Phần thứ ba – Phẩm Thiện Hiện, thứ ba, đoạn thứ bảy.
Bấy giờ, Cụ thọ (tiếng tôn xưng dành cho vị tỳ-kheo có đức hạnh, nghĩa là "bậc đủ tuổi thọ, đủ đức") Thiện Hiện (tức ngài Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lẽ không) bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (đức Phật, bậc được cả thế gian tôn kính)! Theo con hiểu nghĩa lời Phật dạy, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) không mặc áo giáp công đức, nên biết đó mới chính là mặc áo giáp Đại thừa (Đại thừa: "cỗ xe lớn", giáo pháp đưa mọi chúng sinh đến giác ngộ; "mặc áo giáp" ví cho việc phát đại nguyện vững chắc như người lính mặc giáp ra trận). Vì sao? Vì tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần) đều là tự tướng không (tự thân đặc tính riêng của nó vốn trống rỗng, không có thực thể).
Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn! Sắc thì tướng của sắc là không, cho đến thức thì tướng của thức là không (sắc, thọ, tưởng, hành, thức là năm uẩn – năm nhóm hợp thành thân tâm con người: sắc là phần vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình ảnh khái niệm, hành là các hoạt động tạo tác của tâm, thức là sự nhận biết phân biệt). Nhãn xứ thì tướng nhãn xứ là không, cho đến ý xứ thì tướng ý xứ là không (xứ: chỗ, nơi làm chỗ dựa cho nhận thức phát sinh; sáu nội xứ là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý). Sắc xứ thì tướng sắc xứ là không, cho đến pháp xứ thì tướng pháp xứ là không (sáu ngoại xứ là sáu đối tượng tương ứng: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật xúc chạm, và các đối tượng của ý). Nhãn giới thì tướng nhãn giới là không, cho đến ý giới thì tướng ý giới là không (giới: yếu tố, phạm vi; mười tám giới gồm sáu căn, sáu cảnh và sáu thức). Sắc giới thì tướng sắc giới là không, cho đến pháp giới thì tướng pháp giới là không (ở đây sắc giới là yếu tố hình sắc – đối tượng của mắt, pháp giới là yếu tố đối tượng của ý, đều thuộc mười tám giới). Nhãn thức giới thì tướng nhãn thức giới là không, cho đến ý thức giới thì tướng ý thức giới là không (nhãn thức: sự nhận biết qua mắt; ý thức: sự nhận biết qua ý). Nhãn xúc thì tướng nhãn xúc là không, cho đến ý xúc thì tướng ý xúc là không (xúc: sự gặp gỡ, tiếp xúc giữa giác quan, đối tượng và nhận thức). Các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên thì tướng của chúng là không, cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên thì tướng của chúng là không (thọ: cảm giác vui, khổ, hoặc không vui không khổ; duyên: điều kiện giúp sinh ra).
Bố thí ba-la-mật-đa thì tướng bố thí ba-la-mật-đa là không, cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa thì tướng Bát-nhã ba-la-mật-đa là không (ba-la-mật-đa: "đến bờ bên kia", tức hạnh tu được thực hành trọn vẹn đưa đến giác ngộ; bố thí: cho tặng; Bát-nhã: trí tuệ thấu suốt thực tướng của các pháp). Nội không thì tướng nội không là không, cho đến vô tính tự tính không thì tướng vô tính tự tính không là không (nội không: tính không của các pháp bên trong như mắt, tai...; vô tính tự tính không: tự tính của các pháp vốn là không có tự tính, và điều ấy cũng là không – đây là loại cuối trong dãy các loại "không"). Tứ niệm trụ thì tướng tứ niệm trụ là không, cho đến Bát thánh đạo chi thì tướng Bát thánh đạo chi là không (tứ niệm trụ: bốn phép quán giữ vững chánh niệm – quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp; Bát thánh đạo chi: tám nhánh của con đường thánh – thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng). Cứ như thế cho đến Như Lai thập lực thì tướng Như Lai thập lực là không (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật thì tướng của chúng là không (mười tám đức tính chỉ riêng Phật có, không chung với hàng khác). Bồ-tát Ma-ha-tát thì tướng Bồ-tát Ma-ha-tát là không. Việc mặc áo giáp công đức lớn thì tướng của việc mặc áo giáp công đức lớn là không. Bạch Thế Tôn! Do nhân duyên ấy, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không mặc áo giáp công đức, nên biết đó chính là mặc áo giáp Đại thừa."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Vì sao? Vì nhất thiết trí trí (trí biết tất cả một cách trọn vẹn nhất, tức trí tuệ của Phật) không do ai tạo, không do ai làm; tất cả hữu tình (chúng sinh, loài có tình thức) cũng không do ai tạo, không do ai làm; các phiền não kia (những trạng thái tâm ô nhiễm như tham, giận, si mê làm khổ não thân tâm) cũng không do ai tạo, không do ai làm. Vì lẽ ấy, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát mặc áo giáp Đại thừa."
Cụ thọ Thiện Hiện liền bạch Phật: "Do nhân duyên gì mà nhất thiết trí trí không do ai tạo, không do ai làm; tất cả hữu tình cũng không do ai tạo, không do ai làm; các phiền não kia cũng không do ai tạo, không do ai làm; và vì lẽ ấy các vị Bồ-tát Ma-ha-tát mặc áo giáp Đại thừa?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Vì người tạo tác không thể tìm thấy, nên nhất thiết trí trí không do ai tạo, không do ai làm; tất cả hữu tình cũng không do ai tạo, không do ai làm; các phiền não kia cũng không do ai tạo, không do ai làm. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Sắc cho đến thức không phải được tạo, không phải không được tạo, không phải được làm, không phải không được làm. Vì sao? Vì sắc cho đến thức rốt ráo không thể tìm thấy. Nhãn xứ cho đến ý xứ không phải được tạo, không phải không được tạo, không phải được làm, không phải không được làm. Vì sao? Vì nhãn xứ cho đến ý xứ rốt ráo không thể tìm thấy. Sắc xứ cho đến pháp xứ không phải được tạo, không phải không được tạo, không phải được làm, không phải không được làm. Vì sao? Vì sắc xứ cho đến pháp xứ rốt ráo không thể tìm thấy. Nhãn giới cho đến ý giới không phải được tạo, không phải không được tạo, không phải được làm, không phải không được làm. Vì sao? Vì nhãn giới cho đến ý giới rốt ráo không thể tìm thấy. Sắc giới cho đến pháp giới không phải được tạo, không phải không được tạo, không phải được làm, không phải không được làm. Vì sao? Vì sắc giới cho đến pháp giới rốt ráo không thể tìm thấy. Nhãn thức giới cho đến ý thức giới không phải được tạo, không phải không được tạo, không phải được làm, không phải không được làm. Vì sao? Vì nhãn thức giới cho đến ý thức giới rốt ráo không thể tìm thấy. Nhãn xúc cho đến ý xúc không phải được tạo, không phải không được tạo, không phải được làm, không phải không được làm. Vì sao? Vì nhãn xúc cho đến ý xúc rốt ráo không thể tìm thấy. Các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên không phải được tạo, không phải không được tạo, không phải được làm, không phải không được làm. Vì sao? Vì các cảm thọ ấy rốt ráo không thể tìm thấy.
Ngã cho đến kiến giả không phải được tạo, không phải không được tạo, không phải được làm, không phải không được làm (ngã: cái "tôi"; kiến giả: "kẻ thấy"; đây là dãy các tên gọi cho một cái "tôi" có thật như: chúng sinh, người sống, người biết, người thấy...). Vì sao? Vì ngã cho đến kiến giả rốt ráo không thể tìm thấy. Giấc mộng, trò ảo thuật, tiếng vang, hình bóng trong gương, ánh sáng, bóng râm, quáng nắng (ảo ảnh như có nước giữa trời nắng), các việc biến hóa, thành Tầm Hương (thành của thần nhạc Càn-thát-bà, ảo ảnh thành quách hiện giữa không trung) không phải được tạo, không phải không được tạo, không phải được làm, không phải không được làm. Vì sao? Vì từ giấc mộng cho đến thành Tầm Hương rốt ráo không thể tìm thấy. Nội không cho đến vô tính tự tính không không phải được tạo, không phải không được tạo, không phải được làm, không phải không được làm. Vì sao? Vì nội không cho đến vô tính tự tính không rốt ráo không thể tìm thấy. Tứ niệm trụ cho đến Bát thánh đạo chi không phải được tạo, không phải không được tạo, không phải được làm, không phải không được làm. Vì sao? Vì tứ niệm trụ cho đến Bát thánh đạo chi rốt ráo không thể tìm thấy. Không, Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn (ba cửa giải thoát: quán các pháp là trống rỗng; quán các pháp không có hình tướng để nắm bắt; quán không còn gì để mong cầu) không phải được tạo, không phải không được tạo, không phải được làm, không phải không được làm. Vì sao? Vì ba cửa giải thoát ấy rốt ráo không thể tìm thấy.
Nói rộng ra cho đến Như Lai thập lực, tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), tứ vô ngại giải (bốn thứ hiểu biết và biện thuyết không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về tài ứng đáp), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (bốn tâm rộng lớn: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo niềm vui của người, buông xả bình đẳng không thiên vị), mười tám pháp bất cộng của Phật không phải được tạo, không phải không được tạo, không phải được làm, không phải không được làm. Vì sao? Vì từ Như Lai thập lực cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật rốt ráo không thể tìm thấy. Chân như (tính chân thật "như vậy" của mọi pháp), pháp giới (ở đây là bản thể chung của mọi pháp), pháp tính (bản tính của các pháp), tính không hư dối, tính không đổi khác, tính bình đẳng, tính lìa sinh (tính vốn không có sự sinh khởi), pháp định (tính quyết định, cố định của pháp), pháp trụ (tính thường trụ của pháp), thật tế (bờ mé chân thật, tận cùng của thực tại) không phải được tạo, không phải không được tạo, không phải được làm, không phải không được làm. Vì sao? Vì từ chân như cho đến thật tế rốt ráo không thể tìm thấy. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không phải được tạo, không phải không được tạo, không phải được làm, không phải không được làm. Vì sao? Vì các vị Bồ-tát Ma-ha-tát rốt ráo không thể tìm thấy. Tất cả các đức Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như; bậc đáng được cúng dường; bậc giác ngộ chân chánh và trọn khắp) không phải được tạo, không phải không được tạo, không phải được làm, không phải không được làm. Vì sao? Vì tất cả các đức Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác rốt ráo không thể tìm thấy. Nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu tập), nhất thiết tướng trí (trí biết rõ từng tướng chi tiết của mọi pháp, trí trọn vẹn của Phật) không phải được tạo, không phải không được tạo, không phải được làm, không phải không được làm. Vì sao? Vì nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí rốt ráo không thể tìm thấy.
Này Thiện Hiện! Do nhân duyên ấy, nhất thiết trí trí không do ai tạo, không do ai làm; tất cả hữu tình cũng không do ai tạo, không do ai làm; các phiền não kia cũng không do ai tạo, không do ai làm; vì lẽ ấy các vị Bồ-tát Ma-ha-tát mặc áo giáp Đại thừa. Này Thiện Hiện! Do nghĩa ấy, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không mặc áo giáp công đức, nên biết đó chính là mặc áo giáp Đại thừa."
Bấy giờ, Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Theo con hiểu nghĩa lời Phật dạy, sắc cho đến thức không bị trói buộc, cũng không có giải thoát."
Khi ấy Mãn Từ Tử (tức ngài Phú-lâu-na, vị đệ tử Phật giỏi thuyết pháp bậc nhất) hỏi Thiện Hiện: "Thưa Tôn giả (tiếng tôn xưng bậc tu hành cao đức), ngài nói sắc cho đến thức không bị trói buộc, cũng không có giải thoát ư?" Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy." Mãn Từ Tử hỏi: "Sắc cho đến thức nào là không bị trói buộc, không có giải thoát?" Thiện Hiện đáp: "Sắc cho đến thức giống như giấc mộng cho đến thành Tầm Hương, là không bị trói buộc, không có giải thoát. Vì sao? Vì tất cả sắc cho đến thức như thế đều không có gì cả, đều xa lìa, đều vắng lặng, đều không có tướng, đều không có tạo tác, không sinh, không diệt, không nhiễm, không sạch, nên không bị trói buộc, không có giải thoát.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Sắc cho đến thức thuộc quá khứ không bị trói buộc, không có giải thoát; sắc cho đến thức thuộc vị lai không bị trói buộc, không có giải thoát; sắc cho đến thức thuộc hiện tại không bị trói buộc, không có giải thoát. Vì sao? Vì tất cả sắc cho đến thức như thế đều không có gì cả, đều xa lìa, đều vắng lặng, đều không có tướng, đều không có tạo tác, không sinh, không diệt, không nhiễm, không sạch, nên không bị trói buộc, không có giải thoát.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Sắc cho đến thức thiện không bị trói buộc, không có giải thoát; sắc cho đến thức bất thiện không bị trói buộc, không có giải thoát; sắc cho đến thức vô ký (không thiện cũng không ác) không bị trói buộc, không có giải thoát. Vì sao? Vì tất cả sắc cho đến thức như thế đều không có gì cả, đều xa lìa, đều vắng lặng, đều không có tướng, đều không có tạo tác, không sinh, không diệt, không nhiễm, không sạch, nên không bị trói buộc, không có giải thoát.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Sắc cho đến thức có tội không bị trói buộc, không có giải thoát; sắc cho đến thức không tội không bị trói buộc, không có giải thoát. Vì sao? Vì tất cả sắc cho đến thức như thế đều không có gì cả, đều xa lìa, đều vắng lặng, đều không có tướng, đều không có tạo tác, không sinh, không diệt, không nhiễm, không sạch, nên không bị trói buộc, không có giải thoát.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Sắc cho đến thức hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn dẫn đến luân hồi) không bị trói buộc, không có giải thoát; sắc cho đến thức vô lậu (không còn phiền não) không bị trói buộc, không có giải thoát. Vì sao? Vì tất cả sắc cho đến thức như thế đều không có gì cả, đều xa lìa, đều vắng lặng, đều không có tướng, đều không có tạo tác, không sinh, không diệt, không nhiễm, không sạch, nên không bị trói buộc, không có giải thoát.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Sắc cho đến thức thế gian không bị trói buộc, không có giải thoát; sắc cho đến thức xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian, thuộc về sự giải thoát) không bị trói buộc, không có giải thoát. Vì sao? Vì tất cả sắc cho đến thức như thế đều không có gì cả, đều xa lìa, đều vắng lặng, đều không có tướng, đều không có tạo tác, không sinh, không diệt, không nhiễm, không sạch, nên không bị trói buộc, không có giải thoát.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Sắc cho đến thức tạp nhiễm (lẫn lộn ô nhiễm phiền não) không bị trói buộc, không có giải thoát; sắc cho đến thức thanh tịnh không bị trói buộc, không có giải thoát. Vì sao? Vì tất cả sắc cho đến thức như thế đều không có gì cả, đều xa lìa, đều vắng lặng, đều không có tướng, đều không có tạo tác, không sinh, không diệt, không nhiễm, không sạch, nên không bị trói buộc, không có giải thoát.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Tất cả các pháp không bị trói buộc, không có giải thoát. Vì sao? Vì tất cả các pháp đều không có gì cả, đều xa lìa, đều vắng lặng, đều không có tướng, đều không có tạo tác, không sinh, không diệt, không nhiễm, không sạch, nên không bị trói buộc, không có giải thoát.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa không bị trói buộc, không có giải thoát. Vì sao? Vì bố thí cùng các ba-la-mật-đa khác đều không có gì cả, đều xa lìa, đều vắng lặng, đều không có tướng, đều không có tạo tác, không sinh, không diệt, không nhiễm, không sạch, nên không bị trói buộc, không có giải thoát.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nội không cho đến vô tính tự tính không không bị trói buộc, không có giải thoát. Vì sao? Vì nội không cùng các loại không khác đều không có gì cả, đều xa lìa, đều vắng lặng, đều không có tướng, đều không có tạo tác, không sinh, không diệt, không nhiễm, không sạch, nên không bị trói buộc, không có giải thoát.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Tứ niệm trụ cho đến Bát thánh đạo chi không bị trói buộc, không có giải thoát. Vì sao? Vì niệm trụ cùng các pháp tu khác đều không có gì cả, đều xa lìa, đều vắng lặng, đều không có tướng, đều không có tạo tác, không sinh, không diệt, không nhiễm, không sạch, nên không bị trói buộc, không có giải thoát.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Không, Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn không bị trói buộc, không có giải thoát. Vì sao? Vì các cửa giải thoát đều không có gì cả, đều xa lìa, đều vắng lặng, đều không có tướng, đều không có tạo tác, không sinh, không diệt, không nhiễm, không sạch, nên không bị trói buộc, không có giải thoát.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Cứ như thế cho đến Như Lai thập lực, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật không bị trói buộc, không có giải thoát. Vì sao? Vì thập lực cùng các đức ấy đều không có gì cả, đều xa lìa, đều vắng lặng, đều không có tướng, đều không có tạo tác, không sinh, không diệt, không nhiễm, không sạch, nên không bị trói buộc, không có giải thoát.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không bị trói buộc, không có giải thoát. Vì sao? Vì các trí ấy đều không có gì cả, đều xa lìa, đều vắng lặng, đều không có tướng, đều không có tạo tác, không sinh, không diệt, không nhiễm, không sạch, nên không bị trói buộc, không có giải thoát.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát không bị trói buộc, không có giải thoát. Vì sao? Vì các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát đều không có gì cả, đều xa lìa, đều vắng lặng, đều không có tướng, đều không có tạo tác, không sinh, không diệt, không nhiễm, không sạch, nên không bị trói buộc, không có giải thoát.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật (sự giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn khắp, tức quả vị Phật) không bị trói buộc, không có giải thoát. Vì sao? Vì vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật không có gì cả, xa lìa, vắng lặng, không có tướng, không có tạo tác, không sinh, không diệt, không nhiễm, không sạch, nên không bị trói buộc, không có giải thoát.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không bị trói buộc, không có giải thoát. Vì sao? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì cả, xa lìa, vắng lặng, không có tướng, không có tạo tác, không sinh, không diệt, không nhiễm, không sạch, nên không bị trói buộc, không có giải thoát.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Tất cả các đức Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác không bị trói buộc, không có giải thoát. Vì sao? Vì các đức Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác không có gì cả, xa lìa, vắng lặng, không có tướng, không có tạo tác, không sinh, không diệt, không nhiễm, không sạch, nên không bị trói buộc, không có giải thoát.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Chân như, pháp giới, pháp tính, tính không hư dối, tính không đổi khác, tính bình đẳng, tính lìa sinh, pháp định, pháp trụ, thật tế không bị trói buộc, không có giải thoát. Vì sao? Vì chân như cùng các tính ấy đều không có gì cả, đều xa lìa, đều vắng lặng, đều không có tướng, đều không có tạo tác, không sinh, không diệt, không nhiễm, không sạch, nên không bị trói buộc, không có giải thoát.
Này Mãn Từ Tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với pháp môn vi diệu không trói buộc, không giải thoát như thế, phải lấy vô sở đắc (không nắm bắt, không chấp rằng có cái gì để đạt được) làm phương tiện (cách thức tu tập) mà biết đúng như thật. Này Mãn Từ Tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với sáu ba-la-mật-đa cho đến nhất thiết tướng trí không trói buộc, không giải thoát như thế, phải lấy vô sở đắc làm phương tiện mà siêng năng tu học. Này Mãn Từ Tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát phải an trụ đúng đắn nơi sáu ba-la-mật-đa cho đến nhất thiết tướng trí không trói buộc, không giải thoát như thế. Này Mãn Từ Tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, phải thành thục hữu tình (giúp chúng sinh nuôi lớn căn lành cho đến khi chín muồi để được giải thoát) vốn không trói buộc, không giải thoát; phải trang nghiêm, làm thanh tịnh cõi Phật vốn không trói buộc, không giải thoát; phải gần gũi, cúng dường chư Phật vốn không trói buộc, không giải thoát; phải lắng nghe, tiếp nhận pháp môn vốn không trói buộc, không giải thoát.
Này Mãn Từ Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thường không xa rời chư Phật không trói buộc, không giải thoát; thường không xa rời thần thông (năng lực siêu phàm có được nhờ tu định) không trói buộc, không giải thoát; thường không xa rời năm thứ mắt (nhục nhãn – mắt thịt, thiên nhãn – mắt trời, tuệ nhãn – mắt trí tuệ, pháp nhãn – mắt thấy rõ pháp, Phật nhãn – mắt của Phật) không trói buộc, không giải thoát; thường không xa rời pháp môn đà-la-ni (tổng trì: năng lực ghi nhớ, nắm giữ mọi giáo pháp không quên mất) không trói buộc, không giải thoát; thường không xa rời pháp môn tam-ma-địa (thiền định: trạng thái tâm chuyên chú vào một đối tượng, không tán loạn) không trói buộc, không giải thoát.
Này Mãn Từ Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy chắc chắn sẽ khởi lên đạo tướng trí không trói buộc, không giải thoát; chắc chắn sẽ chứng nhất thiết trí, nhất thiết tướng trí không trói buộc, không giải thoát; chắc chắn sẽ chuyển bánh xe pháp không trói buộc, không giải thoát (chuyển pháp luân: giảng dạy giáo pháp, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não); chắc chắn sẽ dùng giáo pháp cốt yếu của ba thừa (ba cỗ xe đưa đến giải thoát: Thanh văn, Độc giác và Bồ-tát) không trói buộc, không giải thoát, để giúp các loài hữu tình không trói buộc, không giải thoát được đứng vững, khiến họ chứng Niết-bàn rốt ráo (sự dứt sạch hoàn toàn mọi khổ đau và phiền não) không trói buộc, không giải thoát.
Này Mãn Từ Tử! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành sáu ba-la-mật-đa không trói buộc, không giải thoát, thì có thể chứng được tính của tất cả các pháp vốn không trói buộc, không giải thoát, vì không có gì cả, vì xa lìa, vì vắng lặng, vì không có tướng, vì không có tạo tác, không sinh, không diệt, không nhiễm, không sạch, nên không trói buộc, không giải thoát. Này Mãn Từ Tử, nên biết: vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy được gọi là người mặc áo giáp Đại thừa không trói buộc, không giải thoát. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy mau chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề, có thể suốt đến tận đời vị lai làm lợi ích, đem an vui cho các loài hữu tình."
Bấy giờ, Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là tướng Đại thừa của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát? Đến mức nào thì nên biết các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đã phát tâm hướng đến Đại thừa? Đại thừa như thế từ đâu đi ra, đến đâu dừng lại? Đại thừa như thế trụ ở nơi nào? Ai là người cưỡi Đại thừa này mà đi ra?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Điều ông hỏi trước tiên – thế nào gọi là tướng Đại thừa của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát – thì này Thiện Hiện, nên biết: sáu ba-la-mật-đa là tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát. Sáu đó là gì? Một là bố thí ba-la-mật-đa. Hai là tịnh giới ba-la-mật-đa (giữ giới hạnh trong sạch). Ba là an nhẫn ba-la-mật-đa (nhẫn nhịn, chịu đựng mà tâm vẫn yên). Bốn là tinh tấn ba-la-mật-đa (siêng năng không lười). Năm là tĩnh lự ba-la-mật-đa (thiền định, lắng lặng suy xét). Sáu là Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Thế nào là bố thí ba-la-mật-đa? Nghĩa là vị Bồ-tát Ma-ha-tát, với tác ý tương ứng với nhất thiết trí trí (tác ý: sự khởi tâm chú ý, hướng tâm; ở đây là tâm luôn hướng về trí tuệ trọn vẹn của Phật), lấy lòng đại bi làm đầu, tự mình xả bỏ tất cả mọi thứ bên trong (như thân mạng) và bên ngoài (như của cải) của mình, lại khuyên người khác xả bỏ các vật trong ngoài; đem căn lành ấy (căn lành: gốc rễ sinh ra các điều thiện), lấy vô sở đắc làm phương tiện, cùng chung bình đẳng với mọi hữu tình mà hồi hướng (chuyển công đức đã làm về một mục đích) đến vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Đó là bố thí ba-la-mật-đa.
Thế nào là tịnh giới ba-la-mật-đa? Nghĩa là vị Bồ-tát Ma-ha-tát, với tác ý tương ứng với nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, tự mình giữ gìn mười nghiệp lành (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến), lại khuyên người khác giữ gìn mười nghiệp lành; đem căn lành ấy, lấy vô sở đắc làm phương tiện, cùng chung bình đẳng với mọi hữu tình mà hồi hướng đến vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Đó là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Thế nào là an nhẫn ba-la-mật-đa? Nghĩa là vị Bồ-tát Ma-ha-tát, với tác ý tương ứng với nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, tự mình có đầy đủ sức nhẫn nhịn vượt bậc, lại khuyên người khác có đầy đủ sức nhẫn nhịn vượt bậc; đem căn lành ấy, lấy vô sở đắc làm phương tiện, cùng chung bình đẳng với mọi hữu tình mà hồi hướng đến vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Đó là an nhẫn ba-la-mật-đa.
Thế nào là tinh tấn ba-la-mật-đa? Nghĩa là vị Bồ-tát Ma-ha-tát, với tác ý tương ứng với nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, tự mình đối với năm ba-la-mật-đa kia siêng năng tu tập không bỏ, lại khuyên người khác đối với năm ba-la-mật-đa siêng năng tu tập không bỏ; đem căn lành ấy, lấy vô sở đắc làm phương tiện, cùng chung bình đẳng với mọi hữu tình mà hồi hướng đến vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Đó là tinh tấn ba-la-mật-đa.
Thế nào là tĩnh lự ba-la-mật-đa? Nghĩa là vị Bồ-tát Ma-ha-tát, với tác ý tương ứng với nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, tự mình dùng phương tiện khéo léo mà nhập vào các tầng tĩnh lự, nhưng không theo sức mạnh của các tầng định ấy mà thọ sinh (không vì đắc định mà sinh vào các cõi trời tương ứng với định ấy); lại khuyên người khác dùng phương tiện khéo léo nhập vào các tầng tĩnh lự mà không theo sức mạnh của định ấy để thọ sinh; đem căn lành ấy, lấy vô sở đắc làm phương tiện, cùng chung bình đẳng với mọi hữu tình mà hồi hướng đến vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Đó là tĩnh lự ba-la-mật-đa.
Thế nào là Bát-nhã ba-la-mật-đa? Nghĩa là vị Bồ-tát Ma-ha-tát, với tác ý tương ứng với nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, tự mình quán xét đúng như thật tính của tất cả các pháp, đối với tính các pháp không nắm giữ, không bám chấp; lại khuyên người khác quán xét đúng như thật tính của tất cả các pháp, đối với tính các pháp không nắm giữ, không bám chấp; đem căn lành ấy, lấy vô sở đắc làm phương tiện, cùng chung bình đẳng với mọi hữu tình mà hồi hướng đến vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Đó là Bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Thiện Hiện! Đó là tướng Đại thừa của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, Thiện Hiện! Tướng Đại thừa của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát, đó là: nội không, ngoại không, nội ngoại không, đại không, không không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, vô tán không, bản tính không, tướng không, nhất thiết pháp không, vô tính không, vô tính tự tính không (mười sáu loại "không" – tính trống rỗng, không có thực thể – xét theo từng phương diện, sẽ được giải thích dưới đây).
Thế nào là nội không? "Nội" là các pháp bên trong, tức mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Nên biết trong đây, mắt do chính mắt mà không, không phải thường còn, cũng không phải hư hoại. Vì sao? Vì bản tính vốn như vậy. Như thế cho đến ý do chính ý mà không, không phải thường còn, cũng không phải hư hoại. Vì sao? Vì bản tính vốn như vậy. Đó là nội không.
Thế nào là ngoại không? "Ngoại" là các pháp bên ngoài, tức hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm và các đối tượng của ý. Nên biết trong đây, sắc do chính sắc mà không, không phải thường còn, cũng không phải hư hoại. Vì sao? Vì bản tính vốn như vậy. Như thế cho đến pháp do chính pháp mà không, không phải thường còn, cũng không phải hư hoại. Vì sao? Vì bản tính vốn như vậy. Đó là ngoại không.
Thế nào là nội ngoại không? "Nội ngoại" là các pháp trong và ngoài, tức sáu nội xứ và sáu ngoại xứ. Nên biết trong đây, pháp bên trong do pháp bên ngoài mà không, không phải thường còn, cũng không phải hư hoại. Vì sao? Vì bản tính vốn như vậy; nghĩa là sáu nội xứ do sáu ngoại xứ mà không. Pháp bên ngoài do pháp bên trong mà không, không phải thường còn, cũng không phải hư hoại. Vì sao? Vì bản tính vốn như vậy; nghĩa là sáu ngoại xứ do sáu nội xứ mà không. Đó gọi là nội ngoại không.
Thế nào là đại không? "Đại" (lớn) là mười phương. Nên biết trong đây, phương Đông do phương Đông mà không, không phải thường còn, cũng không phải hư hoại. Vì sao? Vì bản tính vốn như vậy. Như thế cho đến phương dưới do phương dưới mà không, không phải thường còn, cũng không phải hư hoại. Vì sao? Vì bản tính vốn như vậy. Đó là đại không.
Thế nào là không không? Ở đây "không" là cái không của tất cả các pháp. Cái không ấy lại do "không không" mà không, không phải thường còn, cũng không phải hư hoại. Vì sao? Vì bản tính vốn như vậy. Đó gọi là không không (ngay cả cái "không" cũng là không, không được chấp vào).
Thế nào là thắng nghĩa không? Ở đây "thắng nghĩa" (nghĩa lý tối thượng, chân lý cao nhất) chính là Niết-bàn. Nên biết Niết-bàn do Niết-bàn mà không, không phải thường còn, cũng không phải hư hoại. Vì sao? Vì bản tính vốn như vậy. Đó là thắng nghĩa không.
Thế nào là hữu vi không? Ở đây "hữu vi" (các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) chính là ba cõi. Nên biết cõi Dục (cõi của chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dục lạc, từ địa ngục đến các tầng trời thấp) do cõi Dục mà không, không phải thường còn, cũng không phải hư hoại. Vì sao? Vì bản tính vốn như vậy. Cõi Sắc (các tầng trời có thân hình vi tế nhưng đã lìa dục lạc) và cõi Vô sắc (các tầng trời chỉ còn tâm thức, không có thân hình) do cõi Sắc, cõi Vô sắc mà không, không phải thường còn, cũng không phải hư hoại. Vì sao? Vì bản tính vốn như vậy. Đó là hữu vi không.
Thế nào là vô vi không? "Vô vi" là pháp không sinh, không biến đổi, không diệt (không do nhân duyên tạo tác). Nên biết vô vi do vô vi mà không, không phải thường còn, cũng không phải hư hoại. Vì sao? Vì bản tính vốn như vậy. Đó là vô vi không.
Thế nào là tất cánh không? "Tất cánh" (rốt ráo) nghĩa là pháp nào rốt ráo không thể tìm thấy. Nên biết cái rốt ráo do cái rốt ráo mà không, không phải thường còn, cũng không phải hư hoại. Vì sao? Vì bản tính vốn như vậy. Đó là tất cánh không.
Thế nào là vô tế không? "Vô tế" (không có bờ mé) nghĩa là không có bờ đầu, bờ cuối, khoảng giữa nào có thể tìm thấy. Nếu pháp nào không có bờ đầu, khoảng giữa, bờ cuối có thể tìm thấy thì pháp ấy không có chỗ từ đâu đến, cũng không có chỗ đi về đâu. Nên biết vô tế do vô tế mà không, không phải thường còn, cũng không phải hư hoại. Vì sao? Vì bản tính vốn như vậy. Đó là vô tế không.
Thế nào là vô tán không? "Tán" (tan bỏ) nghĩa là các pháp có sự buông ra, vứt đi, xả bỏ có thể tìm thấy. Nếu pháp nào không có sự buông, vứt, bỏ có thể tìm thấy thì gọi là "vô tán". Ở đây vô tán do vô tán mà không, không phải thường còn, cũng không phải hư hoại. Vì sao? Vì bản tính vốn như vậy. Đó là vô tán không.
Thế nào là bản tính không? "Bản tính" là tính vốn có của tất cả các pháp, dù là tính hữu vi hay tính vô vi. Bản tính như thế không phải do Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu chứng, cầu giải thoát cho riêng mình) làm ra, không phải do Độc giác (bậc tự giác ngộ một mình nhờ quán lẽ nhân duyên, không cần thầy) làm ra, không phải do Bồ-tát làm ra, không phải do chư Phật làm ra, cũng không phải do ai khác làm ra; tính ấy tự nhiên vốn như vậy, nên gọi là bản tính. Nên biết bản tính do bản tính mà không, không phải thường còn, cũng không phải hư hoại. Vì sao? Vì bản tính vốn như vậy. Đó là bản tính không.
Thế nào là tướng không? "Tướng" là tự tướng (đặc điểm riêng của từng pháp, như đất thì cứng, nước thì ướt) và cộng tướng (đặc điểm chung của nhiều pháp, như vô thường, khổ) của các pháp. Nên biết trong đây, tướng do tướng mà không, không phải thường còn, cũng không phải hư hoại. Vì sao? Vì bản tính vốn như vậy. Đó là tướng không.
Thế nào là nhất thiết pháp không? "Tất cả các pháp" là sắc cho đến thức; mắt cho đến ý; hình sắc cho đến các đối tượng của ý; nhãn thức cho đến ý thức; nhãn xúc cho đến ý xúc; các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên; hoặc pháp hữu vi, hoặc pháp vô vi – gọi là tất cả các pháp. Ở đây, tất cả các pháp do tất cả các pháp mà không, không phải thường còn, cũng không phải hư hoại. Vì sao? Vì bản tính vốn như vậy. Đó là nhất thiết pháp không.
Thế nào là vô tính không? "Vô tính" nghĩa là ở đây không có chút tính nào có thể tìm thấy. Nên biết vô tính do vô tính mà không, không phải thường còn, cũng không phải hư hoại. Vì sao? Vì bản tính vốn như vậy. Đó là vô tính không.
Thế nào là vô tính tự tính không? "Vô tính tự tính" nghĩa là tất cả các pháp không có cái gì có khả năng hòa hợp; vì tự tính có sự hòa hợp đều do các duyên sinh ra (?). Nên biết vô tính tự tính do vô tính tự tính mà không, không phải thường còn, cũng không phải hư hoại. Vì sao? Vì bản tính vốn như vậy.
Lại nữa, Thiện Hiện! Hữu tính do hữu tính mà không; vô tính do vô tính mà không; tự tính do tự tính mà không; tha tính do tha tính mà không. Thế nào là hữu tính do hữu tính mà không? "Hữu tính" (tính có) là các pháp hữu vi, tức là năm uẩn (năm nhóm: sắc, thọ, tưởng, hành, thức). Hữu tính như thế do hữu tính mà không, vì năm uẩn như sắc... không thể tìm thấy, vì không có tính sinh. Thế nào là vô tính do vô tính mà không? "Vô tính" (tính không) là các pháp vô vi; ở đây pháp vô vi do pháp vô vi mà không, tức là vô tính do vô tính mà không. Thế nào là tự tính do tự tính mà không? Nghĩa là tất cả các pháp đều tự tính là không; cái không này không phải do trí tạo ra, không phải do sự thấy biết tạo ra, cũng không phải do cái gì khác tạo ra, nên gọi là tự tính do tự tính mà không. Thế nào là tha tính do tha tính mà không? Nghĩa là tất cả các pháp, dù Như Lai ra đời hay không ra đời, thì pháp trụ, pháp định, pháp giới, chân như, tính không hư dối, tính không đổi khác, thật tế vẫn tự nhiên như vậy, do tha tính (tính "khác", tức tính chân thật vượt ngoài tự thân từng pháp) mà không, nên gọi là tha tính do tha tính mà không. Này Thiện Hiện! Đó là tướng Đại thừa của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.
Lại nữa, Thiện Hiện! Tướng Đại thừa của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát, đó là các tam-ma-địa (thiền định, trạng thái tâm chuyên chú không tán loạn) sau đây: tam-ma-địa Kiện hành (bước đi mạnh mẽ); tam-ma-địa Bảo ấn (ấn báu); tam-ma-địa Sư tử du hý (sư tử dạo chơi); tam-ma-địa Diệu nguyệt (trăng đẹp); tam-ma-địa Nguyệt tràng tướng (tướng cờ phướn mặt trăng); tam-ma-địa Nhất thiết pháp dũng (mọi pháp tuôn trào); tam-ma-địa Quán đỉnh (quán chỗ cao nhất); tam-ma-địa Pháp giới quyết định (thấy rõ chắc chắn pháp giới); tam-ma-địa Quyết định tràng tướng (tướng cờ phướn quyết định); tam-ma-địa Kim cương dụ (ví như kim cương); tam-ma-địa Nhập pháp ấn (thấu vào dấu ấn của pháp); tam-ma-địa Đẳng trì vương (vua của các định); tam-ma-địa Thiện an lập (khéo đặt vững); tam-ma-địa Phóng quang (phóng ánh sáng); tam-ma-địa Lực chúng (nhiều sức mạnh); tam-ma-địa Đẳng dũng (tuôn trào đồng đều); tam-ma-địa Nhập ngôn từ quyết định (thấu vào lời lẽ một cách chắc chắn); tam-ma-địa Đẳng nhập tăng ngữ (thấu vào đồng đều các danh xưng); tam-ma-địa Quán phương (quán các phương); tam-ma-địa Trì ấn (giữ ấn); tam-ma-địa Vô vong thất (không quên mất); tam-ma-địa Chư pháp đẳng thú hải ấn (các pháp cùng quy về như biển cả thâu nhận); tam-ma-địa Biến phú hư không (che trùm khắp hư không); tam-ma-địa Kim cương luân (bánh xe kim cương); tam-ma-địa Vô lượng quang (ánh sáng vô lượng); tam-ma-địa Vô trước vô chướng (không vướng mắc, không ngăn ngại); tam-ma-địa Đoạn chư pháp chuyển (cắt đứt sự xoay chuyển của các pháp); tam-ma-địa Xả bảo (bỏ của báu); tam-ma-địa Biến chiếu (soi khắp); tam-ma-địa Bất thuấn (không chớp mắt); tam-ma-địa Vô tướng trụ (an trụ nơi không tướng); tam-ma-địa Bất tư duy (không suy nghĩ); tam-ma-địa Vô cấu đăng (đèn không nhơ); tam-ma-địa Vô biên quang (ánh sáng không bờ bến); tam-ma-địa Phát quang (phát ánh sáng); tam-ma-địa Phổ chiếu (soi khắp nơi); tam-ma-địa Tịnh kiên (trong sạch, bền chắc); tam-ma-địa Vô cấu quang (ánh sáng không nhơ); tam-ma-địa Phát diệu lạc (phát niềm vui mầu nhiệm); tam-ma-địa Điện đăng (đèn chớp); tam-ma-địa Vô tận (không cùng tận); tam-ma-địa Cụ uy quang (đủ ánh sáng uy đức); tam-ma-địa Ly tận (lìa sự cùng tận); tam-ma-địa Bất khả hủy (không thể phá hủy); tam-ma-địa Khai phát (mở bày); tam-ma-địa Nhật đăng (đèn mặt trời); tam-ma-địa Tịnh nguyệt (trăng trong); tam-ma-địa Tịnh quang (ánh sáng trong); tam-ma-địa Vô động (không lay động); tam-ma-địa Phát minh (phát sáng tỏ rõ); tam-ma-địa Ưng tác bất ưng tác (việc nên làm và không nên làm); tam-ma-địa Trí tràng tướng (tướng cờ phướn trí tuệ); tam-ma-địa Kim cương man (tràng hoa kim cương); tam-ma-địa Trụ tâm (tâm an trụ); tam-ma-địa Phổ minh (sáng khắp); tam-ma-địa Thiện trụ (khéo an trụ); tam-ma-địa Bảo tích (đống báu); tam-ma-địa Diệu pháp ấn (ấn pháp mầu nhiệm); tam-ma-địa Pháp bình đẳng tính (tính bình đẳng của các pháp); tam-ma-địa Xả ái lạc (bỏ sự ưa thích); tam-ma-địa Pháp dũng mãn (pháp tuôn trào đầy đủ); tam-ma-địa Phiêu tán (thổi tan); tam-ma-địa Phân biệt pháp cú (phân tích các câu pháp); tam-ma-địa Bình đẳng tự tướng (tướng chữ bình đẳng); tam-ma-địa Ly văn tự tướng (lìa tướng chữ nghĩa); tam-ma-địa Đoạn sở duyên (cắt đứt đối tượng mà tâm bám vào); tam-ma-địa Vô biến dị (không đổi khác); tam-ma-địa Vô phẩm loại (không có loại hạng); tam-ma-địa Nhập danh tướng (thấu vào tên gọi và hình tướng); tam-ma-địa Vô tướng hành (hành nơi không tướng); tam-ma-địa Ly ế ám (lìa màn che tối tăm); tam-ma-địa Cụ hành (đủ các hành tướng); tam-ma-địa Bất biến động (không biến đổi lay động); tam-ma-địa Độ cảnh giới (vượt qua cảnh giới); tam-ma-địa Ly tập chúng đức (lìa sự gom góp các đức); tam-ma-địa Quyết định trụ (an trụ chắc chắn); tam-ma-địa Tịnh diệu hoa (hoa đẹp trong sạch); tam-ma-địa Cụ giác chi (đủ các chi phần giác ngộ); tam-ma-địa Vô biên biện (tài biện thuyết không bờ bến); tam-ma-địa Vô đẳng đẳng (ngang bằng với cái không gì sánh bằng); tam-ma-địa Phổ siêu nhất thiết (vượt khắp tất cả); tam-ma-địa Quyết phán nhất thiết (phán định tất cả); tam-ma-địa Tán do dự (làm tan sự ngờ vực); tam-ma-địa Vô sở trụ (không có chỗ trụ); tam-ma-địa Nhất tướng trang nghiêm (trang nghiêm bằng một tướng); tam-ma-địa Dẫn phát hành tướng (dẫn khởi các hành tướng); tam-ma-địa Nhất hành tướng (một hành tướng); tam-ma-địa Ly hành tướng (lìa hành tướng); tam-ma-địa Diệu hành tướng (hành tướng mầu nhiệm); tam-ma-địa Đạt chư hữu để tán hoại (thấu đến đáy các cõi tồn tại mà phá tan); tam-ma-địa Bảo kiên cố (báu bền chắc); tam-ma-địa Giải thoát âm thanh văn tự (thoát khỏi âm thanh và chữ nghĩa); tam-ma-địa Nhập thi thiết ngữ ngôn (thấu vào ngôn ngữ do người đặt ra); tam-ma-địa Cự sí nhiên (đuốc cháy rực); tam-ma-địa Nghiêm tịnh tướng (tướng trang nghiêm trong sạch); tam-ma-địa Vô tiêu xí (không có dấu hiệu); tam-ma-địa Cụ diệu tướng (đủ tướng mầu nhiệm); tam-ma-địa Bất hỷ nhất thiết khổ lạc (không ưa mọi khổ vui); tam-ma-địa Vô tận hành tướng (hành tướng không cùng tận); tam-ma-địa Cụ tổng trì (đủ năng lực ghi nhớ, nắm giữ); tam-ma-địa Nhiếp phục nhất thiết chánh tính tà tính (thu phục mọi tính chánh và tính tà); tam-ma-địa Tức vi thuận (dứt sự trái và thuận); tam-ma-địa Ly ái tăng (lìa thương ghét); tam-ma-địa Vô cấu minh (sáng không nhơ); tam-ma-địa Cụ kiên cố (đủ sự bền chắc); tam-ma-địa Mãn nguyệt tịnh quang (ánh sáng trong của trăng tròn); tam-ma-địa Đại trang nghiêm (trang nghiêm lớn); tam-ma-địa Phổ chiếu thế gian (soi khắp thế gian); tam-ma-địa Định bình đẳng tính (tính bình đẳng của định); tam-ma-địa Viễn ly trần cấu (xa lìa bụi nhơ); tam-ma-địa Hữu tranh vô tranh bình đẳng lý thú (lẽ bình đẳng giữa có tranh cãi và không tranh cãi); tam-ma-địa Vô sào huyệt vô tiêu xí vô ái lạc (không hang ổ, không dấu hiệu, không ưa thích); tam-ma-địa Quyết định an trụ chân như (an trụ chắc chắn nơi chân như); tam-ma-địa Ly thân ngữ ý uế ác (lìa điều nhơ xấu của thân, lời nói và ý); tam-ma-địa Như hư không (như khoảng không); tam-ma-địa Vô nhiễm vô trước (không nhiễm, không vướng). Các tam-ma-địa như thế có vô lượng trăm nghìn. Đó là tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Này Thiện Hiện! Trong đây, thế nào gọi là tam-ma-địa Kiện hành? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, có thể tiếp nhận khắp phạm vi hoạt động của các định. Vì thế gọi là tam-ma-địa Kiện hành. Thế nào gọi là tam-ma-địa Bảo ấn? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, có thể in dấu (xác nhận) sự sai khác về hành tướng của các định. Vì thế gọi là tam-ma-địa Bảo ấn. Thế nào gọi là tam-ma-địa Sư tử du hý? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, đối với các đẳng trì (một tên khác của tam-ma-địa: giữ tâm bình đẳng, chuyên chú) dạo chơi tự tại. Vì thế gọi là tam-ma-địa Sư tử du hý. Thế nào gọi là tam-ma-địa Diệu nguyệt? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, như vầng trăng tròn trong sáng soi khắp các định. Vì thế gọi là tam-ma-địa Diệu nguyệt. Thế nào gọi là tam-ma-địa Nguyệt tràng tướng? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, có thể nắm giữ khắp tướng cờ phướn của các định. Vì thế gọi là tam-ma-địa Nguyệt tràng tướng. Thế nào gọi là tam-ma-địa Nhất thiết pháp dũng? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, có thể làm tuôn trào khắp tất cả các định thù thắng. Vì thế gọi là tam-ma-địa Nhất thiết pháp dũng. Thế nào gọi là tam-ma-địa Quán đỉnh? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, có thể quán xét khắp chỗ đỉnh cao của các định thù thắng. Vì thế gọi là tam-ma-địa Quán đỉnh. Thế nào gọi là tam-ma-địa Pháp giới quyết định? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, có thể soi rõ pháp giới một cách chắc chắn. Vì thế gọi là tam-ma-địa Pháp giới quyết định. Thế nào gọi là tam-ma-địa Quyết định tràng tướng? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, chắc chắn có thể nắm giữ tướng cờ phướn của các định. Vì thế gọi là tam-ma-địa Quyết định tràng tướng. Thế nào gọi là tam-ma-địa Kim cương dụ? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, có thể phá tan các định mà không bị các định ấy khuất phục. Vì thế gọi là tam-ma-địa Kim cương dụ.
Thế nào gọi là tam-ma-địa Nhập pháp ấn? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, có thể ngộ nhập khắp tất cả pháp ấn (dấu ấn xác nhận chân lý của giáo pháp). Vì thế gọi là tam-ma-địa Nhập pháp ấn. Thế nào gọi là tam-ma-địa Đẳng trì vương? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, trong các định đều được tự tại. Vì thế gọi là tam-ma-địa Đẳng trì vương. Thế nào gọi là tam-ma-địa Thiện an lập? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, có thể khéo đặt vững nơi tam-ma-địa Đẳng trì vương. Vì thế gọi là tam-ma-địa Thiện an lập. Thế nào gọi là tam-ma-địa Phóng quang? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, có thể khai mở khắp ánh sáng của các định. Vì thế gọi là tam-ma-địa Phóng quang. Thế nào gọi là tam-ma-địa Lực chúng? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, có thể phát khởi rất nhiều sức mạnh của các định. Vì thế gọi là tam-ma-địa Lực chúng. Thế nào gọi là tam-ma-địa Đẳng dũng? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, khiến các định thù thắng tuôn trào đồng đều. Vì thế gọi là tam-ma-địa Đẳng dũng. Thế nào gọi là tam-ma-địa Nhập ngôn từ quyết định? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, đối với lời lẽ nói về các định chắc chắn có thể ngộ nhập. Vì thế gọi là tam-ma-địa Nhập ngôn từ quyết định. Thế nào gọi là tam-ma-địa Đẳng nhập tăng ngữ? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, đối với tên gọi của các định có thể ngộ nhập đồng đều lẽ giải thích ý nghĩa. Vì thế gọi là tam-ma-địa Đẳng nhập tăng ngữ. Thế nào gọi là tam-ma-địa Quán phương? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, có thể quán chiếu khắp các phương hướng của các định. Vì thế gọi là tam-ma-địa Quán phương. Thế nào gọi là tam-ma-địa Trì ấn? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, có thể nắm giữ trọn vẹn các ấn mầu nhiệm của các định. Vì thế gọi là tam-ma-địa Trì ấn. Thế nào gọi là tam-ma-địa Vô vong thất? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, đối với tướng của các định có thể không quên mất. Vì thế gọi là tam-ma-địa Vô vong thất.
Thế nào gọi là tam-ma-địa Chư pháp đẳng thú hải ấn? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, khiến các định thù thắng đồng đều quy về, như biển lớn thâu nhận mọi dòng sông. Vì thế gọi là tam-ma-địa Chư pháp đẳng thú hải ấn. Thế nào gọi là tam-ma-địa Biến phú hư không? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, có thể che chở khắp các đẳng trì, không phân biệt lựa chọn, như khoảng hư không bao la. Vì thế gọi là tam-ma-địa Biến phú hư không. Thế nào gọi là tam-ma-địa Kim cương luân? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, có thể nắm giữ khắp tất cả các định thù thắng, khiến không tan rã như bánh xe kim cương. Vì thế gọi là tam-ma-địa Kim cương luân. Thế nào gọi là tam-ma-địa Vô lượng quang? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, phóng ra vô lượng ánh sáng soi các loài hữu tình, khiến họ nhớ lại giáo pháp đã từng thọ nhận và làm đủ mọi việc lợi ích lớn lao. Vì thế gọi là tam-ma-địa Vô lượng quang. Thế nào gọi là tam-ma-địa Vô trước vô chướng? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, lìa mọi sự nhiễm đắm và tất cả chướng ngại. Vì thế gọi là tam-ma-địa Vô trước vô chướng. Thế nào gọi là tam-ma-địa Đoạn chư pháp luân (?)? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, đối với tất cả các pháp chứng được lẽ vô sinh (các pháp vốn không thật có sinh), khiến khổ sinh tử vĩnh viễn không tiếp nối. Vì thế gọi là tam-ma-địa Đoạn chư pháp luân. Thế nào gọi là tam-ma-địa Xả bảo? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, ngay cả tướng của các định còn có thể buông bỏ, huống gì các phiền não và tướng của các pháp khác mà không thể bỏ. Vì thế gọi là tam-ma-địa Xả bảo. Thế nào gọi là tam-ma-địa Biến chiếu? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, soi khắp các định khiến chúng rất sáng tỏ. Vì thế gọi là tam-ma-địa Biến chiếu. Thế nào gọi là tam-ma-địa Bất thuấn? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, đối với tất cả các pháp không có gì mong cầu. Vì thế gọi là tam-ma-địa Bất thuấn. Thế nào gọi là tam-ma-địa Vô tướng trụ? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, không thấy trong các định có chút pháp nào để trụ vào. Vì thế gọi là tam-ma-địa Vô tướng trụ. Thế nào gọi là tam-ma-địa Bất tư duy? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, mọi tâm và tâm sở (các trạng thái tâm lý đi kèm theo tâm) thấp kém đều không khởi lên. Vì thế gọi là tam-ma-địa Bất tư duy.
Thế nào gọi là tam-ma-địa Vô cấu đăng? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, như cầm ngọn đèn sạch soi rõ các định. Vì thế gọi là tam-ma-địa Vô cấu đăng. Thế nào gọi là tam-ma-địa Vô biên quang? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, có thể phát ra ánh sáng lớn soi đến không bờ bến. Vì thế gọi là tam-ma-địa Vô biên quang. Thế nào gọi là tam-ma-địa Phát quang? Nghĩa là nếu an trụ trong đẳng trì này, ngay tức khắc có thể phát ra ánh sáng của tất cả các định thù thắng. Vì thế gọi là tam-ma-địa Phát quang. Thế nào gọi là tam-ma-địa Phổ chiếu? Nghĩa là nếu được đẳng trì này, ngay tức khắc có thể soi khắp các cửa định thù thắng. Vì thế gọi là tam-ma-địa Phổ chiếu. Thế nào gọi là tam-ma-địa Tịnh kiên? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, được tính bình đẳng trong sạch của các đẳng trì. Vì thế gọi là tam-ma-địa Tịnh kiên. Thế nào gọi là tam-ma-địa Vô cấu quang? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, có thể trừ sạch (?) khắp mọi cấu nhơ của định, cũng có thể soi rõ tất cả đẳng trì. Vì thế gọi là tam-ma-địa Vô cấu quang. Thế nào gọi là tam-ma-địa Phát diệu lạc? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, có thể tiếp nhận khắp niềm vui mầu nhiệm của các định. Vì thế gọi là tam-ma-địa Phát diệu lạc. Thế nào gọi là tam-ma-địa Điện đăng? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, soi các đẳng trì như ánh chớp. Vì thế gọi là tam-ma-địa Điện đăng. Thế nào gọi là tam-ma-địa Vô tận? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, đối với các đẳng trì không thấy có sự cùng tận. Vì thế gọi là tam-ma-địa Vô tận. Thế nào gọi là tam-ma-địa Cụ uy quang? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, ánh sáng uy đức riêng mình rực rỡ hơn hết trong các đẳng trì. Vì thế gọi là tam-ma-địa Cụ uy quang.
Thế nào gọi là tam-ma-địa Ly tận? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, thấy các đẳng trì thảy đều không cùng tận, mà không thấy có chút tướng pháp nào. Vì thế gọi là tam-ma-địa Ly tận. Thế nào gọi là tam-ma-địa Bất khả hủy? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, khiến các đẳng trì không thấy có chỗ tì vết, sơ hở. Vì thế gọi là tam-ma-địa Bất khả hủy. Thế nào gọi là tam-ma-địa Khai phát? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, thấy các đẳng trì không cái nào không được mở bày. Vì thế gọi là tam-ma-địa Khai phát. Thế nào gọi là tam-ma-địa Nhật đăng? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, khiến các cửa định phát ra ánh sáng soi khắp. Vì thế gọi là tam-ma-địa Nhật đăng. Thế nào gọi là tam-ma-địa Tịnh nguyệt? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, khiến các đẳng trì phá tan bóng tối như vầng trăng. Vì thế gọi là tam-ma-địa Tịnh nguyệt. Thế nào gọi là tam-ma-địa Tịnh quang? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, đối với các đẳng trì được vô ngại giải (hiểu biết thông suốt không trở ngại). Vì thế gọi là tam-ma-địa Tịnh quang. Thế nào gọi là tam-ma-địa Vô động? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, khiến các đẳng trì không bị lay động bởi trạo cử (tâm xao động, không yên) và kiêu mạn, cũng không có hý luận (lời bàn suông, phân biệt vô ích). Vì thế gọi là tam-ma-địa Vô động. Thế nào gọi là tam-ma-địa Phát minh? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, khiến các cửa định phát sáng tỏ rõ, soi khắp. Vì thế gọi là tam-ma-địa Phát minh. Thế nào gọi là tam-ma-địa Ưng tác bất ưng tác? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, soi các đẳng trì khiến mọi việc nên làm và không nên làm đều hiện rõ. Vì thế gọi là tam-ma-địa Ưng tác bất ưng tác. Thế nào gọi là tam-ma-địa Trí tràng tướng? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, thấy tướng cờ phướn trí tuệ mầu nhiệm của các đẳng trì. Vì thế gọi là tam-ma-địa Trí tràng tướng.
Thế nào gọi là tam-ma-địa Kim cương man? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, tuy có thể thông suốt tất cả các pháp mà không thấy có tướng nào cả. Vì thế gọi là tam-ma-địa Kim cương man. Thế nào gọi là tam-ma-địa Trụ tâm? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, tâm không dao động, không xoay chuyển, không soi chiếu, cũng không suy giảm, không nghĩ rằng có tâm. Vì thế gọi là tam-ma-địa Trụ tâm. Thế nào gọi là tam-ma-địa Phổ minh? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, có thể quán chiếu khắp ánh sáng của các định. Vì thế gọi là tam-ma-địa Phổ minh. Thế nào gọi là tam-ma-địa Thiện trụ? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, có thể khéo an trụ nơi các đẳng trì. Vì thế gọi là tam-ma-địa Thiện trụ. Thế nào gọi là tam-ma-địa Bảo tích? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, quán các đẳng trì đều như đống châu báu. Vì thế gọi là tam-ma-địa Bảo tích. Thế nào gọi là tam-ma-địa Diệu pháp ấn? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, có thể in dấu các đẳng trì, vì dùng cái ấn không phải ấn mà in. Vì thế gọi là tam-ma-địa Diệu pháp ấn. Thế nào gọi là tam-ma-địa Pháp bình đẳng tính? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, không thấy có chút pháp nào lìa khỏi tính bình đẳng. Vì thế gọi là tam-ma-địa Pháp bình đẳng tính. Thế nào gọi là tam-ma-địa Xả ái lạc? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, đối với tất cả các định và tất cả các pháp đều bỏ sự ưa thích. Vì thế gọi là tam-ma-địa Xả ái lạc. Thế nào gọi là tam-ma-địa Pháp dũng mãn? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, tướng của tất cả các pháp đều tuôn trào, tất cả các pháp của Phật không pháp nào không viên mãn. Vì thế gọi là tam-ma-địa Pháp dũng mãn. Thế nào gọi là tam-ma-địa Phiêu tán? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, có thể khiến các định thổi tan các pháp. Vì thế gọi là tam-ma-địa Phiêu tán.
Thế nào gọi là tam-ma-địa Phân biệt pháp cú? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, có thể khéo phân tích các câu pháp của các định. Vì thế gọi là tam-ma-địa Phân biệt pháp cú. Thế nào gọi là tam-ma-địa Bình đẳng tự tướng? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, được tướng chữ bình đẳng của các đẳng trì, thật đáng ưa thích. Vì thế gọi là tam-ma-địa Bình đẳng tự tướng. Thế nào gọi là tam-ma-địa Ly văn tự tướng? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, đối với các đẳng trì không thấy một chữ nào có tướng đáng ưa thích. Vì thế gọi là tam-ma-địa Ly văn tự tướng. Thế nào gọi là tam-ma-địa Đoạn sở duyên? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, cắt đứt tướng cảnh giới mà các đẳng trì nương vào (sở duyên: đối tượng mà tâm hướng đến, bám vào). Vì thế gọi là tam-ma-địa Đoạn sở duyên. Thế nào gọi là tam-ma-địa Vô biến dị? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, không thấy tướng biến đổi của các pháp. Vì thế gọi là tam-ma-địa Vô biến dị. Thế nào gọi là tam-ma-địa Vô phẩm loại? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, không thấy tướng phân chia loại hạng của các pháp. Vì thế gọi là tam-ma-địa Vô phẩm loại. Thế nào gọi là tam-ma-địa Nhập danh tướng? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, ngộ nhập sự sai khác về tên gọi và hình tướng của các pháp. Vì thế gọi là tam-ma-địa Nhập danh tướng. Thế nào gọi là tam-ma-địa Vô tướng hành? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, đối với tướng của các định hoàn toàn không nắm bắt được gì. Vì thế gọi là tam-ma-địa Vô tướng hành. Thế nào gọi là tam-ma-địa Ly ế ám? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, có thể trừ khắp màn che tối tăm của các định. Vì thế gọi là tam-ma-địa Ly ế ám. Thế nào gọi là tam-ma-địa Cụ hành? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, thấy sự sai khác về hành tướng của các đẳng trì. Vì thế gọi là tam-ma-địa Cụ hành. Thế nào gọi là tam-ma-địa Bất biến động? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, đối với các đẳng trì không thấy sự biến đổi lay động. Vì thế gọi là tam-ma-địa Bất biến động. Thế nào gọi là tam-ma-địa Độ cảnh giới? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, vượt qua tướng cảnh giới mà các đẳng trì nương vào. Vì thế gọi là tam-ma-địa Độ cảnh giới.
Thế nào gọi là tam-ma-địa Ly tập chúng đức? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, đối với tất cả các pháp và tất cả các định không thấy tướng gom góp, vì tất cả các pháp không thể gom góp. Vì thế gọi là tam-ma-địa Ly tập chúng đức. Thế nào gọi là tam-ma-địa Quyết định trụ? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, đối với tâm định tuy an trụ chắc chắn, mà biết tướng của nó rốt cuộc không thể tìm thấy. Vì thế gọi là tam-ma-địa Quyết định trụ. Thế nào gọi là tam-ma-địa Tịnh diệu hoa? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, khiến các đẳng trì đều được trong sạch, trang nghiêm, sáng rỡ như đóa hoa đẹp. Vì thế gọi là tam-ma-địa Tịnh diệu hoa. Thế nào gọi là tam-ma-địa Cụ giác chi? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, tu bảy giác chi (bảy chi phần đưa đến giác ngộ: nhớ nghĩ đúng, lựa chọn pháp, siêng năng, hoan hỷ, nhẹ nhàng an ổn, định tâm, buông xả) mau được viên mãn. Vì thế gọi là tam-ma-địa Cụ giác chi. Thế nào gọi là tam-ma-địa Vô biên biện? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, đối với tất cả các pháp được tài biện thuyết không bờ bến. Vì thế gọi là tam-ma-địa Vô biên biện. Thế nào gọi là tam-ma-địa Vô đẳng đẳng? Nghĩa là khi an trụ trong tam-ma-địa này, được tính vô đẳng đẳng (ngang bằng với bậc không ai sánh bằng) của các đẳng trì. Vì thế gọi là tam-ma-địa Vô đẳng đẳng.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm tám mươi tám.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm mười chín (?).
Tam tạng Pháp sư (vị thầy thông suốt ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu vua dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video