sự chướng ngại đối kháng, và an trú trong đó. Nếu có hữu tình nào đáng được quả Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác Bồ-đề, hoặc Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì Bồ-tát chỉ bày, khuyên dẫn, khen ngợi khích lệ, chúc mừng làm cho vui, dùng phương tiện cứu vớt, hoặc khiến được quả Dự lưu, cho đến hoặc khiến chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Như vậy, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, quán sát hai loại 'không', tuy biết các pháp không pháp nào là không như mộng cho đến như vật biến hóa, đều không phải thật có, lấy không có tự tính làm tính, tự tướng đều là không, nhưng vẫn có thể dựng lập pháp thiện, pháp bất thiện, nói rộng ra cho đến pháp có thể chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, mà đều không hề lẫn lộn." Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm sáu mươi tám. Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm mười chín (?) (theo thứ tự có lẽ là quyển bốn trăm sáu mươi chín). Pháp sư Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang (cao tăng đời Đường, Trung Quốc, người sang Ấn Độ thỉnh kinh) vâng chiếu vua mà dịch.