Thiên 589 — Hội 2 · Phẩm 76 Tướng các đức · phần 2

 Hội thứ hai, phẩm "Chúng Đức Tướng" (phẩm nói về tướng trạng của các công đức), thứ bảy mươi sáu, phần hai.

 Bấy giờ cụ thọ (tiếng tôn xưng một vị tu hành lâu năm, có đức) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "không") thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh; "Ma-ha-tát" nghĩa là bậc lớn) thật là hiếm có. Các vị thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt tột bậc, đưa người từ bờ mê sang bờ giác) sâu xa, quán xét hai không (hai lẽ không: con người không có cái tôi thật, và các sự vật cũng không có thực thể riêng). Các vị tuy biết mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều như giấc mộng, như tiếng vang, như hình trong gương, như bóng của ánh sáng, như ảo ảnh hơi nắng, như trò ảo thuật, như vật do phép biến hóa hiện ra, đều không thật có, lấy 'không có tự tính' làm tính, tự tướng (đặc tính riêng của mỗi pháp) đều là không, vậy mà vẫn có thể thiết lập sự phân biệt các pháp thiện, bất thiện v.v. mà không hề lẫn lộn."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thật là hiếm có. Các vị thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, quán xét hai không, tuy biết các pháp đều như giấc mộng v.v., đều không thật có, lấy 'không có tự tính' làm tính, tự tướng đều là không, vậy mà vẫn có thể thiết lập sự phân biệt các pháp thiện, bất thiện v.v. mà không lẫn lộn nhau. Các ông nên biết: những pháp rất kỳ lạ, hiếm có mà các Bồ-tát Ma-ha-tát có được khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì hàng Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và Độc giác (người tự mình giác ngộ không cần thầy, thường vào lúc không có Phật ra đời) đều không thành tựu được, cũng không thể đo lường được. Tất cả các ông là hàng Thanh văn, Độc giác, đối với tài biện luận của các Bồ-tát Ma-ha-tát còn không thể đối đáp nổi, huống gì các hữu tình (chúng sinh có tình thức) khác mà có thể đáp lại được."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Những gì gọi là các pháp rất kỳ lạ, hiếm có mà các Bồ-tát Ma-ha-tát có được khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, mà hàng Thanh văn, Độc giác đều không thành tựu được, không thể đo lường được?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Hãy lắng nghe, lắng nghe cho kỹ, và khéo suy nghĩ. Ta sẽ vì ông mà phân tích giảng giải những pháp rất kỳ lạ, hiếm có mà các Bồ-tát Ma-ha-tát có được khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

 Này Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì an trụ nơi các pháp dị thục (những phẩm chất tự nhiên có được do quả báo của việc tu tập đã chín muồi) như: bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa (sáu hạnh hoàn hảo đưa đến giác ngộ: bố thí, giữ giới trong sạch, nhẫn nhục, tinh tiến, thiền định, trí tuệ); hoặc năm thần thông (năm năng lực siêu thường: biến hóa đi lại tự tại, mắt thấy xa, tai nghe xa, biết tâm người khác, nhớ các đời trước); hoặc ba mươi bảy pháp bồ-đề phần (ba mươi bảy pháp tu giúp đạt đến giác ngộ); hoặc đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ giáo pháp không quên); hoặc tam-ma-địa (định, trạng thái tâm chuyên chú một chỗ); hoặc các môn giải thoát không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa vào giải thoát: thấy mọi pháp là không; không bám vào hình tướng; không còn mong cầu gì); hoặc bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn không hạn lượng: từ, bi, hỷ, xả), bốn định vô sắc (bốn tầng định vượt khỏi mọi hình sắc); hoặc tám giải thoát (tám pháp quán định giúp lìa bỏ trói buộc), tám thắng xứ (tám pháp quán giúp làm chủ, vượt thắng cảnh đối tượng), chín thứ đệ định (chín tầng định nhập vào lần lượt, liên tục), mười biến xứ (mười pháp quán thấy một màu sắc hay một yếu tố tràn khắp mọi nơi); hoặc vô lượng vô biên Phật pháp khác. Rồi các vị đi đến các thế giới khắp mười phương: nếu có hữu tình nào nên dùng bố thí cho đến bát-nhã để nhiếp thọ (thu nhận, dìu dắt) thì dùng bố thí cho đến bát-nhã mà nhiếp thọ; nên dùng sơ tĩnh lự (tầng thiền thứ nhất) cho đến định Phi tưởng phi phi tưởng xứ (tầng định cao nhất, trong đó không phải có tưởng mà cũng không phải không có tưởng) để nhiếp thọ thì dùng sơ tĩnh lự cho đến định Phi tưởng phi phi tưởng xứ mà nhiếp thọ; nên dùng từ, bi, hỷ, xả (thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều lành của người, buông xả bình đẳng) để nhiếp thọ thì dùng từ, bi, hỷ, xả mà nhiếp thọ; nên dùng bốn niệm trụ (bốn phép an trú tâm tỉnh giác: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) cho đến tám chi thánh đạo (tám nhánh của con đường chân chính) để nhiếp thọ thì dùng bốn niệm trụ cho đến tám chi thánh đạo mà nhiếp thọ; nên dùng tam-ma-địa không, vô tướng, vô nguyện để nhiếp thọ thì dùng tam-ma-địa không, vô tướng, vô nguyện mà nhiếp thọ; nên dùng các pháp lành khác để nhiếp thọ thì dùng các pháp lành khác mà nhiếp thọ."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, an trụ nơi vô lượng công đức như các ba-la-mật-đa dị thục, năm thần thông v.v., rồi dùng bố thí v.v. để nhiếp thọ các hữu tình?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì đem cho các hữu tình những thứ họ cần: ai cần đồ ăn uống thì cho đồ ăn uống; cần áo quần thì cho áo quần; cần xe cộ thì cho xe cộ; cần hoa thơm thì cho hoa thơm; cần đồ nằm thì cho đồ nằm; cần nhà cửa thì cho nhà cửa; cần đèn sáng thì cho đèn sáng; cần thuốc men thì cho thuốc men; cần các thứ vật dụng khác thì đều cho cả, khiến họ không bị thiếu thốn. Hoặc dâng cúng cho các bậc Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát, chư Phật Thế Tôn: áo quần, đồ ăn uống, đồ nằm, thuốc men, nhà cửa, vật dụng, các thứ hoa thơm đẹp, cờ báu, phướn, lọng, nhạc kỹ, đèn sáng, cùng bơ, dầu và các đồ cúng dường khác.

 Khi bố thí như vậy, tâm các vị bình đẳng, không có ý nghĩ phân biệt khác nhau mà làm việc bố thí. Cho người giữ giới thế nào thì cho người phạm giới cũng vậy; cho loài người thế nào thì cho loài phi nhân (các loài quỷ thần, không phải người) cũng vậy; cho người theo đạo Phật thế nào thì cho người theo đạo khác cũng vậy; cho các bậc thánh thế nào thì cho dị sinh (phàm phu, kẻ chưa thấy chân lý) cũng vậy; cho người tôn quý thế nào thì cho kẻ thấp hèn cũng vậy. Trên từ chư Phật, dưới đến bàng sinh (loài vật), đều hoàn toàn bình đẳng, không hề phân biệt, không xét xem phước điền (đối tượng nhận bố thí; gieo việc lành vào đó thì sinh ra phước, như ruộng sinh ra lúa) hơn hay kém khác nhau. Vì sao vậy? Vì các Bồ-tát Ma-ha-tát thấu suốt rằng tự tướng của mọi pháp đều là không, mà trong cái không thì hoàn toàn không có sự sai biệt trên dưới; cho nên các vị bố thí mà không có ý nghĩ khác biệt, không phân biệt gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ bố thí mà không có ý nghĩ khác biệt, không phân biệt, nên sẽ đạt được pháp không khác biệt, không phân biệt, tức là đạt được nhất thiết tướng trí (trí tuệ của Phật, biết rõ hết thảy mọi tướng trạng của mọi pháp) viên mãn cùng vô lượng công đức khác của chư Phật.

 Này Thiện Hiện, nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thấy loài vật v.v. đến xin xỏ, liền khởi tâm nghĩ rằng: 'Kẻ đến xin này, nếu là Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (các danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc từ chân như mà đến; Ứng là bậc đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác là bậc giác ngộ chân chính trọn khắp) thì là phước điền chân thật, nên ta phải cho; còn nếu không phải là Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, chỉ là loài vật v.v., không phải phước điền, thì không nên cho những vật dụng nó cần' — Bồ-tát Ma-ha-tát nào khởi tâm như vậy là đã đi trái phép tắc của Bồ-tát. Vì sao vậy? Vì các Bồ-tát Ma-ha-tát phải làm cho tâm mình trong sạch thì ruộng phước mới trong sạch. Thấy người đến xin, không nên nghĩ rằng: 'Hữu tình như thế này đến xin thì ta nên cho; hữu tình như thế kia đến xin thì ta không nên cho.' Nếu nghĩ như vậy là trái với tâm đại bồ-đề (tâm lớn cầu giác ngộ thành Phật) mình đã phát ra lúc đầu. Bởi khi các Bồ-tát phát tâm bồ-đề đã nguyện: 'Ta vì các hữu tình mà sẽ làm chỗ nương tựa, làm bãi đất nổi giữa dòng (chỗ dừng chân an toàn cho người đang bị nước cuốn), làm nhà cửa, làm nơi cứu giúp che chở cho họ.'

 Thấy người đến xin, nên khởi tâm thế này: 'Hữu tình này nay nghèo khổ, côi cút không nơi nương tựa, ta nên dùng bố thí để nhiếp thọ họ.' Người ấy nhờ duyên này mà không trộm của người khác, ít ham muốn, biết đủ, lại có thể đem cho người khác. Do nhân duyên ấy mà lìa bỏ việc giết hại sinh mạng, nói rộng ra cho đến lìa bỏ lời nói nhơ tạp vô nghĩa (tức giữ được mười điều lành), lại có thể chế ngự được tham lam, giận dữ và tà kiến (thấy biết sai lầm). Khi thân hoại mạng chung, nhờ nghiệp phước trước kia mà sinh vào dòng lớn Sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, quý tộc ở Ấn Độ xưa), hoặc dòng lớn Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ lo việc tế lễ), hoặc dòng lớn trưởng giả (nhà giàu có, có đức vọng), hoặc dòng lớn cư sĩ (người tại gia giàu có), hoặc sinh vào một nhà giàu sang nào khác, của cải dồi dào, tu các nghiệp lành. Hoặc nhờ nhân duyên được nhiếp thọ bằng bố thí mà dần dần nương theo ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Độc giác và Bồ-tát) đi đến viên tịch (sự lắng dứt trọn vẹn, tức Niết-bàn), nghĩa là khiến họ tiến đến chứng nhập cảnh giới bát Niết-bàn (cảnh giới dứt hết khổ đau và sinh tử) của Thanh văn, Độc giác hoặc của Vô thượng thừa (cỗ xe cao nhất, tức con đường thành Phật).

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có kẻ oán thù, hoặc các hữu tình khác, đến chỗ mình để làm hại; hoặc vì thiếu thốn mà đến xin các phần thân thể và của cải, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy trọn không nên khởi tâm phân biệt khác nhau rằng: 'Người này nên cho, người kia không nên cho', mà chỉ nên phát khởi tâm bình đẳng, hễ ai xin phần thân thể hay của cải gì thì đều cho hết. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy cầu đạt đến vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn, cao tột, tức quả vị Phật) là để làm lợi ích khắp cho các hữu tình, chứ không phải vì lợi lạc cho thân mạng mình. Nếu khởi tâm phân biệt khác nhau rằng: 'Người này nên cho, người kia không nên cho', thì sẽ bị các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, các Bồ-tát, Độc giác, Thanh văn, cùng các trời, người, A-tố-lạc (tức A-tu-la, một loài thần hay ganh đua, hiếu chiến) trong thế gian và các bậc thánh hiền cùng nhau quở trách rằng: 'Ai mời ông phát tâm bồ-đề đâu? Ông tự thề làm lợi lạc khắp các loài hữu tình: kẻ không chỗ nương tựa thì làm chỗ nương tựa cho họ, kẻ không nhà cửa thì làm nhà cửa cho họ, kẻ không bãi đất nổi để dừng chân thì làm bãi đất nổi cho họ, kẻ không ai cứu giúp thì làm người cứu giúp cho họ, kẻ không yên vui thì khiến họ được yên vui. Vậy mà nay lại lựa chọn, có người cho có người không cho!'

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có người hoặc loài phi nhân đến chỗ mình xin các thứ tủy, óc, tay chân, khớp xương, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không nên khởi tâm phân biệt hai đường là cho hay không cho, mà chỉ nghĩ rằng: 'Họ xin gì thì nhất định ta sẽ cho.' Vì sao vậy? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thường nghĩ: 'Ta vì làm lợi lạc cho các hữu tình mà nhận lấy thân này, hễ có ai đến xin thì nhất định phải cho, không được không cho.' Vì thế, thấy người đến xin liền khởi tâm nghĩ: 'Thân này của ta vốn là vì người khác mà nhận lấy; họ không đến lấy, ta còn nên tự mang đến cho, huống gì họ đến xin mà lại không cho.' Nghĩ như vậy rồi, lòng vui mừng hớn hở, tự tháo các phần tay chân, khớp xương mà trao cho họ, lại tự mừng rằng: 'Nay ta được lợi lớn, tức là bỏ được thân nhơ uế lẫn tạp, được thân thuần khiết trong sạch.' Này Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa nên học như vậy.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thấy người đến xin thì liền khởi tâm nghĩ: 'Nay trong việc này, ai là người cho, ai là người nhận? Cho vật gì? Do đâu mà cho? Vì sao mà cho? Cho bằng cách nào? Tự tính của các pháp đều không thể nắm bắt được.' Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều rốt ráo là không; mà trong pháp không thì không có cho, không có lấy, không có người thí, không có người nhận. Này Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa nên học như vậy rằng các pháp đều là không: hoặc do 'nội không' mà không, cho đến hoặc do 'vô tính tự tính không' mà không (mười tám cách quán về không: từ "nội không" — các giác quan bên trong là không — cho đến "vô tính tự tính không" — không có tính, mà tự tính cũng là không). Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trụ trong cái không này mà thực hành bố thí, thường xuyên không gián đoạn, làm viên mãn bố thí ba-la-mật-đa. Nhờ bố thí ba-la-mật-đa này được viên mãn, nên khi bị người khác cắt xẻo, cướp đoạt tất cả vật bên trong (thân thể) và bên ngoài (của cải), tâm các vị hoàn toàn không phân biệt, không giận hờn, mà chỉ nghĩ: 'Hữu tình và các pháp hết thảy đều là không; ai cắt xẻo ta, ai cướp đoạt ta, ai nhận lấy, ai quán xét như vậy?'

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Ta dùng Phật nhãn (mắt Phật, thấy biết hết thảy) quán khắp các thế giới trong mười phương nhiều như cát sông Căng-già (sông Hằng ở Ấn Độ; ý nói nhiều vô số), thấy có Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm lợi lạc cho các loài hữu tình, nên do chủ ý và nguyện lực (chứ không phải do nghiệp kéo) mà vào đại địa ngục, thấy các hữu tình chịu những nỗi khổ dữ dội. Thấy rồi, các vị khởi lên ba thứ thị đạo (ba cách chỉ bày dẫn dắt). Ba thứ ấy là gì? Một là thần biến thị đạo (dẫn dắt bằng phép thần thông biến hóa); hai là ký thuyết thị đạo (dẫn dắt bằng cách nói ra đúng điều trong tâm người khác); ba là giáo giới thị đạo (dẫn dắt bằng lời dạy bảo, răn nhắc). Bồ-tát Ma-ha-tát ấy dùng thần biến thị đạo để dập tắt, trừ bỏ các thứ dụng cụ hành khổ trong địa ngục như nước sôi, lửa, dao v.v.; dùng ký thuyết thị đạo để nói ra điều tâm các hữu tình ấy đang nghĩ mà thuyết pháp cho họ; dùng giáo giới thị đạo, khởi tâm từ, bi, hỷ, xả đối với họ mà thuyết pháp, khiến các loài hữu tình trong địa ngục ấy sinh lòng tin trong sạch đối với Bồ-tát. Nhờ nhân duyên đó, họ ra khỏi địa ngục, được sinh lên cõi trời hoặc sinh vào cõi người, dần dần nương theo ba thừa mà đi đến tận cùng mé khổ, chứng cảnh giới Niết-bàn, được an vui rốt ráo.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Ta dùng Phật nhãn quán khắp các thế giới trong mười phương nhiều như cát sông Căng-già, thấy có Bồ-tát Ma-ha-tát phụng sự, cúng dường chư Phật Thế Tôn. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi phụng sự cúng dường Phật Thế Tôn thì tận đáy lòng vui mừng, yêu mến, cung kính, chứ không phải không vui mừng, yêu mến, cung kính. Đối với chánh pháp do các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác giảng nói, các vị cung kính lắng nghe, thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn), đọc tụng, cho đến khi đạt vô thượng chánh đẳng bồ-đề trọn không quên mất. Tùy theo pháp đã nghe, các vị có thể vì các hữu tình mà giảng nói không sai lệch, khiến họ được lợi ích an vui thù thắng.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Ta dùng Phật nhãn quán khắp các thế giới trong mười phương nhiều như cát sông Căng-già, thấy có Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm lợi ích cho các hữu tình trong loài bàng sinh mà tự bỏ thân mạng. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thấy các loài vật bị lửa đói thiêu đốt, muốn tàn hại lẫn nhau, liền khởi lòng từ thương xót, tự cắt các phần thân thể, chặt các khớp xương, ném rải khắp mười phương, mặc cho chúng ăn. Các loài vật được ăn thịt thân của Bồ-tát này đều sinh lòng yêu kính và hổ thẹn sâu xa đối với Bồ-tát. Do nhân duyên ấy mà thoát khỏi loài bàng sinh, được sinh lên cõi trời hoặc sinh vào cõi người, gặp được Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, nghe giảng chánh pháp rồi tu hành đúng như thật, dần dần nương theo ba thừa mà đi đến viên tịch, nghĩa là tùy theo mỗi người mà chứng nhập cảnh giới bát Niết-bàn của Đại thừa vô thượng, của Độc giác hoặc của Thanh văn. Như vậy, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát có thể vì thế gian làm những việc khó làm, đem lại nhiều lợi ích; nghĩa là vì làm lợi lạc cho các hữu tình mà tự mình phát tâm vô thượng chánh đẳng giác, cũng khiến người khác phát tâm; tự mình thực hành các hạnh chân chính đúng như thật, cũng khiến người khác thực hành.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Ta dùng Phật nhãn quán khắp các thế giới trong mười phương nhiều như cát sông Căng-già, thấy có Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm lợi ích cho các loài hữu tình trong cõi ngạ quỷ (loài quỷ đói), nên do chủ ý và nguyện lực mà đến cõi ấy, dùng phương tiện (cách thức khéo léo) dứt trừ những nỗi khổ đói khát v.v. Khi các ngạ quỷ đã hết khổ, họ sinh lòng yêu kính và hổ thẹn sâu xa đối với Bồ-tát này. Bồ-tát lại vì họ mà giảng những điều cốt yếu của pháp lìa bỏ keo kiệt, khiến họ nghe rồi khởi tâm rộng lòng bố thí. Nhờ căn lành này mà họ thoát khỏi cõi ngạ quỷ, được sinh lên cõi trời hoặc sinh vào cõi người, gặp được Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, cúng dường cung kính, nghe tiếng chánh pháp, dần dần tu hành các hạnh chân chính của ba thừa, cho đến chứng nhập cảnh giới bát Niết-bàn của Đại thừa vô thượng, của Độc giác hoặc của Thanh văn. Như vậy, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các loài hữu tình thì an trụ trong lòng đại bi, khởi lên vô biên phương tiện thiện xảo (cách thức khéo léo, linh hoạt để dẫn dắt chúng sinh), khiến họ tùy theo căn cơ mà chứng nhập Niết-bàn của ba thừa.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Ta dùng Phật nhãn quán khắp các thế giới trong mười phương nhiều như cát sông Căng-già, thấy có Bồ-tát Ma-ha-tát dùng phương tiện thiện xảo, hoặc vì chư thiên cõi trời Tứ Đại Vương Chúng (cõi trời thấp nhất trong sáu cõi trời thuộc cõi Dục, do bốn vị Thiên vương cai quản) mà giảng chánh pháp, cho đến hoặc vì chư thiên cõi trời Tha Hóa Tự Tại (cõi trời cao nhất trong sáu cõi trời thuộc cõi Dục) mà giảng chánh pháp. Chư thiên ấy nghe chánh pháp nơi Bồ-tát rồi, dần dần nương theo ba thừa siêng tu các hạnh chân chính, tùy căn cơ mà chứng nhập cảnh giới bát Niết-bàn. Này Thiện Hiện, nên biết: trong hàng chư thiên ấy có những vị thiên tử đắm say năm thứ dục lạc tuyệt diệu trên cõi trời (khoái lạc của mắt, tai, mũi, lưỡi, thân: sắc đẹp, tiếng hay, hương thơm, vị ngon, xúc chạm êm ái) và những cung điện bằng các thứ báu nơi mình ở. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy liền hiện ra cảnh lửa cháy, thiêu cung điện của họ, khiến họ sinh lòng chán sợ, nhân đó thuyết pháp rằng: 'Này các thiên tử! Nên xét kỹ rằng các hành (mọi sự vật do nhân duyên tạo thành) đều vô thường, khổ, không, chẳng phải là ta, không thể tin cậy được. Người có trí nào lại đi ưa thích, đắm say những thứ ấy?' Khi ấy các thiên tử nghe tiếng pháp này, đối với năm thứ dục lạc sinh lòng chán sợ sâu xa, tự xét thấy thân mạng mình hư ngụy, vô thường, ví như cây chuối (thân rỗng, không có lõi), như ánh chớp, như ảo ảnh hơi nắng; xem các cung điện như ngục tù. Quán xét như vậy rồi, họ dần dần nương theo ba thừa siêng tu các hạnh chân chính mà đi đến viên tịch, nghĩa là dần dần chứng nhập Niết-bàn của ba thừa.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Ta dùng Phật nhãn quán khắp các thế giới trong mười phương nhiều như cát sông Căng-già, thấy có Bồ-tát Ma-ha-tát thấy các vị Phạm thiên (các vị trời ở cõi Sắc, cõi Phạm) bám chấp vào các tà kiến, liền dùng phương tiện giáo hóa dẫn dắt, khiến họ chán bỏ, bảo rằng: 'Này các vị thiên tiên! Vì sao các vị lại khởi lên những tà kiến xấu ác như thế đối với khối các hành vốn là không, không có tướng, hư dối, không thật? Hãy mau bỏ đi, tin nhận chánh pháp, để các vị được lợi ích an vui lâu dài.' Như vậy, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong lòng đại bi, vì các hữu tình mà giảng những điều cốt yếu của pháp. Này Thiện Hiện! Đó là những pháp rất kỳ lạ, hiếm có của Bồ-tát Ma-ha-tát.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Ta dùng Phật nhãn thanh tịnh không bị ngăn ngại quán khắp các thế giới trong mười phương nhiều như cát sông Căng-già, thấy có Bồ-tát Ma-ha-tát dùng bốn nhiếp sự (bốn cách thu phục, gắn kết chúng sinh) để nhiếp thọ các hữu tình. Bốn thứ ấy là gì? Một là bố thí; hai là ái ngữ (nói lời dịu dàng, thương mến); ba là lợi hành (làm những việc có lợi cho người); bốn là đồng sự (cùng làm việc, cùng chung hoàn cảnh với người để dẫn dắt họ). Này Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát dùng việc bố thí để nhiếp thọ các hữu tình? Này Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát dùng hai thứ bố thí để nhiếp thọ các hữu tình. Hai thứ ấy là gì? Một là tài thí (cho của cải, vật chất); hai là pháp thí (đem giáo pháp ban cho người).

 Này Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát có thể dùng tài thí để nhiếp thọ các hữu tình? Này Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa có thể đem các thứ đồ ăn uống, áo quần, nhà cửa, đồ nằm, xe cộ, đèn sáng, nhạc kỹ, hương hoa, cờ báu, phướn, lọng và chuỗi ngọc v.v. cho các hữu tình; hoặc đem vàng, bạc, ngọc phệ-lưu-ly (ngọc lưu ly, màu xanh biếc), ngọc pha-chi-ca (pha lê), ngọc kha và vỏ ốc quý, ngọc bích, ngọc đế thanh (ngọc xanh thẫm quý nhất), ngọc đại thanh (ngọc xanh lớn), ngọc mạt-ni (ngọc châu sáng quý), trân châu, thạch tạng (?), chử tạng (?), hồng liên (?) cùng các thứ báu khác cho các hữu tình; hoặc đem vợ, thiếp, con trai, con gái, tôi tớ lớn nhỏ, người hầu cận, voi, ngựa, bò, dê và thuốc men v.v. cho các hữu tình; hoặc đem các thứ kho tàng của báu, thành ấp, làng xóm cho đến ngôi vua v.v. cho các hữu tình; hoặc đem các phần thân thể như tay, chân, khớp xương, đầu, mắt, tủy, óc cho các hữu tình. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đặt các thứ vật ở nơi ngã tư đường, rồi lên đài cao lớn tiếng nói rằng: 'Hết thảy hữu tình, ai cần thứ gì thì cứ tùy ý đến lấy, chớ nghi ngại; hãy như lấy vật của chính mình, đừng nghĩ đó là của người khác. Cho đến tay, chân, khớp xương, đầu, mắt, tủy, óc trên thân ta, cũng cứ tùy ý mà lấy. Ta đối với các người không có gì tiếc nuối.'

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy cho các hữu tình những vật họ cần rồi, lại khuyên họ quy y (về nương tựa) ba ngôi báu Phật, Pháp, Tăng; hoặc khuyên thọ trì năm giới cận sự (năm giới của người tại gia gần gũi phụng sự Tam bảo: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu); hoặc khuyên thọ trì tám giới cận trụ (tám giới giữ trong một ngày một đêm, sống gần như người xuất gia); hoặc khuyên thọ trì mười thiện nghiệp đạo (mười con đường làm điều lành về thân, lời nói và ý); hoặc khuyên tu học sơ tĩnh lự cho đến đệ tứ tĩnh lự; hoặc khuyên tu học từ vô lượng cho đến xả vô lượng; hoặc khuyên tu học định Không vô biên xứ (tầng định thấy hư không vô tận) cho đến định Phi tưởng phi phi tưởng xứ; hoặc khuyên tu học Phật tùy niệm cho đến thiên tùy niệm (sáu phép niệm tưởng: nhớ nghĩ về Phật, Pháp, Tăng, giới, bố thí và cõi trời); hoặc khuyên tu học bất tịnh quán (quán thân thể là nhơ nhớp để dứt tham dục) và trì tức niệm (theo dõi hơi thở ra vào để tâm lắng xuống); hoặc khuyên tu học vô thường tưởng cho đến diệt tưởng (các phép quán tưởng, từ quán mọi sự là vô thường cho đến quán sự diệt tận); hoặc khuyên tu học bốn niệm trụ cho đến tám chi thánh đạo; hoặc khuyên tu học các môn giải thoát không, vô tướng, vô nguyện; hoặc khuyên tu học tám giải thoát cho đến mười biến xứ; hoặc khuyên tu học bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa; hoặc khuyên an trụ nội không cho đến vô tính tự tính không; hoặc khuyên an trụ chân như (bản tính chân thật, không biến đổi của mọi pháp) cho đến bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn); hoặc khuyên an trụ các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo (bốn chân lý cao quý: khổ; nguyên nhân sinh ra khổ; sự diệt hết khổ; con đường đưa đến diệt khổ); hoặc khuyên tu học hết thảy các môn đà-la-ni và các môn tam-ma-địa; hoặc khuyên tu học tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (mười địa vị tu chung cho cả ba thừa, từ bậc mới quán xét thanh tịnh đến bậc Như Lai); hoặc khuyên tu học cực hỷ địa cho đến pháp vân địa (mười địa vị tu riêng của Bồ-tát); hoặc khuyên tu học năm mắt và sáu thần thông; hoặc khuyên tu học mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (những đức chỉ riêng Phật có, không chung với ai khác); hoặc khuyên tu học ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai tướng tốt nổi bật trên thân bậc đại nhân) và tám mươi vẻ đẹp phụ; hoặc khuyên tu học pháp không quên mất và tính luôn an trụ trong sự buông xả bình thản; hoặc khuyên tu học nhất thiết trí (trí biết tổng quát hết thảy các pháp), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu) và nhất thiết tướng trí; hoặc khuyên tu học quả Dự lưu (quả vị đầu tiên của bậc thánh, người mới dự vào dòng thánh) cho đến Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác); hoặc khuyên tu học hết thảy hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát; hoặc khuyên tu học vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật. Như vậy, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa với phương tiện thiện xảo, sau khi đã tài thí cho các hữu tình, lại khéo đặt các loài hữu tình vào trong pháp vô thượng an ổn, cho đến khiến họ đạt được nhất thiết trí trí (trí tuệ của bậc biết tất cả, tức trí tuệ của Phật). Này Thiện Hiện! Đó là pháp rất kỳ lạ, hiếm có mà Bồ-tát Ma-ha-tát có được khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

 Này Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa có thể dùng pháp thí để nhiếp thọ các hữu tình? Này Thiện Hiện! Pháp thí có hai thứ. Hai thứ ấy là gì? Một là pháp thí thế gian; hai là pháp thí xuất thế (vượt ra khỏi thế gian). Thế nào gọi là pháp thí thế gian? Đó là các Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì vì các hữu tình mà giảng nói, chỉ bày, phân tích, làm sáng tỏ các pháp tốt đẹp thuộc thế gian, tức là bất tịnh quán, trì tức niệm, bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc, năm thần thông, hoặc các pháp thế gian khác chung với hàng dị sinh. Như vậy gọi là pháp thí thế gian. Này Thiện Hiện! Vì sao pháp này gọi là thế gian? Vì học pháp này chưa thể rốt ráo ra khỏi thế gian, nên gọi là thế gian. Này Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành pháp thí thế gian tốt đẹp này rồi, lại dùng đủ mọi phương tiện giáo hóa dẫn dắt các hữu tình, khiến họ xa lìa các pháp thế gian; dùng đủ mọi phương tiện giáo hóa dẫn dắt các hữu tình, khiến họ an trụ nơi thánh pháp và quả của thánh pháp.

 Này Thiện Hiện! Thế nào là thánh pháp và quả của thánh pháp? Này Thiện Hiện! Thánh pháp là ba mươi bảy pháp bồ-đề phần và ba môn giải thoát v.v. Quả của thánh pháp là quả Dự lưu cho đến Độc giác bồ-đề v.v. Này Thiện Hiện! Vì sao pháp này gọi là xuất thế? Vì học pháp này có thể khiến rốt ráo ra khỏi thế gian, nên gọi là xuất thế.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Thánh pháp của các Bồ-tát Ma-ha-tát là: sáu ba-la-mật-đa; tám giải thoát, tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ; các môn đà-la-ni, các môn tam-ma-địa; các địa vị Bồ-tát; năm mắt, sáu thần thông; mười lực của Như Lai, bốn vô sở úy (bốn điều tự tin không hề sợ hãi), bốn vô ngại giải (bốn thứ hiểu biết và diễn đạt không bị trở ngại), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật; pháp không quên mất, tính luôn an trụ trong xả; nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí v.v. — tức là các pháp vô lậu (trong sạch, không còn phiền não rỉ chảy). Quả của thánh pháp là vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật và cảnh giới đại Niết-bàn.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Thánh pháp của các Bồ-tát Ma-ha-tát là: trí về quả Dự lưu, trí về quả Nhất lai (quả thánh thứ hai: chỉ còn trở lại cõi Dục một lần), trí về quả Bất hoàn (quả thánh thứ ba: không còn trở lại cõi Dục), trí về quả A-la-hán (quả thánh cao nhất của Thanh văn: đã dứt sạch phiền não), trí về Độc giác bồ-đề, trí về vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật; trí về bốn niệm trụ cho đến tám chi thánh đạo; trí về các môn giải thoát không, vô tướng, vô nguyện; trí về bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc; trí về tám giải thoát, tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ; trí về bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa; trí về hết thảy các môn đà-la-ni và tam-ma-địa; trí về các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo; trí về nội không cho đến vô tính tự tính không; trí về chân như cho đến bất tư nghị giới; trí về cực hỷ địa cho đến pháp vân địa; trí về năm mắt, sáu thần thông; trí về tịnh quán địa cho đến Như Lai địa; trí về mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; trí về ba mươi hai tướng đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ; trí về pháp không quên mất và tính luôn an trụ trong xả; trí về nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; trí về pháp thiện và pháp bất thiện; trí về pháp hữu ký (pháp có thể xác định là thiện hay ác) và pháp vô ký (pháp không thể xác định là thiện hay ác); trí về pháp hữu lậu (còn phiền não) và pháp vô lậu; trí về pháp thế gian và pháp xuất thế gian; trí về pháp hữu vi (do nhân duyên tạo tác nên có sinh diệt) và pháp vô vi (không do tạo tác, không sinh diệt). Đó gọi là thánh pháp. Quả của thánh pháp là vĩnh viễn dứt sạch sự nối tiếp của hết thảy phiền não và tập khí (những thói quen, dấu vết sâu kín mà phiền não còn để lại). Đó gọi là quả của thánh pháp."

 Cụ thọ Thiện Hiện thưa rằng: "Bạch Thế Tôn! Các Bồ-tát Ma-ha-tát cũng có thể đạt được nhất thiết tướng trí chăng?" Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy. Các Bồ-tát Ma-ha-tát cũng được gọi là có thể đạt được nhất thiết tướng trí." Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát cũng được gọi là có thể đạt được nhất thiết tướng trí, thì so với Phật Thế Tôn có gì khác biệt?" Phật bảo Thiện Hiện: "Các Bồ-tát Ma-ha-tát được gọi là đang dần dần đạt được nhất thiết tướng trí; chư Phật Thế Tôn được gọi là đã đạt được nhất thiết tướng trí. Vì sao vậy? Chẳng phải các Bồ-tát với Phật Thế Tôn khác hẳn nhau; mà các Bồ-tát cùng với Phật Thế Tôn đều an trụ nơi tính không sai biệt của các pháp. Đang cầu hiểu biết chân chính, trọn khắp về tướng của các pháp thì gọi là Bồ-tát; nếu đã đạt đến chỗ rốt ráo thì gọi là Phật Thế Tôn. Song Phật Thế Tôn đối với tự tướng (đặc tính riêng) và cộng tướng (đặc tính chung) của hết thảy các pháp đều soi tỏ, không chút tối tăm, trong sạch đầy đủ. Khi còn ở nhân vị (giai đoạn đang tu nhân) thì gọi là Bồ-tát; khi đã đến quả vị (giai đoạn đã thành quả) thì gọi là Phật Thế Tôn. Đó là chỗ Bồ-tát với Phật Thế Tôn tuy đều gọi là đạt được nhất thiết tướng trí nhưng vẫn có sự khác biệt.

 Này Thiện Hiện! Đó gọi là pháp thí thế gian của Bồ-tát Ma-ha-tát. Các Bồ-tát Ma-ha-tát nương vào pháp thí thế gian như vậy, lại có thể thực hành pháp thí xuất thế; nghĩa là các Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, dùng phương tiện thiện xảo, trước hết ban cho hữu tình các pháp lành thế gian, sau đó khiến họ chán lìa các pháp lành thế gian, an trụ nơi thánh pháp vô lậu xuất thế, cho đến khiến họ đạt được nhất thiết trí trí.

 Này Thiện Hiện! Thế nào gọi là thánh pháp xuất thế? Các Bồ-tát Ma-ha-tát vì các hữu tình mà giảng nói, chỉ bày, phân tích, làm sáng tỏ, thì gọi là pháp thí. Này Thiện Hiện! Hết thảy pháp lành không chung với hàng dị sinh, nếu tu học đúng đắn thì khiến các hữu tình vượt ra khỏi thế gian, an ổn mà trụ. Đó là ba mươi bảy pháp bồ-đề phần, ba môn giải thoát, tám giải thoát, chín thứ đệ định, trí về bốn thánh đế, các trí về các ba-la-mật-đa và về các thứ không v.v., mười địa của Bồ-tát, năm mắt, sáu thần thông, mười lực của Như Lai, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ, hết thảy các môn đà-la-ni, hết thảy các môn tam-ma-địa. Tất cả những pháp lành vô lậu như thế đều gọi là thánh pháp xuất thế. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát vì các hữu tình mà giảng nói, chỉ bày, phân tích, làm sáng tỏ các pháp như vậy, thì gọi là pháp thí xuất thế của Bồ-tát.

 Này Thiện Hiện! Trong đây, thế nào gọi là ba mươi bảy pháp bồ-đề phần? Đó là bốn niệm trụ, bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám chi thánh đạo. Này Thiện Hiện! Như vậy gọi là ba mươi bảy pháp bồ-đề phần.

 Này Thiện Hiện! Bốn niệm trụ là: Bồ-tát Ma-ha-tát đối với thân bên trong, thân bên ngoài, thân cả trong lẫn ngoài, an trụ trong phép quán theo dõi thân, đầy đủ sự siêng năng chân chính, sự hiểu biết rõ ràng và chánh niệm (tâm tỉnh giác, ghi nhận đúng đắn), trừ bỏ tham muốn và ưu sầu đối với đời; an trụ trong phép quán sự sinh khởi của thân, an trụ trong phép quán sự diệt mất của thân. Nhờ đối với thân mà an trụ trong phép quán theo dõi thân, quán sự sinh khởi của thân, quán sự diệt mất của thân, nên không còn chỗ nương bám, đối với các pháp thế gian không còn chấp giữ gì. Đó là niệm trụ thứ nhất. Đối với cảm thọ, đối với tâm, đối với các pháp cũng như vậy. Đó gọi là bốn niệm trụ.

 Này Thiện Hiện! Bốn chánh đoạn (bốn sự nỗ lực chân chính) là: Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn cho các pháp ác bất thiện chưa sinh vĩnh viễn không sinh; vì muốn cho các pháp ác bất thiện đã sinh được dứt hẳn; vì muốn cho các pháp thiện chưa sinh được sinh ra; vì muốn cho các pháp thiện đã sinh được vững bền, không quên mất, tu tập đầy đủ, tăng trưởng gấp bội, rộng lớn, dùng trí tuệ mà chứng nghiệm; nên khởi lên ý muốn mạnh mẽ, phát tâm siêng năng tinh tiến, thúc đẩy tâm và giữ vững tâm. Đó gọi là bốn chánh đoạn.

 Này Thiện Hiện! Bốn thần túc (bốn nền tảng sinh ra năng lực thần thông) là: Bồ-tát Ma-ha-tát tu tập thần túc bằng dục tam-ma-địa (định do ý muốn mạnh mẽ) thành tựu các hành dứt trừ; tu tập thần túc bằng cần tam-ma-địa (định do siêng năng) thành tựu các hành dứt trừ; tu tập thần túc bằng tâm tam-ma-địa (định do nhất tâm) thành tựu các hành dứt trừ; tu tập thần túc bằng quán tam-ma-địa (định do quán xét) thành tựu các hành dứt trừ; nương vào sự nhàm chán, nương vào sự xa lìa, nương vào sự diệt tận, hướng về sự buông xả. Đó gọi là bốn thần túc.

 Này Thiện Hiện! Năm căn (năm gốc rễ sinh ra các pháp lành) là: tín căn (niềm tin), tinh tiến căn (sự siêng năng), niệm căn (sự tỉnh giác ghi nhớ), định căn (sự chuyên chú của tâm), tuệ căn (trí tuệ) của Bồ-tát Ma-ha-tát. Đó gọi là năm căn. Này Thiện Hiện! Năm lực (năm sức mạnh, khi năm căn đã vững chắc) là: tín lực, tinh tiến lực, niệm lực, định lực, tuệ lực của Bồ-tát Ma-ha-tát. Đó gọi là năm lực.

 Này Thiện Hiện! Bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ) là: niệm đẳng giác chi (tỉnh giác ghi nhớ), trạch pháp đẳng giác chi (lựa chọn, phân biệt pháp đúng sai), tinh tiến đẳng giác chi, hỷ đẳng giác chi (niềm vui), khinh an đẳng giác chi (thân tâm nhẹ nhàng an ổn), định đẳng giác chi, xả đẳng giác chi (buông xả, bình thản) của Bồ-tát Ma-ha-tát. Đó gọi là bảy đẳng giác chi.

 Này Thiện Hiện! Tám chi thánh đạo là: chánh kiến (thấy biết đúng), chánh tư duy (suy nghĩ đúng), chánh ngữ (lời nói đúng), chánh nghiệp (hành động đúng), chánh mạng (nếp sống, cách mưu sinh đúng), chánh tinh tiến (siêng năng đúng), chánh niệm (tỉnh giác đúng), chánh định (thiền định đúng) của Bồ-tát Ma-ha-tát. Đó gọi là tám chi thánh đạo.

 Này Thiện Hiện! Ba môn giải thoát là các môn giải thoát không, vô tướng, vô nguyện của Bồ-tát Ma-ha-tát. Thế nào là môn giải thoát không? Là Bồ-tát Ma-ha-tát dùng cách quán "không" và "vô ngã" (không có cái tôi thật) mà gom tâm chuyên vào một chỗ. Đó gọi là môn giải thoát không. Thế nào là môn giải thoát vô tướng? Là Bồ-tát Ma-ha-tát dùng cách quán "diệt" và "tịch tĩnh" (lặng yên) mà gom tâm chuyên vào một chỗ. Đó gọi là môn giải thoát vô tướng. Thế nào là môn giải thoát vô nguyện? Là Bồ-tát Ma-ha-tát dùng cách quán "khổ" và "vô thường" mà gom tâm chuyên vào một chỗ. Đó gọi là môn giải thoát vô nguyện.

 Này Thiện Hiện! Tám giải thoát là: Bồ-tát Ma-ha-tát, khi trong tâm còn tưởng về hình sắc mà quán các hình sắc, đó là giải thoát thứ nhất. Bên trong không còn tưởng về hình sắc mà quán các hình sắc bên ngoài, đó là giải thoát thứ hai. Quán cảnh thanh tịnh với sự hiểu biết quyết định, chứng nghiệm trọn vẹn nơi thân, đó là giải thoát thứ ba. Vượt qua mọi tưởng về hình sắc, diệt các tưởng về sự đối ngại, không suy nghĩ đến các thứ tưởng sai khác, vào cảnh hư không vô biên, an trụ đầy đủ trong định Không vô biên xứ, đó là giải thoát thứ tư. Vượt qua hết cảnh Không vô biên xứ, vào cảnh thức vô biên, an trụ đầy đủ trong định Thức vô biên xứ, đó là giải thoát thứ năm. Vượt qua hết cảnh Thức vô biên xứ, vào cảnh không có chút gì, an trụ đầy đủ trong định Vô sở hữu xứ, đó là giải thoát thứ sáu. Vượt qua hết cảnh Vô sở hữu xứ, vào và an trụ đầy đủ trong định Phi tưởng phi phi tưởng xứ, đó là giải thoát thứ bảy. Vượt qua hết cảnh Phi tưởng phi phi tưởng xứ, vào và an trụ đầy đủ trong định Diệt tưởng thọ (định dứt hết mọi tưởng và cảm thọ), đó là giải thoát thứ tám.

 Này Thiện Hiện! Chín thứ đệ định là: Bồ-tát Ma-ha-tát lìa các dục và các pháp ác bất thiện, có tầm (sự tìm xét thô) có tứ (sự xét kỹ tinh tế), có hỷ lạc do xa lìa mà sinh, an trụ đầy đủ trong sơ tĩnh lự, đó là thứ đệ định thứ nhất. Tầm và tứ lắng dứt, bên trong trong lặng, tâm chuyên một mối, không tầm không tứ, có hỷ lạc do định mà sinh, an trụ đầy đủ trong đệ nhị tĩnh lự, đó là thứ đệ định thứ hai. Lìa hỷ, trụ trong xả, chánh niệm, hiểu biết rõ ràng, thân cảm nhận niềm an lạc — điều mà bậc thánh nói là 'có xả, đầy đủ chánh niệm, an trụ trong lạc' — an trụ đầy đủ trong đệ tam tĩnh lự, đó là thứ đệ định thứ ba. Dứt lạc, dứt khổ, hỷ và ưu đã mất từ trước, không khổ không lạc, xả và niệm thanh tịnh, an trụ đầy đủ trong đệ tứ tĩnh lự, đó là thứ đệ định thứ tư. Vượt qua mọi tưởng về hình sắc, diệt các tưởng về sự đối ngại, không suy nghĩ đến các thứ tưởng sai khác, vào cảnh hư không vô biên, an trụ đầy đủ trong định Không vô biên xứ, đó là thứ đệ định thứ năm. Như vậy cho đến vượt qua hết cảnh Phi tưởng phi phi tưởng xứ, vào và an trụ đầy đủ trong định Diệt tưởng thọ, đó là thứ đệ định thứ chín.

 Này Thiện Hiện! Trí về bốn thánh đế là: khổ trí (trí hiểu rõ khổ), tập trí (trí hiểu rõ nguyên nhân của khổ), diệt trí (trí hiểu rõ sự diệt khổ), đạo trí (trí hiểu rõ con đường diệt khổ) của Bồ-tát Ma-ha-tát. Đó gọi là trí về bốn thánh đế.

 Này Thiện Hiện! Các ba-la-mật-đa là: bố thí, tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhục), tinh tiến, tĩnh lự (thiền định), bát-nhã, phương tiện thiện xảo, diệu nguyện (nguyện lớn tốt đẹp), lực (sức mạnh) và trí ba-la-mật-đa của Bồ-tát Ma-ha-tát. Đó gọi là các ba-la-mật-đa.

 Này Thiện Hiện! Các trí về các thứ không v.v. là: trí về nội không cho đến vô tính tự tính không, và trí về chân như cho đến bất tư nghị giới của Bồ-tát Ma-ha-tát. Đó gọi là các trí về các thứ không v.v.

 Này Thiện Hiện! Mười địa của Bồ-tát là: Cực hỷ địa (bậc rất vui mừng), Ly cấu địa (bậc lìa nhơ bẩn), Phát quang địa (bậc phát ánh sáng trí tuệ), Diễm tuệ địa (bậc trí tuệ rực sáng như lửa), Cực nan thắng địa (bậc rất khó vượt qua), Hiện tiền địa (bậc trí tuệ hiện ra trước mắt), Viễn hành địa (bậc đi xa), Bất động địa (bậc không lay động), Thiện tuệ địa (bậc trí tuệ khéo léo), Pháp vân địa (bậc như mây pháp che khắp) của Bồ-tát Ma-ha-tát. Đó gọi là mười địa của Bồ-tát.

 Này Thiện Hiện! Năm mắt là những thứ mắt Bồ-tát Ma-ha-tát cầu đạt: nhục nhãn (mắt thịt), thiên nhãn (mắt của chư thiên, thấy xa, thấy xuyên suốt), thánh tuệ nhãn (mắt trí tuệ của bậc thánh, thấy lý không), pháp nhãn (mắt pháp, thấy rõ các pháp để độ người), Phật nhãn. Đó gọi là năm mắt.

 Này Thiện Hiện! Sáu thần thông là những thần thông Bồ-tát Ma-ha-tát tu học: thần cảnh trí chứng thông (năng lực biến hóa, đi lại tự tại), thiên nhãn trí chứng thông (năng lực thấy xa, thấy khắp), thiên nhĩ trí chứng thông (năng lực nghe xa, nghe khắp), tha tâm trí chứng thông (năng lực biết tâm người khác), túc trú tùy niệm trí chứng thông (năng lực nhớ các đời trước), lậu tận trí chứng thông (năng lực dứt sạch phiền não). Đó gọi là sáu thần thông.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Mười lực của Như Lai là: Các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đối với điều hợp lý thì biết đúng như thật là hợp lý, đối với điều không hợp lý thì biết đúng như thật là không hợp lý (biết rõ điều gì có thể xảy ra, điều gì không thể xảy ra), đó là lực thứ nhất. Các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đối với các nghiệp quá khứ, vị lai, hiện tại của các hữu tình, cùng sự thọ nhận các pháp, nơi chốn, nguyên nhân và quả báo dị thục, đều biết đúng như thật, đó là lực thứ hai. Các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đối với vô số các giới (các loại tính chất, cảnh giới) sai khác trong các thế gian đều biết đúng như thật, đó là lực thứ ba. Các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đối với vô số các sự hiểu biết, ưa thích sai khác và các sự tìm xét, suy xét khác nhau trong các thế gian đều biết đúng như thật, đó là lực thứ tư. Các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đối với các căn (năng lực tu tập) hơn kém của các hữu tình, các bổ-đặc-già-la (từng con người, từng cá nhân), đều biết đúng như thật, đó là lực thứ năm. Các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đối với các hạnh dẫn đến khắp mọi nẻo đều biết đúng như thật, đó là lực thứ sáu. Các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đối với tất cả các tĩnh lự, giải thoát, đẳng trì (định giữ tâm bình đẳng một mối), đẳng chí (trạng thái định đã đạt tới), cùng sự nhiễm ô, sự thanh tịnh và sự thiết lập sai khác của chúng, đều biết đúng như thật, đó là lực thứ bảy.

 Các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác dùng thiên nhãn thanh tịnh vượt hơn mắt người, thấy các việc thiện ác của các hữu tình lúc chết, lúc sinh: những hữu tình như thế, do ba thứ hạnh ác của thân, lời nói, ý, do các tà kiến, do phỉ báng bậc hiền thánh, mà rơi vào các đường ác; những hữu tình như thế, do ba thứ hạnh tốt của thân, lời nói, ý, do các chánh kiến, do khen ngợi bậc hiền thánh, mà sinh vào các đường lành. Lại dùng thiên nhãn thanh tịnh vượt hơn mắt người, thấy các hữu tình lúc chết, lúc sinh, có sắc đẹp, sắc xấu, rồi từ đây lại sinh vào đường lành hay đường ác; đối với việc các hữu tình tùy theo sức nghiệp mà sinh vào đường lành hay đường ác, đều biết đúng như thật, đó là lực thứ tám. Các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đối với vô lượng việc đời trước của các hữu tình — hoặc một đời, hoặc mười đời, hoặc trăm đời, hoặc nghìn đời, hoặc vô lượng đời, hoặc một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài), hoặc mười kiếp, hoặc trăm kiếp, hoặc nghìn kiếp, hoặc vô lượng kiếp — tất cả những việc làm, lời nói, hình tướng đều biết đúng như thật, đó là lực thứ chín. Các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đối với sự dứt sạch các lậu (phiền não), tâm giải thoát vô lậu (tâm được giải thoát hoàn toàn trong sạch), tuệ giải thoát vô lậu (trí tuệ được giải thoát hoàn toàn trong sạch), đều biết đúng như thật; đối với pháp chân giải thoát đã dứt sạch lậu của chính mình, tự chứng biết bằng thần thông và trí tuệ, an trụ đầy đủ, nhận biết đúng như thật rằng: 'Sự sinh của ta đã hết, phạm hạnh (hạnh sống trong sạch) đã lập, việc cần làm đã làm xong, không còn nhận thân đời sau nữa', đó là lực thứ mười. Như vậy gọi là mười lực của Như Lai.

 Này Thiện Hiện! Bốn vô sở úy là: Các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tự xưng: 'Ta là bậc Chánh Đẳng Giác.' Giả sử có sa-môn (người xuất gia tu hành), hoặc Bà-la-môn, hoặc trời, ma, Phạm thiên, hoặc ai khác trong thế gian, dựa vào lý lẽ mà đặt ra câu vấn nạn, hoặc nêu ra rằng: 'Phật đối với pháp này chưa phải là chánh đẳng giác.' Ta thấy rõ ràng câu vấn nạn ấy không có căn cứ; vì thấy rõ câu vấn nạn ấy không có căn cứ, nên được an ổn mà trụ, không sợ không hãi, tự xưng mình ở ngôi vị tôn quý của bậc Đại tiên (chỉ Phật), ở giữa đại chúng mà cất tiếng rống sư tử (nói pháp một cách quả quyết, không chút sợ hãi, như sư tử rống làm muôn thú khiếp phục), chuyển đại Phạm luân (bánh xe pháp thanh tịnh cao cả, ví giáo pháp lăn đi nghiền nát mọi mê lầm); hết thảy sa-môn, hoặc Bà-la-môn, hoặc trời, ma, Phạm thiên, hoặc ai khác trong thế gian, quyết không ai có thể chuyển được như pháp như vậy. Đó là vô úy thứ nhất.

 Các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tự xưng: 'Ta đã vĩnh viễn dứt sạch các lậu.' Giả sử có sa-môn, hoặc Bà-la-môn, hoặc trời, ma, Phạm thiên, hoặc ai khác trong thế gian, dựa vào lý lẽ mà đặt ra câu vấn nạn, hoặc nêu ra rằng: 'Phật đối với lậu này vẫn chưa dứt hẳn.' Ta thấy rõ ràng câu vấn nạn ấy không có căn cứ; vì thấy rõ câu vấn nạn ấy không có căn cứ, nên được an ổn mà trụ, không sợ không hãi, tự xưng mình ở ngôi vị tôn quý của bậc Đại tiên, ở giữa đại chúng mà cất tiếng rống sư tử, chuyển đại Phạm luân; hết thảy sa-môn, hoặc Bà-la-môn, hoặc trời, ma, Phạm thiên, hoặc ai khác trong thế gian, quyết không ai có thể chuyển được như pháp như vậy. Đó là vô úy thứ hai.

 Các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tự xưng: 'Ta vì chúng đệ tử mà nói các pháp gây chướng ngại, hễ nhiễm vào thì nhất định bị chướng ngại.' Giả sử có sa-môn, hoặc Bà-la-môn, hoặc trời, ma, Phạm thiên, hoặc ai khác trong thế gian, dựa vào lý lẽ mà đặt ra câu vấn nạn, hoặc nêu ra rằng: 'Có người nhiễm pháp ấy mà không bị chướng ngại.' Ta thấy rõ ràng câu vấn nạn ấy không có căn cứ; vì thấy rõ câu vấn nạn ấy không có căn cứ, nên được an ổn mà trụ, không sợ không hãi, tự xưng mình ở ngôi vị tôn quý của bậc Đại tiên, ở giữa đại chúng mà cất tiếng rống sư tử, chuyển đại Phạm luân; hết thảy sa-môn, hoặc Bà-la-môn, hoặc trời, ma, Phạm thiên, hoặc ai khác trong thế gian, quyết không ai có thể chuyển được như pháp như vậy. Đó là vô úy thứ ba.

 Các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tự xưng: 'Ta vì chúng đệ tử mà nói con đường ra khỏi khổ; các bậc thánh tu tập theo đó thì nhất định ra khỏi, nhất định thông đạt, dứt hết các khổ một cách chân chính, đến tận cùng mé khổ.' Giả sử có sa-môn, hoặc Bà-la-môn, hoặc trời, ma, Phạm thiên, hoặc ai khác trong thế gian, dựa vào lý lẽ mà đặt ra câu vấn nạn, hoặc nêu ra rằng: 'Có người tu đạo này mà không thật sự ra khỏi, không thật sự thông đạt, không thật sự dứt hết khổ, không đến được tận cùng mé khổ.' Ta thấy rõ ràng câu vấn nạn ấy không có căn cứ; vì thấy rõ câu vấn nạn ấy không có căn cứ, nên được an ổn mà trụ, không sợ không hãi, tự xưng mình ở ngôi vị tôn quý của bậc Đại tiên, ở giữa đại chúng mà cất tiếng rống sư tử, chuyển đại Phạm luân; hết thảy sa-môn, hoặc Bà-la-môn, hoặc trời, ma, Phạm thiên, hoặc ai khác trong thế gian, quyết không ai có thể chuyển được như pháp như vậy. Đó là vô úy thứ tư. Như vậy gọi là bốn vô sở úy.

 Này Thiện Hiện! Bốn vô ngại giải là: nghĩa vô ngại giải, pháp vô ngại giải, từ vô ngại giải, biện vô ngại giải. Như vậy gọi là bốn vô ngại giải. Này Thiện Hiện! Thế nào là nghĩa vô ngại giải? Là trí không trở ngại khi nắm hiểu ý nghĩa (của giáo pháp). Thế nào là pháp vô ngại giải? Là trí không trở ngại khi nắm hiểu các pháp, các văn từ của giáo pháp. Thế nào là từ vô ngại giải? Là trí không trở ngại về ngôn ngữ, lời lẽ. Thế nào là biện vô ngại giải? Là trí không trở ngại trong biện thuyết, giảng nói lưu loát.

 Này Thiện Hiện! Mười tám pháp bất cộng của Phật là: các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thường không có lầm lỗi; không có tiếng nói vội vàng thô bạo; không có sự quên mất chánh niệm; không có tâm không định; không có các tưởng phân biệt sai khác; không có sự buông xả nào mà không biết rõ, không lựa chọn; ý chí mong cầu không thoái lui; tinh tiến không thoái lui; ghi nhớ không thoái lui; bát-nhã không thoái lui; giải thoát không thoái lui; sự thấy biết bằng trí về giải thoát không thoái lui; trí và thấy biết đối với đời quá khứ không vướng mắc, không trở ngại; trí và thấy biết đối với đời hiện tại không vướng mắc, không trở ngại; trí và thấy biết đối với đời vị lai không vướng mắc, không trở ngại; mọi việc làm của thân đều lấy trí làm dẫn đầu, theo trí mà chuyển; mọi lời nói đều lấy trí làm dẫn đầu, theo trí mà chuyển; mọi hoạt động của ý đều lấy trí làm dẫn đầu, theo trí mà chuyển. Đó gọi là mười tám pháp bất cộng của Phật.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Ba mươi hai tướng đại sĩ là: Dưới bàn chân Như Lai bằng phẳng đầy đặn, đặt xuống vững vàng khéo léo như đáy chiếc hộp; mặt đất dù cao thấp, chỗ chân bước tới đều trở nên bằng phẳng, không chỗ nào không chạm đều. Đó là tướng thứ nhất. Dưới bàn chân Như Lai có vân hình bánh xe nghìn nan hoa, vành xe, trục xe và mọi chi tiết đều tròn đầy trọn vẹn. Đó là tướng thứ hai. Tay chân Như Lai đều mềm mại như bông đâu-la (thứ bông rất mịn), hơn hẳn mọi thứ. Đó là tướng thứ ba. Giữa các ngón tay ngón chân của Như Lai, như loài ngỗng chúa, đều có màng nối như lưới, màu vàng đan xen, vân như tranh vẽ trên lụa. Đó là tướng thứ tư. Các ngón tay ngón chân của Như Lai tròn đầy, thon dài, rất đáng yêu thích. Đó là tướng thứ năm. Gót chân Như Lai rộng, dài, tròn đầy, cân xứng với mu bàn chân, hơn các hữu tình khác. Đó là tướng thứ sáu. Mu bàn chân Như Lai cao, đầy đặn, mềm mại, đẹp đẽ, cân xứng với gót chân. Đó là tướng thứ bảy. Hai bắp chân Như Lai thon tròn dần xuống, như bắp chân nai chúa Ê-nê-da (một loài nai thần có chân thon đẹp). Đó là tướng thứ tám. Hai cánh tay Như Lai dài, thẳng, tròn đều, như vòi voi chúa, đứng thẳng mà tay chạm tới gối. Đó là tướng thứ chín. Âm tàng (bộ phận sinh dục) của Như Lai ẩn kín, như của long mã, cũng như của voi chúa. Đó là tướng thứ mười.

 Mỗi lỗ chân lông của Như Lai mọc một sợi lông, mềm mượt, màu xanh biếc, xoắn theo chiều bên phải. Đó là tướng thứ mười một. Đầu các sợi lông và tóc của Như Lai đều hướng lên trên, xoắn theo chiều bên phải, mềm mượt, màu xanh biếc, điểm tô cho thân sắc vàng, rất đáng yêu thích. Đó là tướng thứ mười hai. Da thân Như Lai mịn, mỏng, trơn láng, bụi bẩn, nước v.v. đều không bám được. Đó là tướng thứ mười ba. Da thân Như Lai đều màu vàng ròng, sáng sạch rực rỡ như đài vàng quý, được các thứ báu trang nghiêm, ai cũng thích nhìn. Đó là tướng thứ mười bốn. Hai bàn chân, hai lòng bàn tay, cổ và hai vai của Như Lai, bảy chỗ ấy đều đầy đặn. Đó là tướng thứ mười lăm. Vai và gáy của Như Lai tròn đầy, đẹp đẽ đặc biệt. Đó là tướng thứ mười sáu. Bả vai và nách của Như Lai đều đầy đặn chắc chắn. Đó là tướng thứ mười bảy. Dáng vẻ Như Lai to lớn, đầy đặn, ngay thẳng. Đó là tướng thứ mười tám. Thân tướng Như Lai cao rộng, ngay ngắn, uy nghiêm. Đó là tướng thứ mười chín. Thân thể Như Lai chiều cao và chiều ngang bằng nhau, chung quanh tròn đầy như cây ni-câu-đà (một loài cây đa tán tròn đều). Đó là tướng thứ hai mươi.

 Cằm, ngực và nửa thân trên của Như Lai có dáng vẻ uy nghi rộng lớn như sư tử chúa. Đó là tướng thứ hai mươi mốt. Như Lai thường có hào quang tỏa ra mỗi phía một tầm (khoảng một sải tay). Đó là tướng thứ hai mươi hai. Răng Như Lai có bốn mươi chiếc, đều đặn bằng phẳng, sạch, khít, chân răng sâu, trắng hơn ngọc kha và tuyết. Đó là tướng thứ hai mươi ba. Bốn răng nanh của Như Lai trắng sáng, sắc nhọn. Đó là tướng thứ hai mươi bốn. Như Lai thường nếm được vị ngon nhất trong các vị. Đó là tướng thứ hai mươi lăm. Lưỡi Như Lai mỏng, sạch, rộng, dài, có thể che kín cả mặt, đến tận chân tóc mang tai. Đó là tướng thứ hai mươi sáu. Phạm âm (tiếng nói trong trẻo thanh tịnh) của Như Lai, lời và giọng rộng lớn, trang nhã; dù đại chúng đông hay ít, ai cũng nghe rõ như nhau; tiếng vang dội như trống trời, lời nói dịu dàng uyển chuyển như tiếng chim tần-già (tức ca-lăng-tần-già, loài chim có tiếng hót rất hay). Đó là tướng thứ hai mươi bảy. Lông mi Như Lai như của bò chúa, màu xanh biếc, đều đặn ngay ngắn, không rối loạn. Đó là tướng thứ hai mươi tám. Tròng mắt Như Lai xanh biếc và trắng sáng, có vòng hồng xen điểm, trong trẻo phân minh. Đó là tướng thứ hai mươi chín. Khuôn mặt Như Lai như vầng trăng tròn, lông mày trong sáng như cung của Thiên Đế (tức cầu vồng). Đó là tướng thứ ba mươi. Giữa hai lông mày của Như Lai có tướng bạch hào (sợi lông trắng), xoắn theo chiều bên phải, mềm mại như bông đâu-la, trắng sáng trong sạch hơn cả ngọc kha và tuyết. Đó là tướng thứ ba mươi mốt. Trên đỉnh đầu Như Lai có ô-sắt-nị-sa (chỏm thịt nổi cao trên đỉnh đầu), cao nổi rõ, tròn đều chung quanh như chiếc lọng trời. Đó là tướng thứ ba mươi hai. Đó gọi là ba mươi hai tướng đại sĩ.

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm sáu mươi chín.

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm bảy mươi (?).

 Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video