Hội thứ ba (phần thứ ba trong bộ Đại Bát-nhã, gồm những bài giảng ở một pháp hội riêng), phẩm Địa ngục thứ mười, phần một.
Bấy giờ Xá-lợi Tử (đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) bạch Phật: Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật)! Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ đưa sang bờ bên kia, tức trí tuệ thấy rõ thật tướng các pháp, đưa người tu vượt khỏi sinh tử) sâu xa có thể chiếu sáng, vì rốt ráo thanh tịnh. Ai cũng nên kính lễ, vì được người, trời v.v. kính trọng. Không có gì nhiễm dính, vì các pháp thế gian không thể làm dơ bẩn. Xa lìa tất cả màng mờ, hoa mắt của ba cõi (cõi Dục: còn ham muốn; cõi Sắc: chỉ còn thân hình vi tế; cõi Vô sắc: không còn hình sắc), vì có thể trừ bóng tối của phiền não và các tà kiến. Là đứng đầu nhất, vì cực kỳ tôn quý, thù thắng trong tất cả các loại pháp trợ đạo giác ngộ (những pháp tu giúp đạt tới giác ngộ, gồm ba mươi bảy phẩm). Có thể đem lại an ổn, vì dứt hẳn mọi sự kinh sợ, bức bách, tai họa bất ngờ. Có thể ban ánh sáng, vì nhiếp thọ các hữu tình (chúng sinh, các loài có tình thức), khiến họ được năm thứ mắt (mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật — năm mức độ thấy biết từ thấp đến cao).
Có thể chỉ ra trung đạo (con đường ở giữa, không nghiêng lệch), vì khiến người lạc đường lìa xa hai bên cực đoan (như chấp có và chấp không). Khéo có thể sinh ra Nhất thiết trí trí (trí tuệ toàn giác của Phật, biết hết thảy mọi điều), vì dứt hẳn mọi sự nối tiếp của phiền não cùng tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não). Là mẹ của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh; Ma-ha-tát: bậc đại sĩ, Bồ-tát lớn), vì tất cả Phật pháp mà Bồ-tát tu đều từ đây sinh ra. Không sinh không diệt, vì tự tướng là không (mỗi pháp tự nó vốn trống rỗng, không có tướng riêng cố định). Thoát khỏi mọi sinh tử, vì không thường còn cũng không hư hoại. Có thể làm chỗ nương tựa, vì ban cho các hữu tình của báu là các pháp. Có thể thành tựu viên mãn mười lực của Như Lai (mười thứ trí lực đặc biệt của Phật, như biết rõ điều hợp lý và không hợp lý, biết nghiệp báo ba đời…), vì mọi lý luận của người khác đều không khuất phục được. Có thể chuyển bánh xe Pháp vô thượng ba lần chuyển, mười hai hành tướng (Phật giảng bốn chân lý Khổ, Tập, Diệt, Đạo ba lần: chỉ rõ, khuyên tu, tự chứng; mỗi chân lý ba lần, thành mười hai), vì thấu suốt tất cả các pháp không có chuyển, không có trở lại. Có thể chỉ ra các pháp không điên đảo, vì tự tánh hiển bày rõ ràng là "vô tánh tự tánh không" (các pháp vốn không có tự tánh, chính tự tánh ấy là không).
Bạch Thế Tôn! Các loài hữu tình đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa này nên an trú thế nào? Bấy giờ Phật bảo Xá-lợi Tử: Các loài hữu tình đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa này nên an trú như đối với Phật; cúng dường, lễ kính, suy ngẫm Bát-nhã ba-la-mật-đa nên giống như cúng dường, lễ kính, suy ngẫm Phật Bạc-già-phạm (Thế Tôn, bậc đầy đủ phúc đức, được tôn kính). Vì sao? Xá-lợi Tử! Phật không khác Bát-nhã ba-la-mật-đa, Bát-nhã ba-la-mật-đa không khác Phật; Phật chính là Bát-nhã ba-la-mật-đa, Bát-nhã ba-la-mật-đa chính là Phật. Vì sao vậy? Vì chư Phật, Bồ-tát, Độc giác (người tự mình giác ngộ không cần thầy, nhờ quán xét lý nhân duyên), Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa mà xuất hiện. Mười thiện nghiệp đạo (mười điều lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói lời chia rẽ, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến), bốn tĩnh lự (bốn bậc thiền định của cõi Sắc), bốn vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả trải rộng không giới hạn), bốn định vô sắc (bốn tầng thiền định vượt ngoài hình sắc), năm thần thông (năm năng lực siêu thường: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa đi lại tự tại) của tất cả thế gian cũng nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa mà xuất hiện. Tất cả bố thí ba-la-mật-đa, nói rộng cho đến Nhất thiết tướng trí (trí tuệ của Phật, biết rõ tường tận mọi hình tướng, mọi khía cạnh của tất cả các pháp), cũng nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa mà xuất hiện.
Khi ấy Thiên Đế Thích (vua cõi trời Ba Mươi Ba, cũng gọi là Đế Thích) thầm nghĩ: "Nay Xá-lợi Tử vì nhân duyên gì mà hỏi Phật việc này?" Lúc đó Xá-lợi Tử biết ý nghĩ của ông liền bảo: Kiều-thi-ca (họ của Đế Thích thuở còn làm người, dùng để gọi Đế Thích)! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát vì được Bát-nhã ba-la-mật-đa này nhiếp thọ nên có phương tiện thiện xảo (cách khéo léo, tài tình), có thể đối với tất cả công đức của chư Phật trong ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), mười phương, từ khi mới phát tâm cho đến khi Chánh pháp còn trụ, trong khoảng thời gian ấy, hoặc thiện căn (gốc lành, tức những việc lành đã làm) của các vị Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát và các loài hữu tình khác — tất cả như thế, có thể lấy vô tướng (không bám vào hình tướng, dấu hiệu nào) và vô sở đắc (không chấp có cái gì để đạt được, để nắm giữ) làm phương tiện, gom lại, cân lường, ngay trước mắt tùy hỷ (vui theo việc lành), tùy hỷ rồi cùng với tất cả hữu tình bình đẳng cùng chung hồi hướng (hướng trọn công đức) về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn vẹn của Phật). Do nhân duyên ấy nên hỏi việc này.
Lại nữa, Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu học vượt hơn bố thí cho đến tĩnh lự ba-la-mật-đa gấp vô biên lần. Như một đám đông trăm nghìn người mù bẩm sinh, nếu không có người mắt sáng khéo dẫn đường, còn không thể đến gần con đường đúng, huống gì đi xa đến được thành lớn giàu vui. Cũng vậy, đám đông mù bẩm sinh là năm ba-la-mật-đa trước (bố thí, giữ giới, nhẫn nhịn, tinh tấn, tĩnh lự), nếu không có người mắt sáng là Bát-nhã ba-la-mật-đa dẫn đường, thì còn không thể đi vào con đường đúng của Bồ-tát, huống gì đi xa đến được thành Nhất thiết trí (thành trí tuệ toàn giác). Lại nữa, Kiều-thi-ca! Năm ba-la-mật-đa như bố thí v.v. phải nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa mới được gọi là có mắt, lại nhờ được Bát-nhã ba-la-mật-đa nhiếp thọ mới được gọi là "đến bờ bên kia" (nghĩa của chữ ba-la-mật-đa: vượt qua sinh tử đến giải thoát).
Thiên Đế Thích nói: Chẳng phải năm ba-la-mật-đa trước cũng thay nhau làm đầu, nhiếp thọ năm ba-la-mật-đa kia khiến đến bờ bên kia sao? Đã vậy, vì cớ gì chỉ khen Bát-nhã vượt hơn năm ba-la-mật-đa kia? Xá-lợi Tử nói: Điều Thiên chủ (vua trời) nói không hợp lý. Vì sao? Không phải do năm ba-la-mật-đa trước làm đầu nhiếp thọ các ba-la-mật-đa còn lại khiến đến bờ bên kia, mà phải do Bát-nhã ba-la-mật-đa có đủ thế lực lớn và phương tiện thiện xảo, nhiếp thọ năm ba-la-mật-đa kia, khiến không chấp trước mà mau đến bờ bên kia. Vì thế Bát-nhã ba-la-mật-đa so với năm loại trước là bậc nhất, thù thắng nhất, đáng tôn nhất, cao nhất, mầu nhiệm nhất, vi diệu nhất, trên hết, không gì hơn, không gì sánh bằng, không gì có thể sánh ngang.
Bấy giờ Xá-lợi Tử bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nên dẫn phát (khơi dậy, làm cho phát sinh) Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế nào? Phật bảo Xá-lợi Tử: Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không vì để dẫn phát sắc (hình chất vật lý) mà nên dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; không vì để dẫn phát thọ (cảm nhận), tưởng (nhận biết), hành (tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt) mà nên dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; nói rộng cho đến không vì để dẫn phát Nhất thiết trí (trí biết tổng quát rằng tất cả các pháp đều không) mà nên dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; không vì để dẫn phát Đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh) và Nhất thiết tướng trí mà nên dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; không vì để dẫn phát tất cả các pháp mà nên dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Xá-lợi Tử nói: Vì sao Bồ-tát Ma-ha-tát không vì để dẫn phát sắc cho đến tất cả các pháp mà nên dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa? Phật bảo Xá-lợi Tử: Vì sắc cho đến tất cả các pháp không tạo tác, không sinh, không thể đạt được, không hư hoại, không có tự tánh, nên các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không vì để dẫn phát sắc cho đến tất cả các pháp mà nên dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Khi ấy Xá-lợi Tử lại bạch Phật: Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế thì hợp với pháp nào? Phật bảo Xá-lợi Tử: Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế thì không hợp với tất cả các pháp; do không hợp nên được gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa. Xá-lợi Tử nói: Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế không hợp với những pháp nào? Thế Tôn đáp: Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế không hợp với pháp lành, không hợp với pháp chẳng lành; không hợp với pháp có tội, không hợp với pháp không tội; không hợp với pháp hữu lậu (còn dính phiền não, còn rò rỉ dẫn vào sinh tử), không hợp với pháp vô lậu (đã sạch phiền não); không hợp với pháp hữu vi (pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), không hợp với pháp vô vi (pháp không do nhân duyên tạo thành, không sinh diệt); không hợp với pháp có nhiễm, không hợp với pháp không nhiễm; không hợp với pháp thế gian, không hợp với pháp xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian); không hợp với pháp tạp nhiễm (ô uế, lẫn phiền não), không hợp với pháp thanh tịnh; không hợp với pháp sinh tử, không hợp với pháp Niết-bàn (sự diệt độ, dứt hẳn sinh tử). Vì sao? Xá-lợi Tử! Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đối với tất cả các pháp không có gì để nắm bắt, nên không thể nói là hợp với những pháp như thế.
Khi ấy Thiên Đế Thích liền bạch Phật: Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa lẽ nào cũng không hợp với Nhất thiết trí sao? Phật nói: Đúng vậy, như lời ông nói. Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng không được nói là hợp với Nhất thiết trí, vì đối với Nhất thiết trí không có gì để nắm bắt. Thiên Đế Thích nói: Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa đối với Nhất thiết trí không hợp, không đắc? Thế Tôn đáp: Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không phải đối với Nhất thiết trí theo tên gọi, theo hình tướng, theo sự tạo tác mà có hợp, có đắc. Thiên Đế Thích nói: Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa đối với Nhất thiết trí cũng có hợp, có đắc? Thế Tôn đáp: Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đối với Nhất thiết trí, theo tên gọi, hình tướng v.v., không nhận, không lấy, không trụ, không dứt, không chấp, không bỏ; như thế là hợp và đắc mà không có hợp, không có đắc. Đối với tất cả các pháp cũng như vậy: theo tên gọi, hình tướng v.v., không nhận, không lấy, không trụ, không dứt, không chấp, không bỏ; như thế là hợp và đắc mà không có hợp, không có đắc.
Khi ấy Thiên Đế Thích lại bạch Phật: Thật kỳ lạ thay, bạch Thế Tôn! Hiếm có thay, bạch Thiện Thệ (bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát, một danh hiệu của Phật)! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế xuất hiện ở thế gian là vì tất cả các pháp không sinh, không diệt, không tạo tác, không thành, không đắc, không hoại, không có tự tánh; tuy có hợp, có đắc mà không có hợp, không có đắc. Lý lẽ như thế không thể nghĩ bàn, chỉ có Phật Thế Tôn mới có thể giác ngộ, có thể nói ra.
Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện (cụ thọ: tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo có đức; Thiện Hiện là tên dịch nghĩa của Tu-bồ-đề, đại đệ tử của Phật, giỏi bậc nhất về lý "không") bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà khởi ý tưởng rằng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa hợp hay không hợp với tất cả các pháp, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đều buông bỏ, đều xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Phật bảo Thiện Hiện: Lại có nhân duyên khiến các vị Bồ-tát Ma-ha-tát buông bỏ, xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, tức là khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà khởi ý tưởng rằng: "Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không có gì, không chân thật, không bền chắc, không tự tại" — vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy buông bỏ, xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Bấy giờ Thiện Hiện lại bạch Phật: Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì không tin pháp gì? Phật bảo Thiện Hiện: Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì không tin sắc, không tin thọ, tưởng, hành, thức, nói rộng cho đến không tin Nhất thiết trí, không tin Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí. Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: Vì sao Bồ-tát Ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì không tin sắc, cho đến không tin Nhất thiết tướng trí? Phật bảo Thiện Hiện: Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, quán thấy tất cả sắc, nói rộng cho đến Nhất thiết tướng trí, đều không thể nắm bắt được, nên tuy tin Bát-nhã ba-la-mật-đa mà không tin sắc, nói rộng cho đến Nhất thiết tướng trí. Như thế, Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì không tin sắc, cho đến không tin Nhất thiết tướng trí.
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm lẻ năm.
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm lẻ sáu.
Tam tạng Pháp sư (vị pháp sư thông suốt ba tạng: kinh, luật, luận) Huyền Trang (cao tăng đời Đường, Trung Quốc) vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video