Phần thứ ba, phẩm "Thiên Đế" thứ tư, đoạn thứ ba.
Bấy giờ Thiên Đế Thích (vua cõi trời Đao Lợi, chúa tể chư thiên trên đỉnh núi Tu-di) cùng chư thiên Tứ Đại Vương Chúng thiên (tầng trời thấp nhất của cõi dục, do bốn vị Thiên vương hộ thế cai quản) trong tam thiên đại thiên thế giới này (một vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ, là phạm vi giáo hóa của một vị Phật), cho đến chư thiên Sắc Cứu Cánh thiên (tầng trời cao nhất của cõi sắc), đều nghĩ rằng: "Tôn giả Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, đệ tử Phật nổi tiếng hiểu sâu về tính không) nương sức thần của Phật, vì các chúng Bồ-tát Ma-ha-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh; "Ma-ha-tát" nghĩa là bậc lớn) mà tuôn mưa pháp lớn. Nay để cúng dường, mỗi người chúng ta nên hóa ra các thứ hoa trời mầu nhiệm, đem rải lên đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (danh hiệu của Phật: "Như Lai" là bậc theo đúng chân lý mà đến; "Ứng" là bậc đáng được cúng dường; "Chánh Đẳng Giác" là bậc giác ngộ đúng đắn và trọn khắp), lên các chúng Bồ-tát Ma-ha-tát, chúng Bí-sô tăng (tăng đoàn các vị tỳ-kheo, tức người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ), tôn giả Thiện Hiện và Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu (trí tuệ thấu suốt bản chất các pháp, đưa người sang bờ giải thoát)."
Thiên Đế Thích và chư thiên nghĩ vậy xong, liền mỗi vị hóa ra hoa trời có âm thanh mầu nhiệm, rải lên để cúng dường. Khi ấy hoa phủ đầy khắp tam thiên đại thiên thế giới này. Nhờ sức thần của Phật, giữa hư không hoa kết thành một đài hoa trang nghiêm đẹp lạ thường, lớn bằng cả tam thiên đại thiên thế giới. Cụ thọ (cách gọi tôn kính một vị tăng, nghĩa là bậc đủ tuổi thọ và đức hạnh) Thiện Hiện thấy việc ấy, nghĩ rằng: "Thứ hoa vừa rải đây, ở các cõi trời ta chưa từng thấy. Hoa này đẹp lạ, chắc chắn không phải do cây cỏ dưới nước hay trên cạn sinh ra, hẳn là chư thiên từ tâm hóa hiện." Thiên Đế Thích biết điều Thiện Hiện đang nghĩ, liền nói với Thiện Hiện: "Hoa rải đây thật không phải do cây cỏ dưới nước hay trên cạn sinh ra, chỉ là do tâm chư thiên hóa hiện."
Bấy giờ Thiện Hiện nói với Đế Thích: "Hoa này không sinh ra, thì chẳng phải là hoa." Thiên Đế Thích hỏi Thiện Hiện: "Chỉ riêng hoa này là không sinh, hay các pháp khác cũng vậy?" Thiện Hiện đáp: "Không chỉ riêng hoa này không sinh, các pháp khác cũng không có nghĩa sinh. Vì sao thế? Kiêu-thi-ca (tên họ của Đế Thích lúc còn làm người)! Sắc (hình chất vật chất, uẩn thứ nhất trong năm uẩn) cũng không sinh; thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết hình tướng), hành (các tạo tác của tâm ý), thức (sự nhận biết phân biệt) cũng không sinh. Đã không sinh thì chẳng phải là sắc, cho đến chẳng phải là thức. Vì sao vậy? Vì pháp không sinh thì lìa mọi hý luận (lời bàn suông, phân biệt hư vọng), không thể thi thiết (đặt bày, gọi tên) là sắc v.v...
Nhãn xứ cho đến ý xứ (sáu căn bên trong: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý — chỗ phát sinh nhận thức); sắc xứ cho đến pháp xứ (sáu cảnh bên ngoài: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm và đối tượng của ý); nhãn giới cho đến ý giới, sắc giới cho đến pháp giới, nhãn thức giới cho đến ý thức giới (mười tám giới: sáu căn, sáu cảnh và sáu thức, xét như những yếu tố riêng biệt; "sắc giới" ở đây là yếu tố hình sắc, không phải cõi sắc); nhãn xúc cho đến ý xúc (sự tiếp xúc giữa căn, cảnh và thức); các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên; địa giới cho đến thức giới (sáu yếu tố: đất, nước, lửa, gió, không gian và thức); nhân duyên cho đến tăng thượng duyên (bốn loại điều kiện sinh ra các pháp: nhân duyên, đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên và tăng thượng duyên); vô minh cho đến lão tử (mười hai mắt xích duyên khởi, từ si mê gốc rễ đến già và chết);
bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa (sáu pháp tu đưa sang bờ giác: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ); nội không cho đến vô tính tự tính không (mười tám loại "không", từ cái không của các căn bên trong đến cái không của tự tính vốn không có tự tính); chân như cho đến bất tư nghị giới (chân như: thể tính chân thật, như vậy mãi không đổi của các pháp; cùng các tên khác như pháp giới, pháp tính... cho đến cảnh giới không thể nghĩ bàn); đoạn giới cho đến vô vi giới (các cảnh giới dứt phiền não, lìa tham, diệt tận, cho đến cảnh giới không do nhân duyên tạo tác); khổ, tập, diệt, đạo thánh đế (bốn chân lý cao quý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ và con đường diệt khổ); tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi (ba mươi bảy pháp giúp giác ngộ, từ bốn chỗ an trú chánh niệm đến tám nhánh của con đường chân chính);
tứ tĩnh lự (bốn bậc thiền của cõi sắc), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn: từ, bi, hỷ, xả), tứ vô sắc định (bốn tầng định của cõi vô sắc); bát giải thoát (tám pháp thiền quán giúp thoát khỏi ràng buộc), cửu thứ đệ định (chín tầng định nhập vào lần lượt theo thứ tự); không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn (ba cửa giải thoát: thấy các pháp là không, không chấp vào hình tướng, không mong cầu tạo tác); tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (mười giai vị tu tập chung cho cả ba thừa, từ bậc quán sát thanh tịnh đến bậc Như Lai); cực hỷ địa cho đến pháp vân địa (mười giai vị của Bồ-tát, từ bậc vui mừng tột độ đến bậc như mây pháp che khắp); ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm); mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt và mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật mới có);
ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai đặc điểm hình tướng tốt đẹp nổi bật của bậc đại nhân), tám mươi tùy hảo (tám mươi vẻ đẹp phụ đi kèm); vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót), hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong sự buông xả, tâm bình thản không dính mắc); tất cả đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì, ghi nhớ gìn giữ mọi điều không để mất), tam-ma-địa môn (các pháp môn định, giữ tâm chuyên nhất); nhất thiết trí (trí biết tổng quát rằng mọi pháp đều là không), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu), nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi hình tướng sai biệt của mọi pháp, tức trí của Phật); dự lưu hướng, dự lưu quả (giai đoạn đang hướng tới và đã đạt quả vị thánh đầu tiên, tức mới bước vào dòng thánh) cho đến hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát và vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, đúng đắn, trọn vẹn) của chư Phật; bậc Dự lưu, Nhất lai (bậc thánh chỉ còn trở lại cõi dục một lần), Bất hoàn (bậc thánh không còn trở lại cõi dục), A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), Độc giác (bậc tự mình giác ngộ không cần thầy, xuất hiện vào thời không có Phật), Bồ-tát và chư Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác — nên biết cũng đều như vậy."
Bấy giờ Thiên Đế Thích thầm nghĩ: "Tôn giả Thiện Hiện trí tuệ thật sâu xa, không phá bỏ giả danh (tên gọi tạm đặt) mà vẫn nói được pháp tính (bản tính chân thật của các pháp)." Phật biết ý ấy, liền ấn chứng lời đó: "Đúng như điều Kiêu-thi-ca nghĩ, cụ thọ Thiện Hiện trí tuệ thật sâu xa, không phá bỏ giả danh mà nói về pháp tính của các pháp." Thiên Đế Thích liền bạch Phật: "Tôn giả Thiện Hiện đối với những pháp nào mà không phá bỏ giả danh mà nói về pháp tính?"
Bấy giờ Phật bảo Thiên Đế Thích: "Kiêu-thi-ca! Sắc cho đến thức chỉ là giả danh. Những giả danh ấy không lìa pháp tính. Cụ thọ Thiện Hiện không phá bỏ các giả danh như sắc v.v... mà nói về pháp tính của sắc v.v... Vì sao vậy? Vì pháp tính của sắc v.v... không bị phá, cũng không phải không bị phá; cho nên điều Thiện Hiện nói cũng không phá, cũng không phải không phá. Như thế cho đến tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, nên biết cũng như vậy. Kiêu-thi-ca! Cụ thọ Thiện Hiện đối với các pháp như thế, không phá bỏ giả danh mà nói về pháp tính."
Bấy giờ Thiện Hiện nói với Đế Thích: "Kiêu-thi-ca! Đúng vậy, đúng vậy, như lời Phật dạy, mọi pháp hiện có không pháp nào không phải là giả danh. Kiêu-thi-ca! Các Bồ-tát Ma-ha-tát biết tất cả các pháp chỉ là giả danh rồi, nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Kiêu-thi-ca! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như thế, không học nơi sắc, cũng không học nơi thọ, tưởng, hành, thức. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thấy có sắc để học trong đó, cũng không thấy có thọ, tưởng, hành, thức để học trong đó. Như thế cho đến đối với chư Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, nên biết cũng như vậy."
Thiên Đế Thích hỏi Thiện Hiện: "Do nhân duyên gì mà các Bồ-tát Ma-ha-tát không thấy sắc, cũng không thấy thọ, tưởng, hành, thức, cho đến cũng không thấy tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác để học trong đó?" Thiện Hiện đáp: "Kiêu-thi-ca! Sắc thì tính của sắc là không; thọ, tưởng, hành, thức thì tính của thọ, tưởng, hành, thức là không; cho đến Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thì tính của Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác là không. Kiêu-thi-ca! Do nhân duyên ấy, các Bồ-tát Ma-ha-tát không thấy sắc cho đến thức, cho đến không thấy tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác để học trong đó. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca! Không thể lấy cái không của sắc mà thấy cái không của sắc, không thể lấy cái không của sắc mà học cái không của sắc; như thế cho đến không thể lấy cái không của Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác mà thấy cái không của Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, không thể lấy cái không của Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác mà học cái không của Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác.
Kiêu-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không học nơi cái không, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy chính là học nơi cái không. Vì sao vậy? Vì không có hai phần (không chia làm hai). Kiêu-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không học nơi cái không của sắc, cho đến không học nơi cái không của tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy chính là học nơi cái không của sắc, cho đến chính là học nơi cái không của tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác. Vì sao vậy? Vì không có hai phần.
Kiêu-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát lấy cái không hai làm phương tiện (cách thức khéo léo để tu tập) mà học nơi cái không của sắc, cho đến lấy cái không hai làm phương tiện mà học nơi cái không của chư Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể lấy cái không hai làm phương tiện mà học bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa; học nội không cho đến vô tính tự tính không; học chân như cho đến bất tư nghị giới; học đoạn giới cho đến vô vi giới; học khổ, tập, diệt, đạo thánh đế; học tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi; học tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định; học bát giải thoát, cửu thứ đệ định; học không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; học tịnh quán địa cho đến Như Lai địa; học cực hỷ địa cho đến pháp vân địa; học ngũ nhãn, lục thần thông; học mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; học ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi tùy hảo; học vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính; học tất cả đà-la-ni môn, tam-ma-địa môn; học nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; học dự lưu hướng, dự lưu quả cho đến hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát và vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật; học bậc Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác, Bồ-tát và chư Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác.
Kiêu-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể lấy cái không hai làm phương tiện mà học bố thí ba-la-mật-đa cho đến Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể lấy cái không hai làm phương tiện mà học những Phật pháp thanh tịnh vô lượng, vô số, vô biên, không thể nghĩ bàn. Kiêu-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể lấy cái không hai làm phương tiện mà học những Phật pháp thanh tịnh vô lượng, vô số, vô biên, không thể nghĩ bàn, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không vì để sắc tăng thêm mà học, không vì để sắc giảm bớt mà học, cho đến không vì để tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tăng thêm mà học, không vì để tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác giảm bớt mà học. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca! Vì sắc cho đến tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đều không có hai phần.
Kiêu-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không vì để sắc tăng mà học, cũng không vì để sắc giảm mà học, cho đến không vì để tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tăng mà học, cũng không vì để tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác giảm mà học, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không vì nắm giữ sắc mà học, cũng không vì hủy diệt sắc mà học; như thế cho đến không vì nắm giữ tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác mà học, cũng không vì hủy diệt tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác mà học. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca! Vì nắm giữ và hủy diệt không có hai phần."
Bấy giờ Xá-lợi Tử (tức Xá-lợi-phất, đệ tử Phật bậc nhất về trí tuệ) hỏi Thiện Hiện: "Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như thế, không vì nắm giữ sắc mà học, cũng không vì hủy diệt sắc mà học, cho đến không vì nắm giữ tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác mà học, cũng không vì hủy diệt tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác mà học, phải không?" Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, Xá-lợi Tử! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như thế, không vì nắm giữ sắc mà học, cũng không vì hủy diệt sắc mà học, cho đến không vì nắm giữ tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác mà học, cũng không vì hủy diệt tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác mà học."
Xá-lợi Tử lại hỏi Thiện Hiện: "Do nhân duyên gì mà các Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như thế, không vì nắm giữ sắc mà học, cũng không vì hủy diệt sắc mà học, cho đến không vì nắm giữ tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác mà học, cũng không vì hủy diệt tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác mà học?" Thiện Hiện đáp: "Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như thế, không thấy có sắc nào có thể nắm giữ hay có thể hủy diệt, cũng không thấy có ai là người nắm giữ hay hủy diệt sắc; cho đến không thấy có tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác nào có thể nắm giữ hay có thể hủy diệt, cũng không thấy có ai là người nắm giữ hay hủy diệt tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Vì các pháp như sắc v.v..., dù là chủ thể hay đối tượng, bên trong hay bên ngoài, đều là không, không thể nắm bắt được. Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không thấy các pháp là có thể nắm giữ hay có thể hủy diệt, cũng không thấy có ai là người nắm giữ hay hủy diệt, mà học Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy mau chóng thành tựu được nhất thiết trí trí (trí tuệ biết tất cả, trí tuệ viên mãn của Phật)."
Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: "Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi học Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế thì mau chóng thành tựu được nhất thiết trí trí sao?" Thiện Hiện đáp: "Xá-lợi Tử! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi học Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, mau chóng thành tựu được nhất thiết trí trí. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi học như thế, đối với tất cả các pháp, lấy việc không nắm giữ, không hủy diệt làm phương tiện." Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như thế, đối với tất cả các pháp lấy việc không nắm giữ, không hủy diệt làm phương tiện, thì làm sao thành tựu được nhất thiết trí trí?"
Thiện Hiện đáp: "Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu, không thấy sắc cho đến thức là sinh hay diệt, là lấy hay bỏ, là nhiễm ô hay thanh tịnh, là hợp hay tan, là tăng hay giảm; cho đến không thấy tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác là sinh hay diệt, là lấy hay bỏ, là nhiễm ô hay thanh tịnh, là hợp hay tan, là tăng hay giảm. Vì sao vậy? Vì sắc cho đến tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đều không có tự tính (bản chất tự có, độc lập), hoàn toàn không thể nắm bắt được. Như vậy, Xá-lợi Tử! Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu, đối với tất cả các pháp không thấy sinh diệt cho đến tăng giảm, lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện mà tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì thành tựu được nhất thiết trí trí."
Bấy giờ Thiên Đế Thích hỏi Xá-lợi Tử: "Thưa Đại đức, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học, nên tìm ở đâu?" Xá-lợi Tử đáp: "Kiêu-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học, nên tìm trong phẩm Thiện Hiện đã nói trước đây." Thiên Đế Thích nói với Thiện Hiện: "Có phải nhờ sức thần của tôn giả làm chỗ nương tựa mà Xá-lợi Tử nói được như thế chăng?" Thiện Hiện đáp: "Kiêu-thi-ca! Không phải nhờ sức thần của tôi làm chỗ nương tựa mà Xá-lợi Tử nói được như thế." Thiên Đế Thích hỏi: "Vậy nhờ sức thần của ai làm chỗ nương tựa mà Xá-lợi Tử nói được như thế?" Thiện Hiện đáp: "Chính là nhờ sức thần của Phật làm chỗ nương tựa mà Xá-lợi Tử nói được như thế." Thiên Đế Thích nói: "Tất cả các pháp đều không có chỗ nương tựa, sao lại có thể nói là nhờ sức thần của Phật làm chỗ nương tựa mà Xá-lợi Tử nói được như thế?"
Thiện Hiện bảo: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói, tất cả các pháp đều không có chỗ nương tựa. Vì thế Như Lai không phải là cái để nương tựa, cũng không phải là cái được nương tựa; chỉ vì thuận theo cách nói của thế gian mà nói là nương tựa. Kiêu-thi-ca! Ngay nơi cái không nương tựa, không tìm được Như Lai; lìa cái không nương tựa, cũng không tìm được Như Lai. Trong chân như của cái không nương tựa, không tìm được Như Lai; trong Như Lai, không tìm được chân như của cái không nương tựa. Trong pháp tính của cái không nương tựa, không tìm được Như Lai; trong Như Lai, không tìm được pháp tính của cái không nương tựa.
Kiêu-thi-ca! Ngay nơi sắc, không tìm được Như Lai; lìa sắc, cũng không tìm được Như Lai. Trong chân như của sắc, không tìm được Như Lai; trong Như Lai, không tìm được chân như của sắc. Trong pháp tính của sắc, không tìm được Như Lai; trong Như Lai, không tìm được pháp tính của sắc. Như thế cho đến ngay nơi nhất thiết tướng trí, không tìm được Như Lai; lìa nhất thiết tướng trí, cũng không tìm được Như Lai. Trong chân như của nhất thiết tướng trí, không tìm được Như Lai; trong Như Lai, không tìm được chân như của nhất thiết tướng trí. Trong pháp tính của nhất thiết tướng trí, không tìm được Như Lai; trong Như Lai, không tìm được pháp tính của nhất thiết tướng trí.
Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca! Như Lai với sắc chẳng hợp chẳng tan; Như Lai với cái lìa sắc chẳng hợp chẳng tan; Như Lai với chân như của sắc chẳng hợp chẳng tan; Như Lai với cái lìa chân như của sắc chẳng hợp chẳng tan; Như Lai với pháp tính của sắc chẳng hợp chẳng tan; Như Lai với cái lìa pháp tính của sắc chẳng hợp chẳng tan. Như thế cho đến Như Lai với nhất thiết tướng trí chẳng hợp chẳng tan; Như Lai với cái lìa nhất thiết tướng trí chẳng hợp chẳng tan; Như Lai với chân như của nhất thiết tướng trí chẳng hợp chẳng tan; Như Lai với cái lìa chân như của nhất thiết tướng trí chẳng hợp chẳng tan; Như Lai với pháp tính của nhất thiết tướng trí chẳng hợp chẳng tan; Như Lai với cái lìa pháp tính của nhất thiết tướng trí chẳng hợp chẳng tan. Kiêu-thi-ca! Điều tôn giả Xá-lợi Tử nói ấy là lấy sức thần của Như Lai — vốn đối với tất cả các pháp chẳng phải ngay nơi đó, chẳng phải lìa, chẳng hợp, chẳng tan — làm chỗ nương tựa, vì lấy cái không nương tựa làm chỗ nương tựa.
Lại nữa, Kiêu-thi-ca! Điều ông hỏi lúc trước: Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học nên tìm ở đâu — Kiêu-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học, không nên tìm nơi sắc, không nên tìm ngoài sắc; như thế cho đến không nên tìm nơi nhất thiết tướng trí, không nên tìm ngoài nhất thiết tướng trí. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca! Dù là sắc hay cái lìa sắc, cho đến dù là nhất thiết tướng trí hay cái lìa nhất thiết tướng trí, dù là Bát-nhã ba-la-mật-đa, dù là Bồ-tát Ma-ha-tát, dù là việc tìm kiếm, tất cả những thứ ấy đều chẳng hợp chẳng tan, không có hình sắc, không thể thấy, không có đối ngại, chỉ cùng một tướng, tức là vô tướng (không có hình tướng).
Vì sao vậy? Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học, chẳng phải là sắc, chẳng phải lìa sắc, cho đến chẳng phải là nhất thiết tướng trí, chẳng phải lìa nhất thiết tướng trí; chẳng phải là chân như của sắc, chẳng phải lìa chân như của sắc, cho đến chẳng phải là chân như của nhất thiết tướng trí, chẳng phải lìa chân như của nhất thiết tướng trí; chẳng phải là pháp tính của sắc, chẳng phải lìa pháp tính của sắc, cho đến chẳng phải là pháp tính của nhất thiết tướng trí, chẳng phải lìa pháp tính của nhất thiết tướng trí. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca! Vì tất cả những thứ ấy đều không có gì thật có, hoàn toàn không thể nắm bắt được. Do không có gì thật có, không thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học chẳng phải là sắc, chẳng phải lìa sắc, cho đến chẳng phải là nhất thiết tướng trí, chẳng phải lìa nhất thiết tướng trí; chẳng phải là chân như của sắc, chẳng phải lìa chân như của sắc, cho đến chẳng phải là chân như của nhất thiết tướng trí, chẳng phải lìa chân như của nhất thiết tướng trí; chẳng phải là pháp tính của sắc, chẳng phải lìa pháp tính của sắc, cho đến chẳng phải là pháp tính của nhất thiết tướng trí, chẳng phải lìa pháp tính của nhất thiết tướng trí."
Bấy giờ Thiên Đế Thích thưa với Thiện Hiện: "Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học là ba-la-mật-đa lớn, là ba-la-mật-đa vô lượng, là ba-la-mật-đa vô biên. Các bậc Dự lưu học trong đó mà được quả Dự lưu; các bậc Nhất lai học trong đó mà được quả Nhất lai; các bậc Bất hoàn học trong đó mà được quả Bất hoàn; các bậc A-la-hán học trong đó mà được quả A-la-hán; các bậc Độc giác học trong đó mà được bồ-đề Độc giác (sự giác ngộ của bậc Độc giác); các Bồ-tát Ma-ha-tát học trong đó thì có thể thành tựu hữu tình (giáo hóa, giúp chúng sinh trưởng thành trên đường đạo), nghiêm tịnh Phật độ (làm cho cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh), chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề."
Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca! Vì sắc lớn nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học cũng lớn; cho đến vì nhất thiết tướng trí lớn nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học cũng lớn. Vì sao vậy? Vì sắc cho đến nhất thiết tướng trí, nơi khoảng trước, khoảng sau, khoảng giữa đều không thể nắm bắt, nên gọi là lớn. Do chúng lớn, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học cũng gọi là lớn.
Kiêu-thi-ca! Vì sắc vô lượng nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học cũng vô lượng; cho đến vì nhất thiết tướng trí vô lượng nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học cũng vô lượng. Vì sao vậy? Vì số lượng của sắc cho đến nhất thiết tướng trí không thể nắm bắt; cũng như số lượng của hư không không thể nắm bắt, sắc v.v... cũng vậy, nên nói là vô lượng. Kiêu-thi-ca! Vì hư không vô lượng nên sắc v.v... cũng vô lượng; vì sắc v.v... vô lượng nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học cũng vô lượng.
Kiêu-thi-ca! Vì sắc vô biên nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học cũng vô biên; cho đến vì nhất thiết tướng trí vô biên nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học cũng vô biên. Vì sao vậy? Vì sắc cho đến nhất thiết tướng trí, chỗ giữa hay chỗ biên đều không thể nắm bắt; cũng như hư không, chỗ giữa hay chỗ biên đều không thể nắm bắt, sắc v.v... cũng vậy, nên nói là vô biên. Kiêu-thi-ca! Vì hư không vô biên nên sắc v.v... cũng vô biên; vì sắc v.v... vô biên nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học cũng vô biên.
Lại nữa, Kiêu-thi-ca! Vì sở duyên (đối tượng mà tâm hướng tới để nhận biết) vô biên nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học cũng vô biên." Thiên Đế Thích hỏi: "Thế nào là vì sở duyên vô biên nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học cũng vô biên?" Thiện Hiện đáp: "Vì sở duyên của nhất thiết trí trí vô biên nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học cũng vô biên.
Lại nữa, Kiêu-thi-ca! Vì pháp giới (toàn thể các pháp xét về bản tính chân thật) là sở duyên vô biên, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học cũng vô biên." Thiên Đế Thích hỏi: "Thế nào là vì pháp giới là sở duyên vô biên nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học cũng vô biên?" Thiện Hiện đáp: "Vì pháp giới vô biên nên sở duyên cũng vô biên; vì sở duyên vô biên nên pháp giới cũng vô biên. Vì pháp giới là sở duyên vô biên nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học cũng vô biên.
Lại nữa, Kiêu-thi-ca! Vì chân như là sở duyên vô biên, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học cũng vô biên." Thiên Đế Thích hỏi: "Thế nào là vì chân như là sở duyên vô biên nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học cũng vô biên?" Thiện Hiện đáp: "Vì chân như vô biên nên sở duyên cũng vô biên; vì sở duyên vô biên nên chân như cũng vô biên. Vì chân như là sở duyên vô biên nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học cũng vô biên.
Lại nữa, Kiêu-thi-ca! Vì hữu tình (chúng sinh, loài có tình thức) vô biên nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học cũng vô biên." Thiên Đế Thích hỏi: "Thế nào là vì hữu tình vô biên nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học cũng vô biên?" Thiện Hiện đáp: "Ý ông nghĩ sao? Nói 'hữu tình, hữu tình' ấy là tên gọi đặt thêm cho pháp nào?" Thiên Đế Thích đáp: "Nói 'hữu tình, hữu tình' không phải là tên gọi đặt thêm cho một pháp nào, cũng không phải là tên gọi đặt thêm cho cái phi pháp; chỉ thuộc loại tên khách tạm lập, thuộc loại tên không có sự vật thật, thuộc loại tên không có chỗ dựa."
Thiện Hiện lại hỏi: "Ý ông nghĩ sao? Trong kinh Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu này, có chỉ ra rằng có hữu tình thật không?" Thiên Đế Thích đáp: "Thưa Đại đức, không." Thiện Hiện bảo: "Trong kinh Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu này đã không chỉ ra có hữu tình thật, nên nói là vô biên, vì chỗ giữa và chỗ biên của hữu tình không thể nắm bắt. Kiêu-thi-ca! Ý ông nghĩ sao? Nếu chư Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác trụ ở đời trải qua số kiếp nhiều như cát sông Căng-già (sông Hằng), nói ra tên gọi của các hữu tình, thì trong đó có hữu tình nào sinh ra hay diệt đi chăng?" Thiên Đế Thích đáp: "Thưa Đại đức, không. Vì sao vậy? Vì bản tính của các hữu tình vốn thanh tịnh, chúng từ xưa đến nay vốn không có gì thật có." Thiện Hiện bảo: "Do đó tôi nói: vì hữu tình vô biên nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học cũng vô biên. Kiêu-thi-ca! Do nhân duyên này, nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học đáng được gọi là lớn, vô lượng, vô biên."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video