Phẩm Phân Biện Đại Thừa (Đại thừa: "cỗ xe lớn", con đường tu hành nhằm tự mình giác ngộ và cứu độ tất cả chúng sinh), thứ mười lăm, phần ba, thuộc Hội thứ nhất.
Bấy giờ Cụ thọ (tiếng tôn xưng một vị tu hành đức cao) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "không") bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật), thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấy rõ mọi pháp vốn là không, đưa người tu sang bờ giác ngộ), lấy vô sở đắc (không thấy có gì để nắm bắt hay chiếm giữ) làm phương tiện (cách thức thực hành), đối với thân, thọ, tâm, pháp (thân thể; thọ là cảm giác khổ, vui hay không khổ không vui; tâm là tâm ý; pháp là mọi hiện tượng mà tâm nhận biết) ở bên trong, ở bên ngoài, và cả trong lẫn ngoài, an trú trong pháp quán tuần thân, tuần thọ, tuần tâm, tuần pháp (lần theo mà quán sát thân, cảm thọ, tâm, pháp đúng như thật), tinh tấn hừng hực, đầy đủ chánh niệm chánh tri (luôn ghi nhớ rõ ràng và biết rõ đúng đắn việc mình đang làm), để điều phục lòng tham lam và ưu sầu ở đời?"
Phật dạy: "Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, xem xét kỹ thân mình: khi đi biết mình đang đi, khi đứng biết mình đang đứng, khi ngồi biết mình đang ngồi, khi nằm biết mình đang nằm; thân mình ở trong oai nghi (dáng điệu, cử chỉ đi, đứng, nằm, ngồi) khác nhau như thế nào thì đều đầy đủ chánh niệm chánh tri đúng như thế ấy. Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đối với thân bên trong an trú trong pháp quán tuần thân, tinh tấn hừng hực, đầy đủ chánh niệm chánh tri, để điều phục lòng tham lam và ưu sầu ở đời.
Lại nữa Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, xem xét kỹ thân mình: biết rõ khi đi tới đi lui, biết rõ khi nhìn ngó, biết rõ khi cúi xuống ngẩng lên, biết rõ khi co duỗi; khi mặc áo tăng-già-chi (áo đại y, tấm áo khoác lớn nhất của vị tỳ-kheo), khi cầm giữ y áo và bình bát, khi nếm thức ăn, nhấm nháp (?) và uống, khi nằm nghỉ và kinh hành (đi qua đi lại chậm rãi để tu tập), khi ngồi, khi đứng dậy, khi đón tiếp người, khi thức và ngủ, khi nói và im lặng, khi vào và ra các định (trạng thái tâm tập trung, lắng yên), đều có chánh niệm chánh tri. Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đối với thân bên trong an trú trong pháp quán tuần thân, tinh tấn hừng hực, đầy đủ chánh niệm chánh tri, để điều phục lòng tham lam và ưu sầu ở đời.
Lại nữa Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, xem xét kỹ thân mình: khi hơi thở vào thì nhớ biết đúng như thật là hơi thở vào; khi hơi thở ra thì nhớ biết đúng như thật là hơi thở ra; khi thở vào dài thì nhớ biết đúng như thật là thở vào dài; khi thở ra dài thì nhớ biết đúng như thật là thở ra dài; khi thở vào ngắn thì nhớ biết đúng như thật là thở vào ngắn; khi thở ra ngắn thì nhớ biết đúng như thật là thở ra ngắn. Ví như người thợ quay bánh xe (thợ gốm quay bàn xoay) hoặc học trò của người ấy: khi đà quay dài thì nhớ biết đúng như thật là đà quay dài, khi đà quay ngắn thì nhớ biết đúng như thật là đà quay ngắn. Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, xem xét kỹ hơi thở vào thở ra của thân mình, dù dài hay ngắn, đều nhớ biết đúng như thật, cũng giống như vậy. Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đối với thân bên trong an trú trong pháp quán tuần thân, tinh tấn hừng hực, đầy đủ chánh niệm chánh tri, để điều phục lòng tham lam và ưu sầu ở đời.
Lại nữa Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, xem xét kỹ thân mình, nhớ biết đúng như thật sự khác biệt của tứ giới (bốn yếu tố lớn cấu thành vật chất), tức là địa giới (yếu tố đất, tính cứng), thủy giới (yếu tố nước, tính ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng) và phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động). Ví như người đồ tể khéo tay hoặc học trò của người ấy, giết con bò xong lại dùng dao sắc phân xẻ thân nó làm bốn phần, rồi dù ngồi hay đứng cũng quán thấy biết rõ đúng như thật. Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, xem xét kỹ thân mình, nhớ biết đúng như thật sự khác biệt của bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió, cũng giống như vậy. Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đối với thân bên trong an trú trong pháp quán tuần thân, tinh tấn hừng hực, đầy đủ chánh niệm chánh tri, để điều phục lòng tham lam và ưu sầu ở đời.
Lại nữa Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, xem xét kỹ thân mình, nhớ biết đúng như thật: từ bàn chân đến đỉnh đầu, đủ thứ nhơ nhớp chứa đầy bên trong, bên ngoài được một lớp da mỏng bọc lại. Đó là chỉ có tóc, lông, móng, răng, da, máu, thịt, gân, mạch, xương, tủy, tim, gan, phổi, thận, lá lách, mật, bọng đái, dạ dày, ruột già, ruột non, phân, nước tiểu, nước mũi, nước bọt, dãi, nước mắt, ghét bẩn, mồ hôi, đờm, mủ, mỡ, chất nhờn (?), óc, màng óc, ghèn mắt (?), ráy tai. Những thứ nhơ nhớp như thế chứa đầy trong thân. Ví như người nông dân hay các bậc trưởng giả, trong kho chứa đầy đủ thứ ngũ cốc lẫn lộn như lúa, mè, kê, đậu, lúa mạch…; người có mắt sáng mở kho ra nhìn liền biết đúng như thật rằng trong đó chỉ có các thứ ngũ cốc lẫn lộn như lúa, mè, kê… Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, xem xét kỹ thân mình, nhớ biết đúng như thật rằng từ bàn chân đến đỉnh đầu chỉ có đủ thứ đồ nhơ nhớp hôi hám chứa đầy bên trong, cũng giống như vậy. Người có trí nào lại quý báu, nâng niu thân này? Chỉ có những kẻ ngu mê lầm lạc mới đắm say chấp giữ nó. Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đối với thân bên trong an trú trong pháp quán tuần thân, tinh tấn hừng hực, đầy đủ chánh niệm chánh tri, để điều phục lòng tham lam và ưu sầu ở đời.
Lại nữa Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đi đến bãi tha ma hoang vắng (?) xem những xác chết bị vứt bỏ: chết đã một ngày, hoặc hai ngày, cho đến bảy ngày, thân xác sình trương, màu biến thành xanh bầm, thối rữa, da thủng, mủ máu chảy ra. Thấy việc ấy rồi, tự nghĩ: "Thân ta cũng có tính chất như thế, cũng mang những điều như thế; chưa được giải thoát (thoát khỏi vòng sinh tử) thì rốt cuộc cũng sẽ như thế." Người có trí nào lại quý báu, nâng niu thân này? Chỉ có những kẻ ngu mê lầm lạc mới đắm say chấp giữ nó. Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đối với thân bên trong an trú trong pháp quán tuần thân, tinh tấn hừng hực, đầy đủ chánh niệm chánh tri, để điều phục lòng tham lam và ưu sầu ở đời.
Lại nữa Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đi đến bãi tha ma hoang vắng xem những xác chết bị vứt bỏ: chết đã một ngày, hoặc hai ngày, cho đến bảy ngày, bị đủ loại chim thú như kên kên, chim ưng, quạ, chim khách, cú vọ, hổ, báo, cáo, sói, chó rừng, chó… hoặc mổ, hoặc quắp, xương thịt vương vãi bừa bãi, bị cắn xé (?) giằng giật mà ăn. Thấy việc ấy rồi, tự nghĩ: "Thân ta cũng có tính chất như thế, cũng mang những điều như thế; chưa được giải thoát thì rốt cuộc cũng sẽ như thế." Người có trí nào lại quý báu, nâng niu thân này? Chỉ có những kẻ ngu mê lầm lạc mới đắm say chấp giữ nó. Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đối với thân bên trong an trú trong pháp quán tuần thân, tinh tấn hừng hực, đầy đủ chánh niệm chánh tri, để điều phục lòng tham lam và ưu sầu ở đời.
Lại nữa Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đi đến bãi tha ma hoang vắng xem những xác chết bị vứt bỏ: chim thú ăn xong, phần nhơ nhớp còn lại rữa nát, mủ máu chảy lênh láng, vô số loại sâu dòi bò ra lúc nhúc, mùi hôi đáng ghê tởm hơn cả xác chó chết. Thấy việc ấy rồi, tự nghĩ: "Thân ta cũng có tính chất như thế, cũng mang những điều như thế; chưa được giải thoát thì rốt cuộc cũng sẽ như thế." Người có trí nào lại quý báu, nâng niu thân này? Chỉ có những kẻ ngu mê lầm lạc mới đắm say chấp giữ nó. Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đối với thân bên trong an trú trong pháp quán tuần thân, tinh tấn hừng hực, đầy đủ chánh niệm chánh tri, để điều phục lòng tham lam và ưu sầu ở đời.
Lại nữa Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đi đến bãi tha ma hoang vắng xem những xác chết bị vứt bỏ: sâu dòi ăn xong, thịt rời ra, xương lộ, các đốt khớp còn dính liền nhau, gân quấn quanh, máu bôi bết, vẫn còn sót lại thịt thối. Thấy việc ấy rồi, tự nghĩ: "Thân ta cũng có tính chất như thế, cũng mang những điều như thế; chưa được giải thoát thì rốt cuộc cũng sẽ như thế." Người có trí nào lại quý báu, nâng niu thân này? Chỉ có những kẻ ngu mê lầm lạc mới đắm say chấp giữ nó. Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đối với thân bên trong an trú trong pháp quán tuần thân, tinh tấn hừng hực, đầy đủ chánh niệm chánh tri, để điều phục lòng tham lam và ưu sầu ở đời.
Lại nữa Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đi đến bãi tha ma hoang vắng xem những xác chết bị vứt bỏ: đã thành bộ xương, máu thịt hết sạch, chỉ còn gân nối các xương lại với nhau. Thấy việc ấy rồi, tự nghĩ: "Thân ta cũng có tính chất như thế, cũng mang những điều như thế; chưa được giải thoát thì rốt cuộc cũng sẽ như thế." Người có trí nào lại quý báu, nâng niu thân này? Chỉ có những kẻ ngu mê lầm lạc mới đắm say chấp giữ nó. Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đối với thân bên trong an trú trong pháp quán tuần thân, tinh tấn hừng hực, đầy đủ chánh niệm chánh tri, để điều phục lòng tham lam và ưu sầu ở đời.
Lại nữa Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đi đến bãi tha ma hoang vắng xem những xác chết bị vứt bỏ: chỉ còn lại các khúc xương, màu trắng tinh như tuyết hay như vỏ sò ngọc, các gân đã mục nát, các đốt khớp rời rạc. Thấy việc ấy rồi, tự nghĩ: "Thân ta cũng có tính chất như thế, cũng mang những điều như thế; chưa được giải thoát thì rốt cuộc cũng sẽ như thế." Người có trí nào lại quý báu, nâng niu thân này? Chỉ có những kẻ ngu mê lầm lạc mới đắm say chấp giữ nó. Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đối với thân bên trong an trú trong pháp quán tuần thân, tinh tấn hừng hực, đầy đủ chánh niệm chánh tri, để điều phục lòng tham lam và ưu sầu ở đời.
Lại nữa Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đi đến bãi tha ma hoang vắng xem những xác chết bị vứt bỏ: đã thành xương trắng, các đốt khớp tan rã, rơi rớt mỗi nơi một ngả, tức là xương bàn chân, xương ống chân, xương đầu gối, xương đùi, xương hông, xương sống, xương sườn, xương ngực, xương vai, xương cánh tay, xương bàn tay, xương cổ, xương hàm, xương má, sọ đầu, mỗi thứ nằm một chỗ khác nhau. Thấy việc ấy rồi, tự nghĩ: "Thân ta cũng có tính chất như thế, cũng mang những điều như thế; chưa được giải thoát thì rốt cuộc cũng sẽ như thế." Người có trí nào lại quý báu, nâng niu thân này? Chỉ có những kẻ ngu mê lầm lạc mới đắm say chấp giữ nó. Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đối với thân bên trong an trú trong pháp quán tuần thân, tinh tấn hừng hực, đầy đủ chánh niệm chánh tri, để điều phục lòng tham lam và ưu sầu ở đời.
Lại nữa Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đi đến bãi tha ma hoang vắng xem những xác chết bị vứt bỏ: hài cốt vương vãi bừa bãi, gió thổi, nắng phơi, mưa dội, sương phủ, trải qua nhiều năm tháng, màu trắng như vỏ sò ngọc, như tuyết. Thấy việc ấy rồi, tự nghĩ: "Thân ta cũng có tính chất như thế, cũng mang những điều như thế; chưa được giải thoát thì rốt cuộc cũng sẽ như thế." Người có trí nào lại quý báu, nâng niu thân này? Chỉ có những kẻ ngu mê lầm lạc mới đắm say chấp giữ nó. Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đối với thân bên trong an trú trong pháp quán tuần thân, tinh tấn hừng hực, đầy đủ chánh niệm chánh tri, để điều phục lòng tham lam và ưu sầu ở đời.
Lại nữa Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đi đến bãi tha ma hoang vắng xem những xác chết bị vứt bỏ: xương còn sót lại rải trên mặt đất, trải qua nhiều trăm năm hoặc nhiều nghìn năm, màu biến thành xanh, trông như màu lông chim bồ câu; hoặc mục nát vụn ra như bụi, hòa lẫn với đất không thể phân biệt được. Thấy việc ấy rồi, tự nghĩ: "Thân ta cũng có tính chất như thế, cũng mang những điều như thế; chưa được giải thoát thì rốt cuộc cũng sẽ như thế." Người có trí nào lại quý báu, nâng niu thân này? Chỉ có những kẻ ngu mê lầm lạc mới đắm say chấp giữ nó. Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đối với thân bên trong an trú trong pháp quán tuần thân, tinh tấn hừng hực, đầy đủ chánh niệm chánh tri, để điều phục lòng tham lam và ưu sầu ở đời.
Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, cũng như đối với thân bên trong an trú trong pháp quán tuần thân với những sai khác như thế, tinh tấn hừng hực, đầy đủ chánh niệm chánh tri, để điều phục lòng tham lam và ưu sầu ở đời, thì đối với thân bên ngoài an trú trong pháp quán tuần thân, đối với thân cả trong lẫn ngoài an trú trong pháp quán tuần thân, tinh tấn hừng hực, đầy đủ chánh niệm chánh tri, để điều phục lòng tham lam và ưu sầu ở đời, tùy theo chỗ thích hợp cũng đều như vậy. Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đối với thọ, tâm, pháp ở bên trong, bên ngoài và cả trong lẫn ngoài, an trú trong pháp quán tuần thọ, tuần tâm, tuần pháp, tinh tấn hừng hực, đầy đủ chánh niệm chánh tri, để điều phục lòng tham lam và ưu sầu ở đời, tùy theo chỗ thích hợp đều nên nói rộng ra như thế. Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát như vậy khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, khi đối với thân, thọ, tâm, pháp ở bên trong, bên ngoài và cả trong lẫn ngoài mà an trú trong pháp quán tuần thân, tuần thọ, tuần tâm, tuần pháp, tuy quán như thế nhưng không thấy có gì để nắm bắt. Thiện Hiện nên biết, đó là tướng Đại thừa (dấu hiệu, nội dung của Đại thừa) của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa Thiện Hiện, tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là tứ chánh đoạn (bốn sự siêng năng chân chính để dứt điều ác, nuôi điều lành). Bốn điều ấy là gì? Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đối với các pháp ác bất thiện (những điều xấu ác, không lành) chưa sinh, để chúng không sinh ra, mà khởi lòng mong muốn, tự thúc giục gắng sức, phát khởi sự siêng năng chân chính, thúc tâm và giữ tâm, đó là điều thứ nhất. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đối với các pháp ác bất thiện đã sinh, để dứt hẳn chúng, mà khởi lòng mong muốn, tự thúc giục gắng sức, phát khởi sự siêng năng chân chính, thúc tâm và giữ tâm, đó là điều thứ hai. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đối với các pháp lành chưa sinh, để khiến chúng sinh ra, mà khởi lòng mong muốn, tự thúc giục gắng sức, phát khởi sự siêng năng chân chính, thúc tâm và giữ tâm, đó là điều thứ ba. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đối với các pháp lành đã sinh, để khiến chúng đứng vững, không quên mất, tăng thêm rộng lớn, tu tập gấp bội cho đến viên mãn, mà khởi lòng mong muốn, tự thúc giục gắng sức, phát khởi sự siêng năng chân chính, thúc tâm và giữ tâm, đó là điều thứ tư. Thiện Hiện nên biết, đó là tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa Thiện Hiện, tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là tứ thần túc (bốn nền tảng đưa đến thần thông và sự thành tựu, đều dựa trên định). Bốn điều ấy là gì? Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu dục tam-ma-địa đoạn hành (tam-ma-địa là định, tâm chuyên chú một chỗ; dục tam-ma-địa là định đạt được nhờ lòng mong muốn mạnh mẽ; đoạn hành là sự nỗ lực dứt trừ các điều xấu đi kèm với định ấy), thành tựu thần túc, nương vào sự xa lìa, nương vào sự không nhiễm đắm, nương vào sự diệt tận (dứt sạch phiền não), hướng về sự buông xả, đó là điều thứ nhất. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu cần tam-ma-địa đoạn hành (định đạt được nhờ siêng năng), thành tựu thần túc, nương vào sự xa lìa, nương vào sự không nhiễm đắm, nương vào sự diệt tận, hướng về sự buông xả, đó là điều thứ hai. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu tâm tam-ma-địa đoạn hành (định đạt được nhờ chuyên nhất tâm ý), thành tựu thần túc, nương vào sự xa lìa, nương vào sự không nhiễm đắm, nương vào sự diệt tận, hướng về sự buông xả, đó là điều thứ ba. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu quán tam-ma-địa đoạn hành (định đạt được nhờ quán xét suy tư), thành tựu thần túc, nương vào sự xa lìa, nương vào sự không nhiễm đắm, nương vào sự diệt tận, hướng về sự buông xả, đó là điều thứ tư. Thiện Hiện nên biết, đó là tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa Thiện Hiện, tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là ngũ căn (năm "rễ" lành làm nền tảng cho sự tu hành). Năm điều ấy là gì? Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, những gì đã tu là tín căn (niềm tin), tinh tấn căn (sự siêng năng), niệm căn (sự ghi nhớ tỉnh giác), định căn (sự tập trung tâm), tuệ căn (trí tuệ); Thiện Hiện nên biết, đó là tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát. Lại nữa Thiện Hiện, tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là ngũ lực (năm sức mạnh, tức năm căn trên khi đã lớn mạnh, đủ sức chế ngự điều trái nghịch). Năm điều ấy là gì? Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, những gì đã tu là tín lực, tinh tấn lực, niệm lực, định lực, tuệ lực; Thiện Hiện nên biết, đó là tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa Thiện Hiện, tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ). Bảy điều ấy là gì? Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, những gì đã tu là niệm đẳng giác chi (ghi nhớ tỉnh giác), trạch pháp đẳng giác chi (phân biệt pháp nào đúng, pháp nào sai), tinh tấn đẳng giác chi (siêng năng), hỷ đẳng giác chi (niềm vui trong pháp), khinh an đẳng giác chi (thân tâm nhẹ nhàng thư thái), định đẳng giác chi (tâm tập trung), xả đẳng giác chi (tâm bình thản, không thiên lệch), nương vào sự xa lìa, nương vào sự không nhiễm đắm, nương vào sự diệt tận, hướng về sự buông xả; Thiện Hiện nên biết, đó là tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát. Lại nữa Thiện Hiện, tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh dẫn đến giải thoát). Tám điều ấy là gì? Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, những gì đã tu là chánh kiến (thấy biết đúng đắn), chánh tư duy (suy nghĩ đúng đắn), chánh ngữ (lời nói đúng đắn), chánh nghiệp (việc làm đúng đắn), chánh mạng (cách sinh sống đúng đắn), chánh tinh tấn (siêng năng đúng đắn), chánh niệm (ghi nhớ tỉnh giác đúng đắn), chánh định (tập trung tâm đúng đắn), nương vào sự xa lìa, nương vào sự không nhiễm đắm, nương vào sự diệt tận, hướng về sự buông xả; Thiện Hiện nên biết, đó là tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa Thiện Hiện, tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là ba tam-ma-địa (ba loại định). Ba loại ấy là gì? Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, quán thấy tự tướng (bản chất riêng) của mọi pháp đều là không, tâm an trú như vậy, gọi là không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ thấy mọi pháp là không), cũng gọi là không tam-ma-địa; đó là loại thứ nhất. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, quán thấy vì tự tướng của mọi pháp là không nên đều không có tướng (không có hình tướng nào để nắm giữ), tâm an trú như vậy, gọi là vô tướng giải thoát môn, cũng gọi là vô tướng tam-ma-địa; đó là loại thứ hai. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, quán thấy vì tự tướng của mọi pháp là không nên đều không có gì để mong cầu, tâm an trú như vậy, gọi là vô nguyện giải thoát môn, cũng gọi là vô nguyện tam-ma-địa; đó là loại thứ ba. Thiện Hiện nên biết, đó là tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa Thiện Hiện, tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là pháp trí, loại trí, thế tục trí, tha tâm trí, khổ trí, tập trí, diệt trí, đạo trí, tận trí, vô sinh trí, như thật trí (mười một loại trí tuệ, được giải thích ở dưới); đó là tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát. Bấy giờ Tôn giả Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là pháp trí?" Phật dạy: "Thiện Hiện, nếu trí tuệ lấy vô sở đắc làm phương tiện mà biết sự chuyển biến với các tướng sai khác của năm uẩn (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình dung, hành là các hoạt động tâm ý, thức là sự hay biết) v.v…, đó là pháp trí." "Bạch Thế Tôn, thế nào là loại trí?" "Thiện Hiện, nếu trí tuệ lấy vô sở đắc làm phương tiện mà biết uẩn, giới (mười tám yếu tố của nhận thức: giác quan, đối tượng và sự hay biết), xứ (mười hai chỗ: sáu giác quan và sáu đối tượng) cùng các duyên khởi (sự việc sinh ra do nhiều nhân duyên nương nhau), dù xét chung hay xét riêng, đều là vô thường v.v…, đó là loại trí." "Bạch Thế Tôn, thế nào là thế tục trí?" "Thiện Hiện, nếu trí tuệ lấy vô sở đắc làm phương tiện mà biết mọi pháp chỉ là tên gọi đặt ra tạm thời, đó là thế tục trí." "Bạch Thế Tôn, thế nào là tha tâm trí?" "Thiện Hiện, nếu trí tuệ lấy vô sở đắc làm phương tiện mà biết tâm và tâm sở pháp (các trạng thái tâm lý đi kèm tâm) của các hữu tình (chúng sinh có tình thức) khác, cùng việc họ tu hành và chứng đắc sự diệt tận, đó là tha tâm trí." "Bạch Thế Tôn, thế nào là khổ trí?" "Thiện Hiện, nếu trí tuệ lấy vô sở đắc làm phương tiện mà biết khổ thì không nên để sinh ra, đó là khổ trí." "Bạch Thế Tôn, thế nào là tập trí?" "Thiện Hiện, nếu trí tuệ lấy vô sở đắc làm phương tiện mà biết tập (nguyên nhân gây ra khổ, tức phiền não và nghiệp) thì nên dứt hẳn, đó là tập trí." "Bạch Thế Tôn, thế nào là diệt trí?" "Thiện Hiện, nếu trí tuệ lấy vô sở đắc làm phương tiện mà biết diệt (sự chấm dứt khổ, tức niết-bàn) thì nên tự mình chứng nghiệm, đó là diệt trí." "Bạch Thế Tôn, thế nào là đạo trí?" "Thiện Hiện, nếu trí tuệ lấy vô sở đắc làm phương tiện mà biết đạo (con đường tu tập đưa đến chấm dứt khổ) thì nên tu tập, đó là đạo trí." "Bạch Thế Tôn, thế nào là tận trí?" "Thiện Hiện, nếu trí tuệ lấy vô sở đắc làm phương tiện mà biết tham, sân, si (tham lam, giận dữ, mê muội) đã hết sạch, đó là tận trí." "Bạch Thế Tôn, thế nào là vô sinh trí?" "Thiện Hiện, nếu trí tuệ lấy vô sở đắc làm phương tiện mà biết sẽ không còn sinh lại trong các cõi tái sinh nữa, đó là vô sinh trí." "Bạch Thế Tôn, thế nào là như thật trí?" "Thiện Hiện, nhất thiết trí (trí biết toàn bộ mọi pháp) và nhất thiết tướng trí (trí biết rõ mọi khía cạnh, mọi chi tiết của tất cả các pháp) của Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến), đó là như thật trí. Thiện Hiện nên biết, đó là tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa Thiện Hiện, tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là ba vô lậu căn (ba căn lành không còn "lậu", tức không còn phiền não rỉ chảy làm ô nhiễm tâm). Ba căn ấy là gì? Đó là vị tri đương tri căn, dĩ tri căn, cụ tri căn." Bấy giờ Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là vị tri đương tri căn?" Phật dạy: "Thiện Hiện, nếu các bậc hữu học (người đã vào dòng thánh nhưng còn phải học, phải tu tiếp) đối với các thánh đế (những chân lý cao quý: khổ, tập, diệt, đạo) chưa hiện quán (chưa trực tiếp thấy rõ tận mắt bằng trí tuệ), chưa đạt thánh quả (quả vị của bậc thánh), thì tín căn, tinh tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn mà họ có, đó là vị tri đương tri căn (căn "chưa biết mà sẽ biết")." "Bạch Thế Tôn, thế nào là dĩ tri căn?" "Thiện Hiện, nếu các bậc hữu học đối với các thánh đế đã được hiện quán, đã đạt thánh quả, thì tín căn, tinh tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn mà họ có, đó là dĩ tri căn (căn "đã biết")." "Bạch Thế Tôn, thế nào là cụ tri căn?" "Thiện Hiện, đó là các bậc vô học (người đã tu xong, không còn gì phải học), hoặc A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), hoặc Độc giác (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không cần nghe ai dạy), hoặc các Bồ-tát đã trụ ở thập địa (mười giai vị tu chứng của Bồ-tát), hoặc các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (Ứng: bậc đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác: bậc giác ngộ hoàn toàn đúng đắn), thì tín căn, tinh tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn mà các vị ấy có, đó là cụ tri căn (căn "biết trọn đủ"). Thiện Hiện, ba căn như thế, nếu lấy vô sở đắc làm phương tiện, thì nên biết đó là tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa Thiện Hiện, tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là ba tam-ma-địa. Ba loại ấy là gì? Đó là hữu tầm hữu tứ tam-ma-địa, vô tầm duy tứ tam-ma-địa, vô tầm vô tứ tam-ma-địa (tầm là tâm tìm xét thô sơ, tứ là tâm dò xét tinh tế)." Bấy giờ Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là hữu tầm hữu tứ tam-ma-địa?" Phật dạy: "Thiện Hiện, nếu lìa các dục và các pháp ác bất thiện, có tầm có tứ, có hỷ lạc (niềm vui và sự an lạc) sinh ra do xa lìa, vào sơ tĩnh lự (tĩnh lự là thiền định, tâm lặng yên mà suy xét; sơ tĩnh lự là tầng thiền thứ nhất) và an trú đầy đủ, đó là hữu tầm hữu tứ tam-ma-địa." "Bạch Thế Tôn, thế nào là vô tầm duy tứ tam-ma-địa?" "Thiện Hiện, đó là định trung gian giữa sơ tĩnh lự và đệ nhị tĩnh lự (tầng thiền thứ hai), đó là vô tầm duy tứ tam-ma-địa." "Bạch Thế Tôn, thế nào là vô tầm vô tứ tam-ma-địa?" "Thiện Hiện, đó là từ đệ nhị tĩnh lự cho đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ (tầng định cao nhất, nơi tâm vi tế đến mức không thể nói là có tưởng hay không có tưởng), đó là vô tầm vô tứ tam-ma-địa. Thiện Hiện, ba tam-ma-địa như thế, nếu lấy vô sở đắc làm phương tiện, thì nên biết đó là tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa Thiện Hiện, tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là mười tùy niệm (mười đối tượng để luôn nhớ nghĩ, quán tưởng). Mười điều ấy là gì? Đó là niệm Phật, niệm Pháp (giáo pháp của Phật), niệm Tăng (đoàn thể người tu theo Phật), niệm giới (giới luật), niệm xả (bố thí, buông bỏ), niệm thiên (chư thiên và nhân lành sinh lên cõi trời), niệm sự vắng lặng xa lìa, niệm hơi thở ra vào, niệm thân, niệm sự chết. Thiện Hiện, mười tùy niệm như thế, nếu lấy vô sở đắc làm phương tiện, thì nên biết đó là tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát. Lại nữa Thiện Hiện, tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả), tứ vô sắc định (bốn tầng định vượt ngoài hình sắc), bát giải thoát (tám pháp định giúp thoát khỏi sự trói buộc), bát thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, vượt thắng đối tượng), cửu thứ đệ định (chín tầng định nhập lần lượt theo thứ tự), thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, màu xanh… trải khắp mọi nơi) cùng mọi pháp lành khác; nếu lấy vô sở đắc làm phương tiện, thì nên biết đó là tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa Thiện Hiện, tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật). Mười lực ấy là gì? Đó là trí lực biết xứ phi xứ, trí lực biết nghiệp dị thục, trí lực biết các loại giới, trí lực biết các loại thắng giải, trí lực biết căn hơn kém, trí lực biết con đường đi đến khắp nơi, trí lực biết sự nhiễm ô và thanh tịnh của tĩnh lự, giải thoát, đẳng trì, đẳng chí, trí lực nhớ biết đời trước, trí lực biết chết và sinh, trí lực biết lậu đã hết." Bấy giờ Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là trí lực biết xứ phi xứ?" Phật dạy: "Thiện Hiện, nếu lấy vô sở đắc làm phương tiện mà biết rõ đúng như thật tướng "xứ" và "phi xứ" của các pháp như nhân và quả (xứ là điều hợp lý, có thể xảy ra; phi xứ là điều không hợp lý, không thể xảy ra, như làm lành mà gặp quả lành là xứ, làm ác mà gặp quả lành là phi xứ), đó là trí lực biết xứ phi xứ." "Bạch Thế Tôn, thế nào là trí lực biết nghiệp dị thục?" "Thiện Hiện, nếu lấy vô sở đắc làm phương tiện mà biết rõ đúng như thật các nghiệp (hành động có tác ý) quá khứ, vị lai, hiện tại của các loài hữu tình, cùng tướng nhận chịu các thứ nhân quả của chúng (dị thục: quả báo chín muồi ở thời điểm khác và mang tính chất khác với nhân), đó là trí lực biết nghiệp dị thục." "Bạch Thế Tôn, thế nào là trí lực biết các loại giới?" "Thiện Hiện, nếu lấy vô sở đắc làm phương tiện mà biết rõ đúng như thật vô lượng tướng giới (căn tính, bản chất, cảnh giới khác nhau) của các loài hữu tình, đó là trí lực biết các loại giới." "Bạch Thế Tôn, thế nào là trí lực biết các loại thắng giải?" "Thiện Hiện, nếu lấy vô sở đắc làm phương tiện mà biết rõ đúng như thật vô lượng tướng thắng giải (những hiểu biết, ưa thích và quyết định khác nhau) của các loài hữu tình, đó là trí lực biết các loại thắng giải." "Bạch Thế Tôn, thế nào là trí lực biết căn hơn kém?" "Thiện Hiện, nếu lấy vô sở đắc làm phương tiện mà biết rõ đúng như thật tướng căn (năng lực tu hành như tín, tấn, niệm, định, tuệ) hơn hay kém của các loài hữu tình, đó là trí lực biết căn hơn kém." "Bạch Thế Tôn, thế nào là trí lực biết con đường đi đến khắp nơi?" "Thiện Hiện, nếu lấy vô sở đắc làm phương tiện mà biết rõ đúng như thật tướng các con đường (các lối tu hành, việc làm) dẫn các loài hữu tình đi đến khắp mọi cõi, đó là trí lực biết con đường đi đến khắp nơi." "Bạch Thế Tôn, thế nào là trí lực biết sự nhiễm ô và thanh tịnh của tĩnh lự, giải thoát, đẳng trì, đẳng chí?" "Thiện Hiện, nếu lấy vô sở đắc làm phương tiện mà biết rõ đúng như thật các tướng nhiễm ô và thanh tịnh của tĩnh lự, giải thoát, đẳng trì, đẳng chí (đẳng trì và đẳng chí là những tên gọi các trạng thái định, tâm giữ được bình đẳng, quân bình), cùng các căn, lực, giác chi, đạo chi của các loài hữu tình, đó là trí lực biết sự nhiễm ô và thanh tịnh của tĩnh lự, giải thoát, đẳng trì, đẳng chí." "Bạch Thế Tôn, thế nào là trí lực nhớ biết đời trước?" "Thiện Hiện, nếu lấy vô sở đắc làm phương tiện mà biết rõ đúng như thật vô lượng vô số sự việc về các đời sống trước kia của các loài hữu tình, đó là trí lực nhớ biết đời trước." "Bạch Thế Tôn, thế nào là trí lực biết chết và sinh?" "Thiện Hiện, nếu lấy vô sở đắc làm phương tiện mà biết rõ đúng như thật vô lượng vô số sự việc chết đây sinh kia của các loài hữu tình, đó là trí lực biết chết và sinh." "Bạch Thế Tôn, thế nào là trí lực biết lậu đã hết?" "Thiện Hiện, nếu lấy vô sở đắc làm phương tiện mà biết rõ đúng như thật các lậu (phiền não) đã hết hẳn, được tâm giải thoát vô lậu, tuệ giải thoát vô lậu, ngay trong đời hiện tại tự mình chứng nghiệm và an trú đầy đủ, có thể biết đúng đắn rằng: "Sự sinh của ta đã hết, phạm hạnh (đời sống trong sạch) đã thành lập, việc cần làm đã làm xong, không còn nhận thân đời sau nữa", đó là trí lực biết lậu đã hết. Thiện Hiện nên biết, đó là tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa Thiện Hiện, tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi giảng pháp giữa đại chúng). Bốn điều ấy là gì? Đó là không sợ hãi vì đã chánh đẳng giác, không sợ hãi vì đã hết lậu, không sợ hãi khi nói pháp chướng ngại, không sợ hãi khi nói con đường diệt khổ." Bấy giờ Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là không sợ hãi vì đã chánh đẳng giác?" Phật dạy: "Thiện Hiện, nếu lấy vô sở đắc làm phương tiện, tự xưng: "Ta là bậc Chánh Đẳng Giác." Giả sử có sa-môn (người xuất gia tu hành), hoặc bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tế tự trong xã hội Ấn Độ), hoặc thiên (chư thiên), ma (ma vương), phạm (Phạm thiên), hoặc kẻ khác trong thế gian, dựa theo lý lẽ mà đặt ra câu vặn hỏi và nhắc lại rằng: "Đối với pháp này, ngài chưa phải là bậc chánh đẳng giác", thì ta thấy rõ câu vặn hỏi ấy không có căn cứ. Vì thấy câu vặn hỏi ấy không có căn cứ, nên được an ổn, không kinh hãi, không sợ sệt; tự xưng mình ở ngôi vị tôn quý của bậc Đại Tiên, giữa đại chúng cất tiếng sư tử hống (tiếng gầm của sư tử, ví lời thuyết pháp oai hùng không gì khuất phục được), chuyển bánh xe Phạm luân mầu nhiệm (ví việc giảng pháp thanh tịnh, lan truyền như bánh xe lăn đi khắp nơi). Bánh xe ấy thanh tịnh, chân chính, chân thật, không gì cao hơn; tất cả sa-môn, bà-la-môn, thiên, ma, phạm hoặc kẻ khác trong thế gian đều không ai có thể chuyển được đúng như pháp. Đó là không sợ hãi vì đã chánh đẳng giác." "Bạch Thế Tôn, thế nào là không sợ hãi vì đã hết lậu?" "Thiện Hiện, nếu lấy vô sở đắc làm phương tiện, tự xưng: "Ta đã dứt hẳn các lậu." Giả sử có sa-môn, hoặc bà-la-môn, hoặc thiên, ma, phạm, hoặc kẻ khác trong thế gian, dựa theo lý lẽ mà đặt ra câu vặn hỏi và nhắc lại rằng: "Có những lậu như thế ngài chưa dứt hẳn", thì ta thấy rõ câu vặn hỏi ấy không có căn cứ. Vì thấy câu vặn hỏi ấy không có căn cứ, nên được an ổn, không kinh hãi, không sợ sệt; tự xưng mình ở ngôi vị tôn quý của bậc Đại Tiên, giữa đại chúng cất tiếng sư tử hống, chuyển bánh xe Phạm luân mầu nhiệm. Bánh xe ấy thanh tịnh, chân chính, chân thật, không gì cao hơn; tất cả sa-môn, bà-la-môn, thiên, ma, phạm hoặc kẻ khác trong thế gian đều không ai có thể chuyển được đúng như pháp. Đó là không sợ hãi vì đã hết lậu." "Bạch Thế Tôn, thế nào là không sợ hãi khi nói pháp chướng ngại?" "Thiện Hiện, nếu lấy vô sở đắc làm phương tiện, vì các đệ tử nói những pháp gây chướng ngại cho đạo. Giả sử có sa-môn, hoặc bà-la-môn, hoặc thiên, ma, phạm, hoặc kẻ khác trong thế gian, dựa theo lý lẽ mà đặt ra câu vặn hỏi và nhắc lại rằng: "Làm theo pháp này không thể gây chướng ngại cho đạo", thì ta thấy rõ câu vặn hỏi ấy không có căn cứ. Vì thấy câu vặn hỏi ấy không có căn cứ, nên được an ổn, không kinh hãi, không sợ sệt; tự xưng mình ở ngôi vị tôn quý của bậc Đại Tiên, giữa đại chúng cất tiếng sư tử hống, chuyển bánh xe Phạm luân mầu nhiệm. Bánh xe ấy thanh tịnh, chân chính, chân thật, không gì cao hơn; tất cả sa-môn, bà-la-môn, thiên, ma, phạm hoặc kẻ khác trong thế gian đều không ai có thể chuyển được đúng như pháp. Đó là không sợ hãi khi nói pháp chướng ngại." "Bạch Thế Tôn, thế nào là không sợ hãi khi nói con đường diệt khổ?" "Thiện Hiện, nếu lấy vô sở đắc làm phương tiện, vì các đệ tử nói con đường dứt hết khổ. Giả sử có sa-môn, hoặc bà-la-môn, hoặc thiên, ma, phạm, hoặc kẻ khác trong thế gian, dựa theo lý lẽ mà đặt ra câu vặn hỏi và nhắc lại rằng: "Tu con đường này không thể dứt hết khổ", thì ta thấy rõ câu vặn hỏi ấy không có căn cứ. Vì thấy câu vặn hỏi ấy không có căn cứ, nên được an ổn, không kinh hãi, không sợ sệt; tự xưng mình ở ngôi vị tôn quý của bậc Đại Tiên, giữa đại chúng cất tiếng sư tử hống, chuyển bánh xe Phạm luân mầu nhiệm. Bánh xe ấy thanh tịnh, chân chính, chân thật, không gì cao hơn; tất cả sa-môn, bà-la-môn, thiên, ma, phạm hoặc kẻ khác trong thế gian đều không ai có thể chuyển được đúng như pháp. Đó là không sợ hãi khi nói con đường diệt khổ. Thiện Hiện nên biết, đó là tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa Thiện Hiện, tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là bốn vô ngại giải (bốn khả năng hiểu biết và diễn đạt không bị trở ngại). Bốn điều ấy là gì? Đó là nghĩa vô ngại giải (thông suốt ý nghĩa), pháp vô ngại giải (thông suốt giáo pháp, văn cú), từ vô ngại giải (thông suốt ngôn ngữ, cách nói), biện vô ngại giải (biện luận lưu loát không vấp váp). Thiện Hiện, bốn vô ngại giải như thế, nếu lấy vô sở đắc làm phương tiện, thì nên biết đó là tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát. Lại nữa Thiện Hiện, tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là đại từ (lòng thương rộng lớn, ban vui cho chúng sinh), đại bi (lòng xót thương rộng lớn, cứu khổ cho chúng sinh), đại hỷ (vui theo niềm vui của chúng sinh), đại xả (tâm bình đẳng, buông bỏ mọi thiên lệch), năm nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm), nhất thiết trí (trí biết toàn bộ mọi pháp), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết rõ mọi khía cạnh, mọi chi tiết của tất cả các pháp). Thiện Hiện, các pháp như thế, nếu lấy vô sở đắc làm phương tiện, thì nên biết đó là tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa Thiện Hiện, tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức tính chỉ Phật mới có, không chung với ai khác). Mười tám pháp ấy là gì? Đó là: Ta, bậc Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, từ đêm đầu tiên chứng đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn, chân chính, không gì cao hơn) cho đến đêm cuối cùng, khi việc cần làm đã xong, nhập vô dư y đại niết-bàn (sự tịch diệt hoàn toàn, không còn sót lại thân xác nương tựa), trong khoảng thời gian ấy: luôn không lầm lỗi; không có tiếng nói thô bạo hấp tấp; không quên mất chánh niệm; không có lúc tâm không ở trong định; không có các tưởng phân biệt sai khác; không có sự buông xả mà không xét chọn; chí nguyện không lui sụt; tinh tấn không lui sụt; chánh niệm không lui sụt; trí tuệ không lui sụt; giải thoát không lui sụt; sự thấy biết về giải thoát không lui sụt; mọi việc làm của thân đều lấy trí tuệ dẫn đầu và chuyển theo trí tuệ; mọi lời nói đều lấy trí tuệ dẫn đầu và chuyển theo trí tuệ; mọi hoạt động của ý đều lấy trí tuệ dẫn đầu và chuyển theo trí tuệ; sự thấy biết phát khởi đối với đời quá khứ không vướng mắc, không ngăn ngại; sự thấy biết phát khởi đối với đời vị lai không vướng mắc, không ngăn ngại; sự thấy biết phát khởi đối với đời hiện tại không vướng mắc, không ngăn ngại. Thiện Hiện, mười tám pháp bất cộng của Phật như thế, không pháp nào không lấy vô sở đắc làm phương tiện; nên biết đó là tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa Thiện Hiện, tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là các môn văn tự đà-la-ni (đà-la-ni là năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp; môn văn tự đà-la-ni là pháp môn nương vào từng chữ cái để thâm nhập nghĩa lý)." Bấy giờ Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là môn văn tự đà-la-ni?" Phật dạy: "Thiện Hiện, tính bình đẳng của chữ, tính bình đẳng của lời, tính bình đẳng của lý lẽ trong lời nói, thâm nhập vào các môn chữ, đó là môn văn tự đà-la-ni." "Bạch Thế Tôn, thế nào là thâm nhập vào các môn chữ?" "Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, thì (các chữ sau đây là những âm của chữ cái tiếng Phạn):
Vào môn chữ A (?), vì ngộ rằng mọi pháp vốn không sinh. Vào môn chữ Lạc, vì ngộ rằng mọi pháp lìa bụi nhơ. Vào môn chữ Bả, vì ngộ rằng mọi pháp là giáo lý của thắng nghĩa (chân lý tối thượng). Vào môn chữ Giả, vì ngộ rằng mọi pháp không có chết và sinh. Vào môn chữ Na, vì ngộ rằng mọi pháp xa lìa danh và tướng (tên gọi và hình tướng), không có được mất. Vào môn chữ Lã, vì ngộ rằng mọi pháp vượt ra ngoài thế gian, và nhân duyên của chi "ái" (sự khao khát, một mắt xích trong mười hai nhân duyên dẫn đến sinh tử) vĩnh viễn không hiện ra nữa. Vào môn chữ Đà, vì ngộ rằng mọi pháp được điều phục, vắng lặng, chân như (bản tính chân thật như thế, không biến đổi) bình đẳng, không phân biệt. Vào môn chữ Bà, vì ngộ rằng mọi pháp lìa sự trói buộc. Vào môn chữ Đồ, vì ngộ rằng mọi pháp lìa sự nóng bức, giả dối, nhơ uế mà được thanh tịnh. Vào môn chữ Sa, vì ngộ rằng mọi pháp không có vướng ngại. Vào môn chữ Phọc, vì ngộ rằng mọi pháp dứt hết đường ngôn ngữ âm thanh. Vào môn chữ Đả (?), vì ngộ rằng chân như của mọi pháp không lay động. Vào môn chữ Dã, vì ngộ rằng mọi pháp như thật không sinh. Vào môn chữ Sắt-tra, vì ngộ rằng tướng chế phục và gìn giữ của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Ca, vì ngộ rằng người tạo tác ra mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Sa, vì ngộ rằng tính bình đẳng về thời gian của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Ma, vì ngộ rằng tính "ta" và "của ta" của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Già, vì ngộ rằng tính hành động và chấp lấy của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Tha, vì ngộ rằng nơi chốn của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Xà, vì ngộ rằng sự sinh khởi của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Thấp-phọc, vì ngộ rằng tính an ổn của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Đạt, vì ngộ rằng tính giới (cảnh giới, yếu tố cấu thành) của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Xá, vì ngộ rằng tính vắng lặng của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Khư, vì ngộ rằng tính giống như hư không của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Sạn, vì ngộ rằng tính cùng tận của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Tát-đả (?), vì ngộ rằng tính gìn giữ cái hợp lý và không hợp lý khiến chúng không lay chuyển của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Nhã, vì ngộ rằng tính được hiểu biết của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Lạt-tha, vì ngộ rằng tính nghĩa lý để bám chấp của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Ha, vì ngộ rằng tính nguyên nhân của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Bạc, vì ngộ rằng tính có thể bị phá hoại của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Xước, vì ngộ rằng tính bị dục lạc che phủ của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Táp-ma, vì ngộ rằng tính có thể nhớ nghĩ của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Hạp-phọc, vì ngộ rằng tính có thể gọi tên của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Tha (?), vì ngộ rằng tính dũng mãnh mạnh mẽ của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Kiện, vì ngộ rằng tính bình đẳng dày chắc (?) của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Sỉ, vì ngộ rằng tính tích tụ của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Noa, vì ngộ rằng mọi pháp lìa các sự ồn ào tranh cãi, không đi không đến, và việc đi đứng ngồi nằm đều không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Phả, vì ngộ rằng quả báo trùm khắp của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Tắc-ca, vì ngộ rằng tính uẩn (nhóm) tích tụ của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Dật-sa, vì ngộ rằng tính và tướng già yếu của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Chước, vì ngộ rằng dấu chân tụ tập của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Tra, vì ngộ rằng tính xô đẩy bức bách lẫn nhau của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào môn chữ Trạch, vì ngộ rằng nơi chốn rốt ráo của mọi pháp không thể nắm bắt được.
Thiện Hiện, các môn chữ như thế có thể giúp ngộ nhập đến tận bờ mé của tính không của các pháp. Ngoài những chữ như thế dùng để biểu thị tính không của các pháp, không còn gì khác có thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Thiện Hiện, nghĩa của những chữ như thế không thể nói ra, không thể chỉ bày, không thể nắm giữ, không thể viết chép mà giữ lấy, không thể quan sát, vì lìa mọi tướng. Thiện Hiện, ví như hư không là nơi mọi vật quy về; các môn chữ này cũng như vậy, nghĩa không của các pháp đều phải vào môn này mới được hiển bày rõ ràng. Thiện Hiện, vào chữ A (?) v.v… này gọi là thâm nhập vào các môn chữ. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đối với việc thâm nhập vào các môn chữ như thế mà được trí khéo léo, thì đối với những điều được diễn đạt và biểu thị qua mọi lời nói âm thanh đều không vướng ngại; đối với tính không bình đẳng của mọi pháp đều có thể chứng ngộ và nắm giữ trọn vẹn; đối với mọi lời nói âm thanh đều được khéo léo.
Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể lắng nghe ấn tướng, ấn cú (những dấu hiệu và câu chữ làm khuôn mẫu, như con dấu xác chứng) của việc thâm nhập vào các môn chữ như thế, nghe rồi thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn), đọc tụng cho thông thuộc, giảng giải cho người khác, không tham danh lợi, thì nhờ nhân duyên này được hai mươi loại công đức thù thắng. Hai mươi loại ấy là gì? Đó là: được trí nhớ mạnh mẽ; được lòng hổ thẹn cao quý (biết xấu hổ khi làm điều sai); được sức mạnh bền chắc; được nắm chỗ yếu chỉ của pháp; được sự giác ngộ tăng thượng; được trí tuệ thù thắng; được biện tài không vướng ngại; được môn tổng trì (năng lực ghi nhớ, nắm giữ tất cả); được không nghi ngờ; nghe lời trái tai hay thuận tai đều không sinh giận hay ưa thích; được an trú bình đẳng, không cao không thấp; được khéo léo về lời nói âm thanh của các hữu tình; được khéo léo về uẩn, khéo léo về xứ, khéo léo về giới; được khéo léo về duyên khởi, khéo léo về nhân, khéo léo về duyên, khéo léo về pháp; được khéo léo về trí biết căn hơn kém, khéo léo về tha tâm trí (trí biết tâm người khác); được khéo léo về xem sao và lịch pháp; được khéo léo về thiên nhĩ trí (trí nghe được mọi âm thanh xa gần), khéo léo về túc trú tùy niệm trí (trí nhớ biết các đời trước), khéo léo về thần cảnh trí (trí có năng lực biến hóa, đi lại tự tại), khéo léo về tử sinh trí (trí biết chúng sinh chết đây sinh kia); được khéo léo về lậu tận trí (trí biết phiền não đã dứt sạch); được khéo léo trong việc nói về trí biết xứ phi xứ; được khéo léo về các oai nghi như đi lại. Thiện Hiện, đó là được hai mươi loại công đức thù thắng. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, mà đạt được môn văn tự đà-la-ni, thì nên biết đó là tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát."
Phật bảo Thiện Hiện: "Ông hỏi thế nào thì nên biết là Bồ-tát Ma-ha-tát phát tâm hướng đến Đại thừa. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành sáu ba-la-mật-đa (sáu pháp tu đưa đến bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), đi từ một địa (giai vị tu chứng của Bồ-tát) lên một địa khác, thì nên biết đó là Bồ-tát Ma-ha-tát phát tâm hướng đến Đại thừa." Bấy giờ Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành sáu ba-la-mật-đa, đi từ một địa lên một địa khác?" Phật dạy: "Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát biết rằng mọi pháp không từ đâu đến, cũng không đi về đâu. Vì sao vậy? Vì mọi pháp không đi không đến, không từ đâu và không hướng về đâu, bởi các pháp ấy không biến đổi, không hư hoại. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với địa mình rời đi và địa mình đến, không cậy dựa, không nghĩ tưởng; tuy tu sửa nghiệp của các địa nhưng không thấy có địa ấy. Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành sáu ba-la-mật-đa, đi từ một địa lên một địa khác."
"Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát tu sửa nghiệp của các địa?" "Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ nhất là Cực Hỷ địa (giai vị vui mừng tột bậc vì lần đầu chứng được chân lý), nên khéo tu sửa mười nghiệp thù thắng. Mười nghiệp ấy là gì? Một là lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp ý muốn trong sạch thù thắng, vì việc ý muốn thù thắng không thể nắm bắt được. Hai là lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp tâm bình đẳng với tất cả hữu tình, vì tất cả hữu tình không thể nắm bắt được. Ba là lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp bố thí, vì người cho, người nhận và vật đem cho đều không thể nắm bắt được. Bốn là lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp gần gũi bạn lành, vì bạn lành và bạn ác không có hai tướng khác nhau. Năm là lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp cầu pháp, vì các pháp được cầu không thể nắm bắt được. Sáu là lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp luôn ưa thích xuất gia, vì cái nhà bị rời bỏ không thể nắm bắt được. Bảy là lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp yêu mến thân Phật, vì các tướng tốt và vẻ đẹp phụ (những đặc điểm tốt đẹp trên thân Phật) không thể nắm bắt được. Tám là lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp mở bày giáo pháp, vì pháp được phân tích giảng giải không thể nắm bắt được. Chín là lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp phá bỏ kiêu mạn, vì các pháp hưng thịnh không thể nắm bắt được. Mười là lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp luôn nói lời chân thật, vì tính chất của mọi lời nói không thể nắm bắt được. Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ nhất là Cực Hỷ địa, nên khéo tu sửa mười nghiệp thù thắng như thế.
Lại nữa Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ hai là Ly Cấu địa (giai vị lìa khỏi mọi nhơ bẩn của sự phạm giới), nên suy nghĩ tu tập tám pháp, mau khiến chúng viên mãn. Tám pháp ấy là gì? Một là giữ giới cấm thanh tịnh. Hai là biết ơn và báo ơn. Ba là an trú trong sức nhẫn nhục. Bốn là nhận lấy niềm hoan hỷ thù thắng. Năm là không bỏ rơi hữu tình. Sáu là luôn khởi lòng đại bi. Bảy là đối với các bậc thầy, bậc trưởng thượng, đem lòng cung kính tin tưởng mà thưa hỏi, vâng theo, cúng dường, như tưởng đang phụng sự Phật. Tám là siêng năng cầu học, tu tập các ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ hai là Ly Cấu địa, nên suy nghĩ tu tập tám pháp như thế, mau khiến chúng viên mãn.
Lại nữa Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ ba là Phát Quang địa (giai vị trí tuệ phát ra ánh sáng), nên an trú năm pháp. Năm pháp ấy là gì? Một là siêng năng cầu nghe học nhiều, chưa từng biết đủ, đối với pháp đã nghe không chấp vào câu chữ. Hai là dùng tâm không nhiễm đắm mà thường bố thí pháp (đem giáo pháp giảng dạy cho người), tuy giáo hóa rộng rãi nhưng không tự cao. Ba là vì muốn trang nghiêm cõi Phật thanh tịnh mà gieo trồng các căn lành, tuy đem hồi hướng (chuyển công đức hướng về mục đích giác ngộ) nhưng không tự đề cao. Bốn là vì giáo hóa hữu tình, tuy không chán mệt sinh tử vô biên nhưng không tự cao. Năm là tuy an trú trong sự hổ thẹn nhưng không chấp trước. Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ ba là Phát Quang địa, nên thường an trú năm pháp như thế.
Lại nữa Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ tư là Diệm Tuệ địa (giai vị trí tuệ rực cháy như ngọn lửa, đốt sạch phiền não), nên an trú mười pháp, thường thực hành không bỏ. Mười pháp ấy là gì? Một là ở nơi a-luyện-nhã (chốn vắng vẻ yên tĩnh, xa làng xóm, thích hợp để tu hành), thường không rời bỏ. Hai là ít ham muốn. Ba là vui với cái đủ. Bốn là thường không rời bỏ công đức đỗ-đa (tức hạnh đầu-đà: lối sống khổ hạnh giản dị nhằm gột sạch tham đắm). Năm là đối với các học xứ (những điều giới luật cần học và giữ) chưa từng bỏ qua. Sáu là đối với các dục lạc rất mực chán lìa. Bảy là thường ưa phát khởi tâm hướng về sự vắng lặng tịch diệt. Tám là buông bỏ mọi thứ mình có. Chín là tâm không trì trệ, chìm đắm. Mười là đối với mọi thứ mình có không quyến luyến ngoái nhìn. Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ tư là Diệm Tuệ địa, nên an trú mười pháp như thế, thường thực hành không bỏ.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm mươi ba.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm mươi bốn.
Pháp sư Tam Tạng (vị thầy thông suốt ba kho tàng kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang (cao tăng đời Đường, Trung Quốc) vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video