Thiên 662 — Hội 3 · Phẩm 23 Phương tiện khéo · phần 2

 Phần thứ ba — Phẩm Xảo Tiện (phẩm nói về sự khéo léo trong phương tiện tu hành), thứ hai mươi ba, đoạn hai.

 Lại nữa, Thiện Hiện (tên dịch nghĩa của tôn giả Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật)! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh; Ma-ha-tát: bậc đại sĩ, tức vị Bồ-tát lớn) thường nghĩ thế này: "Các loài hữu tình (chúng sinh, những loài có tình thức) trong đêm dài (tức suốt vòng sinh tử lâu dài) sống theo lối hữu sở đắc (cho rằng có một cái gì thật để nắm bắt, để đạt được). Đó là chấp có ngã (cái tôi có thật) cho đến chấp có kiến giả (kẻ thấy). Hoặc chấp có sắc uẩn cho đến thức uẩn (năm uẩn: năm nhóm hợp thành con người, gồm sắc là thân thể và vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là sự nhận biết hình ảnh và khái niệm, hành là các tác ý và ý chí, thức là sự phân biệt nhận biết). Hoặc chấp có nhãn xứ cho đến ý xứ (sáu căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, là chỗ dựa để nhận thức sinh ra). Hoặc chấp có sắc xứ cho đến pháp xứ (sáu cảnh mà sáu căn tiếp nhận: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, sự xúc chạm, và đối tượng của ý). Hoặc chấp có nhãn giới cho đến ý giới (giới: yếu tố cấu thành; ở đây là sáu căn xét như những yếu tố). Hoặc chấp có sắc giới cho đến pháp giới (sáu cảnh xét như những yếu tố; ở đây không phải là cõi Sắc). Hoặc chấp có nhãn thức giới cho đến ý thức giới (sáu thức: sự nhận biết qua mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý). Hoặc chấp có nhãn xúc cho đến ý xúc (xúc: sự tiếp chạm giữa căn, cảnh và thức). Hoặc chấp có các cảm thọ sinh ra do xúc của mắt làm duyên, cho đến các cảm thọ sinh ra do xúc của ý làm duyên. Hoặc chấp có địa giới cho đến thức giới (sáu yếu tố: đất, nước, lửa, gió, khoảng không, và thức). Hoặc chấp có nhân duyên cho đến tăng thượng duyên (bốn loại duyên làm cho sự vật sinh ra: nhân duyên là nguyên nhân trực tiếp; đẳng vô gián duyên là tâm niệm trước nối liền dẫn tâm niệm sau; sở duyên duyên là đối tượng được nhận biết; tăng thượng duyên là mọi điều kiện trợ giúp hay không ngăn trở). Hoặc chấp có vô minh cho đến già chết (mười hai chi duyên khởi: chuỗi mười hai mắt xích nhân quả của sinh tử, bắt đầu từ vô minh là sự mê mờ không thấy chân lý, kết thúc ở già và chết). Hoặc chấp có mười thiện nghiệp đạo (mười điều lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham, không sân, không tà kiến). Hoặc chấp có bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ là ban vui, bi là cứu khổ, hỷ là vui theo, xả là buông bỏ bình thản), bốn vô sắc định (bốn tầng định của cõi Vô sắc, nơi không còn thân thể vật chất). Hoặc chấp có bốn nhiếp sự (bốn cách thu phục, gần gũi chúng sinh). Hoặc chấp có các pháp lành thù thắng khác. Vì những hữu tình như thế, ta phải hướng đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật), tu các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát; khi chứng được Vô thượng Chánh đẳng giác (cũng là sự giác ngộ cao tột của Phật), sẽ khiến các hữu tình dứt hẳn sự chấp trước hữu sở đắc như thế."

 Thiện Hiện nên biết! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thành tựu được ý niệm này, thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt tính không của mọi pháp, đưa người tu sang bờ giác ngộ) sâu xa, nhờ được phương tiện thiện xảo (sự khéo léo trong cách tu và cách cứu độ) nắm giữ, nên nếu chưa viên mãn mười lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có, không chung với hàng khác), cùng vô lượng vô biên Phật pháp khác, thì trọn không chứng nhập vào định thù thắng của chư Phật. Thiện Hiện nên biết! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lúc bấy giờ tuy học ba cửa giải thoát (không: thấy mọi pháp không có tự tính; vô tướng: không bám vào hình tướng; vô nguyện: không mong cầu tạo tác) ra vào tự tại, mà đối với thật tế (chỗ tột cùng của chân lý; chứng thật tế nghĩa là nhập Niết-bàn rồi dừng lại như hàng Tiểu thừa) thì chưa vội chứng. Cho đến khi công đức của nhân hạnh dẫn đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề chưa khéo viên mãn, thì không chứng thật tế cùng các công đức khác; khi đắc Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mới chứng được. Thiện Hiện nên biết! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lúc bấy giờ tuy đối với các công đức khác tu chưa viên mãn, nhưng riêng đối với cửa Không tam-ma-địa (tam-ma-địa: định, trạng thái tâm chuyên chú; Không tam-ma-địa là định quán mọi pháp đều không) thì đã tu viên mãn.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thường nghĩ thế này: "Các loài hữu tình trong đêm dài thường sống theo các tướng (hình tướng, dấu hiệu bề ngoài mà tâm bám vào), tức là chấp tướng nam, hoặc chấp tướng nữ, hoặc chấp tướng hình sắc, hoặc chấp tướng âm thanh, hoặc chấp tướng mùi, hoặc chấp tướng vị, hoặc chấp tướng xúc chạm, hoặc chấp tướng của pháp (đối tượng của ý), hoặc chấp các tướng ngã, tướng pháp khác. Vì những hữu tình như thế, ta phải hướng đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, tu các hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát; khi chứng được Vô thượng Chánh đẳng giác, sẽ khiến các hữu tình dứt hẳn những sự chấp tướng như thế." Thiện Hiện nên biết! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thành tựu ý niệm này, thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ được phương tiện thiện xảo nắm giữ, nên nếu chưa viên mãn mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật cùng vô lượng vô biên Phật pháp khác, thì trọn không chứng nhập định thù thắng của chư Phật. Thiện Hiện nên biết! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lúc bấy giờ tuy học ba cửa giải thoát ra vào tự tại, mà đối với thật tế chưa vội chứng. Cho đến khi công đức của nhân hạnh dẫn đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề chưa khéo viên mãn thì không chứng thật tế cùng các công đức khác; khi đắc Vô thượng Chánh đẳng giác mới chứng được. Thiện Hiện nên biết! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lúc bấy giờ tuy đối với các công đức khác tu chưa viên mãn, nhưng đối với cửa Vô tướng tam-ma-địa (định quán mọi pháp không có tướng để bám) thì đã tu viên mãn.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đã khéo tu học Bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa (sáu pháp ba-la-mật, tức sáu hạnh đưa sang bờ giác: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ); đã khéo an trú nội không cho đến vô tính tự tính không (mười tám loại "không" mà kinh Bát-nhã nêu ra, từ "nội không" là các căn bên trong vốn không, cho đến "vô tính tự tính không" là cả cái không có tự tính cũng không); đã khéo an trú chân như (tính chân thật, như như không đổi của các pháp) cho đến cảnh giới bất tư nghì (cảnh giới không thể nghĩ bàn); đã khéo an trú các Thánh đế khổ, tập, diệt, đạo (bốn chân lý thánh: đời là khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ); đã khéo tu học bốn niệm trụ (bốn chỗ an trú chánh niệm: quán thân, cảm thọ, tâm, và các pháp) cho đến tám chi Thánh đạo (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, tinh tấn đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng); đã khéo tu học các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện; đã khéo tu học bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định; đã khéo tu học tám giải thoát (tám pháp thiền giúp thoát khỏi sự trói buộc của sắc và vô sắc) cho đến mười biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, màu xanh… trùm khắp mọi nơi); đã khéo tu học các địa của Bồ-tát (các giai đoạn, địa vị trên đường tu của Bồ-tát); đã khéo tu học các cửa đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ giáo pháp không quên) và các cửa tam-ma-địa; đã khéo tu học năm loại mắt (nhục nhãn, thiên nhãn, tuệ nhãn, pháp nhãn, Phật nhãn) và sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm như thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa, dứt sạch lậu hoặc); đã khéo tu học đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả; đã khéo tu học pháp không quên mất (luôn nhớ rõ, không sai sót), tính hằng trụ nơi xả (luôn an trú trong tâm bình thản, buông bỏ) cùng vô lượng vô biên Phật pháp khác. Thiện Hiện nên biết! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thành tựu trí thấy thù thắng như vậy, nếu lại đối với sinh tử khởi lên ý tưởng cho là vui, hoặc nói rằng trong đó có vui, hoặc an trú chấp trước nơi ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc, tức toàn bộ thế giới luân hồi), thì không có lẽ ấy.

 Thiện Hiện nên biết! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đã khéo tu hành các pháp phần Bồ-đề (các pháp giúp đi đến giác ngộ), thì tất cả Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác (ba danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân như; Ứng cúng là bậc đáng được cúng dường; Chánh đẳng giác là bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn) cùng các đệ tử theo lẽ sẽ thử hỏi: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì tu hành các pháp phần Bồ-đề thế nào mà không chứng không, vô tướng, vô nguyện, vô sinh, vô diệt, vô tác, vô vi, vô tính, thật tế; do không chứng nên không đắc quả Dự lưu (quả thánh đầu tiên, mới vào dòng thánh), Nhất lai (còn trở lại cõi người một lần), Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục), A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, quả cao nhất của hàng Thanh văn), hay Bồ-đề của Độc giác (sự giác ngộ của bậc tự mình ngộ đạo, không nhờ thầy, không giáo hóa rộng), mà vẫn siêng tu tập Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thường không chấp trước?"

 Thiện Hiện nên biết! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi được hỏi như vậy, nếu đáp thế này: "Các Bồ-tát Ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì chỉ nên suy xét không, vô tướng, vô nguyện, vô sinh, vô diệt, vô tác, vô vi, vô tính, thật tế; còn tất cả các pháp phần Bồ-đề khác thì không nên tu học", thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy chưa được Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác trao lời thọ ký bất thoái chuyển (lời Phật báo trước rằng người ấy chắc chắn sẽ không còn thoái lui trên đường đến quả Phật) về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Vì sao? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy chưa thể chỉ bày, phân biệt, làm sáng tỏ tướng trạng các pháp mà Bồ-tát Ma-ha-tát an trú bậc bất thoái chuyển tu học.

 Thiện Hiện nên biết! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi được hỏi như vậy, nếu đáp thế này: "Các Bồ-tát Ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì nên suy xét đúng đắn về không, vô tướng, vô nguyện, vô sinh, vô diệt, vô tác, vô vi, vô tính, thật tế cùng tất cả các pháp phần Bồ-đề khác, lại nên dùng phương tiện như đã nói ở trước, khéo léo tu học mà không chứng", thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã được Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác trao lời thọ ký bất thoái chuyển về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Vì sao? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã có thể chỉ bày, phân biệt, làm sáng tỏ tướng trạng các pháp mà Bồ-tát Ma-ha-tát an trú bậc bất thoái chuyển tu học.

 Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát chưa thể chỉ bày, phân biệt, làm sáng tỏ tướng trạng các pháp mà Bồ-tát Ma-ha-tát an trú bậc bất thoái chuyển tu học, thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy chưa khéo tu học bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa cùng tất cả các pháp phần Bồ-đề khác; chưa vào bạc địa (địa vị mà phiền não đã mỏng nhẹ); chưa thể như các Bồ-tát Ma-ha-tát khác đã an trú bậc bất thoái chuyển mà chỉ bày, phân biệt, làm sáng tỏ tướng an trú bất thoái chuyển. Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đã có thể chỉ bày, phân biệt, làm sáng tỏ tướng trạng các pháp mà Bồ-tát Ma-ha-tát an trú bậc bất thoái chuyển tu học, thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã khéo tu học bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa cùng tất cả các pháp phần Bồ-đề khác; đã vào bạc địa; đã như các Bồ-tát Ma-ha-tát khác an trú bậc bất thoái chuyển mà chỉ bày, phân biệt, làm sáng tỏ tướng an trú bất thoái chuyển.

 Cụ thọ (tiếng tôn xưng bậc tu hành đáng kính) Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn! Có Bồ-tát Ma-ha-tát nào chưa đắc bất thoái chuyển mà vẫn đáp đúng như thật được như vậy chăng?" Phật bảo Thiện Hiện: "Có Bồ-tát Ma-ha-tát tuy chưa đắc bất thoái chuyển, nhưng có thể đối với câu hỏi này mà đáp đúng như thật. Thiện Hiện nên biết! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tuy chưa đắc bất thoái chuyển, nhưng có thể tu học bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa cùng tất cả các pháp phần Bồ-đề khác, đã được thành thục, trí tuệ giác ngộ sắc bén mạnh mẽ, dù đã nghe hay chưa nghe cũng có thể đáp đúng như thật giống như Bồ-tát Ma-ha-tát ở bậc bất thoái."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Có nhiều Bồ-tát Ma-ha-tát cầu học Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, nhưng ít có người đáp đúng như thật được như Bồ-tát Ma-ha-tát ở bậc bất thoái chuyển, vì họ an trú nơi những địa đã khéo tu sửa hoặc chưa khéo tu sửa (?)." Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy. Vì sao? Vì ít có Bồ-tát Ma-ha-tát được nhận lời thọ ký trí tuệ thù thắng của bậc bất thoái chuyển như thế. Nếu có ai được nhận lời thọ ký như thế, thì đều có thể đối với câu hỏi này mà đáp đúng như thật. Thiện Hiện! Nếu ai có thể đáp đúng như thật câu hỏi này, thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã gieo căn lành vô cùng sáng suốt sắc bén, trí tuệ đã tu sâu rộng vô lượng; trời, người, a-tố-lạc (A-tu-la, loài thần có phúc lớn nhưng hay sân giận, gây chiến) trong thế gian không thể lôi kéo, cướp đoạt làm cho người ấy hư hoại; người ấy chắc chắn sẽ đắc Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề."

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát cho đến trong giấc mộng cũng không ưa thích, khen ngợi các pháp của địa vị Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự mình giải thoát) và Độc giác; đối với các pháp trong ba cõi cũng không khởi tâm ưa thích khen ngợi; thường quán các pháp như mộng, như tiếng vang, nói rộng ra cho đến như thành Tầm Hương (thành ảo hiện giữa không trung do loài thần nhạc Càn-thát-bà tạo ra, ví cho cái không thật); tuy quán sát như vậy mà không chứng thật tế, thì nên biết vị Bồ-tát ấy có tướng bất thoái chuyển.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát mộng thấy Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác có vô số trăm nghìn câu-chi na-dữu-đa (câu-chi là mười triệu; na-dữu-đa là một con số cực lớn) đại chúng cung kính vây quanh, Ngài vì họ thuyết pháp; nghe pháp xong khéo hiểu ý nghĩa; hiểu ý nghĩa rồi tinh tấn tu hành, thực hành đúng theo pháp, vào tam-ma-địa rồi khởi lên thực hành theo pháp, thì nên biết vị Bồ-tát ấy có tướng bất thoái chuyển.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát mộng thấy Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác đầy đủ ba mươi hai tướng đại trượng phu (ba mươi hai tướng tốt đặc biệt nơi thân của bậc đại nhân) và tám mươi vẻ đẹp phụ trang nghiêm viên mãn, hào quang thường tỏa quanh thân một tầm (chừng một sải tay) chiếu sáng khắp chung quanh, cùng vô lượng đại chúng vọt lên giữa hư không, hiện đại thần thông, giảng điều cốt yếu của chánh pháp, hóa ra những người hóa thân, sai họ đến vô biên cõi Phật phương khác làm Phật sự (các việc của Phật, tức giáo hóa chúng sinh), thì nên biết vị Bồ-tát ấy có tướng bất thoái chuyển.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát mộng thấy giặc cuồng phá hoại làng thành; hoặc thấy lửa bốc đốt cháy xóm làng; hoặc thấy sư tử, cọp, sói, thú dữ, rắn độc, bò cạp ác muốn đến hại mình; hoặc thấy kẻ thù muốn chém đầu mình; hoặc thấy cha mẹ, anh em, chị em, vợ con, bạn bè thân thích sắp chết; hoặc thấy chính mình bị lạnh, nóng, đói, khát và những việc khổ khác bức bách; thấy những việc đáng sợ như thế mà không kinh, không sợ, cũng không lo buồn; tỉnh mộng rồi liền có thể suy nghĩ: "Ba cõi không thật, đều như những gì thấy trong mộng. Khi ta đắc Vô thượng Chánh đẳng giác, sẽ vì hữu tình mà nói rằng các pháp trong ba cõi đều hư dối, đều như cảnh mộng", thì nên biết vị Bồ-tát ấy có tướng bất thoái chuyển.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát cho đến trong mộng thấy các loài hữu tình ở địa ngục, bàng sinh (loài súc vật), cõi quỷ, liền nghĩ thế này: "Ta phải tinh cần tu các hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát, mau hướng đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, để trong cõi Phật của ta không có các ác thú (những đường tái sinh xấu khổ) địa ngục, bàng sinh, cõi quỷ, cho đến cả tên gọi của chúng cũng không có." Tỉnh mộng rồi cũng nghĩ như vậy. Thiện Hiện nên biết! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi thành Phật, cõi Phật mình ở chắc chắn không có ác thú. Vì sao? Vì dù trong mộng hay khi thức, các pháp đều không hai, không chia làm hai. Nên biết vị Bồ-tát ấy có tướng bất thoái chuyển.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát trong mộng thấy lửa thiêu đốt các loài hữu tình ở địa ngục v.v., hoặc thấy lửa đốt thành ấp, xóm làng, liền phát thệ nguyện: "Nếu ta đã nhận lời thọ ký bất thoái chuyển, sẽ chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì nguyện đám lửa lớn này lập tức tắt hẳn, biến thành mát mẻ." Nếu vị Bồ-tát này phát nguyện như vậy rồi, trong mộng thấy lửa lập tức tắt hẳn, thì nên biết đã được thọ ký bất thoái chuyển. Nếu vị Bồ-tát này phát nguyện như vậy rồi, trong mộng thấy lửa không lập tức tắt hẳn, thì nên biết chưa được thọ ký bất thoái chuyển.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát lúc thức tận mắt thấy lửa lớn bỗng bùng lên đốt các thành ấp hoặc đốt xóm làng, liền nghĩ thế này: "Ta ở trong mộng hoặc lúc thức đã từng thấy nơi mình có các tướng trạng hành vi của bậc bất thoái chuyển, nhưng chưa rõ thật hay hư. Nếu điều ta thấy là có thật, thì nguyện đám lửa lớn này lập tức tắt hẳn, biến thành mát mẻ." Nếu vị Bồ-tát này phát thệ nguyện như thế, nói lời chân thật như thế, lúc ấy lửa lớn liền tắt hẳn, thì nên biết đã được thọ ký bất thoái chuyển. Nếu vị Bồ-tát này phát thệ nguyện, nói lời chân thật như thế mà lửa không tắt hẳn, thì nên biết chưa được thọ ký bất thoái chuyển.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát lúc thức thấy lửa đốt các thành ấp hoặc đốt xóm làng, liền nghĩ thế này: "Ta ở trong mộng hoặc lúc thức đã từng thấy nơi mình có các tướng trạng hành vi của bậc bất thoái chuyển. Nếu điều ta thấy quả thật là có, chắc chắn ta sẽ chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì nguyện đám lửa lớn này lập tức tắt hẳn, biến thành mát mẻ." Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy phát thệ nguyện, nói lời chân thật như thế rồi, lúc ấy lửa lớn không tắt hẳn ngay, nhưng đốt một nhà thì vượt qua bỏ lại một nhà rồi đốt một nhà khác; hoặc đốt một ngõ thì vượt qua bỏ lại một ngõ rồi đốt một ngõ khác; cứ chuyển dần như vậy rồi lửa mới tắt. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nên tự biết rõ rằng mình chắc chắn đã được thọ ký bất thoái chuyển. Còn những người bị đốt là do các hữu tình ấy đã tạo tác và làm tăng trưởng nghiệp phá hoại chánh pháp. Do nghiệp ấy, trước kia họ đã đọa vào ác thú, chịu quả khổ chính trong vô lượng kiếp, nay sinh vào cõi người còn chịu tai ương sót lại; hoặc do nghiệp ấy, về sau họ sẽ đọa vào ác thú, trải vô lượng kiếp chịu quả khổ chính, nay ở cõi người thì tai ương nhỏ hiện ra trước.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Dựa theo các nhân duyên đã nói ở trước mà biết đó là Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển. Lại còn những tướng trạng hành vi khác mà thành tựu thì biết đó là Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển; ta sẽ vì ông phân biệt giảng giải. Ông nên lắng nghe kỹ và khéo suy nghĩ thật sâu. Thiện Hiện thưa: "Dạ vâng, xin Ngài nói cho."

 Phật bảo Thiện Hiện: Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thấy có người nam hoặc người nữ đang bị phi nhân (các loài không phải người như quỷ thần) ám nhập, chịu các khổ não mà không thoát ra được, liền nghĩ thế này: "Nếu các Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác biết ta đã được ý muốn trong sạch (chí nguyện thanh tịnh) mà trao cho ta lời thọ ký bất thoái chuyển về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; nếu ta từ lâu đã khởi tác ý (sự hướng tâm, chú ý) trong sạch cầu chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, xa lìa tác ý của Thanh văn, Độc giác, không dùng tác ý của Thanh văn, Độc giác để cầu chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; nếu tương lai ta chắc chắn sẽ đắc Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, cho đến tận cùng thời vị lai làm lợi ích, an vui cho các loài hữu tình; nếu trong mười phương thế giới hiện tại thật có vô lượng Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác đang nói pháp vi diệu làm lợi lạc hữu tình — các Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác ấy không gì không thấy, không gì không biết, không gì không hiểu, không gì không chứng, hiện đang biết, thấy, rõ sự khác biệt trong ý muốn của tất cả hữu tình — thì xin rủ lòng soi xét điều tâm ta nghĩ và lời chân thật của ta: Nếu ta thật có thể tu hạnh Bồ-tát, chắc chắn đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, cứu vớt hữu tình khỏi khổ sinh tử, thì nguyện cho người nam này hay người nữ này không bị phi nhân quấy nhiễu; phi nhân kia theo lời ta liền phải bỏ đi." Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi nói lời này, nếu phi nhân kia không chịu bỏ đi, thì nên biết chưa được thọ ký bất thoái chuyển. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi nói lời này, nếu phi nhân kia liền bỏ đi, thì nên biết đã được thọ ký bất thoái chuyển.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có Bồ-tát Ma-ha-tát chưa khéo tu học bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa; chưa khéo an trú nội không cho đến vô tính tự tính không; chưa khéo an trú chân như cho đến cảnh giới bất tư nghì; chưa khéo an trú các Thánh đế khổ, tập, diệt, đạo; chưa khéo tu học bốn niệm trụ cho đến tám chi Thánh đạo; chưa khéo tu học bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định; chưa khéo tu học tám giải thoát cho đến mười biến xứ; chưa khéo tu học các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện; chưa khéo tu học các cửa đà-la-ni, cửa tam-ma-địa; chưa vào Chánh tính ly sinh của Bồ-tát (địa vị chắc chắn đã vào dòng thánh, lìa hẳn tính phàm phu); chưa tu hành đầy đủ tất cả Phật pháp; xa lìa phương tiện thiện xảo của Bồ-tát; chưa thoát khỏi sự quấy nhiễu của ác ma; đối với các ma sự (những việc do ma gây ra để làm chướng ngại người tu) chưa thể nhận biết; không tự lường xét căn lành dày hay mỏng, mà bắt chước các Bồ-tát nói lời chân thật thề nguyện, liền bị ác ma lừa gạt mê hoặc. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thấy có người nam hoặc người nữ đang bị phi nhân ám nhập, chịu các khổ não không thoát ra được, liền khinh suất nói lời chân thật thề nguyện: "Nếu ta đã từ chư Phật quá khứ nhận được lời thọ ký bất thoái chuyển về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì khiến người nam này hay người nữ này không bị phi nhân quấy nhiễu; phi nhân kia theo lời ta mau phải bỏ đi." Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nói lời này xong, lúc ấy ác ma vì muốn lừa gạt mê hoặc nên liền xua đuổi ép phi nhân bỏ đi. Vì sao? Vì oai lực của ác ma hơn phi nhân kia, cho nên phi nhân nhận lệnh của ma liền bỏ đi.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thấy việc này rồi, vui mừng hớn hở nghĩ rằng: "Phi nhân nay bỏ đi là do oai lực của ta. Vì sao? Vì phi nhân theo lời thệ nguyện ta phát ra mà liền buông tha người nam người nữ này, chứ không có duyên cớ nào khác." Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thể nhận biết việc do ác ma làm, lại cho là sức mình, sinh lòng vui mừng sai lầm, rồi cậy vào đó mà khinh nhờn các Bồ-tát khác, nói: "Ta đã từ chư Phật quá khứ nhận được lời thọ ký bất thoái chuyển về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, những thệ nguyện ta phát ra đều không uổng phí. Các ông chưa được chư Phật thọ ký, không nên bắt chước nhau nói lời chân thật thề nguyện; dù có hẹn nguyện gì cũng chắc chắn rỗng không, không kết quả." Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì khinh nhờn chê bai các Bồ-tát khác, cậy chút tài mọn một cách sai lầm, đối với các công đức lại sinh trưởng nhiều thứ tăng thượng mạn (sự kiêu mạn tự cho mình đã đạt được điều thật ra chưa đạt), nên xa lìa Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, không thể chứng được Nhất thiết trí trí (trí tuệ biết hết thảy của Phật). Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì không có sức phương tiện thiện xảo, vì sinh trưởng nhiều thứ tăng thượng mạn, vì chê bai khinh miệt các Bồ-tát khác, nên dù siêng năng tinh tấn vẫn rơi vào địa vị Thanh văn hoặc Độc giác.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì phúc đức mỏng, nên những việc lành đã làm và lời chân thật thề nguyện đã nói đều làm khuấy động ma sự. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thể gần gũi, cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi thiện tri thức chân thật (người thầy, người bạn tốt dẫn dắt theo chánh đạo); không thể thưa hỏi về tướng trạng hành vi của Bồ-tát đã đắc bất thoái chuyển; không thể thưa hỏi tiếp nhận lời chỉ dạy về những việc làm của quân ác ma; do đó sự trói buộc của ma càng thêm bền chặt. Vì sao? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy chưa tu hành lâu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa, cho đến xa lìa phương tiện thiện xảo, nên bị ác ma lừa gạt mê hoặc. Vì vậy, Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát nên khéo nhận biết các ma sự.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì chưa tu hành lâu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa, cho đến xa lìa phương tiện thiện xảo, nên bị ác ma lừa gạt mê hoặc, mà Ta khuyên các Bồ-tát nên khéo nhận biết? Đó là có ác ma vì muốn lừa gạt mê hoặc, dùng phương tiện hóa ra đủ loại hình tướng, đến chỗ Bồ-tát Ma-ha-tát, nói thế này: "Này thiện nam tử! Ông có tự biết chăng? Chư Phật quá khứ đã từng thọ ký đại Bồ-đề cho ông. Ông đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề chắc chắn sẽ đắc, không còn thoái lui. Cha mẹ, anh em, chị em, bạn bè, quyến thuộc của ông, cho đến tên họ khác nhau của bảy đời, ta đều biết rõ. Thân ông sinh ở phương nọ, nước nọ, thành nọ, ấp nọ, xóm làng nọ. Ông sinh vào năm nọ, tháng nọ, ngày nọ, giờ nọ, dưới chòm tú nọ làm chủ (chòm tú: một trong hai mươi tám chòm sao dùng trong lịch pháp để xem ngày giờ sinh)."

 Ác ma như thế, nếu thấy Bồ-tát bẩm tính mềm mỏng, các căn chậm lụt, liền giả dối thọ ký rằng: "Ông ở đời trước, căn tính bẩm thụ đã từng như vậy." Nếu thấy Bồ-tát bẩm tính cứng cỏi, các căn sáng suốt sắc bén, liền giả dối thọ ký rằng: "Ông ở đời trước, căn tính bẩm thụ cũng đã từng như vậy." Nếu thấy Bồ-tát ở a-luyện-nhã (nơi vắng lặng xa làng xóm để tu hành), hoặc thường đi khất thực, hoặc mỗi ngày chỉ ăn một bữa, hoặc chỉ ăn trong một lần ngồi (đã đứng dậy thì không ăn nữa), hoặc chỉ ăn đủ một bát, hoặc ở bãi tha ma, hoặc ở ngoài trời, hoặc ở dưới gốc cây, hoặc mặc y may bằng vải vụn người ta vứt bỏ, hoặc chỉ giữ ba tấm y, hoặc thường ngồi không nằm, hoặc chỗ nằm ngồi trải sẵn thế nào thì dùng thế ấy không đòi thay đổi, hoặc ít ham muốn, hoặc biết đủ vui lòng, hoặc ưa sống xa lánh, hoặc ưa định tĩnh vắng lặng, hoặc đầy đủ chánh niệm, hoặc đầy đủ trí tuệ vi diệu, hoặc không coi trọng lợi lộc cúng dường, hoặc không quý danh tiếng, hoặc ưa thanh liêm tiết kiệm, không xoa dầu vào chân, hoặc giảm bớt ngủ nghỉ, hoặc lìa trạo cử (tâm xao động, bồn chồn không yên), hoặc ưa ít nói, hoặc ưa lời dịu dàng — ác ma như thế thấy vị Bồ-tát này có những hạnh như vậy rồi, liền giả dối thọ ký rằng: "Ông ở đời trước cũng đã từng như vậy. Vì sao? Vì nay ông thành tựu những công đức thù thắng như thế như thế, người đời đều cùng thấy; đời trước chắc chắn cũng đã có những công đức thù thắng như thế. Ông nên tự vui mừng an ủi, chớ tự xem nhẹ mình."

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nghe ác ma này nói về công đức quá khứ và tương lai của mình, lại nói về tên họ khác nhau của bạn bè thân thích hiện tại và của chính mình, thêm khen ngợi đủ thứ căn lành thù thắng, liền vui mừng hớn hở, sinh tăng thượng mạn, lấn lướt khinh miệt, chê bai mắng nhiếc các Bồ-tát khác. Lúc ấy ác ma biết người ấy tối tăm chậm lụt, khởi tăng thượng mạn lấn lướt khinh miệt người khác, lại bảo rằng: "Ông chắc chắn đã thành tựu công đức thù thắng. Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác quá khứ đã thọ ký cho ông. Ông đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề chắc chắn sẽ chứng được, không còn thoái lui; đã có những điềm lành như thế hiện ra trước mắt."

 Bấy giờ ác ma vì muốn quấy rối, hoặc giả hiện hình tướng người xuất gia, hoặc giả hiện hình tướng người tại gia, hoặc giả hiện hình tướng cha mẹ, anh em, chị em, bạn bè thân thích, Phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn), thầy dạy, trời, rồng, dược-xoa (một loài quỷ thần), người, phi nhân, v.v., đến chỗ Bồ-tát Ma-ha-tát này, nói thế này: "Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác quá khứ từ lâu đã thọ ký đại Bồ-đề cho ông. Ông đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề chắc chắn sẽ đắc, không còn thoái lui. Vì sao? Vì công đức và tướng trạng của các Bồ-tát Ma-ha-tát ở bậc bất thoái chuyển, ông đều có đủ. Ông nên tự tôn trọng mình, chớ sinh do dự." Khi ấy vị Bồ-tát này nghe lời kia rồi, tâm tăng thượng mạn càng thêm bền chắc.

 Thiện Hiện nên biết! Những tướng trạng hành vi của Bồ-tát Ma-ha-tát thật sự đắc bất thoái chuyển như Ta đã nói, vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thật ra đều không có. Thiện Hiện nên biết! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy bị ma nắm giữ, bị ma quấy phá, không được tự tại. Vì sao? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với các tướng trạng hành vi của Bồ-tát Ma-ha-tát đắc bất thoái chuyển thật ra đều chưa có, chỉ nghe ác ma giả dối nói về đức hạnh, tên họ v.v. của mình mà sinh tăng thượng mạn, lấn lướt khinh miệt, chê bai mắng nhiếc các Bồ-tát khác. Vì vậy, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đắc Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì nên khéo nhận biết các ma sự.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có Bồ-tát Ma-ha-tát bị ma nắm giữ, bị ma mê hoặc, chỉ nghe danh hiệu mà sai lầm sinh chấp trước. Vì sao? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy trước kia chưa tu học bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa cùng vô lượng vô biên Phật pháp khác; do nhân duyên ấy khiến ma có dịp lợi dụng. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thể biết rõ hành tướng của uẩn ma (ma là năm uẩn, tức chính thân tâm gây chướng ngại), hành tướng của tử ma (ma là cái chết cắt đứt việc tu), hành tướng của thiên ma (ma vương ở cõi trời Tha hóa tự tại chuyên phá người tu), hành tướng của phiền não ma (ma là các phiền não); do nhân duyên ấy khiến ma có dịp lợi dụng. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thể biết rõ sắc uẩn, thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn và vô lượng pháp môn khác, cũng không biết rõ thật tướng của tên gọi các hữu tình và các pháp, đó là vô tướng; do nhân duyên ấy khiến ma có dịp lợi dụng.

 Ma dùng phương tiện hóa ra đủ loại hình tướng, bảo vị Bồ-tát Ma-ha-tát này rằng: "Hạnh nguyện ông tu đã đầy đủ, sẽ đắc Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Khi ông thành Phật sẽ được danh hiệu tôn quý với công đức thù thắng vi diệu như thế này." Ấy là ác ma biết vị Bồ-tát này trong đêm dài đã mong nguyện: "Khi ta thành Phật sẽ được danh hiệu với công đức như thế", nên cứ theo điều người ấy mong nguyện mà thọ ký nói ra. Khi ấy vị Bồ-tát này vì xa lìa Bát-nhã Ba-la-mật-đa, không có phương tiện thiện xảo, nên nghe ma thọ ký liền nghĩ rằng: "Người này thật lạ lùng, đã thọ ký cho ta danh hiệu và công đức khi thành Phật, đúng hợp với điều ta mong nguyện trong đêm dài. Do đó biết chư Phật quá khứ chắc chắn đã thọ ký đại Bồ-đề cho ta. Ta đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề chắc chắn sẽ đắc, không còn thoái lui. Khi ta thành Phật chắc chắn sẽ được danh hiệu tôn quý với công đức như thế."

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, ác ma hoặc quyến thuộc của ma, hoặc các sa-môn (người xuất gia tu hành) bị ma nắm giữ, thọ ký nói danh hiệu thành Phật trong tương lai thế nào, thì tâm kiêu mạn của người ấy càng tăng thêm thế ấy: "Ta trong tương lai chắc chắn sẽ làm Phật, được danh hiệu với công đức như thế; các Bồ-tát khác không ai bằng ta." Thiện Hiện nên biết! Những tướng trạng hành vi của Bồ-tát Ma-ha-tát đã đắc bất thoái chuyển như Ta đã nói, vị Bồ-tát Ma-ha-tát này đều chưa thành tựu, chỉ nghe ma nói cái tên hão về việc thành Phật mà liền sinh kiêu mạn, khinh nhờn chê bai miệt thị các chúng Bồ-tát Ma-ha-tát khác. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy do khởi kiêu mạn, khinh nhờn chê bai miệt thị các Bồ-tát Ma-ha-tát khác, nên xa lìa Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì xa lìa Bát-nhã Ba-la-mật-đa, không có phương tiện thiện xảo, vì bỏ bạn lành, vì thường bị bạn ác lôi kéo nắm giữ, nên sẽ rơi vào địa vị Thanh văn hoặc Độc giác.

 Thiện Hiện nên biết! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, nếu ngay trong thân này lấy lại được chánh niệm, hết lòng thành sám hối lỗi lầm, bỏ tâm kiêu mạn, nhiều lần gần gũi, cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi bạn lành chân thật trong sạch, thì người ấy tuy trôi lăn trong sinh tử nhiều thời gian, nhưng về sau lại nương theo Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, tuần tự tu học, sẽ chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Thiện Hiện nên biết! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, nếu ngay trong thân này không lấy lại được chánh niệm, không thể sám hối lỗi lầm, không bỏ tâm kiêu mạn, không ưa gần gũi, cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi bạn lành chân thật trong sạch, thì người ấy chắc chắn trôi lăn trong sinh tử nhiều thời gian; về sau tuy tinh tấn tu các nghiệp lành, nhưng vẫn rơi vào địa vị Thanh văn hoặc Độc giác.

 Ví như vị bí-sô (tỳ-kheo, người nam xuất gia thọ đủ giới) cầu quả Thanh văn, nếu phạm một trong bốn trọng tội (bốn tội nặng nhất: dâm dục, trộm cắp, giết người, nói dối là đã chứng thánh), thì không còn là sa-môn, không còn là con của Thích-ca; người ấy ngay đời hiện tại chắc chắn không thể đắc quả Dự lưu v.v. Vị Bồ-tát chấp sai vào cái tên hão cũng như vậy: chỉ nghe ma nói cái tên suông về việc thành Phật mà liền khởi tâm kiêu mạn, khinh nhờn chê bai miệt thị các chúng Bồ-tát Ma-ha-tát khác. Nên biết tội này vượt hơn bốn trọng tội mà vị bí-sô kia phạm gấp vô lượng lần. Gác lại bốn trọng tội mà vị bí-sô kia phạm, tội của vị Bồ-tát này còn vượt hơn năm tội vô gián (năm tội cực nặng: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của Tăng đoàn; phạm thì đọa địa ngục Vô gián chịu khổ không ngừng) gấp vô lượng lần. Vì sao? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thật ra không thành tựu công đức thù thắng, nghe ác ma nói cái tên hão về việc thành Phật liền tự kiêu mạn, khinh các Bồ-tát khác; vì vậy tội này vượt hơn năm tội vô gián. Do đó nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì nên khéo nhận biết những ma sự vi tế như việc thọ ký danh hiệu hão như vậy.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có Bồ-tát Ma-ha-tát tu hạnh viễn ly (hạnh xa lìa, sống tách biệt), tức là ẩn mình nơi núi rừng, đầm vắng, đồng hoang, ở a-luyện-nhã ngồi yên suy niệm. Khi ấy có ác ma đến chỗ người ấy, cung kính khen ngợi công đức của sự viễn ly, nói thế này: "Lành thay, bậc Đại sĩ có thể tu hạnh viễn ly chân thật như thế. Hạnh viễn ly này được tất cả Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác cùng khen ngợi; Thiên Đế Thích (vua cõi trời Ba Mươi Ba) cùng các thiên thần, tiên nhân đều cùng che chở, cúng dường, tôn trọng. Ông nên thường ở đây, chớ đi nơi khác." Thiện Hiện nên biết! Ta không khen ngợi việc các Bồ-tát Ma-ha-tát ở a-luyện-nhã, đồng hoang, núi rừng ngồi yên suy niệm tu hạnh viễn ly theo kiểu ấy.

 Bấy giờ Thiện Hiện liền bạch Phật: "Các Bồ-tát Ma-ha-tát nên tu hạnh viễn ly nào khác, mà Phật không khen ngợi công đức viễn ly của việc ở a-luyện-nhã, đồng hoang, núi rừng, bỏ giường nằm tốt, suy niệm ngồi yên?" Phật bảo Thiện Hiện: "Các Bồ-tát Ma-ha-tát, dù ở núi rừng, đầm vắng, đồng hoang, nơi a-luyện-nhã, hay ở những chốn ồn ào tạp nhạp như thành ấp, xóm làng, kinh đô, chỉ cần có thể xa lìa phiền não, nghiệp ác và các tác ý của Thanh văn, Độc giác, thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa và tu các công đức thù thắng vi diệu khác, thì đó gọi là hạnh viễn ly chân thật của Bồ-tát. Hạnh viễn ly này được tất cả Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác cùng khen ngợi, được chư Phật Thế Tôn cùng chấp thuận; các chúng Bồ-tát nên thường tu học. Dù ngày hay đêm đều nên suy xét đúng đắn, tinh tấn tu hành pháp viễn ly này; đó gọi là Bồ-tát tu hạnh viễn ly. Hạnh viễn ly này không lẫn tác ý của Thanh văn, Độc giác, không lẫn tất cả phiền não nghiệp ác, lìa mọi ồn ào tạp nhạp, rốt ráo thanh tịnh, khiến các Bồ-tát mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, làm lợi lạc hữu tình mãi không dứt hết."

 Thiện Hiện nên biết! Việc ẩn mình nơi núi rừng, đầm vắng, đồng hoang, a-luyện-nhã, bỏ giường nằm tốt mà ngồi yên suy niệm, được ác ma khen ngợi, không phải là hạnh viễn ly chân thật của các Bồ-tát. Vì sao? Vì hạnh viễn ly ấy vẫn còn ồn tạp, tức là hoặc lẫn nghiệp ác phiền não, hoặc lẫn tác ý của Thanh văn, Độc giác; đối với Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa không thể tinh cần tin nhận tu học, không thể viên mãn Nhất thiết trí trí.

 Thiện Hiện nên biết! Có Bồ-tát Ma-ha-tát tuy ưa tu hành pháp viễn ly được ma khen ngợi, nhưng lại khởi tâm kiêu mạn không trong sạch, khinh miệt chê bai các chúng Bồ-tát Ma-ha-tát khác. Ấy là có những chúng Bồ-tát Ma-ha-tát tuy ở thành ấp, xóm làng, kinh đô, nhưng tâm trong sạch, không lẫn các thứ phiền não nghiệp ác và tác ý của Thanh văn, Độc giác, tinh cần tu học bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nói rộng ra cho đến Nhất thiết tướng trí (trí biết tường tận mọi tướng của mọi pháp, trí của Phật), làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, làm cho hữu tình thành thục; tuy ở chốn ồn náo mà tâm vắng lặng, thường siêng tu tập hạnh viễn ly chân thật. Người kia đối với những chúng Bồ-tát Ma-ha-tát chân thật trong sạch như thế lại sinh tâm kiêu mạn, khinh nhờn chê bai, phỉ báng lấn lướt.

 Thiện Hiện nên biết! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì xa lìa Bát-nhã Ba-la-mật-đa, không có phương tiện thiện xảo, nên dù ở nơi đồng hoang rộng trăm du-thiện-na (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi đơn vị chừng mười mấy cây số), trong đó hoàn toàn không có chim thú dữ, rắn, bò cạp, trộm cướp, chỉ có quỷ thần, la-sát-sa (loài quỷ dữ ăn thịt người) v.v. qua lại cư trú; người ấy ở nơi a-luyện-nhã như thế, dù trải qua một năm, hoặc năm năm, mười năm, hoặc cho đến trăm nghìn câu-chi năm, hay hơn số ấy mà tu hạnh viễn ly, nhưng vẫn không biết rõ hạnh viễn ly chân thật. Hạnh viễn ly chân thật ấy là: các chúng Bồ-tát Ma-ha-tát tuy ở chốn ồn náo mà tâm vắng lặng, xa lìa các thứ phiền não nghiệp ác và tác ý của Thanh văn, Độc giác, phát tâm hướng đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.

 Thiện Hiện nên biết! Những Bồ-tát ấy tuy ở đồng hoang trải qua nhiều thời gian, nhưng lẫn tác ý của Thanh văn, Độc giác, đối với hai địa vị ấy sinh lòng ưa thích đắm trước sâu xa, dựa vào pháp của hai địa vị ấy mà tu hạnh viễn ly, lại đối với hạnh ấy sinh lòng đắm nhiễm sâu xa. Người ấy tuy tu hạnh viễn ly như vậy nhưng không thuận hợp với tâm của chư Phật. Thiện Hiện nên biết! Hạnh viễn ly chân thật của các Bồ-tát Ma-ha-tát mà Ta khen ngợi, vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đều không thành tựu; trong hạnh viễn ly chân thật trong sạch, người ấy cũng không thấy có tướng trạng gì tương tự. Vì sao? Vì người ấy đối với hạnh viễn ly chân thật như thế không sinh lòng ưa thích, chỉ ưa siêng tu hạnh viễn ly rỗng không của Thanh văn, Độc giác.

 Thiện Hiện nên biết! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hạnh viễn ly không chân thật trong sạch, ma đến giữa hư không vui mừng khen ngợi, bảo rằng: "Đại sĩ! Lành thay, lành thay! Ông có thể siêng tu hạnh viễn ly chân thật. Hạnh viễn ly này được tất cả Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác cùng khen ngợi. Ông đối với hạnh này tinh cần tu học thì sẽ mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề." Thiện Hiện nên biết! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy chấp trước pháp viễn ly mà hai thừa (hai cỗ xe, tức hai hàng Thanh văn và Độc giác) tu như thế là tối thắng, lại khinh nhờn chê bai miệt thị các bí-sô v.v. theo Bồ-tát thừa (cỗ xe của Bồ-tát, con đường cầu thành Phật), là những người tuy ở chốn ồn náo mà tâm vắng lặng, đã thành tựu pháp điều phục tốt lành, nói rằng: "Họ không thể tu hạnh viễn ly; thân ở chốn ồn náo, tâm không vắng lặng, không có pháp điều phục tốt lành."

 Thiện Hiện nên biết! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với các Bồ-tát Ma-ha-tát được Phật khen ngợi, an trú hạnh viễn ly chân thật, thì khinh miệt chê bai, cho là ở chốn ồn náo, tâm không vắng lặng, không thể siêng tu hạnh viễn ly chân thật; còn đối với các Bồ-tát Ma-ha-tát an trú hạnh ồn tạp thật sự, không được Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác khen ngợi, thì lại tôn trọng khen ngợi, cho là không ồn tạp, tâm vắng lặng, có thể tu hành đúng hạnh viễn ly chân thật. Thiện Hiện nên biết! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với những người đáng gần gũi, cung kính, cúng dường như đối với Thế Tôn thì không gần gũi, cúng dường, cung kính, ngược lại sinh lòng khinh miệt; còn đối với những người đáng xa lánh, không đáng gần gũi, cung kính, cúng dường, như bạn ác, thì ngược lại gần gũi, cúng dường, cung kính như thờ Thế Tôn.

 Thiện Hiện nên biết! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì xa lìa Bát-nhã Ba-la-mật-đa, không có phương tiện thiện xảo, nên sai lầm sinh ra đủ thứ phân biệt chấp trước. Vì sao? Vì người ấy nghĩ thế này: "Điều ta tu học là viễn ly chân thật, cho nên được phi nhân khen ngợi, che chở nhớ nghĩ. Những người ở thành ấp thì thân tâm rối loạn, ai sẽ che chở nhớ nghĩ, cung kính khen tặng vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy?" Do nhân duyên ấy, tâm người ấy nhiều kiêu mạn, khinh miệt chê bai các chúng Bồ-tát Ma-ha-tát khác; phiền não nghiệp ác ngày đêm tăng trưởng.

 Thiện Hiện nên biết! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với các chúng Bồ-tát Ma-ha-tát khác, là kẻ chiên-trà-la (giai cấp hèn kém nhất ở Ấn Độ xưa, bị coi là ô uế; ở đây ví kẻ đê tiện) làm nhơ bẩn chúng Bồ-tát Ma-ha-tát. Tuy giống tướng Bồ-tát Ma-ha-tát, nhưng là giặc lớn trong cõi trời và cõi người, lừa gạt mê hoặc trời, người, a-tố-lạc v.v. Thân người ấy tuy mặc pháp y của sa-môn, nhưng tâm thường ôm ý muốn của kẻ trộm cướp. Những ai đã phát tâm hướng theo Bồ-tát thừa thì không nên gần gũi, cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi kẻ ác như thế. Vì sao? Vì những người ấy ôm tăng thượng mạn, bề ngoài giống Bồ-tát mà bên trong nhiều phiền não. Vì vậy, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thật sự không bỏ Nhất thiết trí trí, không bỏ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, hết lòng muốn cầu Nhất thiết trí trí, muốn đắc Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề để làm lợi lạc khắp các hữu tình, thì không nên gần gũi, cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi kẻ ác như thế.

 Thiện Hiện nên biết! Các Bồ-tát Ma-ha-tát thường nên tinh tấn tu việc của chính mình, nhàm chán xa lìa sinh tử, không đắm trước ba cõi; đối với kẻ giặc ác chiên-trà-la kia thường nên khởi lòng từ, bi, hỷ, xả, và nên nghĩ thế này: "Ta không nên khởi những lỗi lầm mà kẻ ác kia đã khởi. Giả sử lỡ quên chánh niệm mà tạm khởi lên như kẻ kia, thì phải liền nhận biết, khiến mau trừ diệt." Vì vậy, Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì nên khéo nhận biết các ma sự, nên siêng tinh tấn xa lìa, trừ diệt những lỗi lầm như vị Bồ-tát kia đã khởi, siêng cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với ý muốn tăng thượng (chí nguyện mạnh mẽ, sâu xa) muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì thường nên gần gũi, cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi bạn lành chân thật trong sạch. Bấy giờ Thiện Hiện liền bạch Phật: "Những ai được gọi là bạn lành chân thật trong sạch của các Bồ-tát Ma-ha-tát?" Phật bảo Thiện Hiện: "Tất cả Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác là bạn lành chân thật trong sạch của các Bồ-tát. Tất cả chúng Bồ-tát Ma-ha-tát cũng là bạn lành chân thật trong sạch của Bồ-tát. Các vị Thanh văn và những bậc thiện sĩ khác có thể vì chúng Bồ-tát Ma-ha-tát mà tuyên nói, chỉ bày, phân biệt, làm sáng tỏ các pháp môn tương ứng với bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa, khiến dễ hiểu, thì cũng là bạn lành chân thật trong sạch của Bồ-tát."

 Lại nữa, Thiện Hiện! Bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa (sáu hạnh đưa sang bờ giác: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) là bạn lành chân thật trong sạch của các Bồ-tát. Bốn niệm trụ (bốn chỗ an trú chánh niệm: thân, cảm thọ, tâm, các pháp) cho đến tám chi Thánh đạo (tám nhánh của con đường thánh) cũng là bạn lành chân thật trong sạch của Bồ-tát. Bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền của cõi Sắc), bốn vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả rộng lớn không giới hạn), bốn vô sắc định (bốn tầng định của cõi Vô sắc) cũng là bạn lành chân thật trong sạch của Bồ-tát. Tám giải thoát (tám pháp thiền giúp thoát khỏi trói buộc) cho đến mười biến xứ (mười phép quán một đối tượng trùm khắp) cũng là bạn lành chân thật trong sạch của Bồ-tát. Các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện (thấy mọi pháp không có tự tính, không bám hình tướng, không mong cầu tạo tác) cũng là bạn lành chân thật trong sạch của Bồ-tát. Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa (mười địa vị của Bồ-tát, từ địa thứ nhất là "Vui mừng tột bậc" đến địa thứ mười là "Mây pháp") cũng là bạn lành chân thật trong sạch của Bồ-tát. Các cửa đà-la-ni (năng lực ghi nhớ nắm giữ giáo pháp không quên) và cửa tam-ma-địa (các loại định, tâm chuyên chú) cũng là bạn lành chân thật trong sạch của Bồ-tát. Năm loại mắt (nhục nhãn, thiên nhãn, tuệ nhãn, pháp nhãn, Phật nhãn) và sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm) cũng là bạn lành chân thật trong sạch của Bồ-tát. Mười lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có) cũng là bạn lành chân thật trong sạch của Bồ-tát. Đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả cũng là bạn lành chân thật trong sạch của Bồ-tát. Pháp không quên mất và tính hằng trụ nơi xả (luôn an trú trong tâm bình thản buông bỏ) cũng là bạn lành chân thật trong sạch của Bồ-tát. Nhất thiết trí (trí biết tổng quát mọi pháp), Đạo tướng trí (trí biết mọi con đường tu), Nhất thiết tướng trí (trí biết tường tận mọi tướng của mọi pháp, trí của Phật) cũng là bạn lành chân thật trong sạch của Bồ-tát. Việc dứt hẳn sự nối tiếp của tất cả tập khí (những thói quen, dấu vết còn rơi rớt lại của phiền não) cũng là bạn lành chân thật trong sạch của Bồ-tát. Tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát cũng là bạn lành chân thật trong sạch của Bồ-tát. Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật) cũng là bạn lành chân thật trong sạch của Bồ-tát.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Khổ Thánh đế cho đến Đạo Thánh đế (bốn chân lý thánh: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ) là bạn lành chân thật trong sạch của các Bồ-tát. Tính duyên của các pháp (tính chất các pháp đều do nhân duyên mà có) cũng là bạn lành chân thật trong sạch của Bồ-tát. Các chi duyên khởi (mười hai mắt xích nhân quả của sinh tử, từ vô minh đến già chết) cũng là bạn lành chân thật trong sạch của Bồ-tát. Nội không cho đến vô tính tự tính không (mười tám loại "không" mà kinh Bát-nhã nêu ra) cũng là bạn lành chân thật trong sạch của Bồ-tát. Chân như (tính chân thật như như không đổi của các pháp) cho đến cảnh giới bất tư nghì (cảnh giới không thể nghĩ bàn) cũng là bạn lành chân thật trong sạch của Bồ-tát.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa đối với các chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là đuốc, là đèn, là sự soi chiếu, là sự hiểu, là sự giác, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là nhà, là nơi ở, là cồn đất, là bãi nổi (chỗ đất nổi giữa dòng nước để nương thân, ví nơi nương tựa an toàn giữa biển sinh tử), là chỗ quay về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ. Bốn niệm trụ cho đến Nhất thiết tướng trí cũng đối với các chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là đuốc, là đèn, là sự soi chiếu, là sự hiểu, là sự giác, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là nhà, là nơi ở, là cồn đất, là bãi nổi, là chỗ quay về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ. Việc dứt hẳn sự nối tiếp của tất cả tập khí, tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát, Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật cũng đối với các chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là đuốc, là đèn, là sự soi chiếu, là sự hiểu, là sự giác, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là nhà, là nơi ở, là cồn đất, là bãi nổi, là chỗ quay về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Khổ Thánh đế cho đến Đạo Thánh đế đối với các chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là đuốc, là đèn, là sự soi chiếu, là sự hiểu, là sự giác, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là nhà, là nơi ở, là cồn đất, là bãi nổi, là chỗ quay về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ. Tính duyên của các pháp và các chi duyên khởi cũng đối với các chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là đuốc, là đèn, là sự soi chiếu, là sự hiểu, là sự giác, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là nhà, là nơi ở, là cồn đất, là bãi nổi, là chỗ quay về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ. Nội không cho đến vô tính tự tính không cũng đối với các chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là đuốc, là đèn, là sự soi chiếu, là sự hiểu, là sự giác, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là nhà, là nơi ở, là cồn đất, là bãi nổi, là chỗ quay về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ. Chân như cho đến cảnh giới bất tư nghì cũng đối với các chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, là ánh sáng, là đuốc, là đèn, là sự soi chiếu, là sự hiểu, là sự giác, là trí, là tuệ, là sự cứu giúp, là sự che chở, là nhà, là nơi ở, là cồn đất, là bãi nổi, là chỗ quay về, là nơi hướng đến, là cha, là mẹ.

 Vì sao? Vì tất cả chư Phật Thế Tôn quá khứ, vị lai, hiện tại đều lấy bố thí cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nói rộng ra cho đến chân như cho đến cảnh giới bất tư nghì, làm thầy, làm người dẫn đường, làm ánh sáng, làm đuốc, làm đèn, làm sự soi chiếu, làm sự hiểu, làm sự giác, làm trí, làm tuệ, làm sự cứu giúp, làm sự che chở, làm nhà, làm nơi ở, làm cồn đất, làm bãi nổi, làm chỗ quay về, làm nơi hướng đến, làm cha, làm mẹ. Vì cớ gì? Vì tất cả chư Phật Thế Tôn quá khứ, vị lai, hiện tại đều từ bố thí cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nói rộng ra cho đến chân như cho đến cảnh giới bất tư nghì mà sinh ra và lớn lên.

 Vì vậy, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với ý muốn tăng thượng muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, làm cho hữu tình thành thục, làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, thì nên học Bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nói rộng ra cho đến nên học chân như cho đến cảnh giới bất tư nghì. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã học Bố thí Ba-la-mật-đa, nói rộng ra cho đến cảnh giới bất tư nghì rồi, lại nên dùng bốn nhiếp sự (bốn cách thu phục, gần gũi chúng sinh) để thu phục các hữu tình. Bốn điều ấy là gì? Một là bố thí (cho người của cải và giáo pháp); hai là ái ngữ (nói lời dịu dàng đáng mến); ba là lợi hành (làm việc có lợi cho người); bốn là đồng sự (cùng làm việc, cùng chung hoàn cảnh với người để dẫn dắt họ). Ta xét nghĩa này nên mới nói rằng: tất cả Bố thí Ba-la-mật-đa, nói rộng ra cho đến cảnh giới bất tư nghì, đối với các chúng Bồ-tát Ma-ha-tát là thầy, là người dẫn đường, nói rộng ra cho đến là cha, là mẹ.

 Vì vậy, Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đạt được sự thực hành không cần theo lời chỉ bảo của người khác (tự mình thấu rõ, không lệ thuộc người khác dạy), muốn an trú vào địa vị không cần theo lời chỉ bảo của người khác, muốn dứt mối nghi của tất cả hữu tình, muốn làm đầy đủ ước nguyện của tất cả hữu tình, muốn làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, muốn làm cho hữu tình thành thục, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao? Vì trong bộ kinh sâu xa Bát-nhã Ba-la-mật-đa này đã nói rộng những pháp mà chúng Bồ-tát Ma-ha-tát nên học; tất cả chúng Bồ-tát Ma-ha-tát đều nên siêng năng tu học trong đó.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm mười tám.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm mười chín.

 Tam tạng Pháp sư (vị pháp sư thông suốt cả ba tạng kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang (vị cao tăng đời Đường, Trung Quốc) vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video