Thiên 609 — Hội 3 · Phẩm 2 Xá-lợi-tử · phần 3

 Hội thứ ba, phẩm Xá-lợi-tử thứ hai, đoạn thứ ba

 Lại nữa, Xá-lợi-tử (tức Śāriputra, vị đệ tử của Phật nổi tiếng trí tuệ bậc nhất)! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh; "Ma-ha-tát" nghĩa là bậc lớn, chỉ vị Bồ-tát có tâm nguyện và công hạnh lớn) khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt thật tướng của mọi sự vật, đưa người tu sang bờ giác ngộ; "ba-la-mật-đa" nghĩa là pháp tu đến bờ bên kia, tức hoàn thiện viên mãn) thì không nghĩ thế này: "Ta đối với pháp giới (bản thể chân thật, chung khắp của mọi sự vật, mọi hiện tượng) hoặc sẽ mau hiện đẳng giác (chứng ngộ trọn vẹn, ngay trước mắt), hoặc sẽ không mau hiện đẳng giác."
 Vì sao vậy? Xá-lợi-tử! Vì không hề có một pháp (sự vật, hiện tượng) nhỏ nào có thể chứng ngộ đối với pháp giới cả.
 Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thấy có pháp nhỏ nào lìa khỏi pháp giới, không thấy pháp giới lìa các pháp mà có riêng; không thấy có pháp nhỏ nào chính là pháp giới, không thấy pháp giới chính là các pháp mà có. Vì sao vậy? Xá-lợi-tử! Vì pháp với pháp giới chẳng phải là một, cũng chẳng phải là lìa nhau.
 Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không nghĩ rằng: "Pháp giới có thể làm nhân duyên (nguyên nhân và điều kiện sinh ra) cho các pháp"; cũng không nghĩ rằng: "Các pháp như thế có thể chứng được pháp giới." Vì sao vậy? Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy còn không thấy có một pháp nhỏ nào, huống gì có pháp nào chứng được pháp giới.
 Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thấy pháp giới tương ưng (hợp nhất, ăn khớp với nhau) với không (tính trống rỗng, không có tự thể cố định của mọi sự vật), cũng không thấy không tương ưng với pháp giới. Chư Phật cũng như vậy. Vì sao vậy? Xá-lợi-tử! Vì không với pháp giới chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, chẳng phải là một, cũng chẳng phải lìa nhau.
 Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vì tương ưng với pháp như thế, nên phải nói là tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy pháp giới tương ưng với không, cũng không thấy không tương ưng với pháp giới.
 Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thấy sắc (phần vật chất, thân thể và hình tướng) tương ưng với không, cũng không thấy không tương ưng với sắc; không thấy thọ (cảm giác), tưởng (nhận biết, hình dung), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt, hay biết) tương ưng với không, cũng không thấy không tương ưng với thọ, tưởng, hành, thức. (Sắc, thọ, tưởng, hành, thức gọi chung là năm uẩn, năm nhóm hợp thành con người.)
 Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thấy nhãn xứ (con mắt, xét như chỗ tiếp nhận cảnh) tương ưng với không, cũng không thấy không tương ưng với nhãn xứ; không thấy nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (ý) tương ưng với không, cũng không thấy không tương ưng với tai, mũi, lưỡi, thân, ý xứ.
 Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thấy sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) tương ưng với không, cũng không thấy không tương ưng với sắc xứ; không thấy thanh (âm thanh), hương (mùi), vị (vị nếm), xúc (cảm giác chạm), pháp xứ (đối tượng của ý) tương ưng với không, cũng không thấy không tương ưng với thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ.
 Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thấy nhãn giới (mắt, xét như một yếu tố cấu thành kinh nghiệm) tương ưng với không, cũng không thấy không tương ưng với nhãn giới; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới tương ưng với không, cũng không thấy không tương ưng với nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới.
 Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thấy sắc giới (ở đây là yếu tố hình sắc, đối tượng của mắt) tương ưng với không, cũng không thấy không tương ưng với sắc giới; không thấy thanh, hương, vị, xúc, pháp giới (ở đây là các yếu tố đối tượng của tai, mũi, lưỡi, thân, ý) tương ưng với không, cũng không thấy không tương ưng với thanh, hương, vị, xúc, pháp giới.
 Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thấy nhãn thức giới (yếu tố cái biết của mắt, tức sự thấy biết) tương ưng với không, cũng không thấy không tương ưng với nhãn thức giới; không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới tương ưng với không, cũng không thấy không tương ưng với nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới.
 Xá-lợi-tử! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà tương ưng được như thế, đó là sự tương ưng với không bậc nhất.
 Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ tương ưng với không như thế nên không rơi xuống các địa vị của Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và Độc giác (người tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không có thầy chỉ dạy, cũng chỉ lo giải thoát cho mình); thành thục hữu tình (giáo hóa, giúp chúng sinh có tâm thức tiến dần đến chín muồi trên đường giác ngộ), nghiêm tịnh Phật độ (trang nghiêm và làm thanh tịnh cõi nước của Phật mà mình sẽ thành), mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn vẹn khắp cả của một vị Phật).
 Xá-lợi-tử! Trong các sự tương ưng của Bồ-tát Ma-ha-tát, sự tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa là bậc nhất, tôn quý nhất, thù thắng nhất, trên hết, mầu nhiệm nhất, cao nhất, tột cùng nhất, không gì trên, cao hơn cả cái không gì trên, không gì bằng, ngang bằng với cái không gì bằng.
 Vì sao vậy? Xá-lợi-tử! Vì sự tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế chính là tương ưng với không, chính là tương ưng với vô tướng (không bám vào bất cứ hình tướng, dấu hiệu nào), chính là tương ưng với vô nguyện (không mong cầu, không tạo tác vì mong muốn điều gì).
 Xá-lợi-tử! Khi các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, nên biết chính là đã được thọ ký Bồ-đề (được Phật báo trước rằng sẽ thành Phật) hoặc sắp được thọ ký.
 Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ sự tương ưng này mà có thể làm lợi ích lớn cho vô lượng vô số hữu tình (chúng sinh có tâm thức, có tình cảm).
 Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không nghĩ: "Ta tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa"; không nghĩ: "Ta đối với Bồ-đề đã được thọ ký hoặc sắp được thọ ký"; không nghĩ: "Ta có thể nghiêm tịnh Phật độ, ta có thể thành thục hữu tình"; không nghĩ: "Ta sẽ chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu, chuyển diệu pháp luân (giảng nói giáo pháp mầu nhiệm, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não) để độ vô lượng chúng sinh."
 Vì sao vậy? Xá-lợi-tử! Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thấy có pháp nào lìa khỏi pháp giới, không thấy pháp giới lìa các pháp mà có; không thấy có pháp nào có thể hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thấy có pháp nào được Phật thọ ký, không thấy có pháp nào có thể đạt Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, không thấy có pháp nào có thể nghiêm tịnh Phật độ, không thấy có pháp nào có thể thành thục hữu tình.
 Vì sao vậy? Xá-lợi-tử! Vì khi các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì rốt ráo không khởi lên ý tưởng về hữu tình và những thứ tương tự. Tại sao thế? Vì các hữu tình và những thứ tương tự rốt ráo không sinh, cũng không diệt. Chúng đã rốt ráo không sinh không diệt, thì làm sao có thể tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa? Các hữu tình không sinh không diệt thế nào, thì các pháp cũng như vậy.
 Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không phải vì thấy hữu tình và các pháp có sinh; tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không phải vì thấy hữu tình và các pháp có diệt; mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa vì thấu suốt hữu tình và các pháp đều là không; vì thấu suốt hữu tình và các pháp đều chẳng phải là "ta" (không có một cái tôi thật có); vì thấu suốt hữu tình và các pháp đều không thể nắm bắt được; vì thấu suốt hữu tình và các pháp đều xa lìa (vắng lặng, không có tự tính).
 Xá-lợi-tử! Khi các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, sự tương ưng với không là bậc nhất; sự tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa là tôn quý nhất, thù thắng nhất, không gì sánh kịp.
 Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tương ưng như thế thì có thể dẫn khởi đúng đắn lòng đại từ (thương yêu lớn, mong cho chúng sinh được vui), đại bi (xót thương lớn, mong cứu chúng sinh khỏi khổ) cùng vô lượng vô biên Phật pháp khác. Nhờ sức mạnh ấy mà rốt ráo không khởi lên những tâm ô nhiễm như keo kiệt tham lam, phạm giới, giận dữ, biếng nhác, tán loạn, trí hiểu biết sai lầm.

 Bấy giờ ngài Xá-lợi-tử bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, tức Phật)! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy từ nơi nào chết đi mà sinh đến cõi này? Từ cõi này chết đi sẽ sinh về nơi nào?"
 Phật bảo tôn giả Xá-lợi-tử: "Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì vị ấy hoặc từ cõi Phật khác chết đi mà sinh đến đây, hoặc từ cõi trời Đổ-sử-đa (cũng gọi là trời Đâu-suất, tầng trời thứ tư của cõi Dục, nơi các vị Bồ-tát sắp thành Phật thường ở) chết đi mà sinh đến đây, hoặc từ cõi người chết đi mà sinh đến đây.
 Xá-lợi-tử! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa mà từ cõi Phật khác chết đi sinh đến đây, thì vị ấy mau chóng tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nhờ nhân duyên ấy, khi chuyển sinh liền được các pháp môn sâu xa mầu nhiệm mau hiện ra trước mắt. Từ đó về sau, vị ấy luôn mau được tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa; sinh ở nơi nào cũng thường gặp chư Phật, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, không bỏ qua lần nào.
 Xá-lợi-tử! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa mà từ cõi trời Đổ-sử-đa chết đi sinh đến đây, thì vị ấy đối với sáu ba-la-mật-đa (sáu pháp tu hoàn thiện của Bồ-tát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) thường không quên mất, luôn hiện ra trước mắt; đối với tất cả các pháp môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không để mất) và các pháp môn tam-ma-địa (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú một chỗ) cũng thường không quên mất, luôn hiện ra trước mắt.
 Xá-lợi-tử! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa mà từ cõi người chết đi sinh đến đây, thì trừ những vị đã đạt bất thoái chuyển (địa vị vững chắc, không còn thoái lui trên đường tu thành Phật), còn lại căn tánh của vị ấy chậm lụt, không thể mau tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với các pháp môn đà-la-ni và tam-ma-địa đều chưa được tự tại, không thể thường xuyên hiện ra trước mắt.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Ông còn hỏi: Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì từ cõi này chết đi sẽ sinh về đâu? Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy chết ở đây rồi sẽ sinh sang cõi Phật khác, từ cõi Phật này đến cõi Phật kia; sinh ở nơi nào cũng thường gặp Như Lai, Ứng Chánh Đẳng Giác (các danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân như; Ứng là bậc đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác là bậc giác ngộ chân chánh trọn vẹn), cho đến khi chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu, luôn không lìa Phật."

 "Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát vì không có phương tiện thiện xảo (khéo léo dùng cách thích hợp để tu và để giúp người, không bị dính mắc vào kết quả), tuy có thể khởi lên bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc, tâm lắng yên và sáng suốt), cũng có thể tu sáu ba-la-mật-đa, nhưng do được tĩnh lự mà sinh lên cõi trời trường thọ (cõi trời sống rất lâu, ở đó khó gặp Phật nghe pháp). Hết tuổi thọ ở đó, vị ấy sinh xuống cõi người, gặp chư Phật, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, tu sáu ba-la-mật-đa, nhưng căn tánh chậm lụt, không thật sáng suốt nhạy bén.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát tuy được tĩnh lự, tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, nhưng vì không có phương tiện thiện xảo nên bỏ tĩnh lự mà sinh vào cõi Dục (cõi còn ham muốn ăn uống, dục tình, gồm cõi người, cõi súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục và sáu tầng trời thấp). Nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy căn tánh cũng chậm lụt, không thật sáng suốt nhạy bén.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát tuy có thể vào bốn tĩnh lự, cũng có thể vào bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả), cũng có thể vào bốn định vô sắc (bốn tầng định cao nhất, vượt khỏi mọi hình sắc vật chất), cũng có thể tu bốn niệm trụ (bốn phép quán giữ tâm tỉnh giác: quán thân, cảm thọ, tâm, các pháp), bốn chánh đoạn (bốn sự siêng năng chân chánh: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh được tăng trưởng), bốn thần túc (bốn nền tảng của năng lực thiền định: ý muốn, tinh tấn, tâm, quán xét), năm căn (năm gốc rễ của thiện pháp: tin, tinh tấn, niệm, định, tuệ), năm lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh mà thành), bảy giác chi (bảy yếu tố dẫn đến giác ngộ), tám thánh đạo chi (tám con đường chân chánh của bậc thánh), mười lực của Như Lai (mười năng lực hiểu biết đặc biệt chỉ Phật mới có), bốn vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn không e sợ khi thuyết pháp giữa đại chúng), bốn vô ngại giải (bốn khả năng hiểu biết và diễn đạt thông suốt không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về biện thuyết), đại từ, đại bi, đại hỷ (vui mừng lớn trước điều tốt lành của người), đại xả (buông bỏ lớn, tâm bình đẳng không thiên vị), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật có, không chung với ai khác); nhưng vì có phương tiện thiện xảo nên không theo sức mạnh của tĩnh lự, vô lượng, vô sắc mà sinh lên các cõi trời ấy, chỉ sinh vào thế giới có Phật, thường gặp Như Lai, Ứng Chánh Đẳng Giác, không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, trong Hiền kiếp (tên của đại kiếp hiện tại, kiếp có một nghìn vị Phật ra đời; kiếp là một khoảng thời gian cực kỳ dài) chắc chắn sẽ thành Phật.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát tuy có thể khởi bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc, nhưng vì có phương tiện thiện xảo nên không theo sức mạnh của tĩnh lự, vô lượng, vô sắc mà sinh, trở lại sinh vào cõi Dục, hoặc trong dòng họ lớn Sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, quý tộc võ sĩ ở Ấn Độ xưa), hoặc dòng họ lớn Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, giữ việc tế lễ), hoặc dòng họ lớn trưởng giả (nhà giàu có, có danh vọng), hoặc dòng họ lớn cư sĩ (người tại gia giàu có, có đức hạnh), vì muốn thành thục các hữu tình.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát tuy hiện vào bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc, nhưng vì có phương tiện thiện xảo nên không theo sức mạnh của tĩnh lự, vô lượng, vô sắc mà sinh, trở lại sinh vào cõi Dục, hoặc ở trời Tứ Đại Vương Chúng (tầng trời thấp nhất của cõi Dục, do bốn vị Thiên vương trấn giữ bốn phương), hoặc trời Tam Thập Tam (trời Đao-lợi, có ba mươi ba cung trời, vua trời là Đế Thích), hoặc trời Dạ-ma, hoặc trời Đổ-sử-đa, hoặc trời Lạc Biến Hóa (trời mà chư thiên tự biến hóa ra cảnh vui để hưởng), hoặc trời Tha Hóa Tự Tại (tầng trời cao nhất của cõi Dục, chư thiên hưởng thụ các cảnh vui do người khác biến hóa ra), vì muốn thành thục các hữu tình, hoặc vì muốn nghiêm tịnh cõi Phật của mình, thường gặp chư Phật, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, không bỏ qua lần nào.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát tuy có thể hiện vào bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc, nhưng vì có phương tiện thiện xảo nên từ nơi đây chết đi, sinh vào Phạm thế (các tầng trời Phạm thiên thuộc tầng thiền thứ nhất của cõi Sắc), làm Đại Phạm vương (vị vua trời cõi Phạm thiên), oai đức tự tại, đi khắp các cõi Phật, từ cõi Phật này đến cõi Phật kia. Trong các cõi ấy, những vị Bồ-tát chưa chứng Vô thượng Chánh đẳng Giác thì vị ấy khuyến khích chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; những vị đã chứng Vô thượng Chánh đẳng Giác thì vị ấy thỉnh chuyển pháp luân để làm lợi ích cho tất cả.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát nhất sinh sở hệ (chỉ còn bị ràng buộc một đời nữa, đời sau sẽ thành Phật), tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vì có phương tiện thiện xảo, tuy hiện khởi bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc, tu bốn niệm trụ, bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám thánh đạo chi, tam-ma-địa không, tam-ma-địa vô tướng, tam-ma-địa vô nguyện (ba loại thiền định quán tính không, quán không có tướng, quán không mong cầu), nhưng không xoay chuyển theo sức mạnh của tĩnh lự, vô lượng, vô sắc; vị ấy hiện tiền phụng sự, gần gũi, cúng dường các đức Như Lai, Ứng Chánh Đẳng Giác hiện tại; ở nơi đức Phật này siêng tu phạm hạnh (hạnh thanh tịnh, xa lìa dục nhiễm). Từ nơi này chết đi, vị ấy sinh lên trời Đổ-sử-đa, sống hết tuổi thọ ở đó, các giác quan không khiếm khuyết, đầy đủ chánh niệm và tỉnh giác; được vô lượng vô số trăm nghìn câu-chi na-dữu-đa (câu-chi là mười triệu; na-dữu-đa là một con số cực lớn, ước khoảng nghìn tỷ) chư thiên cung kính vây quanh, sinh xuống cõi người, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, chuyển diệu pháp luân, độ vô lượng chúng sinh.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát được sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa tự tại, thấy xa không bị ngăn che, nghe xa, biết tâm người khác, biết các đời trước, dứt sạch phiền não), không sinh vào cõi Dục, không sinh vào cõi Sắc (cõi của chư thiên đã lìa dục nhưng còn thân vật chất vi tế), không sinh vào cõi Vô sắc (cõi chỉ còn tâm thức, không có thân hình); đi khắp các cõi Phật, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen chư Phật Thế Tôn, tu hạnh Bồ-tát cho đến khi chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát được sáu thần thông, dạo chơi tự tại, từ cõi Phật này đến cõi Phật kia; những cõi Phật vị ấy đi qua không hề có danh từ "thừa Thanh văn", "thừa Độc giác" (thừa: cỗ xe, ví cho con đường tu), chỉ có các chúng Bồ-tát theo Nhất thừa (con đường duy nhất đưa đến thành Phật).
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát được sáu thần thông, dạo chơi tự tại, từ cõi Phật này đến cõi Phật kia; ở những cõi Phật vị ấy đi qua, tuổi thọ của hữu tình nhiều không thể đếm biết.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát được sáu thần thông, đi khắp các thế giới, từ thế giới này đến thế giới kia. Có những thế giới không nghe đến tên Phật, tên Pháp, tên Tăng; vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đến đó ngợi khen công đức của Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp là giáo lý, Tăng là đoàn thể người tu), khiến các hữu tình sinh lòng tin thanh tịnh sâu xa, nhờ đó suốt đêm dài (suốt thời gian lâu dài trong vòng sinh tử) được lợi ích lớn. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy từ đây mạng chung, sinh vào cõi có Phật, tu hạnh Bồ-tát, dần dần chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát ngay từ lúc mới phát tâm đã được bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc; tu bốn niệm trụ, bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám thánh đạo chi; tu mười lực của Phật, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không sinh vào cõi Dục, không sinh vào cõi Sắc, không sinh vào cõi Vô sắc, mà thường sinh vào những nơi có thể làm lợi ích cho hữu tình, làm lợi ích và đem an vui cho các hữu tình mình giáo hóa."

 "Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát ngay từ lúc mới phát tâm đã có thể vào chánh quyết định vị của Bồ-tát (địa vị chắc chắn đúng đường, quyết định sẽ thành Phật, không còn sai lệch), cho đến có thể an trụ nơi địa vị bất thoái chuyển.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát ngay từ lúc mới phát tâm đã có thể tiến dần lên mà chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, chuyển diệu pháp luân, độ thoát vô lượng vô số hữu tình, khiến họ được lợi ích và an vui thù thắng; rồi nhập Niết-bàn trong cảnh giới Vô dư y Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác và mọi chỗ nương tựa của sinh tử; Niết-bàn là trạng thái tịch diệt, dứt hết khổ đau và phiền não). Sau khi nhập Niết-bàn, chánh pháp mà vị ấy đã giảng còn lưu lại một kiếp hoặc hơn một kiếp, làm lợi ích cho vô biên loài hữu tình.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát ngay từ lúc mới phát tâm đã có thể tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa, cùng với vô lượng vô số trăm nghìn câu-chi na-dữu-đa Bồ-tát Ma-ha-tát cung kính vây quanh, đi khắp các cõi Phật, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen chư Phật Thế Tôn, thành thục hữu tình, nghiêm tịnh Phật độ."

 "Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, được bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc, có thể dạo chơi tự tại trong đó. Nghĩa là: trước hết vào tĩnh lự thứ nhất; từ tĩnh lự thứ nhất ra, vào diệt đẳng chí (Diệt tận định: tầng định dứt hết mọi cảm thọ và tư tưởng, tâm hoàn toàn lắng dừng; "đẳng chí" là trạng thái định tâm bình đẳng); từ diệt đẳng chí ra, vào tĩnh lự thứ hai; từ tĩnh lự thứ hai ra, vào diệt đẳng chí; từ diệt đẳng chí ra, vào tĩnh lự thứ ba; từ tĩnh lự thứ ba ra, vào diệt đẳng chí; từ diệt đẳng chí ra, vào tĩnh lự thứ tư; từ tĩnh lự thứ tư ra, vào diệt đẳng chí; từ diệt đẳng chí ra, vào Không vô biên xứ (tầng định quán hư không vô cùng tận); từ Không vô biên xứ ra, vào diệt đẳng chí; từ diệt đẳng chí ra, vào Thức vô biên xứ (tầng định quán tâm thức vô cùng tận); từ Thức vô biên xứ ra, vào diệt đẳng chí; từ diệt đẳng chí ra, vào Vô sở hữu xứ (tầng định quán không có gì cả); từ Vô sở hữu xứ ra, vào diệt đẳng chí; từ diệt đẳng chí ra, vào Phi tưởng phi phi tưởng xứ (tầng định cao nhất, chẳng phải có tư tưởng mà cũng chẳng phải không có tư tưởng); từ Phi tưởng phi phi tưởng xứ ra, vào diệt đẳng chí.
 Như vậy, Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, với phương tiện thiện xảo, đối với các tầng đẳng chí có thể theo thứ tự hoặc vượt bậc, theo chiều thuận hoặc chiều nghịch, qua lại dạo chơi tự tại.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát tuy đã được bốn niệm trụ, bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám thánh đạo chi, cũng đã tu mười lực của Phật, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhưng không nhận lấy quả Dự lưu (quả vị đầu tiên của bậc thánh, mới vào dòng thánh), quả Nhất lai (còn trở lại cõi Dục một lần nữa), quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (đã dứt sạch phiền não, giải thoát hoàn toàn khỏi sinh tử), quả Bồ-đề Độc giác, hay quả Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của Phật.
 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vì có phương tiện thiện xảo nên khiến các hữu tình tu bốn niệm trụ, bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám thánh đạo chi, được quả Dự lưu, hoặc quả Nhất lai, hoặc quả Bất hoàn, hoặc quả A-la-hán, hoặc Bồ-đề Độc giác; cũng khiến hữu tình tu mười lực của Phật, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
 Xá-lợi-tử! Trí và quả của Thanh văn, Độc giác ấy chính là nhẫn của Bồ-tát Ma-ha-tát (nhẫn: sự thấu hiểu và chấp nhận vững chắc chân lý; nghĩa là những gì Thanh văn, Độc giác chứng được đều chỉ là một phần trong sự hiểu biết của Bồ-tát). Xá-lợi-tử! Nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã an trụ nơi địa vị bất thoái chuyển, an trụ trong Bát-nhã ba-la-mật-đa nên làm được việc ấy.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong sáu ba-la-mật-đa, làm thanh tịnh cung trời Đổ-sử-đa, trong Hiền kiếp này sẽ thành Phật, làm lợi ích và đem an vui cho vô lượng hữu tình.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, tuy đã được bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc, đã tu bốn niệm trụ, bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám thánh đạo chi, cũng đã tu mười lực của Phật, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật, thường siêng tu học hạnh hướng về Bồ-đề, nhưng đối với Bốn đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ) hiện vẫn chưa thông đạt trọn vẹn (?); nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy là bậc nhất sinh sở hệ, chưa đạt Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu sáu ba-la-mật-đa, đi khắp các thế giới, giúp hữu tình an trụ nơi sự giác ngộ vô thượng, nghiêm tịnh Phật độ; nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy phải trải qua vô lượng vô số đại kiếp mới đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong sáu ba-la-mật-đa, thường siêng năng tinh tấn làm lợi ích cho hữu tình; miệng thường không nói những lời dẫn đến vô ích, thân và tâm không khởi những việc làm chuốc lấy vô ích.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát thường lấy sáu ba-la-mật-đa làm đầu mà tu hạnh Bồ-tát, bố thí cho các hữu tình mọi vật dụng đem lại an vui: cần ăn cho ăn, cần uống cho uống, cần áo quần cho áo quần, cần xe cộ cho xe cộ, cần hương thơm và vòng hoa cho hương thơm và vòng hoa, cần đồ nằm cho đồ nằm, cần nhà cửa cho nhà cửa, cần tiền của lúa gạo cho tiền của lúa gạo, cần châu báu cho châu báu, cần đồ trang sức cho đồ trang sức, cần tôi tớ cho tôi tớ; cần gì khác cũng đều bố thí cả. Vị ấy khuyên người tu các điều thiện, dạy người dứt các điều ác, khiến tất cả đều chứng được Niết-bàn thường hằng an vui.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát hóa thân giống như Phật, đi khắp vào các đường địa ngục, bàng sinh (súc sinh, loài vật), quỷ (ngạ quỷ, loài quỷ đói), người và trời; tùy theo tiếng nói của từng loài mà giảng chánh pháp cho họ, khiến họ được lợi ích và an vui thù thắng.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong sáu ba-la-mật-đa, hóa thân giống như Phật, đi khắp các thế giới chư Phật ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già (sông Hằng ở Ấn Độ; ví cho số nhiều không đếm xuể), vì các hữu tình mà giảng chánh pháp, nghiêm tịnh Phật độ; ở chỗ chư Phật nghe chánh pháp, cung kính, cúng dường, tôn trọng, ngợi khen; thu lấy khắp các hình tướng của những cõi Phật thù thắng nhất, vô thượng, vi diệu, thanh tịnh trong mười phương, rồi tự mình dựng nên cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh thù thắng vô thượng nhất, trong đó an trí các vị đại Bồ-tát nhất sinh sở hệ, khiến họ mau chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu sáu ba-la-mật-đa, đầy đủ ba mươi hai tướng đại trượng phu (ba mươi hai đặc điểm thân tướng tốt đẹp của bậc vĩ nhân như Phật) và tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ kèm theo), trang nghiêm thân mình; các giác quan mạnh mẽ nhạy bén, thanh tịnh vô thượng; chúng sinh thấy ai cũng kính mến. Vị ấy dần dần giáo hóa, dẫn dắt, khiến họ mau chứng được Niết-bàn của ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát).
 Như vậy, Xá-lợi-tử, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nên học các việc làm thanh tịnh của thân, lời nói và ý, để làm lợi ích và đem an vui cho tất cả hữu tình.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, tuy được các căn thù thắng, mạnh mẽ nhạy bén nhất, nhưng không tự đề cao mình mà khinh rẻ người khác.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm luôn an trụ trong bố thí ba-la-mật-đa và tịnh giới ba-la-mật-đa (hoàn thiện việc cho và việc giữ giới trong sạch), cho đến khi chưa được địa vị bất thoái chuyển, trong mọi lúc đều không rơi vào ác thú (các đường xấu ác như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh)."

 "Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm cho đến khi chưa được địa vị bất thoái chuyển, trước sau không lìa bỏ mười thiện nghiệp đạo (mười con đường hành động lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời thô ác, không nói lời phù phiếm, không tham lam, không giận dữ, không có cái thấy sai lầm).
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong bố thí và tịnh giới ba-la-mật-đa, làm Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chánh pháp, không dùng binh đao), đầy đủ oai đức lớn, thường đem của báu ban cho hữu tình, khiến họ an trụ trong mười thiện nghiệp đạo."

 "Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong bố thí và tịnh giới ba-la-mật-đa, nhận lấy quả báo làm Chuyển luân vương nhiều trăm nghìn lần; nhờ đó gặp được vô lượng trăm nghìn chư Phật Thế Tôn, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, không bỏ qua lần nào.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong sáu ba-la-mật-đa, thường vì hữu tình làm ánh sáng chánh pháp soi chiếu, luôn không xa lìa ánh sáng Phật pháp; cứ thế tiến dần lên cho đến khi chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu. Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ nhân duyên này mà đối với các Phật pháp thường có thể hiện khởi.
 Vì vậy, Xá-lợi-tử, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thường không nên khởi những việc làm có tội nơi thân, lời nói và ý."
 Bấy giờ ngài Xá-lợi-tử bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là những việc làm có tội nơi thân, lời nói và ý?"
 Phật bảo Xá-lợi-tử: "Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát nghĩ như thế này: 'Cái gì là thân? Ta do thân này mà tạo việc làm của thân. Cái gì là lời nói? Ta do lời nói này mà tạo việc làm của lời nói. Cái gì là ý? Ta do ý này mà tạo việc làm của ý.' Xá-lợi-tử! Đó gọi là những việc làm có tội nơi thân, lời nói và ý.
 Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không nắm bắt thân và việc làm của thân, không nắm bắt lời nói và việc làm của lời nói, không nắm bắt ý và việc làm của ý.
 Xá-lợi-tử! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà nắm bắt thân, lời nói, ý và các việc làm của chúng, thì sẽ khởi lên tâm keo kiệt tham lam, phạm giới, giận dữ, biếng nhác, tán loạn, trí hiểu biết sai lầm. Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà khởi lên những tâm như thế, là điều không thể có.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà khởi lên ba thứ thô trọng (những tập khí nặng nề, thô kệch của phiền não còn sót lại, làm thân tâm không nhẹ nhàng, không tự tại) nơi thân, lời nói và ý, cũng là điều không thể có. Vì sao vậy? Xá-lợi-tử! Vì các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu sáu ba-la-mật-đa có thể làm sạch ba thứ thô trọng nơi thân, lời nói và ý."
 Bấy giờ ngài Xá-lợi-tử bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát làm sạch ba thứ thô trọng nơi thân, lời nói và ý?"
 Phật bảo Xá-lợi-tử: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không nắm bắt thân và thô trọng của thân, không nắm bắt lời nói và thô trọng của lời nói, không nắm bắt ý và thô trọng của ý. Xá-lợi-tử! Như thế là Bồ-tát Ma-ha-tát có thể làm sạch ba thứ thô trọng nơi thân, lời nói và ý.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm có thể thọ trì trọn vẹn mười thiện nghiệp đạo, không khởi tác ý (sự chú tâm, hướng ý nghĩ) của Thanh văn, Độc giác, luôn nghĩ đến việc độ thoát tất cả hữu tình, thì, Xá-lợi-tử, vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy cũng gọi là có thể làm sạch ba thứ thô trọng."

 "Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu sáu ba-la-mật-đa, làm thanh tịnh con đường Bồ-đề."
 Bấy giờ ngài Xá-lợi-tử bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là con đường Bồ-đề của Bồ-tát Ma-ha-tát?"
 Phật bảo Xá-lợi-tử: "Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hạnh Bồ-tát mà không nắm bắt việc làm của thân, không nắm bắt việc làm của lời nói, không nắm bắt việc làm của ý; không nắm bắt bố thí ba-la-mật-đa, không nắm bắt tịnh giới, an nhẫn (nhẫn nại, chịu đựng mà tâm yên ổn), tinh tấn (siêng năng không lùi bước), tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa; không nắm bắt Thanh văn, không nắm bắt Độc giác, không nắm bắt Bồ-tát, không nắm bắt Như Lai, không nắm bắt tất cả các pháp, thì, Xá-lợi-tử, đó là con đường Bồ-đề của Bồ-tát Ma-ha-tát.
 Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu sáu ba-la-mật-đa, đi trên con đường Bồ-đề thì không ai ngăn cản được."
 Bấy giờ ngài Xá-lợi-tử bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Do duyên cớ gì mà các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu sáu ba-la-mật-đa, đi trên con đường Bồ-đề lại không ai ngăn cản được?"
 Phật dạy: "Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu sáu ba-la-mật-đa không chấp lấy sắc, không chấp lấy thọ, tưởng, hành, thức; không chấp lấy nhãn xứ và sắc xứ; không chấp lấy nhĩ xứ và thanh xứ; không chấp lấy tỷ xứ và hương xứ; không chấp lấy thiệt xứ và vị xứ; không chấp lấy thân xứ và xúc xứ; không chấp lấy ý xứ và pháp xứ; không chấp lấy nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới; không chấp lấy nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới; không chấp lấy tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới; không chấp lấy thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới; không chấp lấy thân giới, xúc giới, thân thức giới; không chấp lấy ý giới, pháp giới, ý thức giới; không chấp lấy địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc); không chấp lấy thủy giới (yếu tố nước, tính ẩm ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố hư không), thức giới (yếu tố tâm thức); không chấp lấy bốn niệm trụ; không chấp lấy bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám thánh đạo chi; không chấp lấy bố thí ba-la-mật-đa; không chấp lấy tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa; không chấp lấy mười lực của Phật; không chấp lấy bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật; không chấp lấy quả Dự lưu; không chấp lấy quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán; không chấp lấy Bồ-đề Độc giác; không chấp lấy hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát; không chấp lấy Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
 Xá-lợi-tử! Do duyên cớ ấy, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu sáu ba-la-mật-đa, ngày càng tăng trưởng mạnh mẽ trên con đường Bồ-đề, không ai ngăn cản được."

 "Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong Bát-nhã ba-la-mật-đa, mau chóng có thể viên mãn nhất thiết trí trí (trí tuệ biết tất cả mọi điều, là trí tuệ tối thượng của Phật). Vì thành tựu trí tuệ thù thắng nên đóng lại mọi cửa ngõ dẫn vào các đường hiểm ác; thọ thân người, thân trời thì không bao giờ nghèo hèn, các giác quan đầy đủ, hình dáng đoan chính, được trời người trong thế gian đều kính mến."
 Bấy giờ ngài Xá-lợi-tử bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là trí tuệ thù thắng mà Bồ-tát Ma-ha-tát thành tựu?"
 Phật dạy: "Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nhờ thành tựu trí này mà thấy khắp tất cả các đức Như Lai, Ứng Chánh Đẳng Giác trong các thế giới chư Phật ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già; nghe khắp tiếng pháp do chư Phật giảng nói; thấy khắp tất cả chúng Thanh văn, chúng Bồ-tát trong các hội ấy; thấy khắp các cảnh trang nghiêm thanh tịnh của các cõi ấy.
 Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nhờ thành tựu trí này mà không khởi ý tưởng về thế giới, không khởi ý tưởng về Phật, không khởi ý tưởng về Pháp, không khởi ý tưởng về chúng Tăng Thanh văn, không khởi ý tưởng về chúng Tăng Bồ-tát, không khởi ý tưởng về Độc giác, không khởi ý tưởng về mình, không khởi ý tưởng về người, không khởi ý tưởng về sự trang nghiêm thanh tịnh của cõi Phật.
 Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nhờ thành tựu trí này mà tuy hành bố thí ba-la-mật-đa nhưng không nắm bắt bố thí ba-la-mật-đa; tuy hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa nhưng không nắm bắt tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa; tuy tu bốn niệm trụ nhưng không nắm bắt bốn niệm trụ; tuy tu bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám thánh đạo chi nhưng không nắm bắt bốn chánh đoạn cho đến tám thánh đạo chi; tuy tích tập mười lực của Phật nhưng không nắm bắt mười lực của Phật; tuy tích tập bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật nhưng không nắm bắt bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật.
 Xá-lợi-tử! Đó là trí tuệ thù thắng mà Bồ-tát Ma-ha-tát thành tựu. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nhờ thành tựu trí này mà mau chóng có thể viên mãn tất cả Phật pháp; tuy có thể viên mãn tất cả Phật pháp nhưng không chấp lấy điều gì.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu sáu ba-la-mật-đa, được năm thứ mắt thanh tịnh, gọi là nhục nhãn (mắt thịt, mắt thân thể), thiên nhãn (mắt của chư thiên, thấy xa và thấy được sự sống chết của chúng sinh), tuệ nhãn (mắt trí tuệ, thấy tính không của mọi sự vật), pháp nhãn (mắt pháp, thấy rõ mọi pháp môn và căn cơ của chúng sinh để cứu độ), Phật nhãn (mắt Phật, thấy biết tất cả trọn vẹn)."
 Bấy giờ ngài Xá-lợi-tử bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát được nhục nhãn thanh tịnh?"
 Phật bảo Xá-lợi-tử: "Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát dùng nhục nhãn thấy được một trăm du-thiện-na (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi du-thiện-na khoảng mười mấy cây số); có vị dùng nhục nhãn thấy được hai trăm du-thiện-na; có vị dùng nhục nhãn thấy được ba trăm cho đến một nghìn du-thiện-na; có vị dùng nhục nhãn thấy được cả châu Thiệm-bộ (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta ở); có vị dùng nhục nhãn thấy được hai đại châu; có vị dùng nhục nhãn thấy được đến cả bốn đại châu (bốn châu lục lớn ở bốn phía núi Tu-di, hợp thành một thế giới); có vị dùng nhục nhãn thấy được một tiểu thiên thế giới (gồm một nghìn thế giới như vậy); có vị dùng nhục nhãn thấy được một trung thiên thế giới (gồm một nghìn tiểu thiên thế giới); có vị dùng nhục nhãn thấy được một tam thiên đại thiên thế giới (gồm một nghìn trung thiên thế giới). Xá-lợi-tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát được nhục nhãn thanh tịnh."

 Bấy giờ ngài Xá-lợi-tử lại bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát được thiên nhãn thanh tịnh?"
 Phật bảo Xá-lợi-tử: "Thiên nhãn của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát có thể thấy được tất cả những gì mà thiên nhãn của chư thiên ở trời Tứ Đại Vương Chúng, trời Tam Thập Tam, trời Dạ-ma, trời Đổ-sử-đa, trời Lạc Biến Hóa, trời Tha Hóa Tự Tại thấy được (sáu tầng trời của cõi Dục); cũng thấy được tất cả những gì mà thiên nhãn của chư thiên ở trời Phạm Chúng, trời Phạm Phụ, trời Phạm Hội, trời Đại Phạm thấy được (các tầng trời thuộc thiền thứ nhất của cõi Sắc); cũng thấy được tất cả những gì mà thiên nhãn của chư thiên ở trời Quang, trời Thiểu Quang, trời Vô Lượng Quang, trời Quang Âm thấy được (các tầng trời thuộc thiền thứ hai); cũng thấy được tất cả những gì mà thiên nhãn của chư thiên ở trời Tịnh, trời Thiểu Tịnh, trời Vô Lượng Tịnh, trời Biến Tịnh thấy được (các tầng trời thuộc thiền thứ ba); cũng thấy được tất cả những gì mà thiên nhãn của chư thiên ở trời Quảng, trời Thiểu Quảng, trời Vô Lượng Quảng, trời Quảng Quả thấy được (các tầng trời thuộc thiền thứ tư); cũng thấy được tất cả những gì mà thiên nhãn của chư thiên ở trời Vô Tưởng Hữu Tình (tầng trời mà chúng sinh ở đó không có tư tưởng) thấy được; cũng thấy được tất cả những gì mà thiên nhãn của chư thiên ở trời Vô Phiền,

 trời Vô Nhiệt, trời Thiện Hiện, trời Thiện Kiến, trời Sắc Cứu Cánh (năm tầng trời cao nhất của cõi Sắc, nơi các bậc thánh Bất hoàn cư ngụ; Sắc Cứu Cánh là tầng tột cùng của cõi Sắc) thấy được.
 Xá-lợi-tử! Có những điều thiên nhãn của Bồ-tát Ma-ha-tát thấy được mà thiên nhãn của tất cả chư thiên từ trời Tứ Đại Vương Chúng cho đến trời Sắc Cứu Cánh không thể thấy được.
 Xá-lợi-tử! Thiên nhãn của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát có thể thấy các loài hữu tình trong các thế giới ở mười phương, mỗi phương nhiều như cát sông Căng-già, chết ở chỗ này sinh ra chỗ kia, và biết đúng như thật. Xá-lợi-tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát được thiên nhãn thanh tịnh."

 Bấy giờ ngài Xá-lợi-tử lại bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát được tuệ nhãn thanh tịnh?"
 Phật bảo Xá-lợi-tử: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát có tuệ nhãn thanh tịnh thì không thấy có pháp nào, dù là hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) hay vô vi (không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt), là thiện hay chẳng thiện, có tội hay không tội, hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn dính trong sinh tử) hay vô lậu (không còn phiền não), có nhiễm ô hay đã lìa nhiễm ô, thuộc thế gian hay ra khỏi thế gian, tạp nhiễm hay thanh tịnh.
 Xá-lợi-tử! Tuệ nhãn của vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thấy có pháp nào có thể thấy, có thể nghe, có thể cảm biết, có thể nhận biết. Xá-lợi-tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát được tuệ nhãn thanh tịnh."
 Bấy giờ ngài Xá-lợi-tử lại bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát được pháp nhãn thanh tịnh?"
 Phật bảo Xá-lợi-tử: "Pháp nhãn của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát có thể biết đúng như thật mọi sự sai khác của các bổ-đặc-già-la (con người, cá thể chúng sinh). Nghĩa là biết đúng như thật: người này là tùy tín hành (người tu theo lòng tin, căn tánh chậm hơn), người này là tùy pháp hành (người tu theo sự hiểu biết giáo pháp, căn tánh nhạy bén hơn), người này theo hạnh vô tướng; người này an trụ nơi không, người này an trụ nơi vô tướng, người này an trụ nơi vô nguyện.
 Người này từ ba cửa giải thoát (ba pháp quán: không, vô tướng, vô nguyện, là cửa ngõ đưa đến giải thoát) mà khởi lên năm căn; từ năm căn mà khởi lên vô gián định (tầng định liền ngay trước khi chứng đạo, không có gì xen hở); từ vô gián định mà khởi lên giải thoát trí kiến (sự thấy biết rõ ràng rằng mình đã giải thoát); từ giải thoát trí kiến mà dứt hẳn ba kết (ba sợi dây trói buộc), tức là tát-ca-da kiến (thân kiến: chấp thân này là cái ta thật có), giới cấm thủ (chấp vào các giới điều, nghi thức sai lầm cho là con đường giải thoát), và nghi (hoài nghi chánh pháp). Nhờ dứt những thứ ấy mà được quả Dự lưu.
 Chính người ấy lại nhờ mới bước vào tu đạo (giai đoạn tu tập để dứt dần những phiền não còn sót lại sau khi thấy chân lý), làm mỏng dần tham dục và giận dữ, được quả Nhất lai. Chính người ấy lại nhờ tu đạo ở bậc trên, dứt hết tham dục và giận dữ, được quả Bất hoàn. Chính người ấy lại nhờ tu đạo tăng tiến cao hơn nữa, dứt hết năm thuận thượng phần kết (năm sợi dây trói buộc vào các cõi trên), tức là tham cõi Sắc, tham cõi Vô sắc, vô minh (sự mê tối, không thấy chân lý), mạn (kiêu căng), trạo cử (tâm xao động không yên). Nhờ dứt hết những thứ ấy mà được quả A-la-hán.
 Người này từ cửa giải thoát không mà khởi lên năm căn; từ năm căn mà khởi lên vô gián định; từ vô gián định mà khởi lên giải thoát trí kiến; từ giải thoát trí kiến mà dứt hẳn ba kết, được quả Dự lưu, nói rộng ra cho đến được quả A-la-hán.
 Người này từ cửa giải thoát vô tướng mà khởi lên năm căn; từ năm căn mà khởi lên vô gián định; từ vô gián định mà khởi lên giải thoát trí kiến; từ giải thoát trí kiến mà dứt hẳn ba kết, được quả Dự lưu, nói rộng ra cho đến được quả A-la-hán.
 Người này từ cửa giải thoát vô nguyện mà khởi lên năm căn; từ năm căn mà khởi lên vô gián định; từ vô gián định mà khởi lên giải thoát trí kiến; từ giải thoát trí kiến mà dứt hẳn ba kết, được quả Dự lưu, nói rộng ra cho đến được quả A-la-hán.
 Người này từ cửa giải thoát không và vô tướng, người này từ cửa giải thoát không và vô nguyện, người này từ cửa giải thoát vô tướng và vô nguyện, nói rộng ra cũng như vậy. Xá-lợi-tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát được pháp nhãn thanh tịnh.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Pháp nhãn của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát có thể biết đúng như thật rằng mọi pháp có tập khởi (những gì do nhân duyên hợp lại mà sinh ra) đều là pháp sẽ diệt; nhờ biết điều này mà được năm căn. Xá-lợi-tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát được pháp nhãn thanh tịnh.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Pháp nhãn của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát có thể biết đúng như thật rằng: vị Bồ-tát Ma-ha-tát này lúc mới phát tâm tu bố thí và tịnh giới ba-la-mật-đa, thành tựu tín căn (gốc rễ của lòng tin) và tinh tấn căn (gốc rễ của sự siêng năng), vì có phương tiện thiện xảo nên chủ ý thọ nhận thân để tăng trưởng các thiện pháp. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy hoặc sinh vào dòng họ lớn Sát-đế-lợi, cho đến hoặc sinh vào dòng họ lớn cư sĩ; hoặc sinh lên trời Tứ Đại Vương Chúng, cho đến hoặc sinh lên trời Tha Hóa Tự Tại; an trụ ở nơi ấy mà thành thục hữu tình, ban cho các hữu tình mọi vật dụng đem lại an vui, nghiêm tịnh Phật độ, gặp và phụng sự các đức Như Lai, Ứng Chánh Đẳng Giác, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, không rơi xuống các địa vị Thanh văn, Độc giác, cho đến đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề trước sau không thoái lui. Xá-lợi-tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát được pháp nhãn thanh tịnh.
 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Pháp nhãn của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát có thể biết đúng như thật rằng: vị Bồ-tát Ma-ha-tát này đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề đã được thọ ký; vị kia đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề chưa được thọ ký. Vị này đã đạt bất thoái; vị kia chưa đạt bất thoái. Vị này đã viên mãn thần thông; vị kia chưa viên mãn thần thông. Vị này có thể đến các thế giới chư Phật ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già để cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen chư Phật Thế Tôn; vị kia không thể đến các thế giới chư Phật ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già để cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen chư Phật Thế Tôn. Vị này đã được thần thông; vị kia chưa được thần thông. Vị này đã nghiêm tịnh Phật độ; vị kia chưa nghiêm tịnh Phật độ. Vị này đã thành thục hữu tình; vị kia chưa thành thục hữu tình. Vị này đã được chư Phật khen ngợi; vị kia chưa được chư Phật khen ngợi. Vị này đã gần gũi chư Phật; vị kia chưa gần gũi chư Phật. Vị này tuổi thọ vô lượng; vị kia tuổi thọ có hạn lượng. Vị này khi đắc Bồ-đề thì chúng Tăng bí-sô (tỳ-kheo, người xuất gia nam đã thọ đủ giới) vô lượng; vị kia khi đắc Bồ-đề thì chúng Tăng bí-sô có hạn lượng. Vị này khi đắc Bồ-đề thì có chúng Tăng Bồ-tát; vị kia khi đắc Bồ-đề thì không có chúng Tăng Bồ-tát. Vị này có tu những hạnh khó làm, khổ hạnh; vị kia không có hạnh khó làm, khổ hạnh. Vị này đã ở thân tối hậu hữu (thân cuối cùng trong vòng sinh tử, đời này sẽ thành Phật); vị kia chưa ở thân tối hậu hữu. Vị này đã ngồi tòa Bồ-đề (chỗ ngồi giác ngộ, nơi thành Phật); vị kia chưa ngồi tòa Bồ-đề. Vị này có ma (Ma vương, kẻ chuyên ngăn cản người tu đạo) đến quấy nhiễu; vị kia không có ma đến quấy nhiễu. Xá-lợi-tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát được pháp nhãn thanh tịnh."

 Bấy giờ ngài Xá-lợi-tử lại bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát được Phật nhãn thanh tịnh?"
 Phật bảo Xá-lợi-tử: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát, từ tâm Bồ-đề liền không gián đoạn mà vào kim cương dụ định (tầng định cứng chắc ví như kim cương, phá tan mọi phiền não vi tế cuối cùng, ngay trước khi thành Phật), được nhất thiết tướng trí (trí tuệ biết rõ mọi hình tướng sai biệt của tất cả các pháp, trí của Phật), thành tựu mười lực của Phật, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, được Phật nhãn thanh tịnh. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nhờ được mắt này mà không gì không thấy, không gì không nghe, không gì không cảm biết, không gì không nhận biết. Xá-lợi-tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát được Phật nhãn thanh tịnh.
 Xá-lợi-tử! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát muốn được năm thứ mắt thanh tịnh như thế, thì nên học sáu ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Xá-lợi-tử! Vì sáu ba-la-mật-đa như thế bao gồm được tất cả các thiện pháp thù thắng, tức là tất cả thiện pháp của Thanh văn, thiện pháp của Độc giác, thiện pháp của Bồ-tát, thiện pháp của Như Lai.
 Xá-lợi-tử! Nếu có người nói rằng Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa bao gồm được tất cả các thiện pháp thù thắng, thì đó là nói đúng. Tại sao thế? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa là mẹ của tất cả các thiện pháp, có thể sinh ra tất cả các ba-la-mật-đa và những công đức thù thắng như năm thứ mắt.
 Xá-lợi-tử! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát muốn được năm thứ mắt thanh tịnh như thế, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Xá-lợi-tử! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đạt Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì nên học năm thứ mắt. Xá-lợi-tử! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát có thể học năm thứ mắt, thì chắc chắn sẽ đạt Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề."

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm tám mươi mốt.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm mười hai (?) (có lẽ là quyển bốn trăm tám mươi hai).

 Tam tạng pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video