Thiên 653 — Hội 3 · Phẩm 19 Chân như · phần 1

 Hội thứ ba (phần thứ ba của bộ kinh), phẩm Chân Như thứ mười chín, đoạn một.

 Bấy giờ các thiên tử (các vị trời) ở cõi Dục (cõi còn ham muốn, gồm cõi người và các tầng trời thấp) và cõi Sắc (các tầng trời cao, đã lìa ham muốn nhưng còn thân hình vi tế), mỗi vị cầm các thứ bột hương và hoa của cõi trời, từ xa rải lên Phật. Họ cúi đầu lạy sát chân Phật, lui đứng một bên, chắp tay cung kính bạch: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt thấu suốt thực tướng các pháp, đưa người qua bờ sinh tử đến bờ giác ngộ) như thế là sâu xa bậc nhất, khó thấy, khó hiểu. Không thể dùng suy tìm, nghĩ ngợi mà đạt tới, vì nó vượt ngoài tầm suy tìm. Nó vi diệu, rỗng lặng, chỉ người trí sáng suốt mới biết được, người thế gian không thể vội tin nhận. Đó chính là vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn và bình đẳng, tức quả vị Phật).

 Tất cả các đức Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc từ chân như mà đến; Ứng là bậc xứng đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác là bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn) đều nói như thế này trong kinh Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này: năm uẩn (năm nhóm hợp thành con người và vạn vật: sắc là phần vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là sự nhận biết hình ảnh và khái niệm, hành là ý muốn và tạo tác, thức là sự hay biết phân biệt) chính là nhất thiết trí trí (trí biết tất cả mọi sự, trí tuệ tối thượng của Phật), và nhất thiết trí trí chính là năm uẩn. Nói rộng ra cho đến: nhất thiết tướng trí (trí biết rõ mọi hình tướng sai biệt của tất cả các pháp, trí trọn vẹn của Phật) chính là nhất thiết trí trí, nhất thiết trí trí chính là nhất thiết tướng trí. Các đức Phật chính là nhất thiết trí trí, nhất thiết trí trí chính là các đức Phật.

 Vì sao vậy? Vì chân như (thực tính như thật, không đổi khác, của mọi sự vật) của năm uẩn, chân như của nhất thiết trí trí và chân như của tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều chỉ là một chân như, không hai, không khác. Nói rộng ra cho đến: chân như của nhất thiết tướng trí, chân như của nhất thiết trí trí và chân như của tất cả các pháp đều chỉ là một chân như, không hai, không khác. Chân như của các đức Phật, chân như của nhất thiết trí trí và chân như của tất cả các pháp đều chỉ là một chân như, không hai, không khác."

 Bấy giờ Phật bảo các thiên tử: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời các ông nói. Các thiên tử nên biết: khi Ta quán xét nghĩa này, tâm Ta luôn hướng về sự vắng lặng, không muốn nói pháp. Vì sao vậy? Vì pháp này rất sâu xa, khó thấy, khó hiểu, không thể dùng suy tìm mà đạt tới, vượt ngoài tầm suy tìm; nó vi diệu, rỗng lặng, chỉ người trí sáng suốt mới biết được, người thế gian không thể vội tin nhận. Đó là: Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa chính là vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà các đức Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác đã chứng đạt.

 Các thiên tử nên biết: vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà các đức Phật chứng đạt như thế không có người chứng, cũng không có cái được chứng, không có nơi chứng, không có lúc chứng. Các thiên tử nên biết: pháp này sâu mầu, hiện ra theo lẽ không hai (không chia thành hai mặt đối lập), thế gian không thể so lường được. Các thiên tử nên biết: vì hư không sâu xa nên pháp này sâu xa. Vì chân như cho đến bất tư nghị giới (chuỗi tên gọi khác của thực tính các pháp: chân như, pháp giới, pháp tính, tính không hư dối, tính không biến đổi, tính bình đẳng, tính lìa sinh, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, cho đến cõi không thể nghĩ bàn) sâu xa nên pháp này sâu xa. Vì cái vô lượng vô biên sâu xa nên pháp này sâu xa. Vì cái không đi không đến sâu xa nên pháp này sâu xa. Vì cái không sinh không diệt sâu xa nên pháp này sâu xa. Vì cái không nhiễm không tịnh sâu xa nên pháp này sâu xa. Vì cái không biết không được sâu xa nên pháp này sâu xa. Vì cái không tạo không tác sâu xa nên pháp này sâu xa. Vì ngã (cái tôi) cho đến kiến giả (người thấy; đây là chuỗi các tên gọi khác của cái tôi như hữu tình, mạng sống, người sinh ra… cho đến người thấy) sâu xa nên pháp này sâu xa. Vì năm uẩn sâu xa nên pháp này sâu xa. Nói rộng ra cho đến: vì nhất thiết tướng trí sâu xa nên pháp này sâu xa. Vì tất cả Phật pháp sâu xa nên pháp này sâu xa."

 Khi ấy các thiên tử lại bạch Phật: "Pháp được nói đây rất sâu xa vi diệu, người thế gian không thể vội tin nhận. Vì sao vậy? Vì pháp sâu mầu này không phải được nói ra để nắm giữ năm uẩn, cũng không phải để vứt bỏ năm uẩn. Nói rộng ra cho đến: không phải để nắm giữ nhất thiết tướng trí, cũng không phải để vứt bỏ nhất thiết tướng trí; không phải để nắm giữ tất cả Phật pháp, cũng không phải để vứt bỏ tất cả Phật pháp. Các hữu tình (chúng sinh, loài có tình thức) ở thế gian phần nhiều nắm giữ, bám chấp vào ngã và ngã sở (cái tôi và cái của tôi). Họ cho rằng sắc là tôi, là của tôi; thọ, tưởng, hành, thức là tôi, là của tôi. Nói rộng ra cho đến: nhất thiết trí (trí biết tổng quát rằng mọi pháp đều không) là tôi, là của tôi; đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu tập để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí là tôi, là của tôi."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo các thiên tử: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời các ông nói. Các thiên tử nên biết: nếu Bồ-tát ma-ha-tát (bậc tu hành cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh; "ma-ha-tát" nghĩa là bậc có tâm nguyện lớn) tu hành để nắm giữ năm uẩn hay để vứt bỏ năm uẩn, nói rộng ra cho đến tu hành để nắm giữ tất cả Phật pháp hay để vứt bỏ tất cả Phật pháp, thì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy không thể tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, tĩnh lự ba-la-mật-đa (thiền định), tinh tấn ba-la-mật-đa (siêng năng không lùi), an nhẫn ba-la-mật-đa (nhẫn chịu điều trái ý), tịnh giới ba-la-mật-đa (giữ giới trong sạch) và bố thí ba-la-mật-đa (đem cho người khác). Nói rộng ra cho đến: không thể tu hành nhất thiết tướng trí."

 Bấy giờ cụ thọ (tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo có đức) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, đệ tử Phật nổi tiếng hiểu sâu lẽ không) bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Pháp sâu xa này có thể thuận theo tất cả các pháp, tức là thuận theo bát-nhã, tĩnh lự, tinh tấn, an nhẫn, tịnh giới và bố thí ba-la-mật-đa, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí. Pháp sâu xa này hoàn toàn không ngăn ngại gì, tức là không ngăn ngại sắc, thọ, tưởng, hành, thức, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí. Pháp sâu xa này lấy sự không ngăn ngại làm tướng (đặc tính). Vì sao vậy? Vì hư không bình đẳng; vì chân như cho đến bất tư nghị giới bình đẳng; vì không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy các pháp vốn không có tự tính, không chấp vào hình tướng, không mong cầu gì) bình đẳng; vì cái không sinh không diệt bình đẳng; vì cái không tạo không tác bình đẳng; vì cái không nhiễm không tịnh bình đẳng. Cho nên pháp sâu xa này lấy sự không ngăn ngại làm tướng.

 Pháp sâu xa này không sinh không diệt. Vì sao vậy? Vì sắc không sinh không diệt; thọ, tưởng, hành, thức không sinh không diệt; nói rộng ra cho đến nhất thiết trí không sinh không diệt; đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí không sinh không diệt. Cho nên pháp sâu xa này không sinh không diệt. Pháp sâu xa này hoàn toàn không có dấu vết. Vì sao vậy? Vì không thể tìm được dấu vết của sắc, không thể tìm được dấu vết của thọ, tưởng, hành, thức; nói rộng ra cho đến không thể tìm được dấu vết của nhất thiết trí, không thể tìm được dấu vết của đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí. Cho nên pháp sâu xa này hoàn toàn không có dấu vết."

 Bấy giờ các thiên tử cõi Dục và cõi Sắc lại bạch Phật: "Đại đức (bậc có đức lớn) Thiện Hiện là người con thật của Phật, theo Như Lai mà sinh ra. Vì sao vậy? Vì mọi pháp Đại đức Thiện Hiện nói ra đều phù hợp với tính không."

 Cụ thọ Thiện Hiện bảo các thiên tử cõi Dục và cõi Sắc: "Các ông nói tôi là người con thật của Phật, theo Như Lai mà sinh ra. Thế nào là Thiện Hiện theo Như Lai mà sinh? Ấy là vì theo chân như của Như Lai mà sinh. Vì sao vậy? Chân như của Như Lai không đến không đi, chân như của Thiện Hiện cũng không đến không đi, nên nói Thiện Hiện theo Như Lai mà sinh. Chân như của Như Lai chính là chân như của tất cả các pháp; chân như của tất cả các pháp chính là chân như của Như Lai. Chân như ấy không có tính chân như, cũng không có tính chẳng phải chân như. Chân như của Thiện Hiện cũng như thế, nên nói Thiện Hiện theo Như Lai mà sinh.

 Chân như của Như Lai lấy sự thường trụ (luôn còn mãi, không đổi) làm tướng; chân như của Thiện Hiện cũng như thế, nên nói Thiện Hiện theo Như Lai mà sinh. Chân như của Như Lai không biến đổi, không phân biệt, có mặt khắp trong các pháp; chân như của Thiện Hiện cũng như thế, nên nói Thiện Hiện theo Như Lai mà sinh. Chân như của Như Lai không vướng ngại gì, chân như của tất cả các pháp cũng không vướng ngại gì. Chân như của Như Lai và chân như của tất cả các pháp là cùng một chân như, không hai, không khác, không tạo, không tác. Chân như ấy luôn mang tướng chân như, không lúc nào chẳng phải tướng chân như; vì luôn mang tướng chân như, không lúc nào chẳng phải tướng chân như, nên không hai, không khác. Chân như của Thiện Hiện cũng như thế, nên nói Thiện Hiện theo Như Lai mà sinh.

 Chân như của Như Lai ở mọi nơi đều không nhớ nghĩ, không phân biệt; chân như của Thiện Hiện cũng như thế, nên nói Thiện Hiện theo Như Lai mà sinh. Chân như của Như Lai không có gì sai khác để có thể nắm bắt; chân như của Thiện Hiện cũng như thế, nên nói Thiện Hiện theo Như Lai mà sinh. Chân như của Như Lai không lìa chân như của tất cả các pháp; chân như của tất cả các pháp không lìa chân như của Như Lai. Chân như ấy luôn mang tướng chân như, không lúc nào chẳng phải tướng chân như. Chân như của Thiện Hiện cũng như thế, nên nói Thiện Hiện theo Như Lai mà sinh. Tuy nói là theo mà sinh, nhưng thật ra không có gì được theo mà sinh, vì chân như của Thiện Hiện không khác với Phật.

 Chân như của Như Lai chẳng phải quá khứ, chẳng phải vị lai, chẳng phải hiện tại; chân như của tất cả các pháp cũng chẳng phải quá khứ, chẳng phải vị lai, chẳng phải hiện tại. Chân như của Thiện Hiện cũng như thế, nên nói Thiện Hiện theo Như Lai mà sinh. Vì chân như quá khứ bình đẳng nên chân như của Như Lai bình đẳng; vì chân như của Như Lai bình đẳng nên chân như quá khứ bình đẳng. Vì chân như vị lai bình đẳng nên chân như của Như Lai bình đẳng; vì chân như của Như Lai bình đẳng nên chân như vị lai bình đẳng. Vì chân như hiện tại bình đẳng nên chân như của Như Lai bình đẳng; vì chân như của Như Lai bình đẳng nên chân như hiện tại bình đẳng. Sự bình đẳng của chân như quá khứ, chân như vị lai, chân như hiện tại và sự bình đẳng của chân như Như Lai là cùng một chân như bình đẳng, không hai, không khác.

 Vì chân như của sắc bình đẳng nên chân như của Như Lai bình đẳng; vì chân như của Như Lai bình đẳng nên chân như của sắc bình đẳng. Vì chân như của thọ, tưởng, hành, thức bình đẳng nên chân như của Như Lai bình đẳng; vì chân như của Như Lai bình đẳng nên chân như của thọ, tưởng, hành, thức bình đẳng. Sự bình đẳng của chân như sắc, chân như thọ, tưởng, hành, thức và sự bình đẳng của chân như Như Lai là cùng một chân như bình đẳng, không hai, không khác. Nói rộng ra cho đến: vì chân như của nhất thiết trí bình đẳng nên chân như của Như Lai bình đẳng; vì chân như của Như Lai bình đẳng nên chân như của nhất thiết trí bình đẳng. Vì chân như của đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí bình đẳng nên chân như của Như Lai bình đẳng; vì chân như của Như Lai bình đẳng nên chân như của đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí bình đẳng. Sự bình đẳng của chân như nhất thiết trí, chân như đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí với sự bình đẳng của chân như Như Lai là cùng một chân như bình đẳng, không hai, không khác.

 Các thiên tử nên biết: các vị Bồ-tát ma-ha-tát hiện chứng được sự bình đẳng của chân như tất cả các pháp như thế, nên được gọi là Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác. Tôi đối với chân như các pháp như thế đã sinh lòng tin hiểu sâu sắc, nên mới nói Thiện Hiện theo Như Lai mà sinh."

 Khi đang nói về tướng chân như như thế, cõi tam thiên đại thiên thế giới này (một vùng vũ trụ gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ) chấn động theo sáu cách: phía đông vọt lên thì phía tây lún xuống, phía tây vọt lên thì phía đông lún xuống, phía nam vọt lên thì phía bắc lún xuống, phía bắc vọt lên thì phía nam lún xuống, ở giữa vọt lên thì bốn bên lún xuống, bốn bên vọt lên thì ở giữa lún xuống.

 Bấy giờ các thiên tử cõi Dục và cõi Sắc lại đem các thứ bột hương mầu nhiệm và hoa của cõi trời dâng rải lên Thế Tôn và Thiện Hiện, rồi bạch Phật: "Thật kỳ lạ thay, bạch Thế Tôn, xưa nay chưa từng có! Đại đức Thiện Hiện nhờ chân như mà theo Như Lai sinh ra."

 Bấy giờ Thiện Hiện bảo các thiên tử cõi Dục và cõi Sắc: "Các thiên tử nên biết: Thiện Hiện tôi không do sắc mà theo Như Lai sinh, không do thọ, tưởng, hành, thức mà theo Như Lai sinh; không do chân như của sắc mà theo Như Lai sinh, không do chân như của thọ, tưởng, hành, thức mà theo Như Lai sinh. Cũng không phải lìa sắc mà theo Như Lai sinh, không phải lìa thọ, tưởng, hành, thức mà theo Như Lai sinh; không phải lìa chân như của sắc mà theo Như Lai sinh, không phải lìa chân như của thọ, tưởng, hành, thức mà theo Như Lai sinh.

 Nói rộng ra cho đến: không do nhất thiết trí mà theo Như Lai sinh, không do đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí mà theo Như Lai sinh; không do chân như của nhất thiết trí mà theo Như Lai sinh, không do chân như của đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí mà theo Như Lai sinh. Không phải lìa nhất thiết trí mà theo Như Lai sinh, không phải lìa đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí mà theo Như Lai sinh; không phải lìa chân như của nhất thiết trí mà theo Như Lai sinh, không phải lìa chân như của đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí mà theo Như Lai sinh.

 Không do pháp hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) mà theo Như Lai sinh, không do pháp vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh không diệt) mà theo Như Lai sinh; không do chân như của hữu vi mà theo Như Lai sinh, không do chân như của vô vi mà theo Như Lai sinh. Không phải lìa hữu vi mà theo Như Lai sinh, không phải lìa vô vi mà theo Như Lai sinh; không phải lìa chân như của hữu vi mà theo Như Lai sinh, không phải lìa chân như của vô vi mà theo Như Lai sinh. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp ấy hoàn toàn không có gì: người theo mà sinh, cái được theo, cái nhờ đó mà theo sinh, và nơi theo sinh, đều không thể nắm bắt được, bởi vì tự tính của tất cả các pháp vốn là không."

 Bấy giờ Xá-lợi Tử (đệ tử Phật bậc nhất về trí tuệ) bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Chân như của các pháp, nói rộng ra cho đến bất tư nghị giới, đều sâu xa bậc nhất. Ở trong đó, không thể nắm bắt được sắc, cũng không thể nắm bắt được thọ, tưởng, hành, thức; không thể nắm bắt được chân như của sắc, cũng không thể nắm bắt được chân như của thọ, tưởng, hành, thức. Vì sao vậy? Ở trong đó, sắc cho đến thức còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có chân như của sắc cho đến chân như của thức để nắm bắt. Nói rộng ra cho đến: ở trong đó không thể nắm bắt được nhất thiết trí, cũng không thể nắm bắt được đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí; không thể nắm bắt được chân như của nhất thiết trí, cũng không thể nắm bắt được chân như của đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí. Vì sao vậy? Ở trong đó, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có chân như của nhất thiết trí, chân như của đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí để nắm bắt."

 Bấy giờ Phật bảo Xá-lợi Tử: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói." Khi đang nói về tướng chân như như thế, có hai trăm bí-sô (tỳ-kheo, người nam xuất gia) dứt hẳn mọi lậu (phiền não rỉ chảy khiến chúng sinh trôi lăn trong sinh tử), tâm được giải thoát, thành A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh, quả vị cao nhất của hàng Thanh văn). Lại có năm trăm bí-sô-ni (tỳ-kheo-ni, người nữ xuất gia) xa lìa bụi trần, dứt bỏ cấu nhiễm, được pháp nhãn thanh tịnh (con mắt trong sạch thấy rõ chân lý, tức chứng quả thánh đầu tiên) đối với các pháp. Năm nghìn vị Bồ-tát cùng lúc chứng được vô sinh pháp nhẫn (trí tuệ an trụ vững chắc vào lẽ các pháp vốn không sinh không diệt). Sáu nghìn vị Bồ-tát dứt hẳn mọi lậu, tâm được giải thoát, thành A-la-hán.

 Bấy giờ Phật bảo Xá-lợi Tử: "Sáu nghìn vị Bồ-tát trong hội chúng này, trong quá khứ đã từng ở chỗ năm trăm đức Phật gần gũi cúng dường, với lòng tin chân chính mà xuất gia, siêng tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ giới). Tuy họ thực hành bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, nhưng không nương giữ bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa và phương tiện thiện xảo (sự khéo léo tùy cơ trong việc tu hành và cứu độ, không rơi vào chấp tướng), nên khởi ý tưởng phân biệt sai khác, làm những hạnh phân biệt sai khác.

 Khi tu bố thí, họ nghĩ thế này: 'Đây là bố thí, đây là vật đem cho, đây là người nhận, ta là người có thể bố thí.' Khi tu tịnh giới, họ nghĩ: 'Đây là tịnh giới, đây là tội nghiệp, đây là điều phải giữ gìn, ta là người có thể giữ giới.' Khi tu an nhẫn, họ nghĩ: 'Đây là an nhẫn, đây là điều cản trở sự nhẫn, đây là cảnh phải nhẫn chịu, ta là người có thể nhẫn.' Khi tu tinh tấn, họ nghĩ: 'Đây là tinh tấn, đây là lười biếng, đây là việc phải làm, ta là người có thể tinh tấn.' Khi tu tĩnh lự, họ nghĩ: 'Đây là tĩnh lự, đây là tán loạn dao động, đây là việc phải làm, ta là người có thể tu định.'

 Vì họ không nương giữ bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa và phương tiện thiện xảo, nên dựa vào ý tưởng phân biệt sai khác mà làm các hạnh bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự một cách sai khác. Do ý tưởng sai khác và hạnh sai khác ấy, họ không được ý tưởng không sai khác của Bồ-tát và đánh mất hạnh không sai khác của Bồ-tát. Vì nhân duyên đó, họ không vào được giai vị chánh tính ly sinh của Bồ-tát (giai vị Bồ-tát chắc chắn đã vào chánh đạo, lìa hẳn địa vị phàm phu, không còn thoái lui). Vì không vào được giai vị chánh tính ly sinh của Bồ-tát, họ đắc quả Dự lưu (quả vị thánh đầu tiên của hàng Thanh văn, mới vào dòng thánh), rồi dần dần cho đến quả A-la-hán.

 Cho nên, này Xá-lợi Tử, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tuy có đạo của Bồ-tát ma-ha-tát, có các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, mà không nương giữ bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa và phương tiện thiện xảo, thì sẽ chứng thực tế (chứng niết-bàn của hàng tiểu thừa rồi dừng ở đó, không tiến lên quả Phật), rơi vào bậc Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) hoặc bậc Độc giác (người tự mình giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên, không cứu độ rộng rãi)."

 Khi ấy Xá-lợi Tử lại bạch Phật: "Do nhân duyên gì mà có những vị Bồ-tát tu pháp không, vô tướng, vô nguyện, vì không nương giữ bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa và phương tiện thiện xảo nên chứng thực tế, rơi vào bậc Thanh văn hoặc Độc giác; còn có những vị Bồ-tát tu pháp không, vô tướng, vô nguyện, nhờ nương giữ bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa và phương tiện thiện xảo nên vào được chánh tính ly sinh của Bồ-tát, dần dần tu các hạnh Bồ-tát, sẽ chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề?"

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Xá-lợi Tử: "Nếu các vị Bồ-tát xa lìa tâm hướng về nhất thiết trí trí, không lấy lòng đại bi (lòng thương xót rộng lớn, muốn cứu khổ cho chúng sinh) làm đầu mà tu pháp không, vô tướng, vô nguyện, vì không nương giữ bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa và phương tiện thiện xảo nên sẽ chứng thực tế, rơi vào bậc Thanh văn hoặc Độc giác. Nếu các vị Bồ-tát không lìa tâm hướng về nhất thiết trí trí, lại lấy lòng đại bi làm đầu mà tu pháp không, vô tướng, vô nguyện, lại nương giữ bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa và phương tiện thiện xảo, thì có thể vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát, dần dần tu các hạnh Bồ-tát, sẽ đạt vô thượng chánh đẳng bồ-đề.

 Này Xá-lợi Tử, ví như có con chim thân hình to lớn rộng một trăm du-thiện-na (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi du-thiện-na khoảng mười mấy cây số), hoặc hai trăm cho đến năm trăm du-thiện-na, nhưng lại không có cánh. Con chim ấy từ cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời Đao-lợi trên đỉnh núi Tu-di, nơi trời Đế Thích cai quản) gieo mình xuống, hướng về châu Thiệm-bộ (vùng đất loài người ở). Đến giữa đường, nó lại nghĩ: 'Ta muốn quay trở lên cõi trời Ba Mươi Ba.' Ý ông nghĩ sao, con chim ấy có thể trở lên cõi trời Ba Mươi Ba được không?"

 Xá-lợi Tử thưa: "Bạch Thế Tôn, không thể! Bạch Thiện Thệ (danh hiệu của Phật: bậc đã khéo đi đến bờ giải thoát), không thể!"

 Phật bảo Xá-lợi Tử: "Con chim ấy giữa đường có khi lại nguyện: 'Đến châu Thiệm-bộ, mong thân ta không bị tổn thương, không đau đớn.' Ý ông nghĩ sao, điều con chim ấy mong có thể toại nguyện không?"

 Xá-lợi Tử thưa: "Bạch Thế Tôn, không thể! Bạch Thiện Thệ, không thể! Khi con chim ấy rơi đến châu Thiệm-bộ này, thân nó chắc chắn bị tổn thương, đau đớn, có khi chết, có khi chịu khổ gần chết. Vì sao vậy? Vì thân nó lớn, rơi từ chỗ xa, lại không có cánh."

 Phật bảo Xá-lợi Tử: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Này Xá-lợi Tử, có những vị Bồ-tát cũng như thế. Tuy họ trải qua vô lượng vô số đại kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) siêng tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, cũng tu các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, nhưng không nương giữ bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa và phương tiện thiện xảo, nên chứng thực tế, rơi vào bậc Thanh văn hoặc Độc giác. Vì sao vậy? Vì các vị Bồ-tát ấy xa lìa tâm hướng về nhất thiết trí trí, không lấy đại bi làm đầu; tuy trải qua vô lượng vô số đại kiếp siêng tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, cũng tu các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, nhưng không nương giữ bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa và phương tiện thiện xảo, nên rốt cuộc rơi vào bậc Thanh văn hoặc Độc giác.

 Các vị Bồ-tát ấy tuy nhớ nghĩ đến giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn (năm khối công đức của Phật: giới hạnh, thiền định, trí tuệ, sự giải thoát, và cái biết thấy rằng mình đã giải thoát) của các đức Phật Thế Tôn quá khứ, vị lai, hiện tại, cúng dường, cung kính, thuận theo mà tu hành, nhưng vì chấp lấy tướng ở trong đó, nên không thể hiểu đúng công đức chân thật của giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn của các đức Phật Thế Tôn. Vì các vị Bồ-tát ấy không hiểu đúng công đức của Phật, nên tuy nghe nói về đạo của Bồ-tát ma-ha-tát và các pháp không, vô tướng, vô nguyện, họ lại dựa vào lời nói ấy mà chấp lấy tướng; chấp lấy tướng rồi đem hồi hướng (hướng công đức đã tu về một mục đích) về vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Các vị Bồ-tát hồi hướng như thế thì không đạt được vô thượng chánh đẳng bồ-đề, mà rơi vào bậc Thanh văn hoặc Độc giác. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, vì các vị Bồ-tát ấy không nương giữ bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa và phương tiện thiện xảo, nên tuy đem các thiện căn (gốc lành, công đức) đã tu hồi hướng về vô thượng chánh đẳng bồ-đề, vẫn rơi vào bậc Thanh văn hoặc Độc giác.

 Lại nữa, Xá-lợi Tử, có những vị Bồ-tát từ khi mới phát tâm đã không lìa tâm hướng về nhất thiết trí trí, luôn lấy đại bi làm đầu, siêng tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, lại luôn nương giữ bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa và phương tiện thiện xảo. Tuy nhớ nghĩ đến giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn của các đức Phật Thế Tôn quá khứ, vị lai, hiện tại, nhưng không chấp lấy tướng. Tuy tu các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, cũng không chấp lấy tướng. Tuy nhớ nghĩ các công đức của mình và của người, đem chung bình đẳng với tất cả hữu tình mà hồi hướng về vô thượng chánh đẳng bồ-đề, cũng không chấp lấy tướng. Xá-lợi Tử nên biết, vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đi thẳng tới vô thượng chánh đẳng bồ-đề, không rơi vào bậc Thanh văn hay Độc giác.

 Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy từ khi mới phát tâm cho đến rốt ráo đều không lìa tâm hướng về nhất thiết trí trí, luôn lấy đại bi làm đầu; tuy tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự nhưng không chấp lấy tướng; tuy nhớ nghĩ đến giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn của các đức Phật Thế Tôn quá khứ, vị lai, hiện tại cũng không chấp lấy tướng; tuy tu đạo của Bồ-tát ma-ha-tát và các pháp không, vô tướng, vô nguyện cũng không chấp lấy tướng. Này Xá-lợi Tử, vì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy có phương tiện thiện xảo, nên dùng tâm lìa tướng mà tu hành bố thí cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa, nói rộng ra cho đến dùng tâm lìa tướng mà tu hành nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Nhờ vậy chắc chắn chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu."

 Khi ấy Xá-lợi Tử bạch Phật: "Theo con hiểu nghĩa Phật dạy, nếu Bồ-tát ma-ha-tát từ khi mới phát tâm cho đến rốt ráo luôn có thể nương giữ bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa và phương tiện thiện xảo, thì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đã gần kề vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy từ khi mới phát tâm cho đến rốt ráo hoàn toàn không thấy có một chút pháp nào có thể nắm bắt: người chứng, cái được chứng, nơi chứng, lúc chứng, cái nhờ đó mà chứng, đều không thể nắm bắt được; tức là sắc, thọ, tưởng, hành, thức, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí, đều không thể nắm bắt được.

 Lại nữa, bạch Thế Tôn, có những thiện nam tử theo Bồ-tát thừa (cỗ xe Bồ-tát, tức con đường tu hành để thành Phật), không thể nương giữ bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa và phương tiện thiện xảo mà cầu vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Nên biết đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà họ cầu, họ còn nghi ngờ do dự, có thể được mà cũng có thể không được. Vì sao vậy? Vì những thiện nam tử theo Bồ-tát thừa ấy không thể nương giữ bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa và phương tiện thiện xảo, nên đối với bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa mà họ tu hành đều chấp lấy tướng; nói rộng ra cho đến đối với nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí mà họ tu hành đều chấp lấy tướng. Vì nhân duyên đó, những thiện nam tử theo Bồ-tát thừa ấy đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề đều còn nghi ngờ do dự, có thể được mà cũng có thể không được.

 Cho nên, bạch Thế Tôn, nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn đạt vô thượng chánh đẳng bồ-đề thì nhất định không nên xa lìa bát-nhã ba-la-mật-đa và phương tiện thiện xảo. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy an trụ trong bát-nhã ba-la-mật-đa và phương tiện thiện xảo, lấy vô sở đắc (không thấy có gì để nắm giữ) làm phương tiện, với tâm luôn đi cùng vô tướng, nên tu bố thí cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa; nói rộng ra cho đến với tâm luôn đi cùng vô tướng, nên tu nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong bát-nhã ba-la-mật-đa và phương tiện thiện xảo, lấy vô sở đắc làm phương tiện, với tâm luôn đi cùng vô tướng mà tu tập và an trụ trong tất cả Phật pháp như thế, thì chắc chắn đạt được vô thượng chánh đẳng bồ-đề."

 Bấy giờ các thiên tử cõi Dục và cõi Sắc cùng bạch Phật: "Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của các đức Phật cực kỳ khó tin hiểu, rất khó chứng được. Vì sao vậy? Vì các vị Bồ-tát ma-ha-tát phải chứng biết tự tướng (đặc điểm riêng của từng pháp) và cộng tướng (đặc điểm chung của mọi pháp, như vô thường, khổ, không, vô ngã) của tất cả các pháp thì mới đạt được vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu; thế nhưng tướng của các pháp mà Bồ-tát biết lại hoàn toàn không có gì, đều không thể nắm bắt được."

 Bấy giờ Phật bảo các thiên tử: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời các ông nói. Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của các đức Phật cực kỳ khó tin hiểu, rất khó chứng được. Các thiên tử nên biết: Ta cũng đã hiện tiền giác ngộ tướng của tất cả các pháp, chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề, nhưng hoàn toàn không tìm thấy một tướng pháp nào theo thắng nghĩa (theo chân lý tối thượng, rốt ráo) để có thể nói rằng: đây là người chứng, đây là cái được chứng, đây là nơi chứng, đây là lúc chứng, hay có thể nói rằng nhờ cái này mà chứng. Vì sao vậy? Này các thiên tử, vì tất cả các pháp rốt ráo thanh tịnh, các pháp hữu vi và vô vi rốt ráo là không. Do đó vô thượng chánh đẳng bồ-đề cực kỳ khó tin hiểu, rất khó chứng được."

 Cụ thọ Thiện Hiện liền bạch Phật: "Như Thế Tôn dạy, vô thượng chánh đẳng bồ-đề của các đức Phật cực kỳ khó tin hiểu, rất khó chứng được. Nhưng theo con suy nghĩ nghĩa Phật dạy, vô thượng chánh đẳng bồ-đề của các đức Phật lại cực kỳ dễ tin hiểu, rất dễ chứng được. Vì sao vậy? Nếu có thể tin hiểu rằng không có pháp nào là người chứng, không có pháp nào là cái được chứng, không có nơi chứng, không có lúc chứng, cũng không có cái nhờ đó mà chứng, thì chính là tin hiểu được vô thượng chánh đẳng bồ-đề của các đức Phật. Nếu chứng biết được rằng không có pháp nào là người chứng, không có pháp nào là cái được chứng, không có nơi chứng, không có lúc chứng, cũng không có cái nhờ đó mà chứng, thì chính là chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu.

 Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp rốt ráo đều là không; trong cái không rốt ráo ấy hoàn toàn không có pháp nào để gọi là người chứng, để gọi là cái được chứng, để gọi là nơi chứng, để gọi là lúc chứng, để gọi là cái nhờ đó mà chứng. Vì sao vậy? Vì tính và tướng của tất cả các pháp đều là không; dù tăng hay giảm cũng hoàn toàn không có gì, đều không thể nắm bắt được. Do nhân duyên đó, bố thí cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa mà các vị Bồ-tát ma-ha-tát tu đều hoàn toàn không có gì, không thể nắm bắt được; nói rộng ra cho đến nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí đều hoàn toàn không có gì, không thể nắm bắt được. Các pháp mà các vị Bồ-tát ma-ha-tát quán xét, dù là hữu sắc (có hình chất) hay vô sắc, hữu kiến (mắt thấy được) hay vô kiến, hữu đối (có ngăn ngại, chiếm chỗ) hay vô đối, hữu lậu (còn dính phiền não) hay vô lậu, hữu vi hay vô vi, đều hoàn toàn không có gì, không thể nắm bắt được.

 Do nhân duyên đó, con suy nghĩ ý nghĩa lời Phật dạy, thấy vô thượng chánh đẳng bồ-đề của các đức Phật cực kỳ dễ tin hiểu, rất dễ chứng được. Các vị Bồ-tát ma-ha-tát không nên cho rằng điều ấy khó tin hiểu và khó chứng được. Vì sao vậy? Vì sắc thì tự tính của sắc là không; thọ, tưởng, hành, thức thì tự tính của thọ, tưởng, hành, thức là không; nói rộng ra cho đến nhất thiết trí thì tự tính của nhất thiết trí là không; đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí thì tự tính của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là không. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát có thể đối với nghĩa tự tính không như thế mà sinh lòng tin hiểu sâu sắc, chứng ngộ không điên đảo, thì liền đạt được vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Vì nghĩa như thế, con nói vô thượng chánh đẳng bồ-đề không khó tin hiểu, không khó chứng được."

 Khi ấy Xá-lợi Tử nói với Thiện Hiện: "Chính vì nhân duyên ấy mà vô thượng chánh đẳng bồ-đề của các đức Phật cực kỳ khó tin hiểu, rất khó chứng được. Vì sao vậy? Vì các vị Bồ-tát ma-ha-tát quán tất cả các pháp đều không có tự tính, đều như hư không. Ví như hư không không nghĩ rằng: 'Ta sẽ tin hiểu và chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề', các vị Bồ-tát ma-ha-tát cũng nên như thế, không nghĩ rằng: 'Ta sẽ tin hiểu và chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề.' Vì sao vậy? Vì tính và tướng của tất cả các pháp đều là không, giống như hư không. Các vị Bồ-tát ma-ha-tát phải tin hiểu được rằng các pháp đều không, giống như hư không, và chứng ngộ không điên đảo, thì mới đạt được vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát tin hiểu các pháp giống như hư không mà đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề lại dễ tin hiểu, dễ chứng được, thì đã không có nhiều vị Bồ-tát ma-ha-tát đông như cát sông Căng-già (tức sông Hằng ở Ấn Độ), đã mặc áo giáp công đức lớn (ví lời nguyện vững chắc như người mặc giáp ra trận), phát tâm hướng tới vô thượng chánh đẳng bồ-đề, mà giữa chừng lại thoái lui chùn bước. Do đó biết rằng vô thượng chánh đẳng bồ-đề cực kỳ khó tin hiểu, rất khó chứng được."

 Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện nói với Xá-lợi Tử: "Ý ông nghĩ sao, sắc có thoái lui chùn bước đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi Tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Ý ông nghĩ sao, thọ, tưởng, hành, thức có thoái lui chùn bước đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi Tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Ý ông nghĩ sao, ngoài sắc ra có pháp nào thoái lui chùn bước đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi Tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Ý ông nghĩ sao, ngoài thọ, tưởng, hành, thức ra có pháp nào thoái lui chùn bước đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi Tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện."

 "Ý ông nghĩ sao, chân như của sắc có thoái lui chùn bước đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi Tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Ý ông nghĩ sao, chân như của thọ, tưởng, hành, thức có thoái lui chùn bước đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi Tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Ý ông nghĩ sao, ngoài chân như của sắc ra có pháp nào thoái lui chùn bước đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi Tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Ý ông nghĩ sao, ngoài chân như của thọ, tưởng, hành, thức ra có pháp nào thoái lui chùn bước đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi Tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện."

 Nói rộng ra cho đến: "Ý ông nghĩ sao, nhất thiết trí có thoái lui chùn bước đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi Tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí có thoái lui chùn bước đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi Tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Ý ông nghĩ sao, ngoài nhất thiết trí ra có pháp nào thoái lui chùn bước đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi Tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Ý ông nghĩ sao, ngoài đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí ra có pháp nào thoái lui chùn bước đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi Tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện."

 "Ý ông nghĩ sao, chân như của nhất thiết trí có thoái lui chùn bước đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi Tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Ý ông nghĩ sao, chân như của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí có thoái lui chùn bước đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi Tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Ý ông nghĩ sao, ngoài chân như của nhất thiết trí ra có pháp nào thoái lui chùn bước đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi Tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Ý ông nghĩ sao, ngoài chân như của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí ra có pháp nào thoái lui chùn bước đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi Tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện."

 "Lại nữa, Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao, chân như của các pháp, nói rộng ra cho đến bất tư nghị giới, có thoái lui chùn bước đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi Tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Ý ông nghĩ sao, ngoài chân như của các pháp, nói rộng ra cho đến bất tư nghị giới, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật không?" Xá-lợi Tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện."

 Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện nói với Xá-lợi Tử: "Nếu tất cả các pháp, xét theo chân thật và theo sự thường còn, đều hoàn toàn không có gì, không thể nắm bắt được, thì nói pháp nào có thể thoái lui chùn bước đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề?"

 Khi ấy Xá-lợi Tử nói với Thiện Hiện: "Như lời nhân giả nói, trong vô sinh pháp nhẫn hoàn toàn không có pháp nào, cũng không có Bồ-tát nào có thể nói là thoái lui chùn bước đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Nếu vậy thì tại sao Phật lại nói có ba hạng bổ-đặc-già-la (người, chúng sinh) trụ trong Bồ-tát thừa? Lẽ ra chỉ nên nói một hạng thôi. Lại theo như nhân giả nói, thì lẽ ra không có sự sai khác giữa Bồ-tát của ba thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát), mà chỉ nên có một thừa Chánh Đẳng Giác (con đường thành Phật)."

 Khi ấy Mãn Từ Tử (tức Phú-lâu-na, đệ tử Phật bậc nhất về thuyết pháp) liền nói với cụ thọ Xá-lợi Tử: "Nên hỏi Thiện Hiện xem ông ấy có chấp nhận có một Bồ-tát thừa hay không, rồi sau mới có thể vặn hỏi rằng lẽ ra không có sự phân biệt lập thành ba thừa, mà chỉ nên có một thừa Chánh Đẳng Giác."

 Khi ấy Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: "Ông có chấp nhận có một Bồ-tát thừa không?" Cụ thọ Thiện Hiện nói với Xá-lợi Tử: "Ý ông nghĩ sao, trong chân như của tất cả các pháp, có tướng sai khác của ba hạng người trụ trong Bồ-tát thừa không, tức là có người thoái lui trụ ở Thanh văn thừa, có người thoái lui trụ ở Độc giác thừa, có người chứng được vô thượng thừa?" Xá-lợi Tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Ý ông nghĩ sao, trong chân như của tất cả các pháp, có Bồ-tát của ba thừa khác nhau không?" Xá-lợi Tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Ý ông nghĩ sao, trong chân như của tất cả các pháp, có thật có các vị Bồ-tát của một thừa Chánh Đẳng Giác không?" Xá-lợi Tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Ý ông nghĩ sao, chân như của các pháp có tướng một, tướng hai, tướng ba không?" Xá-lợi Tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." "Ý ông nghĩ sao, trong chân như của tất cả các pháp, có một pháp hay một vị Bồ-tát nào có thể nắm bắt được không?" Xá-lợi Tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện."

 Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện nói với Xá-lợi Tử: "Nếu tất cả các pháp, xét theo chân thật và theo sự thường còn, đều hoàn toàn không có gì, không thể nắm bắt được, thì thế nào, Xá-lợi Tử, lại có thể nghĩ rằng: 'Vị Bồ-tát như thế chắc chắn thoái lui chùn bước đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật; vị Bồ-tát như thế chắc chắn không thoái lui chùn bước đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật; vị Bồ-tát như thế thì nói là không nhất định đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật; vị Bồ-tát như thế thuộc Thanh văn thừa; vị Bồ-tát như thế thuộc Độc giác thừa; vị Bồ-tát như thế thuộc vô thượng thừa; như thế là ba, như thế là một'?

 Này Xá-lợi Tử, nếu Bồ-tát ma-ha-tát đối với tất cả các pháp hoàn toàn không thấy có gì để nắm giữ; đối với chân như của tất cả các pháp cũng khéo tin hiểu mà hoàn toàn không thấy có gì để nắm giữ; đối với các vị Bồ-tát cũng không thấy có gì để nắm giữ; đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật cũng không thấy có gì để nắm giữ; thì nên biết đó là Bồ-tát ma-ha-tát chân thật. Này Xá-lợi Tử, nếu Bồ-tát ma-ha-tát nghe nói về tướng không thể nắm bắt của chân như các pháp như thế mà tâm không kinh, không sợ, không hãi, không nghi, không hối, không thoái lui, không chìm đắm, thì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy sẽ mau chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề, giữa chừng chắc chắn không thoái lui chùn bước."

 Bấy giờ Thế Tôn khen Thiện Hiện: "Hay thay, hay thay! Nay ông đã có thể vì các vị Bồ-tát mà khéo nói pháp cốt yếu. Những điều ông nói đều là nhờ sức oai thần của Như Lai. Này Thiện Hiện, nên biết: nếu Bồ-tát ma-ha-tát đối với tướng không thể nắm bắt của chân như các pháp mà sinh lòng tin hiểu sâu sắc, biết tất cả các pháp không có tướng sai khác, nghe nói về tướng không thể nắm bắt của chân như các pháp như thế mà tâm không kinh, không sợ, không hãi, không nghi, không hối, không thoái lui, không chìm đắm, thì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy sẽ mau chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề."

 Bấy giờ Xá-lợi Tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu được pháp này thì sẽ mau chứng vô thượng chánh đẳng giác chăng?" Bấy giờ Phật bảo Xá-lợi Tử: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu được pháp này thì sẽ mau chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề, không rơi vào các bậc Thanh văn, Độc giác."

 Bấy giờ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn mau chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu, thì nên an trụ vào đâu, và nên an trụ thế nào?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn mau chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu, thì đối với tất cả hữu tình nên trụ tâm bình đẳng, không nên trụ tâm không bình đẳng; nên khởi tâm bình đẳng, không nên khởi tâm không bình đẳng; nên dùng tâm bình đẳng mà nói chuyện với họ, không nên dùng tâm không bình đẳng mà nói chuyện với họ.

 Đối với tất cả hữu tình nên khởi tâm đại từ (lòng thương lớn, muốn ban vui cho chúng sinh), không nên khởi tâm giận dữ; nên dùng tâm đại từ mà nói chuyện với họ, không nên dùng tâm giận dữ mà nói chuyện với họ. Đối với tất cả hữu tình nên khởi tâm đại bi (lòng thương lớn, muốn cứu khổ cho chúng sinh), không nên khởi tâm làm khổ hại; nên dùng tâm đại bi mà nói chuyện với họ, không nên dùng tâm làm khổ hại mà nói chuyện với họ. Đối với tất cả hữu tình nên khởi tâm đại hỷ (niềm vui lớn khi thấy người khác được an vui), không nên khởi tâm ghen ghét; nên dùng tâm đại hỷ mà nói chuyện với họ, không nên dùng tâm ghen ghét mà nói chuyện với họ. Đối với tất cả hữu tình nên khởi tâm đại xả (lòng buông xả lớn, đối xử bình đẳng không thiên lệch), không nên khởi tâm thiên vị bè phái; nên dùng tâm đại xả mà nói chuyện với họ, không nên dùng tâm thiên vị bè phái mà nói chuyện với họ.

 Đối với tất cả hữu tình nên khởi tâm cung kính, không nên khởi tâm kiêu căng ngạo mạn; nên dùng tâm cung kính mà nói chuyện với họ, không nên dùng tâm kiêu căng ngạo mạn mà nói chuyện với họ. Đối với tất cả hữu tình nên khởi tâm ngay thẳng chất phác, không nên khởi tâm nịnh bợ dối trá; nên dùng tâm ngay thẳng mà nói chuyện với họ, không nên dùng tâm nịnh bợ dối trá mà nói chuyện với họ. Đối với tất cả hữu tình nên khởi tâm hiền hòa mềm mỏng, không nên khởi tâm cứng cỏi ương ngạnh; nên dùng tâm hiền hòa mềm mỏng mà nói chuyện với họ, không nên dùng tâm cứng cỏi ương ngạnh mà nói chuyện với họ.

 Đối với tất cả hữu tình nên khởi tâm làm lợi ích, không nên khởi tâm không lợi ích; nên dùng tâm làm lợi ích mà nói chuyện với họ, không nên dùng tâm không lợi ích mà nói chuyện với họ. Đối với tất cả hữu tình nên khởi tâm đem lại an vui, không nên khởi tâm không đem lại an vui; nên dùng tâm đem lại an vui mà nói chuyện với họ, không nên dùng tâm không đem lại an vui mà nói chuyện với họ. Đối với tất cả hữu tình nên khởi tâm không ngăn ngại, không nên khởi tâm có ngăn ngại; nên dùng tâm không ngăn ngại mà nói chuyện với họ, không nên dùng tâm có ngăn ngại mà nói chuyện với họ.

 Đối với tất cả hữu tình nên khởi tâm coi họ như cha mẹ, như anh em, như chị em, như con trai con gái, như bà con thân thuộc, và cũng nên dùng tâm ấy mà nói chuyện với họ. Đối với tất cả hữu tình nên khởi tâm coi họ như bạn bè, và cũng nên dùng tâm ấy mà nói chuyện với họ. Đối với tất cả hữu tình nên khởi tâm coi họ như thân giáo sư (vị thầy trực tiếp truyền giới và dạy dỗ mình), như quỹ phạm sư (vị thầy dạy phép tắc, oai nghi), như đệ tử, như bạn đồng học, và cũng nên dùng tâm ấy mà nói chuyện với họ. Đối với tất cả hữu tình nên khởi tâm coi họ như bậc Dự lưu (quả thánh thứ nhất, mới vào dòng thánh), Nhất lai (quả thánh thứ hai, chỉ còn sinh lại cõi người một lần), Bất hoàn (quả thánh thứ ba, không còn sinh lại cõi Dục), A-la-hán, Độc giác, Bồ-tát ma-ha-tát, Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác, và cũng nên dùng tâm ấy mà nói chuyện với họ.

 Đối với tất cả hữu tình nên khởi tâm cho rằng họ đáng được cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, và cũng nên dùng tâm ấy mà nói chuyện với họ. Đối với tất cả hữu tình nên khởi tâm muốn cứu giúp, thương xót, che chở, và cũng nên dùng tâm ấy mà nói chuyện với họ. Đối với tất cả hữu tình nên khởi tâm thấy họ rốt ráo là không, không có gì, không thể nắm bắt, và cũng nên dùng tâm ấy mà nói chuyện với họ. Đối với tất cả hữu tình nên khởi tâm không, vô tướng, vô nguyện, và cũng nên dùng tâm ấy mà nói chuyện với họ. Này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn mau chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu, thì nên lấy vô sở đắc làm phương tiện mà an trụ như thế.

 Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn mau chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu, thì tự mình nên lìa việc giết hại sinh mạng, cũng khuyên người khác lìa việc giết hại sinh mạng, luôn chân thành ca ngợi pháp lìa giết hại sinh mạng, vui vẻ khen ngợi người lìa giết hại sinh mạng. Nói rộng ra cho đến (tức mười điều thiện: không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời ác, không nói thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến) tự mình nên lìa tà kiến (cái thấy sai lầm, như không tin nhân quả), cũng khuyên người khác lìa tà kiến, luôn chân thành ca ngợi pháp lìa tà kiến, vui vẻ khen ngợi người lìa tà kiến.

 Tự mình nên tu bốn tĩnh lự (bốn bậc thiền định của cõi Sắc), bốn vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả trải rộng không giới hạn), bốn vô sắc định (bốn bậc định của cõi Vô sắc, nơi không còn thân hình), cũng khuyên người khác tu bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định, luôn chân thành ca ngợi pháp tu bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định, vui vẻ khen ngợi người tu bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định. Tự mình nên làm trọn vẹn bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng khuyên người khác làm trọn vẹn bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa, luôn chân thành ca ngợi pháp làm trọn vẹn bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa, vui vẻ khen ngợi người làm trọn vẹn bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Tự mình nên an trụ trong nội không cho đến vô tính tự tính không (mười tám thứ "không", từ cái không của các giác quan bên trong cho đến cái không của tự tính vốn không có tự tính), cũng khuyên người khác an trụ trong nội không cho đến vô tính tự tính không, luôn chân thành ca ngợi pháp an trụ trong nội không cho đến vô tính tự tính không, vui vẻ khen ngợi người an trụ trong nội không cho đến vô tính tự tính không. Tự mình nên an trụ trong chân như cho đến bất tư nghị giới, cũng khuyên người khác an trụ trong chân như cho đến bất tư nghị giới, luôn chân thành ca ngợi pháp an trụ trong chân như cho đến bất tư nghị giới, vui vẻ khen ngợi người an trụ trong chân như cho đến bất tư nghị giới.

 Tự mình nên an trụ trong bốn thánh đế (bốn chân lý cao quý: khổ là sự khổ; tập là nguyên nhân của khổ; diệt là sự dứt hết khổ; đạo là con đường dứt khổ), cũng khuyên người khác an trụ trong bốn thánh đế, luôn chân thành ca ngợi pháp an trụ trong bốn thánh đế, vui vẻ khen ngợi người an trụ trong bốn thánh đế. Tự mình nên tu bốn niệm trụ cho đến tám chi thánh đạo (ba mươi bảy pháp hỗ trợ giác ngộ, từ bốn phép quán niệm về thân, cảm thọ, tâm, pháp cho đến tám nhánh của con đường chân chính), cũng khuyên người khác tu bốn niệm trụ cho đến tám chi thánh đạo, luôn chân thành ca ngợi pháp tu bốn niệm trụ cho đến tám chi thánh đạo, vui vẻ khen ngợi người tu bốn niệm trụ cho đến tám chi thánh đạo.

 Tự mình nên tu các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, cũng khuyên người khác tu các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, luôn chân thành ca ngợi pháp tu các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, vui vẻ khen ngợi người tu các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện. Tự mình nên tu tám giải thoát cho đến mười biến xứ (các phép thiền quán: tám phép giải thoát, tám thắng xứ, chín định nối tiếp, cho đến mười phép quán một đối tượng trùm khắp mọi nơi), cũng khuyên người khác tu tám giải thoát cho đến mười biến xứ, luôn chân thành ca ngợi pháp tu tám giải thoát cho đến mười biến xứ, vui vẻ khen ngợi người tu tám giải thoát cho đến mười biến xứ.

 Tự mình nên làm trọn vẹn các địa của Bồ-tát (các tầng bậc tu chứng của Bồ-tát), cũng khuyên người khác làm trọn vẹn các địa của Bồ-tát, luôn chân thành ca ngợi pháp làm trọn vẹn các địa của Bồ-tát, vui vẻ khen ngợi người làm trọn vẹn các địa của Bồ-tát. Tự mình nên làm trọn vẹn các pháp môn đà-la-ni (pháp môn tổng trì, nắm giữ ghi nhớ mọi pháp không quên) và các pháp môn tam-ma-địa (các pháp môn thiền định), cũng khuyên người khác làm trọn vẹn các pháp môn đà-la-ni và tam-ma-địa, luôn chân thành ca ngợi pháp làm trọn vẹn các pháp môn đà-la-ni và tam-ma-địa, vui vẻ khen ngợi người làm trọn vẹn các pháp môn đà-la-ni và tam-ma-địa.

 Tự mình nên làm trọn vẹn năm thứ mắt (mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm như thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa, dứt sạch phiền não), cũng khuyên người khác làm trọn vẹn năm thứ mắt, sáu thần thông, luôn chân thành ca ngợi pháp làm trọn vẹn năm thứ mắt, sáu thần thông, vui vẻ khen ngợi người làm trọn vẹn năm thứ mắt, sáu thần thông. Tự mình nên làm trọn vẹn mười lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức tính chỉ riêng Phật có, không chung với ai), cũng khuyên người khác làm trọn vẹn mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật, luôn chân thành ca ngợi pháp làm trọn vẹn mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật, vui vẻ khen ngợi người làm trọn vẹn mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật.

 Tự mình nên làm trọn vẹn đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, cũng khuyên người khác làm trọn vẹn đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, luôn chân thành ca ngợi pháp làm trọn vẹn đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, vui vẻ khen ngợi người làm trọn vẹn đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả. Tự mình nên làm trọn vẹn ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp phụ (những nét đẹp đặc biệt trên thân Phật), cũng khuyên người khác làm trọn vẹn ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp phụ, luôn chân thành ca ngợi pháp làm trọn vẹn ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp phụ, vui vẻ khen ngợi người làm trọn vẹn ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp phụ.

 Tự mình nên làm trọn vẹn pháp không quên mất (luôn nhớ rõ, không sai sót) và tính luôn an trụ trong buông xả (tâm luôn bình thản, không dao động), cũng khuyên người khác làm trọn vẹn pháp không quên mất và tính luôn an trụ trong buông xả, luôn chân thành ca ngợi pháp làm trọn vẹn pháp không quên mất và tính luôn an trụ trong buông xả, vui vẻ khen ngợi người làm trọn vẹn pháp không quên mất và tính luôn an trụ trong buông xả. Tự mình nên quán thuận và quán nghịch mười hai chi duyên khởi (mười hai khâu nhân duyên nối nhau tạo thành vòng sinh tử, từ vô minh cho đến già chết; quán thuận là xét từ nhân đến quả, quán nghịch là xét từ quả ngược về nhân), cũng khuyên người khác quán thuận nghịch mười hai chi duyên khởi, luôn chân thành ca ngợi pháp quán thuận nghịch mười hai chi duyên khởi, vui vẻ khen ngợi người quán thuận nghịch mười hai chi duyên khởi.

 Tự mình nên biết rõ khổ, dứt trừ tập, chứng đạt diệt, tu tập đạo, cũng khuyên người khác biết khổ, dứt tập, chứng diệt, tu đạo, luôn chân thành ca ngợi pháp biết khổ, dứt tập, chứng diệt, tu đạo, vui vẻ khen ngợi người biết khổ, dứt tập, chứng diệt, tu đạo. Tự mình nên khởi trí chứng quả Dự lưu cho đến Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác) nhưng không chứng thực tế để đắc quả Dự lưu cho đến Độc giác bồ-đề; còn đối với người khác thì khuyên họ khởi trí chứng quả Dự lưu cho đến Độc giác bồ-đề và chứng thực tế để đắc quả Dự lưu cho đến Độc giác bồ-đề, luôn chân thành ca ngợi pháp khởi trí chứng quả Dự lưu cho đến Độc giác bồ-đề và chứng thực tế để đắc quả Dự lưu cho đến Độc giác bồ-đề, vui vẻ khen ngợi người khởi trí chứng quả Dự lưu cho đến Độc giác bồ-đề và chứng thực tế để đắc quả Dự lưu cho đến Độc giác bồ-đề. Tự mình nên vào giai vị chánh tính ly sinh của Bồ-tát, cũng khuyên người khác vào giai vị chánh tính ly sinh của Bồ-tát, luôn chân thành ca ngợi pháp vào giai vị chánh tính ly sinh của Bồ-tát, vui vẻ khen ngợi người vào giai vị chánh tính ly sinh của Bồ-tát.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm mười ba.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm mười bốn.

 Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video