Thiên 625 — Hội 3 · Phẩm 3 Thiện Hiện · phần 15

 Phần thứ ba, phẩm "Thiện Hiện" thứ ba, đoạn thứ mười lăm.

 Bấy giờ Cụ thọ Thiện Hiện (Cụ thọ: tiếng tôn xưng một vị tỳ-kheo, nghĩa là "bậc đầy đủ thọ mạng và tuệ mạng"; Thiện Hiện: tên dịch nghĩa của ngài Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, giỏi nhất về hiểu lý Không) thưa với Phật:

 "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Đối với các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (đại Bồ-tát — người phát nguyện cầu thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh), tiền tế (giới hạn phía trước, tức thời quá khứ) không thể nắm bắt được, hậu tế (giới hạn phía sau, tức thời vị lai) không thể nắm bắt được, trung tế (khoảng giữa, tức thời hiện tại) không thể nắm bắt được.

 Vì sắc uẩn cho đến thức uẩn (năm uẩn — năm nhóm hợp thành con người và mọi hiện tượng: sắc uẩn là phần vật chất, thân thể; thọ uẩn là cảm giác; tưởng uẩn là sự nhận biết hình tướng, khái niệm; hành uẩn là các hoạt động tâm ý, ý chí; thức uẩn là sự hay biết phân biệt) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé.

 Vì nhãn xứ cho đến ý xứ (sáu xứ bên trong, tức sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; "xứ" là chỗ làm nảy sinh nhận thức) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé. Vì sắc xứ cho đến pháp xứ (sáu xứ bên ngoài, tức sáu đối tượng của sáu giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật chạm xúc, và "pháp" tức các đối tượng của ý) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé.

 Vì nhãn giới cho đến ý giới ("giới" ở đây nghĩa là yếu tố, loại riêng biệt: sáu yếu tố giác quan, từ yếu tố mắt cho đến yếu tố ý) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé. Vì sắc giới cho đến pháp giới (sáu yếu tố đối tượng: từ yếu tố hình sắc cho đến yếu tố pháp — đối tượng của ý; "sắc giới" ở đây không phải cõi trời Sắc giới) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé. Vì nhãn thức giới cho đến ý thức giới (sáu yếu tố thức: từ sự hay biết qua mắt cho đến sự hay biết của ý) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé.

 Vì nhãn xúc cho đến ý xúc (xúc: sự tiếp chạm, gặp gỡ giữa giác quan, đối tượng và thức; từ sự tiếp xúc qua mắt cho đến sự tiếp xúc qua ý) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé. Vì các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra (thọ: cảm giác vui, khổ, hoặc không vui không khổ; duyên: điều kiện) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé.

 Vì địa giới cho đến thức giới (sáu yếu tố cấu thành: đất — chất cứng; nước — chất ướt; lửa — hơi nóng; gió — sự chuyển động; không — khoảng trống; thức — sự hay biết) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé. Vì nhân duyên cho đến tăng thượng duyên (bốn duyên — bốn loại điều kiện làm sinh ra sự vật: nhân duyên là nguyên nhân trực tiếp; đẳng vô gián duyên là niệm tâm trước vừa diệt liền mở đường cho niệm tâm sau sinh, không gián đoạn; sở duyên duyên là đối tượng mà tâm nương vào để nhận biết; tăng thượng duyên là mọi điều kiện hỗ trợ hoặc không ngăn trở) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé.

 Vì vô minh cho đến lão tử (mười hai nhân duyên — chuỗi mười hai mắt xích nối nhau tạo thành vòng sinh tử: vô minh là mê muội không hiểu chân lý; hành là hoạt động tạo nghiệp; thức; danh sắc là tâm và thân; lục xứ là sáu giác quan; xúc; thọ; ái là lòng ham muốn; thủ là sự bám giữ; hữu là sự hình thành đời sống mới; sinh; lão tử là già và chết) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé.

 Vì bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa (sáu ba-la-mật-đa — sáu hạnh tu của Bồ-tát đưa người từ bờ mê sang bờ giác: bố thí; tịnh giới là giữ giới trong sạch; an nhẫn là nhẫn nhục; tinh tiến; tĩnh lự là thiền định; bát-nhã là trí tuệ thấy đúng thực tướng của mọi sự) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé. Vì tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi (ba mươi bảy phép tu dẫn đến giác ngộ, mở đầu là bốn niệm trụ — bốn phép chú tâm quán xét thân, cảm thọ, tâm và các pháp; kết thúc là tám chi thánh đạo — tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, nỗ lực đúng, ghi nhớ đúng, định tâm đúng) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé.

 Vì tứ tĩnh lự (bốn bậc thiền định thuộc cõi Sắc), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không thể đo lường: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), tứ vô sắc định (bốn bậc thiền định vượt khỏi mọi hình sắc) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé. Vì bát giải thoát (tám phép thiền quán giúp thoát khỏi sự trói buộc), cửu thứ đệ định (chín bậc thiền định đi lần lượt từ thấp lên cao, không xen tạp) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé. Vì không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn (ba cửa giải thoát: quán mọi pháp là không; không có tướng cố định nào để nắm bắt; không còn mong cầu, tạo tác) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé.

 Vì ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), lục thần thông (sáu năng lực siêu việt: đi lại biến hóa tự tại, nghe xa, biết tâm người khác, biết các đời trước, thấy xa, dứt sạch phiền não) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé. Vì thập lực của Như Lai (Như Lai: danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến; thập lực là mười năng lực trí tuệ của Phật) cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai khác) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé. Vì vô vong thất pháp (đức tính không bao giờ quên mất, sai sót), hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong tâm buông xả, bình thản) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé.

 Vì nhất thiết trí (trí biết tổng quát mọi pháp), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi tướng trạng chi tiết của tất cả các pháp — trí tuệ viên mãn của Phật) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé. Vì tất cả đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì — năng lực ghi nhớ, giữ gìn mọi pháp không để mất), tam-ma-địa môn (các pháp môn định — các loại thiền định) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé.

 Vì tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (các bậc tu chứng chung cho mọi hàng tu hành, từ bậc quán xét thanh tịnh ban đầu lên tới quả vị Như Lai) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé. Vì cực hỷ địa cho đến pháp vân địa (mười địa — mười bậc tu chứng của Bồ-tát, từ địa thứ nhất là Cực hỷ, tức vui mừng tột bậc, đến địa thứ mười là Pháp vân, tức trí tuệ như mây pháp che trùm khắp nơi) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé. Vì khổ, tập, diệt, đạo thánh đế (bốn chân lý cao quý: sự khổ; nguyên nhân gây ra khổ; sự chấm dứt khổ; con đường đưa đến chấm dứt khổ) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé.

 Vì nội không cho đến vô tính tự tính không (hàng loạt phép quán về tính không, từ cái không của các giác quan bên trong, cho đến cái không của tự tính vốn chẳng có tính thật nào) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé. Vì chân như cho đến bất tư nghị giới (các tên gọi khác nhau của thực tính của mọi pháp: chân như là cái như thật, không biến đổi, ... cho đến cảnh giới không thể nghĩ bàn) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé. Vì đoạn giới cho đến vô vi giới (các tên gọi của cảnh giới Niết-bàn: từ cảnh giới dứt sạch phiền não cho đến cảnh giới vô vi, tức không do nhân duyên tạo tác) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé. Vì Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu chứng), Độc giác (người tự giác ngộ nhờ quán xét lý nhân duyên, không cần thầy dạy), Đại thừa (cỗ xe lớn — con đường của Bồ-tát cứu độ mọi chúng sinh) không có bờ mé, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé.

 Lại nữa, bạch Thế Tôn! Ngay nơi sắc uẩn cho đến thức uẩn, Bồ-tát Ma-ha-tát hoàn toàn không có, không thể nắm bắt được; lìa ngoài sắc uẩn cho đến thức uẩn, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng hoàn toàn không có, không thể nắm bắt được. Cứ như thế cho đến: ngay nơi Thanh văn, Độc giác, Đại thừa, Bồ-tát Ma-ha-tát hoàn toàn không có, không thể nắm bắt được; lìa ngoài Thanh văn, Độc giác, Đại thừa, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng hoàn toàn không có, không thể nắm bắt được. Như vậy, bạch Thế Tôn, trong tất cả các pháp ấy, con đã dùng mọi cách, ở mọi nơi, vào mọi lúc để tìm Bồ-tát Ma-ha-tát mà đều chẳng thấy gì cả, rốt cuộc không thể nắm bắt được. Vậy làm sao bảo con đem bát-nhã ba-la-mật-đa mà khuyên răn, chỉ dạy các vị Bồ-tát Ma-ha-tát?

 Lại nữa, bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát chỉ có giả danh (tên gọi đặt ra tạm thời), hoàn toàn không có tự tính (bản chất tự có, tự tồn tại độc lập). Như khi nói "ngã" (cái tôi) và những thứ tương tự là rốt ráo không sinh, chỉ có giả danh, hoàn toàn không có tự tính; các pháp cũng vậy, rốt ráo không sinh, chỉ có giả danh, hoàn toàn không có tự tính. Bạch Thế Tôn! Sắc cho đến thức nào là rốt ráo không sinh? Nếu đã rốt ráo không sinh thì không gọi là sắc cho đến thức được. Cứ như thế cho đến: Thanh văn, Độc giác, Đại thừa nào là rốt ráo không sinh? Nếu đã rốt ráo không sinh thì không gọi là Thanh văn, Độc giác, Đại thừa được.

 Bạch Thế Tôn! Con há có thể đem bát-nhã ba-la-mật-đa rốt ráo không sinh mà khuyên răn, chỉ dạy các vị Bồ-tát Ma-ha-tát rốt ráo không sinh được sao? Bạch Thế Tôn! Nhưng lìa ngoài cái rốt ráo không sinh thì cũng không có Bồ-tát Ma-ha-tát nào có thể thực hành vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn của Phật). Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nghe nói như vậy mà tâm không chìm đắm, cũng không lo buồn hối tiếc, tâm không kinh hãi, không sợ, không khiếp, thì phải biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa."

 Bấy giờ Cụ thọ Xá-lợi Tử (tức ngài Xá-lợi-phất, đại đệ tử trí tuệ bậc nhất của Phật) hỏi Cụ thọ Thiện Hiện: "Vì cớ gì ngài nói đối với các vị Bồ-tát Ma-ha-tát, tiền tế không thể nắm bắt được, hậu tế không thể nắm bắt được, trung tế không thể nắm bắt được? Vì cớ gì ngài nói vì sắc uẩn cho đến thức uẩn không có bờ mé nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé, cứ như thế cho đến vì Thanh văn, Độc giác, Đại thừa không có bờ mé nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé?

 Vì cớ gì ngài nói ngay nơi sắc uẩn cho đến thức uẩn, Bồ-tát Ma-ha-tát hoàn toàn không có, không thể nắm bắt được; lìa ngoài sắc uẩn cho đến thức uẩn, Bồ-tát Ma-ha-tát hoàn toàn không có, không thể nắm bắt được; cứ như thế cho đến ngay nơi Thanh văn, Độc giác, Đại thừa, Bồ-tát Ma-ha-tát hoàn toàn không có, không thể nắm bắt được; lìa ngoài Thanh văn, Độc giác, Đại thừa, Bồ-tát Ma-ha-tát hoàn toàn không có, không thể nắm bắt được? Vì cớ gì ngài nói: trong tất cả các pháp ấy, con đã dùng mọi cách, ở mọi nơi, vào mọi lúc để tìm Bồ-tát Ma-ha-tát mà đều chẳng thấy gì cả, rốt cuộc không thể nắm bắt được, vậy làm sao bảo con đem bát-nhã ba-la-mật-đa mà khuyên răn, chỉ dạy các vị Bồ-tát Ma-ha-tát?

 Vì cớ gì ngài nói các vị Bồ-tát Ma-ha-tát chỉ có giả danh, hoàn toàn không có tự tính? Vì cớ gì ngài nói như khi nói "ngã" và những thứ tương tự là rốt ráo không sinh, chỉ có giả danh, hoàn toàn không có tự tính? Vì cớ gì ngài nói các pháp cũng vậy, rốt ráo không sinh, chỉ có giả danh, hoàn toàn không có tự tính? Vì cớ gì ngài nói sắc cho đến thức nào là rốt ráo không sinh, cứ như thế cho đến Thanh văn, Độc giác, Đại thừa nào là rốt ráo không sinh? Vì cớ gì ngài nói nếu đã rốt ráo không sinh thì không gọi là sắc cho đến thức, cứ như thế cho đến nếu đã rốt ráo không sinh thì không gọi là Thanh văn, Độc giác, Đại thừa?

 Vì cớ gì ngài nói: con há có thể đem bát-nhã ba-la-mật-đa rốt ráo không sinh mà khuyên răn, chỉ dạy các vị Bồ-tát Ma-ha-tát rốt ráo không sinh được sao? Vì cớ gì ngài nói lìa ngoài cái rốt ráo không sinh thì cũng không có Bồ-tát Ma-ha-tát nào có thể thực hành vô thượng chính đẳng bồ-đề? Vì cớ gì ngài nói nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nghe nói như vậy mà tâm không chìm đắm, cũng không lo buồn hối tiếc, tâm không kinh hãi, không sợ, không khiếp, thì phải biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa? Thưa Cụ thọ, nay xin ngài giảng giải cho tôi."

 Bấy giờ Cụ thọ Thiện Hiện đáp lời Xá-lợi Tử: "Tôn giả hỏi: 'Vì cớ gì nói đối với các vị Bồ-tát Ma-ha-tát, tiền tế không thể nắm bắt được, hậu tế không thể nắm bắt được, trung tế không thể nắm bắt được?' Này Xá-lợi Tử! Vì hữu tình (chúng sinh có tình thức) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì hữu tình là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì hữu tình là xa lìa (tách biệt, không dính mắc vào đâu), nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì hữu tình không có tự tính (bản chất tự có, tự tồn tại), nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì sắc uẩn cho đến thức uẩn (năm uẩn — năm nhóm hợp thành con người: vật chất, cảm giác, nhận biết, hoạt động tâm ý, sự hay biết) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì sắc uẩn cho đến thức uẩn là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì sắc uẩn cho đến thức uẩn là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì sắc uẩn cho đến thức uẩn không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì nhãn xứ cho đến ý xứ (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì nhãn xứ cho đến ý xứ là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì nhãn xứ cho đến ý xứ là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì nhãn xứ cho đến ý xứ không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì sắc xứ cho đến pháp xứ (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật chạm xúc, đối tượng của ý) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì sắc xứ cho đến pháp xứ là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì sắc xứ cho đến pháp xứ là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì sắc xứ cho đến pháp xứ không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì nhãn giới cho đến ý giới (sáu yếu tố giác quan, từ yếu tố mắt đến yếu tố ý) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì nhãn giới cho đến ý giới là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì nhãn giới cho đến ý giới là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì nhãn giới cho đến ý giới không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì sắc giới cho đến pháp giới (sáu yếu tố đối tượng, từ yếu tố hình sắc đến yếu tố đối tượng của ý) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì sắc giới cho đến pháp giới là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì sắc giới cho đến pháp giới là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì sắc giới cho đến pháp giới không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì nhãn thức giới cho đến ý thức giới (sáu yếu tố thức, từ sự hay biết qua mắt đến sự hay biết của ý) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì nhãn thức giới cho đến ý thức giới là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì nhãn thức giới cho đến ý thức giới là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì nhãn thức giới cho đến ý thức giới không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì nhãn xúc cho đến ý xúc (sự tiếp chạm giữa giác quan, đối tượng và thức, từ qua mắt đến qua ý) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì nhãn xúc cho đến ý xúc là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì nhãn xúc cho đến ý xúc là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì nhãn xúc cho đến ý xúc không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra (thọ: cảm giác vui, khổ, hoặc không vui không khổ; duyên: điều kiện) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì địa giới cho đến thức giới (sáu yếu tố cấu thành: đất, nước, lửa, gió, khoảng trống, sự hay biết) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì địa giới cho đến thức giới là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì địa giới cho đến thức giới là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì địa giới cho đến thức giới không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì nhân duyên cho đến tăng thượng duyên (bốn loại điều kiện làm sinh ra sự vật: nguyên nhân trực tiếp; niệm tâm trước mở đường cho niệm sau; đối tượng của tâm; mọi điều kiện hỗ trợ hoặc không ngăn trở) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì nhân duyên cho đến tăng thượng duyên là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì nhân duyên cho đến tăng thượng duyên là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì nhân duyên cho đến tăng thượng duyên không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì vô minh cho đến lão tử (mười hai mắt xích của vòng sinh tử, từ sự mê muội không hiểu chân lý đến già và chết) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì vô minh cho đến lão tử là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì vô minh cho đến lão tử là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì vô minh cho đến lão tử không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa (sáu hạnh tu đưa người sang bờ giác: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tiến, thiền định, trí tuệ) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi (các phép tu dẫn đến giác ngộ, từ bốn phép chú tâm quán xét thân, cảm thọ, tâm, pháp đến tám con đường chân chính) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì tứ tĩnh lự (bốn bậc thiền định thuộc cõi Sắc), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), tứ vô sắc định (bốn bậc thiền định vượt khỏi hình sắc) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì bát giải thoát (tám phép thiền quán giúp thoát khỏi trói buộc), cửu thứ đệ định (chín bậc thiền định lần lượt từ thấp lên cao) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì bát giải thoát, cửu thứ đệ định là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì bát giải thoát, cửu thứ đệ định là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì bát giải thoát, cửu thứ đệ định không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn (ba cửa giải thoát: quán mọi pháp là không, không có tướng để nắm bắt, không còn mong cầu tạo tác) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), lục thần thông (sáu năng lực siêu việt) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì ngũ nhãn, lục thần thông là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì ngũ nhãn, lục thần thông là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì ngũ nhãn, lục thần thông không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì thập lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ của Phật) cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì thập lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì thập lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì thập lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì vô vong thất pháp (đức không bao giờ quên mất), hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong tâm buông xả, bình thản) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì nhất thiết trí (trí biết tổng quát mọi pháp), đạo tướng trí (trí biết mọi con đường tu), nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi tướng trạng của tất cả pháp, trí tuệ viên mãn của Phật) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì tất cả đà-la-ni môn (pháp môn tổng trì — năng lực ghi nhớ, giữ gìn mọi pháp), tam-ma-địa môn (các pháp môn thiền định) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì tất cả đà-la-ni môn, tam-ma-địa môn là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì tất cả đà-la-ni môn, tam-ma-địa môn là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì tất cả đà-la-ni môn, tam-ma-địa môn không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (các bậc tu chứng, từ bậc quán xét thanh tịnh ban đầu đến quả vị Như Lai) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì tịnh quán địa cho đến Như Lai địa là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì tịnh quán địa cho đến Như Lai địa là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì tịnh quán địa cho đến Như Lai địa không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì cực hỷ địa cho đến pháp vân địa (mười bậc tu chứng của Bồ-tát, từ bậc vui mừng tột bậc đến bậc trí tuệ như mây pháp che khắp) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì cực hỷ địa cho đến pháp vân địa là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì cực hỷ địa cho đến pháp vân địa là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì cực hỷ địa cho đến pháp vân địa không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì khổ, tập, diệt, đạo thánh đế (bốn chân lý cao quý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự chấm dứt khổ, con đường chấm dứt khổ) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì khổ, tập, diệt, đạo thánh đế là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì khổ, tập, diệt, đạo thánh đế là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì khổ, tập, diệt, đạo thánh đế không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì nội không cho đến vô tính tự tính không (các phép quán tính không, từ cái không của các giác quan bên trong đến cái không của tự tính vốn chẳng có tính thật) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì nội không cho đến vô tính tự tính không là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì nội không cho đến vô tính tự tính không là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì nội không cho đến vô tính tự tính không không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì chân như cho đến bất tư nghị giới (các tên gọi của thực tính mọi pháp, từ cái như thật không biến đổi đến cảnh giới không thể nghĩ bàn) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì chân như cho đến bất tư nghị giới là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì chân như cho đến bất tư nghị giới là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì chân như cho đến bất tư nghị giới không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì đoạn giới cho đến vô vi giới (các tên gọi của cảnh giới Niết-bàn, từ cảnh giới dứt sạch phiền não đến cảnh giới không do nhân duyên tạo tác) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì đoạn giới cho đến vô vi giới là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì đoạn giới cho đến vô vi giới là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì đoạn giới cho đến vô vi giới không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vì Thanh văn (người nghe lời Phật mà tu chứng), Độc giác (người tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên), Đại thừa (con đường Bồ-tát cứu độ mọi chúng sinh) hoàn toàn không có, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì Thanh văn, Độc giác, Đại thừa là không, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì Thanh văn, Độc giác, Đại thừa là xa lìa, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được. Vì Thanh văn, Độc giác, Đại thừa không có tự tính, nên tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được.

 Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử! Vì trong sự hoàn toàn không có, sự không, sự xa lìa, sự không có tự tính của hữu tình cho đến Đại thừa, thì tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đều không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Sự hoàn toàn không có của hữu tình cho đến Đại thừa chẳng phải là cái gì khác biệt; sự không của hữu tình cho đến Đại thừa chẳng phải là cái gì khác biệt; sự xa lìa của hữu tình cho đến Đại thừa chẳng phải là cái gì khác biệt; sự không có tự tính của hữu tình cho đến Đại thừa chẳng phải là cái gì khác biệt; tiền tế của Bồ-tát Ma-ha-tát chẳng phải là cái gì khác biệt; hậu tế của Bồ-tát Ma-ha-tát chẳng phải là cái gì khác biệt; trung tế của Bồ-tát Ma-ha-tát chẳng phải là cái gì khác biệt.

 Này Xá-lợi Tử! Dù là sự hoàn toàn không có của hữu tình cho đến Đại thừa, dù là sự không của hữu tình cho đến Đại thừa, dù là sự xa lìa của hữu tình cho đến Đại thừa, dù là sự không có tự tính của hữu tình cho đến Đại thừa, dù là tiền tế của Bồ-tát Ma-ha-tát, dù là hậu tế của Bồ-tát Ma-ha-tát, dù là trung tế của Bồ-tát Ma-ha-tát — tất cả những điều như vậy đều không phải hai, không chia làm hai. Này Xá-lợi Tử! Do nhân duyên ấy mà tôi nói rằng tiền tế, hậu tế, trung tế của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đều không thể nắm bắt được.

 Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Tôn giả hỏi: 'Vì cớ gì nói vì sắc uẩn cho đến thức uẩn không có bờ mé nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé, cứ như thế cho đến vì Thanh văn, Độc giác, Đại thừa không có bờ mé nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé?' Này Xá-lợi Tử! Sắc uẩn cho đến Đại thừa đều giống như hư không. Vì sao vậy? Như hư không bao la, tiền tế, hậu tế, trung tế đều không thể nắm bắt được; do khoảng giữa và bờ mé của nó đều không thể nắm bắt được nên gọi là hư không. Sắc uẩn cho đến Đại thừa cũng lại như thế, tiền tế, hậu tế, trung tế đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì sắc uẩn cho đến Đại thừa đều có tính là không; trong cái không thì tiền tế, hậu tế, trung tế đều không thể nắm bắt được, và cũng do khoảng giữa và bờ mé đều không thể nắm bắt được nên gọi là không. Này Xá-lợi Tử! Do nhân duyên ấy mà tôi nói rằng vì sắc uẩn cho đến thức uẩn không có bờ mé nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé, cứ như thế cho đến vì Thanh văn, Độc giác, Đại thừa không có bờ mé nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có bờ mé.

 Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Tôn giả hỏi: 'Vì cớ gì nói ngay nơi sắc uẩn cho đến thức uẩn, Bồ-tát Ma-ha-tát hoàn toàn không có, không thể nắm bắt được; lìa ngoài sắc uẩn cho đến thức uẩn, Bồ-tát Ma-ha-tát hoàn toàn không có, không thể nắm bắt được; cứ như thế cho đến ngay nơi Thanh văn, Độc giác, Đại thừa, Bồ-tát Ma-ha-tát hoàn toàn không có, không thể nắm bắt được; lìa ngoài Thanh văn, Độc giác, Đại thừa, Bồ-tát Ma-ha-tát hoàn toàn không có, không thể nắm bắt được?'

 Này Xá-lợi Tử! Sắc uẩn cho đến Đại thừa thì tính của sắc uẩn cho đến Đại thừa là không. Vì sao vậy? Vì trong tính không của sắc uẩn cho đến Đại thừa, sắc uẩn cho đến Đại thừa hoàn toàn không có, không thể nắm bắt được, nên các vị Bồ-tát Ma-ha-tát cũng hoàn toàn không có, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Cái chẳng phải sắc uẩn cho đến cái chẳng phải Đại thừa thì tính của cái chẳng phải sắc uẩn cho đến cái chẳng phải Đại thừa cũng là không. Vì sao vậy? Vì trong tính không của cái chẳng phải sắc uẩn cho đến cái chẳng phải Đại thừa, cái chẳng phải sắc uẩn cho đến cái chẳng phải Đại thừa hoàn toàn không có, không thể nắm bắt được, nên các vị Bồ-tát Ma-ha-tát cũng hoàn toàn không có, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Do nhân duyên ấy mà tôi nói rằng ngay nơi sắc uẩn cho đến thức uẩn, Bồ-tát Ma-ha-tát hoàn toàn không có, không thể nắm bắt được; lìa ngoài sắc uẩn cho đến thức uẩn, Bồ-tát Ma-ha-tát hoàn toàn không có, không thể nắm bắt được; cứ như thế cho đến ngay nơi Thanh văn, Độc giác, Đại thừa, Bồ-tát Ma-ha-tát hoàn toàn không có, không thể nắm bắt được; lìa ngoài Thanh văn, Độc giác, Đại thừa, Bồ-tát Ma-ha-tát hoàn toàn không có, không thể nắm bắt được.

 Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Tôn giả hỏi: 'Vì cớ gì nói: trong tất cả các pháp ấy, con đã dùng mọi cách, ở mọi nơi, vào mọi lúc để tìm Bồ-tát Ma-ha-tát mà đều chẳng thấy gì cả, rốt cuộc không thể nắm bắt được, vậy làm sao bảo con đem bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấy đúng thực tướng, hạnh tu đưa người sang bờ giác) mà khuyên răn, chỉ dạy các vị Bồ-tát Ma-ha-tát?'

 Này Xá-lợi Tử! Sắc (vật chất, thân thể) nơi sắc không thể nắm bắt được; sắc nơi thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết hình tướng, khái niệm), hành (các hoạt động tâm ý), thức (sự hay biết phân biệt) cũng không thể nắm bắt được. Thọ nơi thọ không thể nắm bắt được; thọ nơi sắc, tưởng, hành, thức cũng không thể nắm bắt được. Tưởng nơi tưởng không thể nắm bắt được; tưởng nơi sắc, thọ, hành, thức cũng không thể nắm bắt được. Hành nơi hành không thể nắm bắt được; hành nơi sắc, thọ, tưởng, thức cũng không thể nắm bắt được. Thức nơi thức không thể nắm bắt được; thức nơi sắc, thọ, tưởng, hành cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Nhãn xứ (mắt, với tư cách là chỗ phát sinh nhận thức) nơi nhãn xứ không thể nắm bắt được; nhãn xứ nơi nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (ý) cũng không thể nắm bắt được. Nhĩ xứ nơi nhĩ xứ không thể nắm bắt được; nhĩ xứ nơi nhãn, tỷ, thiệt, thân, ý xứ cũng không thể nắm bắt được. Tỷ xứ nơi tỷ xứ không thể nắm bắt được; tỷ xứ nơi nhãn, nhĩ, thiệt, thân, ý xứ cũng không thể nắm bắt được. Thiệt xứ nơi thiệt xứ không thể nắm bắt được; thiệt xứ nơi nhãn, nhĩ, tỷ, thân, ý xứ cũng không thể nắm bắt được. Thân xứ nơi thân xứ không thể nắm bắt được; thân xứ nơi nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, ý xứ cũng không thể nắm bắt được. Ý xứ nơi ý xứ không thể nắm bắt được; ý xứ nơi nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân xứ cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) nơi sắc xứ không thể nắm bắt được; sắc xứ nơi thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (vật chạm xúc), pháp xứ (đối tượng của ý) cũng không thể nắm bắt được. Thanh xứ nơi thanh xứ không thể nắm bắt được; thanh xứ nơi sắc, hương, vị, xúc, pháp xứ cũng không thể nắm bắt được. Hương xứ nơi hương xứ không thể nắm bắt được; hương xứ nơi sắc, thanh, vị, xúc, pháp xứ cũng không thể nắm bắt được. Vị xứ nơi vị xứ không thể nắm bắt được; vị xứ nơi sắc, thanh, hương, xúc, pháp xứ cũng không thể nắm bắt được. Xúc xứ nơi xúc xứ không thể nắm bắt được; xúc xứ nơi sắc, thanh, hương, vị, pháp xứ cũng không thể nắm bắt được. Pháp xứ nơi pháp xứ không thể nắm bắt được; pháp xứ nơi sắc, thanh, hương, vị, xúc xứ cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Nhãn giới (yếu tố mắt; "giới" là yếu tố, loại riêng biệt) nơi nhãn giới không thể nắm bắt được; nhãn giới nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới cũng không thể nắm bắt được. Nhĩ giới nơi nhĩ giới không thể nắm bắt được; nhĩ giới nơi nhãn, tỷ, thiệt, thân, ý giới cũng không thể nắm bắt được. Tỷ giới nơi tỷ giới không thể nắm bắt được; tỷ giới nơi nhãn, nhĩ, thiệt, thân, ý giới cũng không thể nắm bắt được. Thiệt giới nơi thiệt giới không thể nắm bắt được; thiệt giới nơi nhãn, nhĩ, tỷ, thân, ý giới cũng không thể nắm bắt được. Thân giới nơi thân giới không thể nắm bắt được; thân giới nơi nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, ý giới cũng không thể nắm bắt được. Ý giới nơi ý giới không thể nắm bắt được; ý giới nơi nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân giới cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Sắc giới (yếu tố hình sắc, đối tượng của mắt; không phải cõi trời Sắc giới) nơi sắc giới không thể nắm bắt được; sắc giới nơi thanh, hương, vị, xúc, pháp giới cũng không thể nắm bắt được. Thanh giới nơi thanh giới không thể nắm bắt được; thanh giới nơi sắc, hương, vị, xúc, pháp giới cũng không thể nắm bắt được. Hương giới nơi hương giới không thể nắm bắt được; hương giới nơi sắc, thanh, vị, xúc, pháp giới cũng không thể nắm bắt được. Vị giới nơi vị giới không thể nắm bắt được; vị giới nơi sắc, thanh, hương, xúc, pháp giới cũng không thể nắm bắt được. Xúc giới nơi xúc giới không thể nắm bắt được; xúc giới nơi sắc, thanh, hương, vị, pháp giới cũng không thể nắm bắt được. Pháp giới (yếu tố đối tượng của ý) nơi pháp giới không thể nắm bắt được; pháp giới nơi sắc, thanh, hương, vị, xúc giới cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Nhãn thức giới (yếu tố sự hay biết qua mắt) nơi nhãn thức giới không thể nắm bắt được; nhãn thức giới nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới cũng không thể nắm bắt được. Nhĩ thức giới nơi nhĩ thức giới không thể nắm bắt được; nhĩ thức giới nơi nhãn, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới cũng không thể nắm bắt được. Tỷ thức giới nơi tỷ thức giới không thể nắm bắt được; tỷ thức giới nơi nhãn, nhĩ, thiệt, thân, ý thức giới cũng không thể nắm bắt được. Thiệt thức giới nơi thiệt thức giới không thể nắm bắt được; thiệt thức giới nơi nhãn, nhĩ, tỷ, thân, ý thức giới cũng không thể nắm bắt được. Thân thức giới nơi thân thức giới không thể nắm bắt được; thân thức giới nơi nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, ý thức giới cũng không thể nắm bắt được. Ý thức giới nơi ý thức giới không thể nắm bắt được; ý thức giới nơi nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân thức giới cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Nhãn xúc (sự tiếp chạm giữa mắt, đối tượng và thức) nơi nhãn xúc không thể nắm bắt được; nhãn xúc nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc cũng không thể nắm bắt được. Nhĩ xúc nơi nhĩ xúc không thể nắm bắt được; nhĩ xúc nơi nhãn, tỷ, thiệt, thân, ý xúc cũng không thể nắm bắt được. Tỷ xúc nơi tỷ xúc không thể nắm bắt được; tỷ xúc nơi nhãn, nhĩ, thiệt, thân, ý xúc cũng không thể nắm bắt được. Thiệt xúc nơi thiệt xúc không thể nắm bắt được; thiệt xúc nơi nhãn, nhĩ, tỷ, thân, ý xúc cũng không thể nắm bắt được. Thân xúc nơi thân xúc không thể nắm bắt được; thân xúc nơi nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, ý xúc cũng không thể nắm bắt được. Ý xúc nơi ý xúc không thể nắm bắt được; ý xúc nơi nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân xúc cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Các thọ do nhãn xúc làm duyên (điều kiện) sinh ra nơi các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra không thể nắm bắt được; các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra nơi các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra cũng không thể nắm bắt được. Các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra nơi các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra không thể nắm bắt được; các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra nơi các thọ do nhãn, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra cũng không thể nắm bắt được. Các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra nơi các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra không thể nắm bắt được; các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra nơi các thọ do nhãn, nhĩ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra cũng không thể nắm bắt được. Các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra nơi các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra không thể nắm bắt được; các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra nơi các thọ do nhãn, nhĩ, tỷ, thân, ý xúc làm duyên sinh ra cũng không thể nắm bắt được. Các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra nơi các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra không thể nắm bắt được; các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra nơi các thọ do nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, ý xúc làm duyên sinh ra cũng không thể nắm bắt được. Các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra nơi các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra không thể nắm bắt được; các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra nơi các thọ do nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân xúc làm duyên sinh ra cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Địa giới (yếu tố đất — chất cứng) nơi địa giới không thể nắm bắt được; địa giới nơi thủy giới (nước — chất ướt), hỏa giới (lửa — hơi nóng), phong giới (gió — sự chuyển động), không giới (khoảng trống), thức giới (sự hay biết) cũng không thể nắm bắt được. Thủy giới nơi thủy giới không thể nắm bắt được; thủy giới nơi địa, hỏa, phong, không, thức giới cũng không thể nắm bắt được. Hỏa giới nơi hỏa giới không thể nắm bắt được; hỏa giới nơi địa, thủy, phong, không, thức giới cũng không thể nắm bắt được. Phong giới nơi phong giới không thể nắm bắt được; phong giới nơi địa, thủy, hỏa, không, thức giới cũng không thể nắm bắt được. Không giới nơi không giới không thể nắm bắt được; không giới nơi địa, thủy, hỏa, phong, thức giới cũng không thể nắm bắt được. Thức giới nơi thức giới không thể nắm bắt được; thức giới nơi địa, thủy, hỏa, phong, không giới cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Nhân duyên (nguyên nhân trực tiếp) nơi nhân duyên không thể nắm bắt được; nhân duyên nơi đẳng vô gián duyên (niệm tâm trước vừa diệt liền mở đường cho niệm tâm sau sinh, không gián đoạn), sở duyên duyên (đối tượng mà tâm nương vào để nhận biết), tăng thượng duyên (mọi điều kiện hỗ trợ hoặc không ngăn trở) cũng không thể nắm bắt được. Đẳng vô gián duyên nơi đẳng vô gián duyên không thể nắm bắt được; đẳng vô gián duyên nơi nhân duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên cũng không thể nắm bắt được. Sở duyên duyên nơi sở duyên duyên không thể nắm bắt được; sở duyên duyên nơi nhân duyên, đẳng vô gián duyên, tăng thượng duyên cũng không thể nắm bắt được. Tăng thượng duyên nơi tăng thượng duyên không thể nắm bắt được; tăng thượng duyên nơi nhân duyên, đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vô minh (sự mê muội không hiểu chân lý — mắt xích đầu tiên của mười hai nhân duyên tạo thành vòng sinh tử) nơi vô minh không thể nắm bắt được; vô minh nơi hành (hoạt động tạo nghiệp), thức (tâm thức bắt đầu thọ sinh), danh sắc (tâm và thân), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp chạm), thọ (cảm giác), ái (lòng ham muốn), thủ (sự bám giữ), hữu (sự hình thành đời sống mới), sinh, lão tử (già và chết) cũng không thể nắm bắt được. Hành nơi hành không thể nắm bắt được; hành nơi vô minh, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử cũng không thể nắm bắt được. Thức nơi thức không thể nắm bắt được; thức nơi vô minh, hành, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử cũng không thể nắm bắt được. Danh sắc nơi danh sắc không thể nắm bắt được; danh sắc nơi vô minh, hành, thức, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử cũng không thể nắm bắt được. Lục xứ nơi lục xứ không thể nắm bắt được; lục xứ nơi vô minh, hành, thức, danh sắc, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử cũng không thể nắm bắt được. Xúc nơi xúc không thể nắm bắt được; xúc nơi vô minh, hành, thức, danh sắc, lục xứ, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử cũng không thể nắm bắt được. Thọ nơi thọ không thể nắm bắt được; thọ nơi vô minh, hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử cũng không thể nắm bắt được. Ái nơi ái không thể nắm bắt được; ái nơi vô minh, hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, thủ, hữu, sinh, lão tử cũng không thể nắm bắt được. Thủ nơi thủ không thể nắm bắt được; thủ nơi vô minh, hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, hữu, sinh, lão tử cũng không thể nắm bắt được. Hữu nơi hữu không thể nắm bắt được; hữu nơi vô minh, hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, sinh, lão tử cũng không thể nắm bắt được. Sinh nơi sinh không thể nắm bắt được; sinh nơi vô minh, hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, lão tử cũng không thể nắm bắt được. Lão tử nơi lão tử không thể nắm bắt được; lão tử nơi vô minh, hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Bố thí ba-la-mật-đa (hạnh bố thí đưa sang bờ giác, hạnh đầu tiên trong sáu hạnh tu của Bồ-tát) nơi bố thí ba-la-mật-đa không thể nắm bắt được; bố thí ba-la-mật-đa nơi tịnh giới (giữ giới trong sạch) và các ba-la-mật-đa khác cũng không thể nắm bắt được. Cứ như thế cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa nơi bát-nhã ba-la-mật-đa không thể nắm bắt được; bát-nhã ba-la-mật-đa nơi bố thí và các ba-la-mật-đa khác cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Tứ tĩnh lự (bốn bậc thiền định thuộc cõi Sắc) nơi tứ tĩnh lự không thể nắm bắt được; tứ tĩnh lự nơi tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), tứ vô sắc định (bốn bậc thiền định vượt khỏi hình sắc) cũng không thể nắm bắt được. Tứ vô lượng nơi tứ vô lượng không thể nắm bắt được; tứ vô lượng nơi tứ tĩnh lự, tứ vô sắc định cũng không thể nắm bắt được. Tứ vô sắc định nơi tứ vô sắc định không thể nắm bắt được; tứ vô sắc định nơi tứ tĩnh lự, tứ vô lượng cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Tứ niệm trụ (bốn phép chú tâm quán xét thân, cảm thọ, tâm, pháp) nơi tứ niệm trụ không thể nắm bắt được; tứ niệm trụ nơi tứ chính đoạn (bốn sự nỗ lực chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều lành chưa sinh được sinh, làm cho điều lành đã sinh được tăng trưởng) và các pháp khác cũng không thể nắm bắt được. Cứ như thế cho đến bát thánh đạo chi (tám con đường chân chính) nơi bát thánh đạo chi không thể nắm bắt được; bát thánh đạo chi nơi tứ niệm trụ và các pháp khác cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Bát giải thoát (tám phép thiền quán giúp thoát khỏi trói buộc) nơi bát giải thoát không thể nắm bắt được; bát giải thoát nơi bát thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, vượt thắng các đối tượng quán), cửu thứ đệ định (chín bậc thiền định lần lượt từ thấp lên cao), thập [biến] xứ (?) (mười phép quán biến khắp: quán một thứ như đất, nước, lửa, gió, các màu sắc… trùm khắp mọi nơi)

 cũng không thể nắm bắt được. Bát thắng xứ nơi bát thắng xứ không thể nắm bắt được; bát thắng xứ nơi bát giải thoát, cửu thứ đệ định, thập biến xứ cũng không thể nắm bắt được. Cửu thứ đệ định nơi cửu thứ đệ định không thể nắm bắt được; cửu thứ đệ định nơi bát giải thoát, bát thắng xứ, thập biến xứ cũng không thể nắm bắt được. Thập biến xứ nơi thập biến xứ không thể nắm bắt được; thập biến xứ nơi bát giải thoát, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Không giải thoát môn (cửa giải thoát quán mọi pháp là không) nơi không giải thoát môn không thể nắm bắt được; không giải thoát môn nơi vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát quán không có tướng cố định để nắm bắt), vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát không còn mong cầu tạo tác) cũng không thể nắm bắt được. Vô tướng giải thoát môn nơi vô tướng giải thoát môn không thể nắm bắt được; vô tướng giải thoát môn nơi không, vô nguyện giải thoát môn cũng không thể nắm bắt được. Vô nguyện giải thoát môn nơi vô nguyện giải thoát môn không thể nắm bắt được; vô nguyện giải thoát môn nơi không, vô tướng giải thoát môn cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) nơi ngũ nhãn không thể nắm bắt được; ngũ nhãn nơi lục thần thông (sáu năng lực siêu việt: biến hóa đi lại tự tại, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, thấy xa, dứt sạch phiền não) cũng không thể nắm bắt được. Lục thần thông nơi lục thần thông không thể nắm bắt được; lục thần thông nơi ngũ nhãn cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Thập lực của Như Lai (Như Lai: danh hiệu của Phật; thập lực là mười năng lực trí tuệ của Phật) nơi thập lực của Như Lai không thể nắm bắt được; thập lực của Như Lai nơi tứ vô sở úy (bốn điều không hề sợ hãi của Phật khi thuyết pháp) và các pháp khác cũng không thể nắm bắt được. Cứ như thế cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có) nơi mười tám pháp bất cộng của Phật không thể nắm bắt được; mười tám pháp bất cộng của Phật nơi thập lực của Như Lai và các pháp khác cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vô vong thất pháp (đức không bao giờ quên mất) nơi vô vong thất pháp không thể nắm bắt được; vô vong thất pháp nơi hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong tâm buông xả, bình thản) cũng không thể nắm bắt được. Hằng trụ xả tính nơi hằng trụ xả tính không thể nắm bắt được; hằng trụ xả tính nơi vô vong thất pháp cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Nhất thiết trí (trí biết tổng quát mọi pháp) nơi nhất thiết trí không thể nắm bắt được; nhất thiết trí nơi đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi tướng trạng của tất cả pháp, trí tuệ viên mãn của Phật) cũng không thể nắm bắt được. Đạo tướng trí nơi đạo tướng trí không thể nắm bắt được; đạo tướng trí nơi nhất thiết trí, nhất thiết tướng trí cũng không thể nắm bắt được. Nhất thiết tướng trí nơi nhất thiết tướng trí không thể nắm bắt được; nhất thiết tướng trí nơi nhất thiết trí, đạo tướng trí cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Nội không (cái không của các giác quan bên trong) nơi nội không không thể nắm bắt được; nội không nơi ngoại không (cái không của các đối tượng bên ngoài) và các thứ không khác cũng không thể nắm bắt được. Cứ như thế cho đến vô tính tự tính không (cái không của tự tính vốn chẳng có tính thật nào) nơi vô tính tự tính không không thể nắm bắt được; vô tính tự tính không nơi nội không và các thứ không khác cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Chân như (thực tính như thật, không biến đổi của mọi pháp) nơi chân như không thể nắm bắt được; chân như nơi pháp giới (ở đây là bản tính chân thật làm nền tảng cho mọi pháp) và các tên gọi khác cũng không thể nắm bắt được. Cứ như thế cho đến bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn) nơi bất tư nghị giới không thể nắm bắt được; bất tư nghị giới nơi chân như và các tên gọi khác cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Đoạn giới (cảnh giới dứt sạch phiền não) nơi đoạn giới không thể nắm bắt được; đoạn giới nơi ly giới (cảnh giới xa lìa tham dục) và các cảnh giới khác cũng không thể nắm bắt được. Cứ như thế cho đến vô vi giới (cảnh giới không do nhân duyên tạo tác) nơi vô vi giới không thể nắm bắt được; vô vi giới nơi đoạn giới và các cảnh giới khác cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Khổ thánh đế (chân lý cao quý về sự khổ) nơi khổ thánh đế không thể nắm bắt được; khổ thánh đế nơi tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường chấm dứt khổ) cũng không thể nắm bắt được. Tập thánh đế nơi tập thánh đế không thể nắm bắt được; tập thánh đế nơi khổ, diệt, đạo thánh đế cũng không thể nắm bắt được. Diệt thánh đế nơi diệt thánh đế không thể nắm bắt được; diệt thánh đế nơi khổ, tập, đạo thánh đế cũng không thể nắm bắt được. Đạo thánh đế nơi đạo thánh đế không thể nắm bắt được; đạo thánh đế nơi khổ, tập, diệt thánh đế cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Đà-la-ni môn (pháp môn tổng trì — năng lực ghi nhớ, giữ gìn mọi pháp không quên) nơi đà-la-ni môn không thể nắm bắt được; đà-la-ni môn nơi tam-ma-địa môn (các pháp môn thiền định) cũng không thể nắm bắt được. Tam-ma-địa môn nơi tam-ma-địa môn không thể nắm bắt được; tam-ma-địa môn nơi đà-la-ni môn cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Dị sinh địa (bậc phàm phu, người còn trôi lăn trong sinh tử) nơi dị sinh địa không thể nắm bắt được; dị sinh địa nơi chủng tính địa (bậc đã có căn tính, hạt giống để thành bậc thánh) và các địa khác cũng không thể nắm bắt được. Cứ như thế cho đến Như Lai địa (quả vị Phật) nơi Như Lai địa không thể nắm bắt được; Như Lai địa nơi dị sinh địa và các địa khác cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Cực hỷ địa (địa thứ nhất trong mười bậc tu chứng của Bồ-tát, nghĩa là vui mừng tột bậc) nơi cực hỷ địa không thể nắm bắt được; cực hỷ địa nơi ly cấu địa (địa thứ hai, nghĩa là lìa mọi nhơ bẩn) và các địa khác cũng không thể nắm bắt được. Cứ như thế cho đến pháp vân địa (địa thứ mười, trí tuệ như mây pháp che trùm khắp nơi) nơi pháp vân địa không thể nắm bắt được; pháp vân địa nơi cực hỷ địa và các địa khác cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Dự lưu (bậc thánh đầu tiên, vừa bước vào dòng thánh) nơi dự lưu không thể nắm bắt được; dự lưu nơi nhất lai (bậc thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần nữa) và các bậc khác cũng không thể nắm bắt được. Cứ như thế cho đến chính đẳng giác (bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn, tức Phật) nơi chính đẳng giác không thể nắm bắt được; chính đẳng giác nơi dự lưu và các bậc khác cũng không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát Ma-ha-tát nơi Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được; Bồ-tát Ma-ha-tát nơi bát-nhã ba-la-mật-đa và sự khuyên răn, chỉ dạy cũng không thể nắm bắt được. Bát-nhã ba-la-mật-đa nơi bát-nhã ba-la-mật-đa không thể nắm bắt được; bát-nhã ba-la-mật-đa nơi Bồ-tát Ma-ha-tát và sự khuyên răn, chỉ dạy cũng không thể nắm bắt được. Sự khuyên răn, chỉ dạy nơi sự khuyên răn, chỉ dạy không thể nắm bắt được; sự khuyên răn, chỉ dạy nơi Bồ-tát Ma-ha-tát và bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không thể nắm bắt được.

 Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử! Vì tất cả những thứ như thế, dù là pháp hay là ngã (cái tôi), tự tính (bản chất tự có) đều là không. Này Xá-lợi Tử! Do nhân duyên ấy mà tôi nói rằng: trong tất cả các pháp ấy, con đã dùng mọi cách, ở mọi nơi, vào mọi lúc để tìm Bồ-tát Ma-ha-tát mà đều chẳng thấy gì cả, rốt cuộc không thể nắm bắt được, vậy làm sao bảo con đem bát-nhã ba-la-mật-đa mà khuyên răn, chỉ dạy các vị Bồ-tát Ma-ha-tát?"

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm chín mươi sáu.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm mười bảy (?) (theo thứ tự lẽ ra là quyển bốn trăm chín mươi bảy).

 Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu vua dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video