Phần thứ ba, phẩm Thiện Hữu (Bạn lành), thứ mười tám
Bấy giờ cụ thọ (tiếng gọi tôn kính bậc tu hành lâu năm, có đức) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lẽ Không) lại thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật), các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ mọi loài; "Ma-ha-tát" nghĩa là bậc lớn) mới học Đại thừa (cỗ xe lớn – đường tu nhằm cứu độ khắp chúng sinh và thành Phật) thì nên học các ba-la-mật-đa (hạnh tu hoàn hảo, đưa người từ bờ mê sang bờ giác) Bát-nhã (trí tuệ thấy rõ thật tướng của mọi sự vật), tĩnh lự (thiền định, lắng tâm), tinh tiến (siêng năng không lùi bước), an nhẫn (nhẫn nhịn, chịu đựng), tịnh giới (giữ giới hạnh trong sạch), bố thí (đem của cải, giáo pháp, sự che chở cho người) như thế nào?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát mới học Đại thừa, muốn học Bát-nhã cho đến bố thí ba-la-mật-đa, thì trước hết nên gần gũi, phụng sự, cúng dường những thiện hữu (bạn lành, người thầy dẫn dắt theo đường chánh) chân thật, trong sạch, là những người khéo giảng nói và phân tích rõ Bát-nhã cho đến bố thí ba-la-mật-đa. Nghĩa là khi giảng kinh Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, họ răn dạy, chỉ bảo các Bồ-tát mới học Đại thừa rằng: 'Lại đây, thiện nam tử (người con trai lành, tiếng gọi người tu hành)! Ngươi nên siêng tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa. Khi siêng tu, ngươi nên lấy vô sở đắc (không thấy có gì để nắm bắt, để chiếm được) làm phương tiện (cách thức khéo léo), cùng với hết thảy hữu tình (loài có tình thức, tức chúng sinh) một cách bình đẳng, chung nhau mà hồi hướng (đem công đức tu hành hướng về một mục đích) về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chánh, trọn vẹn khắp cả – tức quả Phật).
Ngươi chớ lấy sắc uẩn cho đến thức uẩn (năm uẩn – năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể và vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình tướng, hành là các tạo tác của tâm, thức là sự nhận biết phân biệt) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy nhãn xứ cho đến ý xứ (sáu căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý – gọi là "xứ" vì là chỗ phát sinh nhận thức) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy sắc xứ cho đến pháp xứ (sáu đối tượng bên ngoài: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật xúc chạm, và các đối tượng của ý) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy nhãn giới cho đến ý giới (sáu căn xét về phương diện "giới", tức yếu tố cấu thành) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy sắc giới cho đến pháp giới (sáu đối tượng xét về phương diện yếu tố cấu thành) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy nhãn thức giới cho đến ý thức giới (sáu thức: sự nhận biết qua mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy nhãn xúc cho đến ý xúc (sự tiếp xúc giữa căn, đối tượng và thức, từ mắt cho đến ý) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy các thọ (cảm giác khổ, vui, hoặc không khổ không vui) do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy địa giới cho đến thức giới (sáu yếu tố: đất, nước, lửa, gió, khoảng không, thức) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy nhân duyên cho đến tăng thượng duyên (bốn duyên – bốn loại điều kiện khiến sự vật sinh ra: nhân duyên là nguyên nhân trực tiếp, đẳng vô gián duyên là niệm trước nối liền niệm sau, sở duyên duyên là đối tượng được nhận biết, tăng thượng duyên là mọi điều kiện hỗ trợ khác) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy vô minh cho đến lão tử (mười hai khâu nối nhau của vòng sinh tử, bắt đầu từ vô minh là sự mê muội không thấy sự thật, kết thúc ở già và chết) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy nội không cho đến vô tính tự tính không (mười sáu cách quán "không", từ cái không của các căn bên trong cho đến cái không của cả "không có tự tính" lẫn "tự tính" – tức thấy mọi thứ đều không có thực thể cố định) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy chân như cho đến bất tư nghị giới (chân như là thể thật "như vậy", không biến đổi, của mọi sự vật; cùng các tên gọi khác của nó như pháp giới, pháp tính… cho đến cõi không thể nghĩ bàn) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy Khổ, Tập, Diệt, Đạo thánh đế (bốn chân lý cao quý: sự khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, và con đường dứt khổ) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi (các pháp tu giúp đạt giác ngộ, từ bốn phép đặt tâm quán sát thân, cảm giác, tâm và các pháp, cho đến tám nhánh của con đường chánh) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy bốn tĩnh lự (bốn bậc thiền), bốn vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả rộng lớn không lường), bốn vô sắc định (bốn tầng định vượt khỏi mọi hình sắc) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy tám giải thoát (tám phép thiền định giúp thoát khỏi ràng buộc), tám thắng xứ (tám phép quán làm chủ, chế ngự cảnh), chín thứ đệ định (chín tầng định nối tiếp nhau theo thứ lớp), mười biến xứ (mười phép quán một thứ như đất, nước, lửa, gió, màu sắc… trùm khắp mọi nơi) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa ngõ đưa đến giải thoát: thấy mọi thứ đều không; không có hình tướng nào để bám víu; không còn mong cầu tạo tác) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (mười bậc tu chung cho cả ba thừa, từ bậc quán sát trong sạch cho đến bậc của Như Lai – tức Phật) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy cực hỷ địa cho đến pháp vân địa (mười bậc tu của Bồ-tát, từ bậc vui mừng tột cùng cho đến bậc "mây pháp" che trùm, tuôn mưa giáo pháp khắp nơi) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy tất cả các đà-la-ni môn (pháp môn tổng trì – năng lực ghi nhớ, giữ gìn mọi điều lành không để mất) và tam-ma-địa môn (pháp môn định – tâm chuyên chú một chỗ) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy năm nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự tại, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, thấy xa, dứt sạch phiền não) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy mười lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ của Phật) cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (những phẩm chất chỉ riêng Phật có, không chung với ai khác) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy ba mươi hai tướng và tám mươi vẻ đẹp phụ (những đặc điểm tốt đẹp trên thân Phật) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy pháp không quên mất (không bao giờ quên sót điều gì) và tính luôn an trụ nơi buông xả (tâm luôn bình thản, không dính mắc) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy quả Dự lưu cho đến Độc giác Bồ-đề (các quả chứng của hàng Thanh văn – người nghe Phật dạy mà tu cầu giải thoát cho riêng mình – từ quả Dự lưu là mới vào dòng thánh, qua Nhất lai, Bất hoàn, đến A-la-hán; và sự giác ngộ của Độc giác là bậc tự giác ngộ không nhờ thầy) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy hạnh của tất cả Bồ-tát Ma-ha-tát và Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cũng chớ lấy nhất thiết trí (trí biết tổng quát rằng mọi sự vật đều không), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi tướng trạng chi tiết của mọi sự vật – trí của Phật) mà nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Vì sao vậy? Này thiện nam tử, nếu không nắm giữ sắc thì liền đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, cho đến không nắm giữ nhất thiết tướng trí thì liền đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Này thiện nam tử, khi ngươi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, chớ tham đắm sắc, thọ, tưởng, hành, thức, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí. Vì cớ sao? Vì sắc cho đến nhất thiết tướng trí không phải là thứ có thể tham đắm. Vì sao vậy? Này thiện nam tử, vì tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều có tự tính là không (không có thực thể riêng cố định).'"
Bấy giờ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát làm được việc khó: ở trong chỗ tự tướng (hình tướng riêng) của mọi pháp đều là không, mà vẫn mong cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát làm được việc khó: ở trong chỗ tự tướng của mọi pháp đều là không, mà vẫn mong cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Này Thiện Hiện, nên biết rằng các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tuy biết các pháp đều như trò huyễn thuật, nói rộng ra cho đến như thành Tầm Hương (thành ảo ảnh hiện giữa không trung, tương truyền là thành của loài thần nhạc ăn mùi hương, trông thấy mà không có thật), tự tướng đều không, nhưng vì muốn cho thế gian được nghĩa lợi (lợi ích chân chính) nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; vì muốn cho thế gian được lợi ích nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; vì muốn cho thế gian được an vui nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; vì muốn cứu vớt thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; vì muốn làm chỗ nương tựa cho thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; vì muốn làm nhà cửa che chở cho thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; vì muốn chỉ cho thế gian con đường rốt ráo nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; vì muốn làm cồn bãi (đất nổi giữa nước để nương thân) cho thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; vì muốn làm mặt trời mặt trăng cho thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; vì muốn làm đèn đuốc cho thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; vì muốn làm người dẫn đường cho thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; vì muốn làm tướng soái (người cầm đầu dẫn quân) cho thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; vì muốn làm nơi quy hướng cho thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn cho thế gian được nghĩa lợi nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Này Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn giải thoát mọi khổ não cho tất cả hữu tình nên tu hành bố thí cho đến Bát-nhã, phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn cho thế gian được nghĩa lợi nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn cho thế gian được lợi ích nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Này Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn cứu những hữu tình đang sợ hãi trong năm cõi (năm nẻo luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, loài người, cõi trời), đặt họ lên bờ bên kia Niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não và khổ đau, thoát khỏi vòng sinh tử) không còn sợ hãi, nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn cho thế gian được lợi ích nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn cho thế gian được an vui nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Này Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn cứu những hữu tình đang lo buồn, khổ sở, sầu não, đặt họ lên bờ bên kia Niết-bàn yên ổn, nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn cho thế gian được an vui nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn cứu vớt thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Này Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát thấy các hữu tình rơi vào ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), vì muốn cứu vớt, khiến họ tu nghiệp lành, dần dần nương theo Tam thừa (ba cỗ xe: Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát) mà ra khỏi sinh tử, nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn cứu vớt thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm chỗ nương tựa cho thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Này Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn cho tất cả hữu tình đang bị sinh, già, bệnh, chết, sầu than, lo khổ bức bách, mau được thoát khỏi các khổ sinh v.v., an trụ trong cõi Bát-niết-bàn vô dư y (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác năm uẩn làm chỗ nương), nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm chỗ nương tựa cho thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm nhà cửa che chở cho thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Này Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn nói cho hữu tình biết rằng mọi pháp đều không hòa hợp (không kết hợp với nhau thành một thực thể nào), nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm nhà cửa che chở cho thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề."
Cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là mọi pháp đều không hòa hợp?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Các sắc không hòa hợp, tức là sắc không lệ thuộc vào nhau. Nếu sắc không lệ thuộc vào nhau thì sắc không sinh. Nếu sắc không sinh thì sắc không diệt. Nếu sắc không diệt thì sắc không hòa hợp. Thọ, tưởng, hành, thức, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí cũng đều như vậy. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn nói cho hữu tình biết rằng mọi pháp đều có tướng không hòa hợp như thế, nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn chỉ cho thế gian con đường rốt ráo nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Này Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, muốn nói cho hữu tình pháp như thế này: bờ bên kia của sắc thì chẳng phải là sắc; bờ bên kia của thọ, tưởng, hành, thức thì chẳng phải là thọ, tưởng, hành, thức; nói rộng ra cho đến bờ bên kia của nhất thiết trí thì chẳng phải là nhất thiết trí; bờ bên kia của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí thì chẳng phải là đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Này Thiện Hiện, nên biết rằng như tướng bờ bên kia của sắc v.v., tất cả các pháp cũng như vậy."
Cụ thọ Thiện Hiện liền thưa Phật: "Nếu mọi pháp đều như tướng bờ bên kia của sắc v.v., thì Bồ-tát Ma-ha-tát làm sao hiện tiền giác ngộ chân chánh đối với mọi pháp? Vì cớ sao? Vì trong bờ bên kia của sắc không có sự phân biệt như vầy: 'Đây là sắc, đây là thọ, tưởng, hành, thức, nói rộng ra cho đến đây là nhất thiết tướng trí'; và trong bờ bên kia của thọ, tưởng, hành, thức, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí cũng không có sự phân biệt như vầy: 'Đây là sắc, đây là thọ, tưởng, hành, thức, nói rộng ra cho đến đây là nhất thiết tướng trí' (?)."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy! Trong bờ bên kia của sắc không có sự phân biệt như vầy: 'Đây là sắc, nói rộng ra cho đến đây là nhất thiết tướng trí'; như vậy cho đến trong bờ bên kia của nhất thiết tướng trí cũng không có sự phân biệt như vầy: 'Đây là sắc, nói rộng ra cho đến đây là nhất thiết tướng trí', vì bản tính của mọi pháp vốn là không. Này Thiện Hiện, nên biết rằng các vị Bồ-tát Ma-ha-tát làm được việc rất khó: tuy quán thấy mọi pháp đều mang tướng vắng lặng, rất sâu xa vi diệu, mà tâm không chìm đắm, thoái lui, lại nghĩ rằng: 'Ta đối với pháp này, sau khi hiện tiền giác ngộ chân chánh, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, sẽ vì các hữu tình mà giảng nói, chỉ bày pháp vắng lặng sâu xa vi diệu như thế.' Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn chỉ cho thế gian con đường rốt ráo nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm cồn bãi cho thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Này Thiện Hiện, ví như trong biển, sông, ao lớn nhỏ, chỗ đất cao có thể ở được, xung quanh bị nước cách ngăn, gọi là cồn bãi. Cũng vậy, này Thiện Hiện, sắc cho đến thức thì mé trước và mé sau (quá khứ và tương lai) đều đứt đoạn; nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí thì mé trước và mé sau đều đứt đoạn. Do mé trước và mé sau đứt đoạn nên tất cả các pháp đều đứt đoạn. Tất cả các pháp mà mé trước và mé sau đều đứt đoạn ấy chính là vắng lặng, vi diệu, đúng như thật; tức là không, là vô sở đắc, là dứt bặt mọi nẻo, là ái dục hết sạch không còn sót, là tạp nhiễm (những ô nhiễm, phiền não xen tạp) diệt hẳn vĩnh viễn, là Niết-bàn rốt ráo. Này Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát cầu chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, muốn vì hữu tình mà giảng nói, chỉ bày rằng các pháp như vậy mé trước mé sau đều đứt đoạn, rất sâu xa, vắng lặng, vi diệu, đúng như thật. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm cồn bãi cho thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm mặt trời mặt trăng cho thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Này Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn phá tan bóng tối dày đặc nơi những hữu tình bị cái vỏ trứng (?) vô minh che kín suốt đêm dài (ví thời gian trôi lăn trong sinh tử lâu dài như đêm tối), vì muốn chữa con mắt bị màng vô tri che phủ của hữu tình cho được sáng tỏ, vì muốn làm ánh sáng soi rọi cho tất cả hữu tình ngu tối, nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm mặt trời mặt trăng cho thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm đèn đuốc cho thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Này Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát muốn vì hữu tình mà giảng nói nghĩa lý chân thật của sáu ba-la-mật-đa và của các kinh điển nói về bốn nhiếp sự (bốn cách thu phục, gần gũi người: bố thí, nói lời dịu dàng, làm điều lợi cho người, cùng làm việc với người), dùng phương tiện dạy dỗ dẫn dắt khiến họ siêng năng tu học, trừ diệt mọi bóng tối vô minh, nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm đèn đuốc cho thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm người dẫn đường cho thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Này Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát muốn khiến những hữu tình đang đi theo đường tà lìa bỏ bốn chỗ không nên đi (bốn lối làm sai lệch do tham muốn, giận ghét, si mê và sợ hãi), vì họ nói một con đường duy nhất để đưa họ trở về chánh đạo; vì muốn cho người tạp nhiễm được trong sạch, người sầu não được vui vẻ, người lo khổ được hoan hỷ an vui, người trái lẽ được hợp lẽ, người đang trôi lăn trong sinh tử được quay về dứt sạch sinh tử, nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm người dẫn đường cho thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm tướng soái cho thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Này Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát mong cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, muốn vì hữu tình mà giảng nói, chỉ bày rằng: sắc không sinh, không diệt, không nhiễm, không tịnh (không dơ, không sạch); thọ, tưởng, hành, thức không sinh, không diệt, không nhiễm, không tịnh; nói rộng ra cho đến nhất thiết trí không sinh, không diệt, không nhiễm, không tịnh; đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không sinh, không diệt, không nhiễm, không tịnh. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm tướng soái cho thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm nơi quy hướng cho thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Này Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát mong cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, muốn vì hữu tình mà giảng nói, chỉ bày rằng: sắc lấy hư không làm nơi quy hướng; thọ, tưởng, hành, thức lấy hư không làm nơi quy hướng; nói rộng ra cho đến nhất thiết trí lấy hư không làm nơi quy hướng; đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí lấy hư không làm nơi quy hướng, vì mọi pháp đều như hư không, chẳng có gì cả. Lại muốn vì hữu tình mà giảng nói, chỉ bày rằng: sắc chẳng phải quy hướng, chẳng phải không quy hướng. Vì sao vậy? Vì tính của sắc là không, mà trong cái không thì không có quy hướng cũng không có không quy hướng. Thọ, tưởng, hành, thức chẳng phải quy hướng, chẳng phải không quy hướng. Vì sao vậy? Vì tính của thọ, tưởng, hành, thức là không, trong cái không thì không có quy hướng cũng không có không quy hướng. Nói rộng ra cho đến nhất thiết trí chẳng phải quy hướng, chẳng phải không quy hướng. Vì sao vậy? Vì tính của nhất thiết trí là không, trong cái không thì không có quy hướng cũng không có không quy hướng. Đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí chẳng phải quy hướng, chẳng phải không quy hướng. Vì sao vậy? Vì tính của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là không, trong cái không thì không có quy hướng cũng không có không quy hướng. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm nơi quy hướng cho thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Vì cớ sao? Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy không, vô tướng, vô nguyện làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong không, vô tướng, vô nguyện, cả quy hướng lẫn không quy hướng đều không thể tìm thấy.
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy không khởi lên, không tạo tác làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong cái không khởi, không tạo tác, cả quy hướng lẫn không quy hướng đều không thể tìm thấy.
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy không sinh, không diệt làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong cái không sinh, không diệt, cả quy hướng lẫn không quy hướng đều không thể tìm thấy.
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy không nhiễm, không tịnh làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong cái không nhiễm, không tịnh, cả quy hướng lẫn không quy hướng đều không thể tìm thấy.
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy cái chẳng có gì làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong cái chẳng có gì, cả quy hướng lẫn không quy hướng đều không thể tìm thấy.
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy "như giấc mộng cho đến như thành Tầm Hương" làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong cái như giấc mộng cho đến như thành Tầm Hương, cả quy hướng lẫn không quy hướng đều không thể tìm thấy.
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy cái vô lượng vô biên (không thể đo lường, không có bờ mé) làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong cái vô lượng vô biên, cả quy hướng lẫn không quy hướng đều không thể tìm thấy.
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy không cho, không lấy làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong cái không cho, không lấy, cả quy hướng lẫn không quy hướng đều không thể tìm thấy.
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy không nâng lên, không hạ xuống làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong cái không nâng, không hạ, cả quy hướng lẫn không quy hướng đều không thể tìm thấy.
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy không đi, không đến làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong cái không đi, không đến, cả quy hướng lẫn không quy hướng đều không thể tìm thấy.
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy không tăng, không giảm làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong cái không tăng, không giảm, cả quy hướng lẫn không quy hướng đều không thể tìm thấy.
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy không vào, không ra làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong cái không vào, không ra, cả quy hướng lẫn không quy hướng đều không thể tìm thấy.
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy không tụ lại, không tan ra làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong cái không tụ, không tan, cả quy hướng lẫn không quy hướng đều không thể tìm thấy.
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy không hợp, không lìa làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong cái không hợp, không lìa, cả quy hướng lẫn không quy hướng đều không thể tìm thấy.
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy ngã cho đến kiến giả (các tên gọi khác nhau của một "cái tôi" được cho là có thật: ngã, hữu tình, mạng sống, người sinh ra… cho đến người thấy) làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì ngã cho đến kiến giả còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy vô ngã cho đến không có kiến giả làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì vô ngã cho đến không có kiến giả còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy thường, lạc, ngã, tịnh (thường còn, an vui, có cái tôi chân thật, trong sạch) làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì thường, lạc, ngã, tịnh còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy vô thường, khổ, vô ngã, bất tịnh làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì vô thường, khổ, vô ngã, bất tịnh còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy những việc tham, sân (giận ghét), si (si mê) làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì những việc tham, sân, si còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy những việc do kiến chấp (các quan điểm sai lầm, bám chặt) gây ra làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì những việc do kiến chấp gây ra còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy chân như cho đến bất tư nghị giới làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì chân như cho đến bất tư nghị giới còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy cái bất động làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì tính bất động còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy năm uẩn làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì sắc cho đến thức còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy sáu nội xứ (sáu căn bên trong) làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì nhãn xứ cho đến ý xứ còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy sáu ngoại xứ (sáu đối tượng bên ngoài) làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì sắc xứ cho đến pháp xứ còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy sáu nội giới (sáu căn xét như yếu tố cấu thành) làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì nhãn giới cho đến ý giới còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy sáu ngoại giới (sáu đối tượng xét như yếu tố cấu thành) làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì sắc giới cho đến pháp giới còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy sáu thức giới làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì nhãn thức giới cho đến ý thức giới còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy sáu xúc làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì nhãn xúc cho đến ý xúc còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy sáu thọ làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy sáu giới (sáu yếu tố: đất, nước, lửa, gió, khoảng không, thức) làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì địa giới cho đến thức giới còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy bốn duyên làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì nhân duyên cho đến tăng thượng duyên còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy mười hai nhánh duyên khởi (mười hai khâu nương nhau mà sinh ra, tạo thành vòng sinh tử) làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì vô minh cho đến lão tử còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy sáu ba-la-mật-đa làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy mười sáu không làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì nội không cho đến vô tính tự tính không còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy bốn thánh đế làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì Khổ, Tập, Diệt, Đạo thánh đế còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy ba mươi bảy pháp bồ-đề phần (ba mươi bảy pháp tu giúp đạt giác ngộ) làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy tám giải thoát, tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì tám giải thoát, tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy ba cửa giải thoát làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy mười địa của Tam thừa làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì tịnh quán địa cho đến Như Lai địa còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy mười địa của Bồ-tát làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì cực hỷ địa cho đến pháp vân địa còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy đà-la-ni môn, tam-ma-địa môn làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì đà-la-ni môn, tam-ma-địa môn còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy năm nhãn, sáu thần thông làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì năm nhãn, sáu thần thông còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy mười lực của Như Lai, bốn vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn không sợ hãi khi giảng pháp), bốn vô ngại giải (bốn trí hiểu biết và biện thuyết thông suốt không ngăn ngại), mười tám pháp bất cộng của Phật làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương yêu ban vui, lòng xót thương cứu khổ, lòng vui theo niềm vui của người, lòng buông xả bình đẳng – đều ở mức rộng lớn nhất) làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy ba mươi hai tướng, tám mươi vẻ đẹp phụ làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì ba mươi hai tướng, tám mươi vẻ đẹp phụ còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy pháp không quên mất và tính luôn an trụ nơi buông xả làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì pháp không quên mất và tính luôn an trụ nơi buông xả còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy quả Dự lưu cho đến Độc giác Bồ-đề làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì quả Dự lưu cho đến Độc giác Bồ-đề còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy hạnh của tất cả Bồ-tát Ma-ha-tát và Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì hạnh của tất cả Bồ-tát Ma-ha-tát và Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy!
Này Thiện Hiện, tất cả các pháp đều lấy bậc Dự lưu cho đến bậc Như Lai làm nơi quy hướng; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với nơi quy hướng như thế không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì bậc Dự lưu cho đến bậc Như Lai còn rốt ráo chẳng có gì, huống chi trong đó lại có quy hướng hay không quy hướng để tìm thấy! Như vậy đó, Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm nơi quy hướng cho thế gian nên phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề."
Bấy giờ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Ai có thể đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo, thấy rõ thật tướng mọi sự vật là không, đưa người sang bờ giác ngộ) rất sâu xa này mà sinh lòng tin hiểu sâu sắc?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát (người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ mọi loài) đã từ lâu phát ý hướng cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chánh, trọn vẹn – tức quả Phật), siêng năng tu hành, đã từng cúng dường vô lượng chư Phật, ở chỗ chư Phật đã phát thệ nguyện rộng lớn, các căn lành đã gieo đều đã chín muồi, lại được vô lượng bạn lành thu nhận, che chở, nhớ nghĩ đến, thì mới có thể đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa này mà sinh lòng tin hiểu sâu sắc."
Cụ thọ (tiếng gọi tôn kính bậc tu hành lâu năm, có đức) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, đại đệ tử của Phật) lại thưa Phật: "Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có tính gì, tướng gì, trạng gì, mạo gì (bản tính, đặc điểm, dáng dấp, vẻ ngoài thế nào) mà có thể tin hiểu sâu sắc Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lấy tính đã điều phục tham, sân, si (tham muốn, giận ghét, si mê) làm tính; lấy tướng xa lìa tham, sân, si làm tướng; lấy trạng xa lìa tham, sân, si làm trạng; lấy mạo xa lìa tham, sân, si làm mạo. Lại nữa, Thiện Hiện, vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lấy tính đã điều phục tham, sân, si và cả cái không tham, sân, si làm tính; lấy tướng xa lìa tham, sân, si và cả cái không tham, sân, si làm tướng; lấy trạng xa lìa tham, sân, si và cả cái không tham, sân, si làm trạng; lấy mạo xa lìa tham, sân, si và cả cái không tham, sân, si làm mạo. Này Thiện Hiện, nên biết rằng nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thành tựu được tính, tướng, trạng, mạo như thế thì mới có thể đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa này mà sinh lòng tin hiểu sâu sắc."
Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể tin hiểu sâu sắc Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy sẽ hướng về đâu?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy sẽ hướng về nhất thiết trí trí (trí tuệ biết hết thảy mọi sự, tức trí tuệ của Phật)."
Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát hướng về nhất thiết trí trí, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể làm nơi quy hướng cho tất cả hữu tình (loài có tình thức, tức chúng sinh)."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế mà sinh lòng tin hiểu sâu sắc, thì có thể hướng tới nhất thiết trí trí. Nếu có thể hướng tới nhất thiết trí trí, thì có thể làm nơi quy hướng cho tất cả hữu tình."
Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy làm được việc khó, tức là khoác lên mình bộ áo giáp mũ trụ kiên cố như thế này (ví lời đại nguyện vững chắc như áo giáp của người ra trận): 'Ta sẽ cứu độ giải thoát tất cả hữu tình, khiến ai cũng chứng được Niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, thoát khỏi sinh tử) rốt ráo.' Tuy làm việc như thế đối với hữu tình, mà hoàn toàn không thấy có hữu tình nào được đặt định (không thấy có cái gọi là chúng sinh thật sự, đó chỉ là tên gọi giả lập)."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ngươi nói. Lại nữa, Thiện Hiện, áo giáp mà vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khoác không thuộc về sắc cho đến thức (năm uẩn – năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình tướng, hành là các tạo tác của tâm, thức là sự nhận biết phân biệt). Vì sao vậy? Vì sắc cho đến thức đều rốt ráo chẳng có gì, chẳng phải Bồ-tát, chẳng phải áo giáp, cho nên nói áo giáp ấy không thuộc về sắc cho đến thức. Như vậy cho đến áo giáp mà vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khoác không thuộc về nhất thiết trí (trí biết tổng quát rằng mọi sự vật đều không), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi tướng trạng chi tiết của mọi sự vật). Vì sao vậy? Vì nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí đều rốt ráo chẳng có gì, chẳng phải Bồ-tát, chẳng phải áo giáp, cho nên nói áo giáp ấy không thuộc về nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Áo giáp mà vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khoác không thuộc về ngã cho đến kiến giả (các tên gọi khác nhau của một "cái tôi" được cho là có thật, từ ngã cho đến người thấy). Vì sao vậy? Vì ngã cho đến kiến giả đều rốt ráo chẳng có gì, chẳng phải Bồ-tát, chẳng phải áo giáp, cho nên nói áo giáp ấy không thuộc về ngã cho đến kiến giả. Áo giáp mà vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khoác không thuộc về tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng). Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp đều rốt ráo chẳng có gì, chẳng phải Bồ-tát, chẳng phải áo giáp, cho nên nói áo giáp ấy không thuộc về tất cả các pháp. Này Thiện Hiện, vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế nên có thể khoác bộ áo giáp kiên cố như thế, tức là: 'Ta sẽ cứu độ tất cả hữu tình, khiến ai cũng chứng được Niết-bàn rốt ráo.'"
Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể khoác bộ áo giáp kiên cố như thế, tức là: 'Ta sẽ cứu độ tất cả hữu tình, khiến ai cũng chứng được Bát-niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn)', thì không rơi vào bậc Thanh văn (người nghe Phật dạy mà tu, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và bậc Độc giác (người tự giác ngộ không nhờ thầy, cũng chỉ lo cho riêng mình). Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không có lý nào, không thể nào rơi vào bậc Thanh văn hay Độc giác. Vì cớ sao? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không đặt ra giới hạn đối với hữu tình mà khoác bộ áo giáp kiên cố như thế."
Phật bảo Thiện Hiện: "Ngươi xét theo nghĩa nào mà nói rằng nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể khoác bộ áo giáp kiên cố như thế thì không rơi vào bậc Thanh văn hay Độc giác?"
Bấy giờ Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật), vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không phải vì cứu độ một phần nhỏ hữu tình mà khoác bộ áo giáp kiên cố như thế, cũng không phải vì cầu một phần nhỏ trí tuệ mà khoác bộ áo giáp kiên cố như thế. Vì cớ sao? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì muốn cứu vớt khắp tất cả hữu tình, khiến họ được Bát-niết-bàn, mà khoác bộ áo giáp kiên cố như thế; chỉ vì cầu được nhất thiết trí trí mà khoác bộ áo giáp kiên cố như thế. Do nhân duyên ấy mà không rơi vào bậc Thanh văn và Độc giác."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ngươi nói. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì muốn cứu vớt khắp tất cả hữu tình, khiến họ được Bát-niết-bàn, chỉ vì cầu được nhất thiết trí trí, mà khoác bộ áo giáp kiên cố như thế. Do nhân duyên ấy mà không rơi vào bậc Thanh văn và Độc giác."
Bấy giờ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là rất sâu xa: không có người tu, không có pháp được tu, cũng không có chỗ tu, cũng không có cái gì nhờ đó mà tu tập được. Vì cớ sao? Vì trong nghĩa rất sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa này, không có một chút pháp thật nào có thể tìm thấy để gọi là người tu, là pháp được tu, là chỗ tu tập, hay là cái nhờ đó mà tu. Bạch Thế Tôn, tu hư không là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu tất cả các pháp là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu pháp không thật là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu cái chẳng có gì là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu cái không thu nhận nắm giữ là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; tu pháp trừ bỏ là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa."
Phật bảo Thiện Hiện: "Tu trừ bỏ pháp nào thì là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa?"
Thiện Hiện đáp: "Tu trừ bỏ năm uẩn là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ sáu nội xứ (sáu căn bên trong: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ sáu ngoại xứ (sáu đối tượng bên ngoài: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật xúc chạm, đối tượng của ý) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ sáu nội giới (sáu căn xét như yếu tố cấu thành) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ sáu ngoại giới (sáu đối tượng xét như yếu tố cấu thành) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ sáu thức giới (sáu thức nhận biết qua mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ sáu xúc (sự tiếp xúc giữa căn, đối tượng và thức) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ sáu thọ (các cảm giác sinh ra từ sáu xúc) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ sáu giới (sáu yếu tố: đất, nước, lửa, gió, khoảng không, thức) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ bốn duyên (bốn loại điều kiện khiến sự vật sinh ra: nhân duyên, đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ mười hai nhánh duyên khởi (mười hai khâu nương nhau tạo thành vòng sinh tử, từ vô minh đến già chết) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ ngã cho đến kiến giả là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa (sáu hạnh hoàn hảo: bố thí, giữ giới, nhẫn nhịn, tinh tiến, thiền định, trí tuệ) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ nội không cho đến vô tính tự tính không (mười sáu cách quán "không", thấy mọi thứ đều không có thực thể cố định) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ chân như (thể thật "như vậy", không biến đổi, của mọi sự vật) cho đến bất tư nghị giới (cõi không thể nghĩ bàn) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ bốn thánh đế (bốn chân lý cao quý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ tứ niệm trụ (bốn phép đặt tâm quán sát thân, cảm giác, tâm, các pháp) cho đến bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chánh) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ bốn tĩnh lự (bốn bậc thiền), bốn vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả rộng lớn), bốn vô sắc định (bốn tầng định vượt khỏi hình sắc) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ tám giải thoát (tám phép thiền thoát khỏi ràng buộc), tám thắng xứ (tám phép quán chế ngự cảnh), chín thứ đệ định (chín tầng định nối tiếp theo thứ lớp), mười biến xứ (mười phép quán một thứ trùm khắp mọi nơi) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện (thấy mọi thứ đều không; không có hình tướng để bám; không còn mong cầu tạo tác) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (mười bậc tu chung cho ba thừa, từ bậc quán sát trong sạch đến bậc của Phật) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ cực hỷ địa cho đến pháp vân địa (mười bậc tu của Bồ-tát, từ bậc vui mừng tột cùng đến bậc mây pháp) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ tất cả đà-la-ni môn (pháp môn tổng trì, ghi nhớ giữ gìn mọi điều lành) và tam-ma-địa môn (pháp môn định, tâm chuyên chú) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ năm nhãn (mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ mười lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ của Phật) cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (những phẩm chất chỉ riêng Phật có) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (bốn tấm lòng thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả ở mức rộng lớn nhất) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ ba mươi hai tướng, tám mươi vẻ đẹp phụ (những đặc điểm tốt đẹp trên thân Phật) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ pháp không quên mất và tính luôn an trụ nơi buông xả là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ quả Dự lưu cho đến Độc giác Bồ-đề (các quả chứng của Thanh văn từ bậc mới vào dòng thánh đến A-la-hán, và sự giác ngộ của Độc giác) là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ hạnh của tất cả Bồ-tát Ma-ha-tát và Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu trừ bỏ sắc, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí, thì là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Lại nữa, Thiện Hiện, nên nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế mà nghiệm biết Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển (bậc không còn lùi bước trên đường tu đến quả Phật). Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tuy thực hành Bát-nhã cho đến bố thí ba-la-mật-đa mà không chấp trước (không bám víu), thì nên biết đó là Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển. Nói rộng ra cho đến nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tuy thực hành nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí mà không chấp trước, thì nên biết đó là Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển.
Lại nữa, Thiện Hiện, những vị Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển, khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không coi lời nói của người khác và mệnh lệnh của người khác là điều chân thật cốt yếu; không phải chỉ tin theo người khác mà làm. Họ không bị các lỗi lầm như tham dục, giận dữ, ngu si, kiêu mạn (tự cao, khinh người)… làm cho ô nhiễm, cũng không bị những thứ ấy lôi kéo tâm mình. Những vị Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển, khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không rời bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa. Những vị Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển, khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nghe nói Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế, tâm không kinh hãi, không lo sợ, không khiếp sợ, không chìm đắm, không thoái lui, cũng không bỏ cuộc mục tiêu cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì vui mừng ưa nghe, thọ trì (nhận lấy và giữ gìn), đọc tụng, hiểu thông suốt rốt ráo, chú tâm suy ngẫm, làm đúng như lời dạy, luôn không chán mỏi. Nên biết rằng vị Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển như thế, ở đời trước đã được nghe nghĩa lý của Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, đã thọ trì, đọc tụng, suy ngẫm đúng lẽ, tinh tiến tu hành, tâm không chán mỏi. Vì cớ sao? Vì do vậy mà vị Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển này nghe nói Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế, tâm không kinh hãi, không lo sợ, không khiếp sợ, nói rộng ra cho đến làm đúng như lời dạy, luôn không chán mỏi."
Cụ thọ Thiện Hiện liền thưa Phật: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nghe nói Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế, tâm không kinh hãi, không lo sợ, không khiếp sợ, không chìm đắm, không thoái lui, cũng không bỏ cuộc mục tiêu cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì vui mừng ưa nghe, thọ trì, đọc tụng, hiểu thông suốt rốt ráo, chú tâm suy ngẫm, làm đúng như lời dạy, luôn không chán mỏi, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế nào?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy liên tục thuận theo, hướng tới, sắp đi vào nhất thiết trí trí; nên thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế."
Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy liên tục thuận theo, hướng tới, sắp đi vào nhất thiết trí trí mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế nào?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát liên tục thuận theo, hướng tới, sắp đi vào cái không, vô tướng, vô nguyện; hư không, cái chẳng có gì; không sinh, không diệt, không nhiễm, không tịnh; chân như cho đến bất tư nghị giới; không tạo, không tác; như giấc mộng cho đến như thành Tầm Hương (thành ảo ảnh hiện giữa không trung, trông thấy mà không có thật) — mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì đó là Bồ-tát Ma-ha-tát liên tục thuận theo, hướng tới, sắp đi vào nhất thiết trí trí mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa."
Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Như Thế Tôn đã nói, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát liên tục thuận theo, hướng tới, sắp đi vào cái không, vô tướng, vô nguyện, nói rộng ra cho đến như thành Tầm Hương mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì đó là Bồ-tát Ma-ha-tát liên tục thuận theo, hướng tới, sắp đi vào nhất thiết trí trí mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Vậy khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thực hành năm uẩn cho đến nhất thiết tướng trí chăng?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thực hành năm uẩn cho đến nhất thiết tướng trí. Vì cớ sao? Vì nhất thiết trí trí mà vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thuận theo, hướng tới, sắp đi vào thì không có ai tạo ra được, không có ai phá hủy được, không từ đâu đến, không đi về đâu, cũng không trụ ở đâu, không có phương hướng, không có khu vực, không có số lượng, không có chừng mực, không có qua, không có lại. Đã không có số lượng, qua lại nào để tìm thấy, thì cũng không có cái chứng được. Này Thiện Hiện, nhất thiết trí trí như thế không thể dùng năm uẩn mà chứng, nói rộng ra cho đến không thể dùng nhất thiết tướng trí mà chứng. Vì cớ sao? Vì năm uẩn chính là nhất thiết trí trí, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí chính là nhất thiết trí trí. Vì sao vậy? Vì chân như của năm uẩn, chân như của nhất thiết trí trí, chân như của tất cả các pháp đều cùng là một chân như, không hai, không khác; nói rộng ra cho đến chân như của nhất thiết tướng trí, chân như của nhất thiết trí trí, chân như của tất cả các pháp đều cùng là một chân như, không hai, không khác. Vì thế nhất thiết trí trí không thể dùng năm uẩn mà chứng, nói rộng ra cho đến không thể dùng nhất thiết tướng trí mà chứng."
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm mười hai.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm mười ba.
Tam tạng pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang (cao tăng đời Đường, người sang Ấn Độ thỉnh kinh) vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video