Thiên 624 — Hội 3 · Phẩm 3 Thiện Hiện · phần 14

 Phần thứ ba, phẩm Thiện Hiện thứ ba, đoạn mười bốn.

 Lại nữa, Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng là người hiểu sâu nhất về lý "không")! Ông có nói rằng: "Lại như hư không, mé trước, mé sau, mé giữa đều bất khả đắc; Đại thừa cũng vậy, mé trước, mé sau, mé giữa đều bất khả đắc; cho đến ba đời bình đẳng, vượt qua ba đời, cho nên gọi là Đại thừa." Bất khả đắc là không thể nắm bắt được, không tìm thấy một thực thể có thật nào để nắm giữ. Đại thừa là "cỗ xe lớn", tức giáo pháp đưa cả mình lẫn tất cả chúng sinh cùng đến giác ngộ. Mé trước, mé sau, mé giữa tức là quá khứ, tương lai và hiện tại. Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói.

 Vì sao? Vì đời quá khứ thì tự nó là không đối với chính đời quá khứ (không: trống rỗng, không có tự tính cố định, tức không có bản chất riêng tự tồn tại). Đời tương lai thì tự nó là không đối với chính đời tương lai. Đời hiện tại thì tự nó là không đối với chính đời hiện tại. Ba đời bình đẳng thì tự nó là không đối với chính sự bình đẳng của ba đời. Vượt qua ba đời thì tự nó là không đối với chính sự vượt qua ba đời. Đại thừa thì tự nó là không đối với chính Đại thừa. Bồ-tát (người phát tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh) thì tự nó là không đối với chính Bồ-tát. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Vì cái không không có các tướng một, hai, ba, bốn, năm, sáu, bảy, tám, chín, mười, nói rộng ra cho đến trăm, nghìn… Cho nên Đại thừa là ba đời bình đẳng, vượt qua ba đời.

 Thiện Hiện nên biết: trong Đại thừa này, tướng bình đẳng và tướng không bình đẳng đều không thể nắm bắt được. Các cặp sau đây cũng không thể nắm bắt được:
- Tướng tham và không tham (tham: lòng ham muốn, đắm luyến).
- Tướng sân và không sân (sân: lòng giận dữ, thù ghét).
- Tướng si và không si (si: sự mê muội, không thấy rõ sự thật).
- Tướng mạn và không mạn (mạn: lòng kiêu căng, cho mình hơn người).

 Cho đến những cặp sau cũng không thể nắm bắt được:
- Tướng thiện và phi thiện (việc lành và việc chẳng lành).
- Tướng hữu ký và vô ký: hữu ký là có thể xếp định rõ là lành hay dữ; vô ký là không thể xếp vào lành hay dữ.
- Tướng hữu lậu và vô lậu: hữu lậu là còn phiền não rỉ chảy, còn bị trói buộc trong vòng sinh tử; vô lậu là sạch hết phiền não.
- Tướng hữu tội và vô tội.
- Tướng tạp nhiễm và thanh tịnh: tạp nhiễm là bị phiền não làm ô nhiễm; thanh tịnh là trong sạch.
- Tướng thế gian và xuất thế gian: thế gian là thuộc cõi đời còn luân hồi; xuất thế gian là vượt ra ngoài cõi đời ấy.
- Tướng hữu nhiễm và ly nhiễm (còn ô nhiễm và đã lìa ô nhiễm).
- Tướng sinh tử và Niết-bàn: sinh tử là vòng sống chết luân hồi; Niết-bàn là trạng thái dứt sạch phiền não, ra khỏi luân hồi.

 Những cặp sau cũng không thể nắm bắt được:
- Tướng thường và vô thường (còn mãi và đổi thay).
- Tướng khổ và phi khổ.
- Tướng ngã và vô ngã: ngã là cái "tôi" thường còn, làm chủ; vô ngã là không có cái "tôi" ấy.
- Tướng tịnh và phi tịnh (sạch và không sạch).
- Tướng tịch tĩnh và không tịch tĩnh (vắng lặng yên bình và không vắng lặng).
- Tướng viễn ly và không viễn ly (xa lìa và không xa lìa).

 Các tướng như: Dục giới và vượt Dục giới, Sắc giới và vượt Sắc giới, Vô sắc giới và vượt Vô sắc giới, cũng không thể nắm bắt được. Dục giới là cõi còn ham muốn dục lạc như cõi người và các cõi trời thấp. Sắc giới là cõi trời đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế. Vô sắc giới là cõi trời không còn hình sắc, chỉ còn tâm thức. Vì sao? Vì trong Đại thừa này, tự tính của các pháp đều không thể nắm bắt được. Tự tính là bản chất riêng tự có, không nương vào cái khác. Pháp là mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần.

 Thiện Hiện nên biết: sắc uẩn cho đến thức uẩn của quá khứ, tương lai, hiện tại đều có tự tính là không. Uẩn là "nhóm", tức năm nhóm hợp thành con người: sắc uẩn là phần thân thể, vật chất; thọ uẩn là cảm giác; tưởng uẩn là nhận biết hình tướng; hành uẩn là các hoạt động tạo tác của tâm; thức uẩn là sự hay biết, phân biệt. Trong cái không, sắc uẩn cho đến thức uẩn của quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì sắc uẩn cho đến thức uẩn của quá khứ, tương lai, hiện tại chính là không. Mà tính không cũng là không. Trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không lại có tự tính của sắc uẩn cho đến thức uẩn của quá khứ, tương lai, hiện tại để có thể nắm bắt được!

 Thiện Hiện nên biết: nhãn xứ cho đến ý xứ của quá khứ, tương lai, hiện tại đều có tự tính là không. Xứ là "chỗ" làm nền cho sự nhận biết. Sáu nội xứ là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; nhãn xứ là mắt, ý xứ là tâm ý. Trong cái không, nhãn xứ cho đến ý xứ của quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì nhãn xứ cho đến ý xứ của quá khứ, tương lai, hiện tại chính là không. Tính không cũng là không. Trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không lại có tự tính của nhãn xứ cho đến ý xứ của quá khứ, tương lai, hiện tại để có thể nắm bắt được!

 Thiện Hiện nên biết: sắc xứ cho đến pháp xứ của quá khứ, tương lai, hiện tại đều có tự tính là không. Đây là sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật xúc chạm, và pháp, tức đối tượng của ý như ý niệm, ý tưởng. Trong cái không, sắc xứ cho đến pháp xứ của quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì sắc xứ cho đến pháp xứ của quá khứ, tương lai, hiện tại chính là không. Tính không cũng là không. Trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không lại có tự tính của sắc xứ cho đến pháp xứ của quá khứ, tương lai, hiện tại để có thể nắm bắt được!

 Thiện Hiện nên biết: nhãn giới cho đến ý giới của quá khứ, tương lai, hiện tại đều có tự tính là không. Giới là "yếu tố"; nhãn giới cho đến ý giới là sáu yếu tố giác quan, từ mắt đến ý. Trong cái không, nhãn giới cho đến ý giới của quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì nhãn giới cho đến ý giới của quá khứ, tương lai, hiện tại chính là không. Tính không cũng là không. Trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không lại có tự tính của nhãn giới cho đến ý giới của quá khứ, tương lai, hiện tại để có thể nắm bắt được!

 Thiện Hiện nên biết: sắc giới cho đến pháp giới của quá khứ, tương lai, hiện tại đều có tự tính là không. Ở đây sắc giới là yếu tố hình sắc, đối tượng của mắt, khác với "Sắc giới" là cõi trời nói ở trên. Sắc giới cho đến pháp giới là sáu yếu tố đối tượng, từ hình sắc đến đối tượng của ý. Trong cái không, sắc giới cho đến pháp giới của quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì sắc giới cho đến pháp giới của quá khứ, tương lai, hiện tại chính là không. Tính không cũng là không. Trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không lại có tự tính của sắc giới cho đến pháp giới của quá khứ, tương lai, hiện tại để có thể nắm bắt được!

 Thiện Hiện nên biết: nhãn thức giới cho đến ý thức giới của quá khứ, tương lai, hiện tại đều có tự tính là không. Đây là sáu yếu tố hay biết: cái biết của mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Trong cái không, nhãn thức giới cho đến ý thức giới của quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì nhãn thức giới cho đến ý thức giới của quá khứ, tương lai, hiện tại chính là không. Tính không cũng là không. Trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không lại có tự tính của nhãn thức giới cho đến ý thức giới của quá khứ, tương lai, hiện tại để có thể nắm bắt được!

 Thiện Hiện nên biết: nhãn xúc cho đến ý xúc của quá khứ, tương lai, hiện tại đều có tự tính là không. Xúc là sự tiếp chạm, khi giác quan, đối tượng và cái biết gặp nhau; nhãn xúc là sự tiếp chạm qua mắt, cho đến ý xúc là sự tiếp chạm qua ý. Trong cái không, nhãn xúc cho đến ý xúc của quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì nhãn xúc cho đến ý xúc của quá khứ, tương lai, hiện tại chính là không. Tính không cũng là không. Trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không lại có tự tính của nhãn xúc cho đến ý xúc của quá khứ, tương lai, hiện tại để có thể nắm bắt được!

 Thiện Hiện nên biết: các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên, của quá khứ, tương lai, hiện tại, đều có tự tính là không. Thọ là cảm giác vui, khổ, hoặc không vui không khổ. Duyên là điều kiện giúp cho một sự việc sinh ra. Trong cái không, các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên, của quá khứ, tương lai, hiện tại, đều không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì các thọ ấy của quá khứ, tương lai, hiện tại chính là không. Tính không cũng là không. Trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không lại có tự tính của các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên, của quá khứ, tương lai, hiện tại, để có thể nắm bắt được!

 Thiện Hiện nên biết: địa giới cho đến thức giới của quá khứ, tương lai, hiện tại đều có tự tính là không. Đây là sáu yếu tố cấu thành: đất (chất cứng), nước (chất ướt), lửa (hơi nóng), gió (sự chuyển động), khoảng không, và thức (sự hay biết). Trong cái không, địa giới cho đến thức giới của quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì địa giới cho đến thức giới của quá khứ, tương lai, hiện tại chính là không. Tính không cũng là không. Trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không lại có tự tính của địa giới cho đến thức giới của quá khứ, tương lai, hiện tại để có thể nắm bắt được!

 Thiện Hiện nên biết: nhân duyên cho đến tăng thượng duyên của quá khứ, tương lai, hiện tại đều có tự tính là không. Đây là bốn loại điều kiện làm sinh ra sự vật:
- Nhân duyên: nguyên nhân trực tiếp.
- Đẳng vô gián duyên: niệm trước vừa diệt thì liền mở đường cho niệm sau sinh.
- Sở duyên duyên: đối tượng mà tâm hướng tới.
- Tăng thượng duyên: mọi điều kiện hỗ trợ hoặc không ngăn trở.

Trong cái không, nhân duyên cho đến tăng thượng duyên của quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì nhân duyên cho đến tăng thượng duyên của quá khứ, tương lai, hiện tại chính là không. Tính không cũng là không. Trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không lại có tự tính của nhân duyên cho đến tăng thượng duyên của quá khứ, tương lai, hiện tại để có thể nắm bắt được!

 Thiện Hiện nên biết: vô minh cho đến lão tử của quá khứ, tương lai, hiện tại đều có tự tính là không. Đây là mười hai khâu nối nhau tạo thành vòng luân hồi, gọi là mười hai nhân duyên. Khâu đầu là vô minh, tức sự mê lầm không thấy rõ sự thật. Khâu cuối là lão tử, tức già và chết. Trong cái không, vô minh cho đến lão tử của quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì vô minh cho đến lão tử của quá khứ, tương lai, hiện tại chính là không. Tính không cũng là không. Trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không lại có tự tính của vô minh cho đến lão tử của quá khứ, tương lai, hiện tại để có thể nắm bắt được!

 Thiện Hiện nên biết: bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa của quá khứ, tương lai, hiện tại đều có tự tính là không. Ba-la-mật-đa nghĩa là "đến bờ bên kia", tức pháp tu hoàn hảo đưa người tu vượt qua sinh tử. Có sáu pháp: bố thí (cho), trì giới (giữ giới), nhẫn nhục (nhẫn chịu), tinh tiến (siêng năng), tĩnh lự (thiền định), và bát-nhã (trí tuệ thấy rõ thực tướng các pháp). Trong cái không, bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa của quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa của quá khứ, tương lai, hiện tại chính là không. Tính không cũng là không. Trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không lại có tự tính của bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa của quá khứ, tương lai, hiện tại để có thể nắm bắt được!

 Thiện Hiện nên biết: tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi của quá khứ, tương lai, hiện tại đều có tự tính là không. Đây là ba mươi bảy pháp tu giúp đạt giác ngộ. Tứ niệm trụ là bốn phép giữ tâm tỉnh giác quán sát thân, cảm giác, tâm và các pháp. Bát thánh đạo chi là tám nhánh của con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng. Trong cái không, tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi của quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi của quá khứ, tương lai, hiện tại chính là không. Tính không cũng là không. Trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không lại có tự tính của tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi của quá khứ, tương lai, hiện tại để có thể nắm bắt được!

 Thiện Hiện nên biết: tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định của quá khứ, tương lai, hiện tại đều có tự tính là không.
- Tứ tĩnh lự là bốn tầng thiền định của cõi Sắc giới.
- Tứ vô lượng là bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ (ban vui), bi (cứu khổ), hỷ (vui theo cái vui của người), xả (buông bỏ, bình đẳng).
- Tứ vô sắc định là bốn tầng định của cõi Vô sắc giới.

Trong cái không, tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định của quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định của quá khứ, tương lai, hiện tại chính là không. Tính không cũng là không. Trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không lại có tự tính của tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định của quá khứ, tương lai, hiện tại để có thể nắm bắt được!

 Thiện Hiện nên biết: các giải thoát môn không, vô tướng, vô nguyện của quá khứ, tương lai, hiện tại đều có tự tính là không. Giải thoát môn là ba cửa đưa đến giải thoát:
- Không: quán các pháp không có tự tính.
- Vô tướng: quán các pháp không có hình tướng cố định để bám vào.
- Vô nguyện: không còn mong cầu, tạo tác điều gì.

Trong cái không, các giải thoát môn không, vô tướng, vô nguyện của quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì các giải thoát môn ấy của quá khứ, tương lai, hiện tại chính là không. Tính không cũng là không. Trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không lại có tự tính của các giải thoát môn không, vô tướng, vô nguyện của quá khứ, tương lai, hiện tại để có thể nắm bắt được!

 Thiện Hiện nên biết: bát giải thoát và cửu thứ đệ định của quá khứ, tương lai, hiện tại đều có tự tính là không. Bát giải thoát là tám phép thiền quán giúp thoát khỏi sự trói buộc của sắc và tâm. Cửu thứ đệ định là chín tầng định tu lần lượt từ thấp đến cao, không xen tâm tạp. Trong cái không, bát giải thoát và cửu thứ đệ định của quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì bát giải thoát và cửu thứ đệ định của quá khứ, tương lai, hiện tại chính là không. Tính không cũng là không. Trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không lại có tự tính của bát giải thoát và cửu thứ đệ định của quá khứ, tương lai, hiện tại để có thể nắm bắt được!

 Thiện Hiện nên biết: tịnh quán địa cho đến Như Lai địa của quá khứ, tương lai, hiện tại đều có tự tính là không. Địa là "bậc", "tầng" tu chứng. Đây là mười bậc chung cho cả ba thừa, bắt đầu từ tịnh quán địa, tức bậc quán sát trong sạch lúc mới tu, và kết thúc ở Như Lai địa, tức bậc thành Phật. Trong cái không, tịnh quán địa cho đến Như Lai địa của quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì tịnh quán địa cho đến Như Lai địa của quá khứ, tương lai, hiện tại chính là không. Tính không cũng là không. Trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không lại có tự tính của tịnh quán địa cho đến Như Lai địa của quá khứ, tương lai, hiện tại để có thể nắm bắt được!

 Thiện Hiện nên biết: cực hỷ địa cho đến pháp vân địa của quá khứ, tương lai, hiện tại đều có tự tính là không. Đây là mười bậc tu chứng riêng của Bồ-tát. Bậc đầu là cực hỷ địa, tức bậc vui mừng tột độ. Bậc cuối là pháp vân địa, tức bậc mà giáo pháp như mây lớn che khắp, tuôn mưa pháp. Trong cái không, cực hỷ địa cho đến pháp vân địa của quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì cực hỷ địa cho đến pháp vân địa của quá khứ, tương lai, hiện tại chính là không. Tính không cũng là không. Trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không lại có tự tính của cực hỷ địa cho đến pháp vân địa của quá khứ, tương lai, hiện tại để có thể nắm bắt được!

 Thiện Hiện nên biết: đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn của quá khứ, tương lai, hiện tại đều có tự tính là không. Đà-la-ni là năng lực ghi nhớ, giữ gìn không quên mọi giáo pháp, còn gọi là tổng trì. Tam-ma-địa là định, tức tâm chuyên chú vào một đối tượng, không tán loạn. Trong cái không, đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn của quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn của quá khứ, tương lai, hiện tại chính là không. Tính không cũng là không. Trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không lại có tự tính của đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn của quá khứ, tương lai, hiện tại để có thể nắm bắt được!

 Thiện Hiện nên biết: ngũ nhãn và lục thần thông của quá khứ, tương lai, hiện tại đều có tự tính là không. Ngũ nhãn là năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời (thiên nhãn), mắt tuệ, mắt pháp và mắt Phật. Lục thần thông là sáu năng lực siêu phàm: biến hóa tự tại, thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết các đời trước, và dứt sạch phiền não. Trong cái không, ngũ nhãn và lục thần thông của quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì ngũ nhãn và lục thần thông của quá khứ, tương lai, hiện tại chính là không. Tính không cũng là không. Trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không lại có tự tính của ngũ nhãn và lục thần thông của quá khứ, tương lai, hiện tại để có thể nắm bắt được!

 Thiện Hiện nên biết: Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp của quá khứ, tương lai, hiện tại đều có tự tính là không. Như Lai là một danh hiệu của Phật. Thập lực là mười năng lực trí tuệ của Phật. Thập bát Phật bất cộng pháp là mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai khác. Trong cái không, Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp của quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp của quá khứ, tương lai, hiện tại chính là không. Tính không cũng là không. Trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không lại có tự tính của Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp của quá khứ, tương lai, hiện tại để có thể nắm bắt được!

 Thiện Hiện nên biết: vô vong thất pháp và hằng trụ xả tính của quá khứ, tương lai, hiện tại đều có tự tính là không. Vô vong thất pháp là đức tính không bao giờ quên sót. Hằng trụ xả tính là tâm luôn an trụ trong sự buông xả, bình thản. Trong cái không, vô vong thất pháp và hằng trụ xả tính của quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì vô vong thất pháp và hằng trụ xả tính của quá khứ, tương lai, hiện tại chính là không. Tính không cũng là không. Trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không lại có tự tính của vô vong thất pháp và hằng trụ xả tính của quá khứ, tương lai, hiện tại để có thể nắm bắt được!

 Thiện Hiện nên biết: nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí của quá khứ, tương lai, hiện tại đều có tự tính là không. Đây là ba loại trí:
- Nhất thiết trí: trí biết tổng quát tính không của mọi pháp.
- Đạo tướng trí: trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh.
- Nhất thiết tướng trí: trí của Phật, biết trọn vẹn cả tính chung lẫn tướng riêng của mọi pháp.

Trong cái không, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí của quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí của quá khứ, tương lai, hiện tại chính là không. Tính không cũng là không. Trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không lại có tự tính của nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí của quá khứ, tương lai, hiện tại để có thể nắm bắt được!

 Thiện Hiện nên biết: dị sinh, Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát, Như Lai của quá khứ, tương lai, hiện tại đều có tự tính là không.
- Dị sinh: phàm phu, chưa thấy được chân lý.
- Thanh văn: người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát.
- Độc giác: người tự mình giác ngộ nhờ quán sát lẽ nhân duyên, không cần thầy.

Trong cái không, dị sinh cho đến Như Lai của quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì dị sinh cho đến Như Lai của quá khứ, tương lai, hiện tại chính là không. Tính không cũng là không. Trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không lại có tự tính của dị sinh cho đến Như Lai của quá khứ, tương lai, hiện tại để có thể nắm bắt được! Vì ngã, hữu tình, nói rộng ra cho đến tri giả, kiến giả đều không thể nắm bắt được. Đây là các tên gọi khác nhau cho cái "tôi" mà người đời chấp là có thật: ngã là cái tôi; hữu tình là chúng sinh có tình thức; tri giả là kẻ biết; kiến giả là kẻ thấy.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ở mé trước, mé sau, mé giữa, sắc uẩn cho đến thức uẩn đều không thể nắm bắt được. Trong sự bình đẳng của ba mé (ba thời quá khứ, tương lai, hiện tại như nhau, không sai khác), sắc uẩn cho đến thức uẩn cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì trong sự bình đẳng ấy, tự tính của sắc uẩn cho đến tự tính của thức uẩn ở mé trước, mé sau, mé giữa đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì trong bình đẳng, ngay cả tính bình đẳng còn không thể nắm bắt được, huống chi trong bình đẳng lại có tự tính của sắc uẩn cho đến tự tính của thức uẩn ở mé trước, mé sau, mé giữa để có thể nắm bắt được!

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ở mé trước, mé sau, mé giữa, nhãn xứ (mắt) cho đến ý xứ (tâm ý) đều không thể nắm bắt được. Trong sự bình đẳng của ba mé, nhãn xứ cho đến ý xứ cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì trong bình đẳng, tự tính của nhãn xứ cho đến tự tính của ý xứ ở mé trước, mé sau, mé giữa đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì trong bình đẳng, ngay cả tính bình đẳng còn không thể nắm bắt được, huống chi trong bình đẳng lại có tự tính của nhãn xứ cho đến tự tính của ý xứ ở mé trước, mé sau, mé giữa để có thể nắm bắt được!

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ở mé trước, mé sau, mé giữa, sắc xứ (hình sắc) cho đến pháp xứ (đối tượng của ý) đều không thể nắm bắt được. Trong sự bình đẳng của ba mé, sắc xứ cho đến pháp xứ cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì trong bình đẳng, tự tính của sắc xứ cho đến tự tính của pháp xứ ở mé trước, mé sau, mé giữa đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì trong bình đẳng, ngay cả tính bình đẳng còn không thể nắm bắt được, huống chi trong bình đẳng lại có tự tính của sắc xứ cho đến tự tính của pháp xứ ở mé trước, mé sau, mé giữa để có thể nắm bắt được!

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ở mé trước, mé sau, mé giữa, nhãn giới cho đến ý giới (sáu yếu tố giác quan) đều không thể nắm bắt được. Trong sự bình đẳng của ba mé, nhãn giới cho đến ý giới cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì trong bình đẳng, tự tính của nhãn giới cho đến tự tính của ý giới ở mé trước, mé sau, mé giữa đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì trong bình đẳng, ngay cả tính bình đẳng còn không thể nắm bắt được, huống chi trong bình đẳng lại có tự tính của nhãn giới cho đến tự tính của ý giới ở mé trước, mé sau, mé giữa để có thể nắm bắt được!

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ở mé trước, mé sau, mé giữa, sắc giới cho đến pháp giới (sáu yếu tố đối tượng của giác quan) đều không thể nắm bắt được. Trong sự bình đẳng của ba mé, sắc giới cho đến pháp giới cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì trong bình đẳng, tự tính của sắc giới cho đến tự tính của pháp giới ở mé trước, mé sau, mé giữa đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì trong bình đẳng, ngay cả tính bình đẳng còn không thể nắm bắt được, huống chi trong bình đẳng lại có tự tính của sắc giới cho đến tự tính của pháp giới ở mé trước, mé sau, mé giữa để có thể nắm bắt được!

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ở mé trước, mé sau, mé giữa, nhãn thức giới cho đến ý thức giới (sáu yếu tố hay biết) đều không thể nắm bắt được. Trong sự bình đẳng của ba mé, nhãn thức giới cho đến ý thức giới cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì trong bình đẳng, tự tính của nhãn thức giới cho đến tự tính của ý thức giới ở mé trước, mé sau, mé giữa đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì trong bình đẳng, ngay cả tính bình đẳng còn không thể nắm bắt được, huống chi trong bình đẳng lại có tự tính của nhãn thức giới cho đến tự tính của ý thức giới ở mé trước, mé sau, mé giữa để có thể nắm bắt được!

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ở mé trước, mé sau, mé giữa, nhãn xúc cho đến ý xúc (sự tiếp chạm qua mắt cho đến qua ý) đều không thể nắm bắt được. Trong sự bình đẳng của ba mé, nhãn xúc cho đến ý xúc cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì trong bình đẳng, tự tính của nhãn xúc cho đến tự tính của ý xúc ở mé trước, mé sau, mé giữa đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì trong bình đẳng, ngay cả tính bình đẳng còn không thể nắm bắt được, huống chi trong bình đẳng lại có tự tính của nhãn xúc cho đến tự tính của ý xúc ở mé trước, mé sau, mé giữa để có thể nắm bắt được!

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ở mé trước, mé sau, mé giữa, các thọ (cảm giác) sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên đều không thể nắm bắt được. Trong sự bình đẳng của ba mé, các thọ ấy cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì trong bình đẳng, tự tính của các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến tự tính của các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên, ở mé trước, mé sau, mé giữa, đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì trong bình đẳng, ngay cả tính bình đẳng còn không thể nắm bắt được, huống chi trong bình đẳng lại có tự tính của các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến tự tính của các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên, ở mé trước, mé sau, mé giữa, để có thể nắm bắt được!

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ở mé trước, mé sau, mé giữa, địa giới cho đến thức giới (sáu yếu tố: đất, nước, lửa, gió, khoảng không, sự hay biết) đều không thể nắm bắt được. Trong sự bình đẳng của ba mé, địa giới cho đến thức giới cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì trong bình đẳng, tự tính của địa giới cho đến tự tính của thức giới ở mé trước, mé sau, mé giữa đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì trong bình đẳng, ngay cả tính bình đẳng còn không thể nắm bắt được, huống chi trong bình đẳng lại có tự tính của địa giới cho đến tự tính của thức giới ở mé trước, mé sau, mé giữa để có thể nắm bắt được!

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ở mé trước, mé sau, mé giữa, nhân duyên cho đến tăng thượng duyên (bốn loại điều kiện sinh ra sự vật) đều không thể nắm bắt được. Trong sự bình đẳng của ba mé, nhân duyên cho đến tăng thượng duyên cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì trong bình đẳng, tự tính của nhân duyên cho đến tự tính của tăng thượng duyên ở mé trước, mé sau, mé giữa đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì trong bình đẳng, ngay cả tính bình đẳng còn không thể nắm bắt được, huống chi trong bình đẳng lại có tự tính của nhân duyên cho đến tự tính của tăng thượng duyên ở mé trước, mé sau, mé giữa để có thể nắm bắt được!

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ở mé trước, mé sau, mé giữa, vô minh cho đến lão tử (mười hai khâu của vòng luân hồi, từ mê lầm đến già chết) đều không thể nắm bắt được. Trong sự bình đẳng của ba mé, vô minh cho đến lão tử cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì trong bình đẳng, tự tính của vô minh cho đến tự tính của lão tử ở mé trước, mé sau, mé giữa đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì trong bình đẳng, ngay cả tính bình đẳng còn không thể nắm bắt được, huống chi trong bình đẳng lại có tự tính của vô minh cho đến tự tính của lão tử ở mé trước, mé sau, mé giữa để có thể nắm bắt được!

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ở mé trước, mé sau, mé giữa, bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa (sáu pháp tu hoàn hảo đưa đến bờ giác ngộ, từ bố thí đến trí tuệ) đều không thể nắm bắt được. Trong sự bình đẳng của ba mé, bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì trong bình đẳng, tự tính của bố thí ba-la-mật-đa cho đến tự tính của bát-nhã ba-la-mật-đa ở mé trước, mé sau, mé giữa đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì trong bình đẳng, ngay cả tính bình đẳng còn không thể nắm bắt được, huống chi trong bình đẳng lại có tự tính của bố thí ba-la-mật-đa cho đến tự tính của bát-nhã ba-la-mật-đa ở mé trước, mé sau, mé giữa để có thể nắm bắt được!

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ở mé trước, mé sau, mé giữa, tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi (các pháp tu giúp giác ngộ, từ bốn phép giữ tâm tỉnh giác đến tám nhánh chính đạo) đều không thể nắm bắt được. Trong sự bình đẳng của ba mé, tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì trong bình đẳng, tự tính của tứ niệm trụ cho đến tự tính của bát thánh đạo chi ở mé trước, mé sau, mé giữa đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì trong bình đẳng, ngay cả tính bình đẳng còn không thể nắm bắt được, huống chi trong bình đẳng lại có tự tính của tứ niệm trụ cho đến tự tính của bát thánh đạo chi ở mé trước, mé sau, mé giữa để có thể nắm bắt được!

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ở mé trước, mé sau, mé giữa, tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền), tứ vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả rộng lớn), tứ vô sắc định (bốn tầng định không còn hình sắc) đều không thể nắm bắt được. Trong sự bình đẳng của ba mé, tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì trong bình đẳng, tự tính của tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định ở mé trước, mé sau, mé giữa đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì trong bình đẳng, ngay cả tính bình đẳng còn không thể nắm bắt được, huống chi trong bình đẳng lại có tự tính của tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định ở mé trước, mé sau, mé giữa để có thể nắm bắt được!

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ở mé trước, mé sau, mé giữa, các giải thoát môn không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa đưa đến giải thoát) đều không thể nắm bắt được. Trong sự bình đẳng của ba mé, các giải thoát môn không, vô tướng, vô nguyện cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì trong bình đẳng, ngay cả tự tính của các giải thoát môn không, vô tướng, vô nguyện ở mé trước, mé sau, mé giữa còn không thể nắm bắt được, huống chi trong bình đẳng lại có tự tính của các giải thoát môn không, vô tướng, vô nguyện ở mé trước, mé sau, mé giữa để có thể nắm bắt được!

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ở mé trước, mé sau, mé giữa, bát giải thoát (tám phép thiền quán giúp thoát trói buộc) và cửu thứ đệ định (chín tầng định tu lần lượt) đều không thể nắm bắt được. Trong sự bình đẳng của ba mé, bát giải thoát và cửu thứ đệ định cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì trong bình đẳng, tự tính của bát giải thoát và cửu thứ đệ định ở mé trước, mé sau, mé giữa đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì trong bình đẳng, ngay cả tính bình đẳng còn không thể nắm bắt được, huống chi trong bình đẳng lại có tự tính của bát giải thoát và cửu thứ đệ định ở mé trước, mé sau, mé giữa để có thể nắm bắt được!

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ở mé trước, mé sau, mé giữa, tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (mười bậc tu chứng chung, từ bậc mới tu quán đến bậc thành Phật) đều không thể nắm bắt được. Trong sự bình đẳng của ba mé, tịnh quán địa cho đến Như Lai địa cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì trong bình đẳng, tự tính của tịnh quán địa cho đến tự tính của Như Lai địa ở mé trước, mé sau, mé giữa đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì trong bình đẳng, ngay cả tính bình đẳng còn không thể nắm bắt được, huống chi trong bình đẳng lại có tự tính của tịnh quán địa cho đến tự tính của Như Lai địa ở mé trước, mé sau, mé giữa để có thể nắm bắt được!

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ở mé trước, mé sau, mé giữa, cực hỷ địa cho đến pháp vân địa (mười bậc tu chứng của Bồ-tát) đều không thể nắm bắt được. Trong sự bình đẳng của ba mé, cực hỷ địa cho đến pháp vân địa cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì trong bình đẳng, tự tính của cực hỷ địa cho đến tự tính của pháp vân địa ở mé trước, mé sau, mé giữa đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì trong bình đẳng, ngay cả tính bình đẳng còn không thể nắm bắt được, huống chi trong bình đẳng lại có tự tính của cực hỷ địa cho đến tự tính của pháp vân địa ở mé trước, mé sau, mé giữa để có thể nắm bắt được!

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ở mé trước, mé sau, mé giữa, đà-la-ni môn (năng lực ghi nhớ giữ gìn mọi giáo pháp) và tam-ma-địa môn (các pháp định tâm) đều không thể nắm bắt được. Trong sự bình đẳng của ba mé, đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì trong bình đẳng, tự tính của đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn ở mé trước, mé sau, mé giữa đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì trong bình đẳng, ngay cả tính bình đẳng còn không thể nắm bắt được, huống chi trong bình đẳng lại có tự tính của đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn ở mé trước, mé sau, mé giữa để có thể nắm bắt được!

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ở mé trước, mé sau, mé giữa, ngũ nhãn (năm loại mắt) và lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm) đều không thể nắm bắt được. Trong sự bình đẳng của ba mé, ngũ nhãn và lục thần thông cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì trong bình đẳng, tự tính của ngũ nhãn và lục thần thông ở mé trước, mé sau, mé giữa đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì trong bình đẳng, ngay cả tính bình đẳng còn không thể nắm bắt được, huống chi trong bình đẳng lại có tự tính của ngũ nhãn và lục thần thông ở mé trước, mé sau, mé giữa để có thể nắm bắt được!

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ở mé trước, mé sau, mé giữa, Như Lai thập lực (mười năng lực trí tuệ của Phật) cho đến thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có) đều không thể nắm bắt được. Trong sự bình đẳng của ba mé, Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì trong bình đẳng, tự tính của Như Lai thập lực cho đến tự tính của thập bát Phật bất cộng pháp ở mé trước, mé sau, mé giữa đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì trong bình đẳng, ngay cả tính bình đẳng còn không thể nắm bắt được, huống chi trong bình đẳng lại có tự tính của Như Lai thập lực cho đến tự tính của thập bát Phật bất cộng pháp để có thể nắm bắt được!

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ở mé trước, mé sau, mé giữa, vô vong thất pháp (đức tính không bao giờ quên sót) và hằng trụ xả tính (tâm luôn an trụ trong sự buông xả, bình thản) đều không thể nắm bắt được. Trong sự bình đẳng của ba mé, vô vong thất pháp và hằng trụ xả tính cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì trong bình đẳng, tự tính của vô vong thất pháp và hằng trụ xả tính ở mé trước, mé sau, mé giữa đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì trong bình đẳng, ngay cả tính bình đẳng còn không thể nắm bắt được, huống chi trong bình đẳng lại có tự tính của vô vong thất pháp và hằng trụ xả tính ở mé trước, mé sau, mé giữa để có thể nắm bắt được!

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ở mé trước, mé sau, mé giữa, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí (ba loại trí: biết tổng quát tính không của mọi pháp; biết mọi con đường tu; và trí trọn vẹn của Phật) đều không thể nắm bắt được. Trong sự bình đẳng của ba mé, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì trong bình đẳng, tự tính của nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí ở mé trước, mé sau, mé giữa đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì trong bình đẳng, ngay cả tính bình đẳng còn không thể nắm bắt được, huống chi trong bình đẳng lại có tự tính của nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí ở mé trước, mé sau, mé giữa để có thể nắm bắt được!

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ở mé trước, mé sau, mé giữa, dị sinh (phàm phu), Thanh văn (người nghe pháp tu để tự giải thoát), Độc giác (người tự giác ngộ không cần thầy), Bồ-tát, Như Lai đều không thể nắm bắt được. Trong sự bình đẳng của ba mé, dị sinh cho đến Như Lai cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì trong bình đẳng, tự tính của dị sinh cho đến tự tính của Như Lai ở mé trước, mé sau, mé giữa đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì trong bình đẳng, ngay cả tính bình đẳng còn không thể nắm bắt được, huống chi trong bình đẳng lại có tự tính của dị sinh cho đến tự tính của Như Lai ở mé trước, mé sau, mé giữa để có thể nắm bắt được! Vì ngã, hữu tình, nói rộng ra cho đến tri giả, kiến giả đều không thể nắm bắt được. Đây là các tên gọi cho cái "tôi" mà người đời chấp là có thật, như kẻ biết, kẻ thấy.

 Như vậy, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát có tâm nguyện và công hạnh rộng lớn) an trụ trong bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo thấy rõ thực tướng các pháp), siêng năng tu học sự bình đẳng của ba mé, thì mau chóng có thể làm tròn đầy nhất thiết trí trí. Nhất thiết trí trí là trí tuệ biết tất cả, tức trí tuệ viên mãn của Phật. Như thế gọi là tướng Đại thừa bình đẳng ba mé của các vị Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong tướng Đại thừa như thế, thì vượt hẳn lên trên tất cả trời, người, a-tố-lạc… trong thế gian. A-tố-lạc là loài thần hiếu chiến, có phúc lớn nhưng hay ganh ghét, còn gọi là a-tu-la. Vị ấy mau chóng có thể chứng được nhất thiết trí trí, và cho đến tận cùng thời gian về sau vẫn làm lợi ích, đem an vui cho hữu tình (chúng sinh có tình thức).

 Bấy giờ, cụ thọ Thiện Hiện thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Hay thay, hay thay!" Cụ thọ là "bậc đủ tuổi thọ", lời tôn xưng một vị tỳ-kheo lâu năm, có đức hạnh. Thế Tôn là "bậc được cả thế gian tôn kính", một danh hiệu của Phật. Ngài thưa tiếp: "Nay Như Lai đã khéo vì chúng Bồ-tát ma-ha-tát mà giảng nói nghĩa Đại thừa như thế. Đại thừa như thế là tôn quý nhất, thù thắng nhất. Chúng Bồ-tát ma-ha-tát trong quá khứ học ở trong đây, đã chứng được nhất thiết trí trí. Chúng Bồ-tát ma-ha-tát trong tương lai học ở trong đây, sẽ chứng được nhất thiết trí trí. Tất cả chúng Bồ-tát ma-ha-tát hiện nay ở vô lượng, vô số, vô biên thế giới khắp mười phương học ở trong đây, hiện đang chứng được nhất thiết trí trí. Cho nên Đại thừa là tôn quý nhất, thù thắng nhất, có thể làm chỗ nương tựa chân thật và thù thắng để chúng Bồ-tát ma-ha-tát đạt nhất thiết trí trí."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Chúng Bồ-tát ma-ha-tát quá khứ, tương lai, hiện tại đều nương vào Đại thừa mà siêng năng tu học, nên mau chóng có thể chứng được nhất thiết trí trí, cho đến tận cùng thời gian về sau vẫn làm lợi ích, đem an vui cho hữu tình. Cho nên Đại thừa là tôn quý nhất, thù thắng nhất, vượt hẳn lên trên tất cả trời, người, a-tố-lạc… trong thế gian. Các chúng Bồ-tát nên siêng năng tu học."

 Bấy giờ, Mãn Từ Tử thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Trước đây Như Lai dạy tôn giả Thiện Hiện vì chúng Bồ-tát ma-ha-tát mà giảng nói bát-nhã ba-la-mật-đa, vậy cớ sao nay tôn giả lại nói đủ thứ nghĩa của Đại thừa?" Mãn Từ Tử tức Phú-lâu-na, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng giỏi thuyết pháp. Khi ấy, Thiện Hiện liền thưa với Phật rằng: "Những nghĩa Đại thừa đủ loại mà con đã nói từ trước đến giờ, há chẳng trái vượt với bát-nhã ba-la-mật-đa mà con được dạy phải nói sao?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Những nghĩa Đại thừa đủ loại mà ông nói từ trước đến giờ đều thuận theo bát-nhã ba-la-mật-đa, không hề trái vượt. Vì sao? Vì tất cả pháp lành, các pháp bồ-đề phần (những pháp tu hỗ trợ cho sự giác ngộ), hoặc pháp của Thanh văn, hoặc pháp của Độc giác, hoặc pháp của Bồ-tát, hoặc pháp của Như Lai, tất cả những pháp ấy không pháp nào là không thu nhiếp vào trong bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu."

 Bấy giờ, Thiện Hiện lại thưa với Phật rằng: "Những gì gọi là tất cả pháp lành, các pháp bồ-đề phần, hoặc pháp Thanh văn, hoặc pháp Độc giác, hoặc pháp Bồ-tát, hoặc pháp Như Lai, mà tất cả đều được thu nhiếp vào trong bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Đó là:
- Bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa.
- Tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi.
- Tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định.
- Các giải thoát môn không, vô tướng, vô nguyện.
- Bát giải thoát và cửu thứ đệ định.
- Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa.
- Cực hỷ địa cho đến pháp vân địa.
- Tất cả đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn.
- Ngũ nhãn và lục thần thông.
- Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp.
- Vô vong thất pháp và hằng trụ xả tính.
- Nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí.

Thiện Hiện nên biết: tất cả những pháp lành như vậy, các pháp bồ-đề phần, hoặc pháp Thanh văn, hoặc pháp Độc giác, hoặc pháp Bồ-tát, hoặc pháp Như Lai, tất cả những pháp ấy không pháp nào là không thu nhiếp vào trong bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu.

 Thiện Hiện nên biết: các pháp sau đây:
- Đại thừa.
- Bát-nhã ba-la-mật-đa cho đến bố thí ba-la-mật-đa.
- Sắc uẩn cho đến thức uẩn.
- Nhãn xứ cho đến ý xứ.
- Sắc xứ cho đến pháp xứ.
- Nhãn giới cho đến ý giới.
- Sắc giới cho đến pháp giới.
- Nhãn thức giới cho đến ý thức giới.
- Nhãn xúc cho đến ý xúc.
- Các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên.
- Địa giới cho đến thức giới.
- Nhân duyên cho đến tăng thượng duyên.
- Vô minh cho đến lão tử.
- Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới.
- Pháp thiện, pháp bất thiện, pháp vô ký (không thể xếp vào lành hay dữ).
- Pháp hữu học, pháp vô học, pháp phi học phi vô học. Hữu học là pháp của bậc thánh còn phải tu học; vô học là pháp của bậc đã tu xong, không còn gì phải học; phi học phi vô học là pháp của phàm phu.
- Tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi.
- Tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định.
- Bát giải thoát và cửu thứ đệ định.
- Các giải thoát môn không, vô tướng, vô nguyện.
- Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa.
- Cực hỷ địa cho đến pháp vân địa.
- Tất cả đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn.
- Ngũ nhãn và lục thần thông.
- Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp.
- Vô vong thất pháp và hằng trụ xả tính.
- Nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí.

 Lại thêm các pháp sau:
- Pháp thiện và pháp phi thiện.
- Pháp hữu ký và pháp vô ký.
- Pháp hữu lậu và pháp vô lậu (còn phiền não và sạch phiền não).
- Pháp hữu vi và pháp vô vi: hữu vi là pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt; vô vi là pháp không do tạo tác, không sinh không diệt.
- Pháp thế gian và pháp xuất thế gian.
- Các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo, tức bốn chân lý cao quý: khổ là sự thật về khổ; tập là nguyên nhân của khổ; diệt là sự dứt khổ; đạo là con đường dứt khổ.
- Nội không cho đến vô tính tự tính không, tức các phép quán tính không, từ cái không của các giác quan bên trong cho đến cái không của tự tính vốn không có.
- Chân như cho đến bất tư nghị giới. Chân như là thực tại như nó vốn là, không biến đổi. Bất tư nghị giới là cảnh giới không thể nghĩ bàn.
- Đoạn giới cho đến vô vi giới, tức các cảnh giới dứt sạch phiền não cho đến cảnh giới không tạo tác.
- Các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác. Ứng là bậc đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác là bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn.
- Giáo pháp và giới luật mà Phật đã giác ngộ và đã giảng nói.
- Bồ-đề (sự giác ngộ).
- Niết-bàn.

Tất cả các pháp như thế đều chẳng phải tương ưng (gắn hợp với nhau), cũng chẳng phải không tương ưng. Chúng không có hình sắc, không thể thấy, không có đối ngại (không chướng ngại lẫn nhau), cùng một tướng, tức là vô tướng (không có tướng). Do nhân duyên này, những nghĩa Đại thừa đủ loại mà ông nói từ trước đến giờ đều thuận theo bát-nhã ba-la-mật-đa, không hề trái vượt.

 Vì sao? Vì Đại thừa không khác bát-nhã ba-la-mật-đa cho đến bố thí ba-la-mật-đa, và bát-nhã ba-la-mật-đa cho đến bố thí ba-la-mật-đa không khác Đại thừa. Vì sao vậy? Vì Đại thừa cùng bát-nhã ba-la-mật-đa cho đến bố thí ba-la-mật-đa, bản tính của chúng không hai, không chia thành hai phần.

 Đại thừa không khác tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi, và tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi không khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa cùng tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi, bản tính không hai, không chia thành hai phần.

 Đại thừa không khác tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định, và tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định không khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa cùng tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định, bản tính không hai, không chia thành hai phần.

 Đại thừa không khác bát giải thoát và cửu thứ đệ định, và bát giải thoát và cửu thứ đệ định không khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa cùng bát giải thoát và cửu thứ đệ định, bản tính không hai, không chia thành hai phần.

 Đại thừa không khác các giải thoát môn không, vô tướng, vô nguyện, và các giải thoát môn không, vô tướng, vô nguyện không khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa cùng các giải thoát môn không, vô tướng, vô nguyện, bản tính không hai, không chia thành hai phần.

 Đại thừa không khác tịnh quán địa cho đến Như Lai địa, và tịnh quán địa cho đến Như Lai địa không khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa cùng tịnh quán địa cho đến Như Lai địa, bản tính không hai, không chia thành hai phần.

 Đại thừa không khác cực hỷ địa cho đến pháp vân địa, và cực hỷ địa cho đến pháp vân địa không khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa cùng cực hỷ địa cho đến pháp vân địa, bản tính không hai, không chia thành hai phần.

 Đại thừa không khác đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn, và đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn không khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa cùng đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn, bản tính không hai, không chia thành hai phần.

 Đại thừa không khác ngũ nhãn và lục thần thông, và ngũ nhãn và lục thần thông không khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa cùng ngũ nhãn và lục thần thông, bản tính không hai, không chia thành hai phần.

 Đại thừa không khác Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp, và Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp không khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa cùng Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp, bản tính không hai, không chia thành hai phần.

 Đại thừa không khác vô vong thất pháp và hằng trụ xả tính, và vô vong thất pháp và hằng trụ xả tính không khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa cùng vô vong thất pháp và hằng trụ xả tính, bản tính không hai, không chia thành hai phần.

 Đại thừa không khác nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, và nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa cùng nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, bản tính không hai, không chia thành hai phần.

 Đại thừa không khác các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo, và các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo không khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa cùng các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo, bản tính không hai, không chia thành hai phần.

 Đại thừa không khác nội không cho đến vô tính tự tính không, và nội không cho đến vô tính tự tính không không khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa cùng nội không cho đến vô tính tự tính không, bản tính không hai, không chia thành hai phần.

 Đại thừa không khác chân như cho đến bất tư nghị giới, và chân như cho đến bất tư nghị giới không khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa cùng chân như cho đến bất tư nghị giới, bản tính không hai, không chia thành hai phần.

 Đại thừa không khác đoạn giới cho đến vô vi giới, và đoạn giới cho đến vô vi giới không khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa cùng đoạn giới cho đến vô vi giới, bản tính không hai, không chia thành hai phần.

 Đại thừa không khác pháp thiện và pháp phi thiện, và pháp thiện và pháp phi thiện không khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa cùng pháp thiện và pháp phi thiện, bản tính không hai, không chia thành hai phần.

 Đại thừa không khác pháp hữu ký và pháp vô ký, và pháp hữu ký và pháp vô ký không khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa cùng pháp hữu ký và pháp vô ký, bản tính không hai, không chia thành hai phần.

 Đại thừa không khác pháp hữu lậu và pháp vô lậu, và pháp hữu lậu và pháp vô lậu không khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa cùng pháp hữu lậu và pháp vô lậu, bản tính không hai, không chia thành hai phần.

 Đại thừa không khác pháp thế gian và pháp xuất thế gian, và pháp thế gian và pháp xuất thế gian không khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa cùng pháp thế gian và pháp xuất thế gian, bản tính không hai, không chia thành hai phần.

 Đại thừa không khác pháp hữu vi và pháp vô vi, và pháp hữu vi và pháp vô vi không khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa cùng pháp hữu vi và pháp vô vi, bản tính không hai, không chia thành hai phần.

 Đại thừa không khác uẩn, xứ, giới… (các nhóm, các chỗ và các yếu tố cấu thành thân tâm và thế giới, như đã nói ở trên), và uẩn, xứ, giới… không khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa cùng uẩn, xứ, giới…, bản tính không hai, không chia thành hai phần.

 Thiện Hiện nên biết: vì nghĩa này, những nghĩa Đại thừa đủ loại mà ông nói từ trước đến giờ đều thuận theo bát-nhã ba-la-mật-đa, không hề trái vượt. Nếu nói Đại thừa tức là nói bát-nhã ba-la-mật-đa; nếu nói bát-nhã ba-la-mật-đa tức là nói Đại thừa. Vì hai tên gọi như thế, nghĩa không có gì khác nhau."

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm chín mươi lăm.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm mười sáu (?).

 Tam tạng pháp sư Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch. Tam tạng pháp sư là vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật và luận. Huyền Trang là cao tăng đời Đường, Trung Quốc, người sang Ấn Độ thỉnh kinh rồi về dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video